familiebedrijf De waarde(n) van het

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "familiebedrijf De waarde(n) van het"

Transcriptie

1 Familiebedrijven zijn het fundament van de Nederlandse economie. De waarden die zij hanteren vormen een onschatbare waarde voor de BV Nederland. Dit boek belicht die waarden en laat bekende en minder bekende familiebedrijfondernemers aan het woord over hoe zij deze waarden vertalen in waarde. De waarde(n) van het familiebedrijf

2 Inhoud De waarde(n) van familiebedrijven: 1. Openingsinterview Strategische continuïteit Geval & getal Van Bommel Maatschappelijke inbedding Geval & getal Van Wijhe Verf 18 De waarde(n) van het familiebedrijf is een uitgave van Van Lanschot, TiasNimbas en Management Team. 3 Stabiele financiering Geval & getal Roompot 28 Hoofdredactie Ewald Smits Teksten Djaja Ottenhof Eindredactie Lilian Polderman Fotografie Peter Arno Broer Artdirection Nicoline Caris Druk Roto Smeets Weert Lithografie Djeeks NOVEMBER Voorbeeldgovernance Geval & getal Sligro Food Group Verrassend innovatief Geval & getal Peteri BV Rentmeesterschap als focus Geval & getal Terberg

3 Een inkijkje in de verborgen wereld van het familiebedrijf Familiebedrijven hebben een grote maatschappelijke waarde. Ze vormen de hoeksteen van de economie. De grote kracht van deze groep ondernemingen ligt in de specifieke verbondenheid van familie, bedrijf en eigendom. Uit diverse activiteiten van Van Lanschot spreekt onze grote betrokkenheid bij familiebedrijven. Als er één waarde is waar leiders in het bedrijfsleven zich op richten is het continuïteit. Voor een familiebedrijf betekent dit dat een ouder op een bepaald moment de onderneming wil doorgeven aan de volgende generatie. Het is de voorbereiding op deze overdracht waar wij als Van Lanschot al tientallen, zo niet honderden jaren goed in zijn. Onze bankiers zijn mensen die de taal spreken van de ondernemer. Dat is niet iedere bank gegeven. Het aardige is dat als je de overdracht goed begeleidt, je het vrijvallende vermogen als vanzelfsprekend in beheer krijgt. Maar continuïteit is uiteindelijk maar een van de waarden van het familiebedrijf. Daarom hebben wij met de redactie van Management Team nog vijf waarden geïdentificeerd en beschreven. Om de theorie tot leven te brengen, hebben we zes familiebedrijven hun verhaal laten vertellen. Ik denk dat wij u zo een inkijkje geven in de grotendeels verborgen wereld van het familiebedrijf, en ik wens u veel leesplezier. Floris Deckers Voorzitter van de raad van bestuur van Van Lanschot N.V.

4 De waarde(n) van het familiebedrijf Familiebedrijven Familiebedrijven zijn een stabiliserende factor in de economie, maar dragen door hun sympathieke bescheidenheid te weinig uit hoe goed ze het doen. Een helpende hand van de overheid bij het opleiden van adviseurs en stimulering van de innovatie het familiebedrijf is supermodern - zou geen overbodige luxe zijn. 4

5 Interview dieselen gewoon door Wie de economiepagina s leest krijgt de indruk dat het Nederlandse bedrijfsleven bestaat uit een honderdtal beursgenoteerde bedrijven, enkele hele grote namen die eigendom zijn van investeringsfondsen en een leger zelfstandigen. Het familiebedrijf blijft grotendeels onbelicht. Dat is vreemd, want Nederland herbergt heel veel schitterende familiebedrijven die ook nog eens een cruciale rol spelen in de economie. Volgens Lucien Claessens (links), directeur van de DGA-desk van Van Lanschot Bankiers, verdient het familiebedrijf dan ook beter. Ze zijn verantwoordelijk voor 50 procent van de werkgelegenheid. Ze outperformen niet als er sprake is van een hoogconjunctuur, maar blijven wel heel stabiel als het minder gaat zoals in het huidige tijdsgewricht en zijn daarmee een stabiliserende factor in de economie. Ze dieselen gewoon door. Maar wetenschap en overheid hebben weinig oog voor de unieke eigenschappen en behoeftes van familiebedrijven. Het mooiste voorbeeld is dat er in Spanje tien leerstoelen op dit gebied zijn. In Nederland is er bij publieke universiteiten niet een. Van Lanschot is zelf ook ooit begonnen als familieonderneming. De bank is nu beursgenoteerd en er zitten geen Van Lanschots meer in de directie, maar de familie heeft nog wel een belang van ongeveer 10 procent. Om een vinger aan de pols te houden van de Nederlandse ondernemende families peilt Van Lanschot elk halfjaar de stemming onder deze doelgroep > 5

6 De waarde(n) van het familiebedrijf Bedrijfsoverdracht is veel meer dan een transactie. Het is de afronding van een emotioneel proces met de Van Lanschot Familiebedrijven Barometer. Daarnaast is samen met TiasNimbas, de businessschool van de Universiteit van Tilburg, de Academie voor Bedrijfsoverdracht opgezet, die overdragers en opvolgers bij het opvolgingsproces begeleidt. En dat is volgens Claessens hard nodig. Bedrijfsoverdracht is veel meer dan een transactie. Het is de afronding van een emotioneel proces. Ik heb veel overdrachtstransacties niet zien doorgaan omdat de verkoper afhaakte omdat hij er niet aan toe was. En zelfs als de wisseling van de wacht doorgaat, gebeurt het vaak dat de oude ondernemer het bedrijf niet kan loslaten. De opvolger moet zich dan invechten omdat het personeel ook de omslag niet maakt. Bedrijfsoverdracht is een proces van loslaten. Rol overheid Claessens pleit er daarom voor dat adviseurs die het overdrachtsproces begeleiden veel beter getraind worden op dit soort aspecten. De overheid kan daar een rol bij spelen. De overheid kan faciliteren dat er onderzoek en onderwijs komt. Dat er gecertificeerde adviseurs worden opgeleid die verder kunnen kijken dan alleen die transactie. Een goede adviseur is volgens de bankier in staat om het onuitgesprokene bespreekbaar te maken. Een voorbeeld: een zoon wil overnemen, maar die kan het gewoon niet. Ga jij dan als vader maar eens uitleggen, ook aan de moeder: die zoon van mij is een goede jongen, maar dat kan hij niet. Dan is het toch handig als je een professionele adviseur hebt die dat voor je doet. Die het objectiveert zonder dat de verhoudingen verzuren. Een ander belangrijk punt waar een rol is weggelegd voor de overheid is innovatie. Veel familiebedrijven zijn supermodern. Met hun korte lijnen hebben ze een voorsprong op de concurrentie. De time to market kan daardoor heel kort zijn, legt Jurgen Geerlings uit. Hij is academisch directeur bij TiasNimbas en partner bij MESA-FBC, een adviesbureau voor het familiebedrijf. Maar uit de barometer van Van Lanschot blijkt dat familiebedrijven voor onderzoek en ontwikkeling relatief weinig gebruik maken van door de overheid in het leven geroepen regelingen. Het blijkt dat een heel groot deel van de bedrijven de regelingen niet kent. Nog ernstiger is dat daar waar men ze wel kent, er geen gebruik van gemaakt wordt omdat men geen trek heeft in bureaucratie, aldus Claessens. Centraal loket De lange doorlooptijd van aanvragen en onduidelijkheid waar bedrijven zich moeten melden, spelen hierbij een grote rol. Claessens pleit ervoor dat er een centraal loket komt voor subsidieaanvragen. Nog beter zou het zijn als de politiek in het kabinet een speciale bewindspersoon aanstelt voor het familiebedrijf en er aparte registratie van familiebedrijven plaatsvindt. Registratie van bedrijven gaat nu op basis van kwantitatieve ordeningsprincipes (Kleinbedrijf, MKB, Grootbedrijf), terwijl registratie op basis van kwalitatieve principes beter recht zou doen aan de 6

7 Interview specifieke kenmerken van het familiebedrijf. Alleen dan is een toegespitst beleid voor familiebedrijven realiseerbaar. Slechts een focus op MKB-bedrijven als gemene deler voor familiebedrijven en niet-familiebedrijven, is voor familiebedrijven onvoldoende. Er wordt dan voorbijgegaan aan de verbondenheid van familie, bedrijf en eigendom, terwijl daarin juist de kracht ligt voor deze groep van ondernemingen. Een punt waarop het familiebedrijf zich sterk onderscheidt, is het bestuur. Volgens Geerlings bestaan er tussen familiebedrijven grote verschillen in de manier waarop ze worden aangestuurd. Je hebt bedrijven waar weinig familieleden in de organisatie zitten. Die zijn heel anders dan familiebedrijven waar alle familieleden in het bedrijf zitten. Ook verschilt het sterk of de familie wel of geen leden in de raad van commissarissen of raad van toezicht heeft. Dwingende code Vanuit de politiek gaan desondanks stemmen op om het MKB en familiebedrijven meer regels op te leggen, bijvoorbeeld met een code. In België bestaat iets dergelijks al. De code Buysse II geeft richtlijnen hoe bedrijven om moeten gaan met stakeholders zoals werknemers, afnemers en overheidsinstanties. Het feit dat men hier denkt aan een verplichte code vind ik een belediging voor het familiebedrijf en een bevestiging dat men er geen hout van snapt. De eigenheid van het familiebedrijf is juist dat men fatsoenlijk omgaat met zijn partners, zegt Claessens. Het is symptomatisch voor het gebrek aan begrip voor en kennis van het familiebedrijf. Maar het is ook aan het familiebedrijf zelf om de aandacht voor zich op te eisen. Veel familiebedrijven zijn gesloten bastions. Ze leggen een bescheidenheid aan de dag die ze siert. Je kunt heel goed presteren, maar als je het niet laat zien en uitdraagt weet niemand het. Het familiebedrijf en de economie Nederland telt naar schatting van Nyenrode familiebedrijven, ofwel 69 procent van het totaal. Deze bedrijven zijn samen goed voor ongeveer 53 procent van het bruto binnenlands product. Dat komt neer op ongeveer 320 miljard euro per jaar. De definities van wat wel en wat niet een familiebedrijf is, lopen uiteen. De Europese Commissie hanteert de volgende definitie: De meerderheid van de zeggenschap is in handen van een natuurlijk persoon of de familie Tenminste één familielid is formeel betrokken bij het bestuur van de onderneming Bij beursgenoteerde bedrijven: tenminste 25% van de zeggenschap is in handen van de familie. Bron: R. Floren, L. Uhlaner, M. Berent-Braum, Nyenrode Business Universiteit (2010) 7

8 1 Strategische continuïteit

9 Strategische continuïteit Termen als stabiel en solide typeren familiebedrijven, dankzij hun focus op continuïteit. Van snelle ontslagen zijn ze niet, evenmin als van investeren in lagelonenlanden. Met hun anticyclische gedrag ondersteunen ze de hele economie. De familie en het bedrijf zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Voor hun inkomen, vermogensopbouw of pensioen zijn familieleden vaak afhankelijk van de onderneming. Hierdoor ontstaat soms de gedachte dat de onderneming ten dienste van de familie staat. Maar vermogen opbouwen is juist ook iets van de lange adem en heeft te maken met het creëren van waarde. Dit gebeurt door allereerst te richten op het voortbestaan en floreren van de onderneming op de lange termijn, oftewel het streven naar continuïteit. Voor familiebedrijven is niets belangrijker dan continuïteit. Natuurlijk speelt ook welbegrepen eigenbelang in de vorm van vermogensopbouw en -behoud daarbij een rol, maar het gaat verder. Familiebedrijven proberen juist ook invulling te geven aan het begrip rentmeesterschap. Dat wil zeggen: het idee dat wat is opgebouwd moet worden behouden en beschikbaar moet zijn voor komende generaties. Stabiliteit staat voorop Het maken van winst op de korte termijn ten koste van de lange termijn past dan ook niet in deze gedachte. Familiebedrijven zien winst veeleer als een middel om de onderneming te laten groeien. Het stabiel en solide houden van de financiën van het bedrijf voor de volgende generatie is wat uiteindelijk vooropstaat. Werk uitbesteden naar lagelonenlanden is een voorbeeld waarbij continuïteit vaak boven winst gaat. Uit recent onderzoek van de Nyenrode Business Universiteit (Nyenrode Business Universiteit, 2011, Met het familiebedrijf de crisis door!) blijkt dat familiebedrijven hier relatief terughoudend mee zijn geweest. Overigens stellen bedrijven die wel gekozen hebben voor outsourcing zich de vraag of dit op de lange termijn wel zoveel voordelen oplevert. Familiebedrijven die het niet gedaan hebben, lieten in ieder geval een relatief snel verdiend kostenvoordeel lopen ten bate van continuïteit voor werknemers. De toekomst zal leren of dit zich ook alsnog positief uitbetaalt. Terughoudend met ontslag Over het algemeen geldt voor familiebedrijven dat zij, zelfs in crisistijd, terughoudender zijn met het ontslaan van werknemers. Ja, ook familiebedrijven moeten bezuinigen als de economie tegenzit, maar in vergelijking met bijvoorbeeld beursgenoteerde bedrijven zijn ze voorzichtiger met het snijden in de kosten. Dit werkt natuurlijk twee kanten op. Enerzijds geeft de focus op de continuïteit werkne-> 9

10 De waarde(n) van het familiebedrijf Het is makkelijker met loyalisten een oorlog te winnen dan met huurlingen mers zekerheid. Anderzijds weet de onderneming dat als de economie weer aantrekt, ze de kennis en kunde nog steeds in huis hebben om snel te kunnen handelen. Bovendien kweekt de loyaliteit van het bedrijf aan het personeel, andersom ook weer loyaliteit van de werknemers richting bedrijf. En het is makkelijker om met loyalisten een oorlog te winnen dan met huurlingen. Deze houding ten opzichte van personeel rechtvaardigt de versoepeling van het ontslagrecht waar al jaren om wordt gevraagd, zegt Lucien Claessens, directeur van de DGA-desk van Van Lanschot Bankiers. Los van het feit dat jongeren tegenwoordig niet meer uitgaan van life time employment, kan de flexibele schil dan als het ware beter meeademen met de conjunctuur. Bestaansrecht over twintig jaar Denken op de lange termijn betekent dat directie en eigenaren zichzelf voortdurend de vraag stellen of de activiteiten van de onderneming over twintig jaar nog steeds bestaansrecht hebben. Is dat niet zo, dan moet het roer tijdig om. Aangezien familiebedrijven meestal langdurig door dezelfde mensen worden geleid, bestaat het gevaar dat een koerswijziging niet snel gemaakt wordt. Toch zijn veel familiebedrijven frappant genoeg juist heel goed in staat om op tijd bij te sturen. Het denken als eigenaar, juist bij de leiding, speelt daarbij een belangrijke rol. Anticyclisch gedrag Dankzij hun focus op continuïteit vervullen familiebedrijven ook binnen de totale economie een stabiliserende rol. Wanneer de economie door het dak gaat, investeren ze over het algemeen nu eenmaal minder agressief. Deze terughoudendheid leidt vaak tot de kritiek dat familiebedrijven kansen laten lopen. Maar in een hausse zullen ze ook niet snel veel kapitaal op een verkeerde manier inzetten en bijdragen aan het ontstaan en vervolgens ook weer klappen van een zeepbel. Daarnaast geldt ook het tegenovergestelde: als de economie tegenzit en iedereen zijn investeringen terugschroeft, zijn het juist de familiebedrijven die geneigd zijn meer te investeren. Zo blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek van Nyenrode dat minimaal de helft van de familiebedrijven in de huidige crisis extra investeert in innovatie. Een achterliggende oorzaak hiervan zou kunnen zijn dat personeel vaak minder werk heeft. De extra beschikbare tijd kunnen ze vervolgens mooi gebruiken voor productontwikkeling. En zo heeft deze extra innovatie het gunstig bijeffect dat personeel bezig blijft en minder snel ontslagen wordt. Het familiebedrijf steunt uiteindelijk met zijn anticyclische gedrag de economie in tijden dat deze het goed kan gebruiken. Het familiebedrijf staat hiermee niet alleen in dienst van de familie, maar ook ten dienste van de hele maatschappij. 10

11 Strategische continuïteit Geval & getal VDL Groep blijft in Nederland VDL Groep is een familiebedrijf dat zeer terughoudend is met het verplaatsen van productie naar lagelonenlanden. Topman Wim van der Leegte vindt het behoud van de Nederlandse maakindustrie heel belangrijk en laat niet na ervoor te pleiten dat de overheid een veel actiever industriebeleid moet gaan voeren. In de geest van deze ideeën heeft het bedrijf onlangs de Limburgse autofabriek NedCar overgenomen, waardoor productiebanen in het Limburgse Born behouden blijven. Nog geen vijfde van de eigenaren van een familiebedrijf ziet de onderneming als vehikel om geld te genereren en vermogen op te bouwen. Bron: Nyenrode Business Universiteit (2011) Voor de helft van de familiebedrijven komt winstbehoud niet op de eerste plaats als doel in de crisis. Bron: Nyenrode Business Universiteit en de Adviesgroep Familiebedrijven van Baker Tilly Berk (2011) Bijna een derde van de familiebedrijven heeft een ceo die al twintig jaar aan het roer staat. Bron: T. Compernolle (2011) Wat vindt het familiebedrijf? Continuïteit vóór winst en groei Wat zijn de ondernemingsdoelstellingen voor uw bedrijf? 1 = hoogste belang; 6 = laagste belang Continuïteit Winst/rendement op eigen vermogen Groei/expansie Werkgelegenheid Mens, maatschappij en milieu Innovatie 2,2 2,7 3,4 3,8 4,3 4,5 Bron: Van Lanschot Familiebedrijven Barometer, december

12 12 Het maffe is dat we er nog talent voor hebben ook

13 familiebedrijf Van Bommel 13

14 De waarde(n) van het familiebedrijf Schoenfabriek Weduwe JP Van Bommel Op de foto Reynier, Frans, Floris en Pepijn Familie Van Bommel Plaats Moergestel Omzet /- 40 miljoen Opmerkelijk Vader probeerde zijn drie zoons bij het bedrijf weg te houden, toch kozen alle drie voor het vak van schoenmaker 14

15 Strategische continuïteit Er is nog maar 1 schoenfabriek in Nederland en dat is Van Bommel, geleid door de negende generatie. Drie broers die alle drie toch wat per ongeluk in het vak rolden, en het zelfs tot hun eigen verbazing maar niet zat raken om op elkaars lip te zitten. Het klinkt romantisch. Drie broers die samen de negende generatie vormen in een familiebedrijf dat altijd van vader op zoon is overgegaan, een icoon van continuïteit. Maar het was helemaal niet vanzelfsprekend dat Reynier, Floris en Pepijn van Bommel bij de schoenenfabriek zouden gaan werken. Mijn broers en ik hebben hier zelfs nooit vakantiewerk gedaan, zegt algemeen directeur Reynier van Bommel. Toen ik hier kwam werken was ik hier misschien vier keer geweest. Mijn ouders zijn doelbewust buiten het dorp gaan wonen om ons niet op jonge leeftijd in contact te brengen met het bedrijf. Mijn vader heeft bijna geprobeerd om ons hier weg te houden. En toch zijn we hier alle drie gaan werken. Ongeveer een vijfde van het productiewerk doet Van Bommel nog in Moergestel. De binnen- en buitenzool worden ingekocht. De schacht, oftewel de jas, van de schoen laat Van Bommel op basis van zijn eigen ontwerpen in lagelonenlanden als India of Tunesië produceren. Ongeveer tachtig medewerkers zetten de schoenen in Moergestel in elkaar. Daarbij wordt voor een heel groot deel gewerkt volgens de zogenaamde Goodyear-productiemethode, genoemd naar de machine waarmee de schoen wordt gemaakt. Dit is een heel arbeidsintensief en ingewikkeld proces. Er zijn bijna 280 handelingen voor nodig om een schoen te maken. Als je loodgieter bent, en dan ben je volgens mij verrekte handig, heb je nog steeds een tot anderhalf jaar nodig om de handelingen en het bedienen van de machine onder de knie te krijgen. Daar zit wel het specialisme. De enige schoenfabriek Omdat een opleiding tot schoenmaker in Nederland niet meer bestaat, moet het bedrijf zijn mensen zelf opleiden. Wij zijn de enige schoenfabriek in Nederland. Toen mijn vader hier eind jaren zestig kwam werken waren er 226 schoenfabrieken, nu is dat er nog één. Er zijn nog meer bedrijfjes die schoenen maken, maar die hebben allemaal minder dan vijftig man in dienst of het zijn bedrijven die maatschoenen maken. Het is allemaal weg, alles. De werknemers komen voor een groot deel uit de directe omgeving. Lange tijd waren er twee schoenfabrieken in het dorp, Van Bommel en AvanG. Tussen de twee fabrieken en de werknemers van de > 15

16 De waarde(n) van het familiebedrijf Er is iets wat ervoor zorgt dat dit bedrijf al negen fabrieken was altijd sprake van rivaliteit. Op het kerkhof heb je twee kanten. Eén waar mensen van Van Bommel begraven zijn en één waar mensen van AvanG liggen. Er zijn ook nog steeds twee voetbalverenigingen die zijn opgezet door de medewerkers van de schoenenfabrieken. Bijna crisis Het had niet veel gescheeld of ook Van Bommel was tijdens de crisis van de jaren tachtig verdwenen. Mijn vader is daar bijna aan onderdoor gegaan. Als wij hier nu 8 procent minder schoenen verkopen zeg ik tegen mijn Portugese fabrikanten: jongens, het is dit jaar wat minder. Maar in de jaren tachtig zat 100 procent van de productie in Moergestel. Dan moet je 8 procent van je mensen naar huis sturen. Frans van Bommel kocht toen zijn vader en ooms uit en werd enig eigenaar van het bedrijf. Het bedrijf overleefde en in 2002 stopte hij met werken. Oudste zoon Reynier trad toen toe tot de directie en de oude zakenpartner van vader Frans werd algemeen directeur. Na verloop van tijd bleek het geen werkbare constructie te zijn. Op een gegeven moment was het zo dat Floris en ik met z n tweeën beleidszaken zaten te bespreken en dat ik het uitwerkte om het daarna aan hem te presenteren. Dan is het al te laat. Je moet hem daarbij willen hebben. Het kan niet zo zijn dat je als commercieel directeur met de creatieve man beleidszaken gaat zitten bespreken, die opschrijft en dan naar je algemeen directeur gaat en zegt: zo gaan we het doen. Reynier van Bommel stapte naar de Raad van Advies en de algemeen directeur werd uit zijn functie gezet. Dat betekende ook dat er een punt werd gezet achter het tijdperk van hun vader bij het bedrijf. Het gaat nog een stap verder. Met afscheid van deze algemeen directeur zijn er nog andere mensen uit dit bedrijf verdwenen met als gevolg dat we een jaar na zijn vertrek een compleet nieuw managementteam hadden. Terugkijkend was een van de oorzaken dat het niet klikte, volgens Reynier van Bommel, dat de relatie puur zakelijk was. Dit in tegenstelling tot de band tussen de drie broers. We zijn onlangs nog een weekend naar Maastricht geweest voor het veertigjarig huwelijk van mijn ouders. Dan zitten we ook op elkaars lip. We gaan samen naar de film, de kroeg. Nog gekker, mijn vrouw en de vriendin van Pepijn beginnen samen een lunchzaak. Creatiever design Tot midden jaren negentig was Van Bommel vrij behoudend in zijn ontwerpen. Het bedrijf richtte zich vooral op het maken van schoenen die goed passen. Omdat wij al negen generaties schoenen maken, weten we hoe de gemiddelde voet eruitziet. Daar zit ons specialisme. We waren een bedrijf dat klassieke 16

17 Strategische continuïteit generaties lang van vader op zoon is doorgegeven dressed schoenen verkocht, schoenen voor onder een pak. Het bedrijf concludeerde dat het tijd was om met een creatiever design aan de slag te gaan. Er werd geprobeerd om ontwerpen met een jongere uitstraling op de markt te brengen. Maar het bleek dat winkels hier niet op zaten te wachten. Seizoen op seizoen werden nieuwe schoenen ontwikkeld en iedere keer kwamen onze vertegenwoordigers terug met de boodschap; ze willen het niet, want Van Bommel is een klassieke schoen. Toen het ontwerpteam weer een nieuwe schoen had ontwikkeld, kwam iemand op het idee om een nieuw merk in de markt te zetten. Er was een stagiair die in marketingboekjes had gelezen dat je een merk met een dubbele naam moest hebben zoals Ralph Lauren, of Tommy Hilfiger. Ze zijn toen het lijstje afgegaan. Mijn vader heet Frans, dat vonden ze niet flitsend. Toen kwamen ze bij mij, Reynier, dat vonden ze ook niet flitsend. Toen kwam Floris en dachten ze ja, dat klinkt wel leuk - Floris van Bommel. Merk Floris Op het moment dat zijn naam werd ingezet voor een nieuw merk, werkte Floris zelf nog niet in het bedrijf. Floris studeerde in Amsterdam en wist helemaal niet of hij hier wilde komen werken. Hij heeft bij mijn ouders in de huiskamer een aantal keer zijn naam opgeschreven. Er stonden tien schoenen klaar voor de nieuwe collectie. Daar hebben ze het logo in geplakt. Dat hebben ze gepresenteerd aan onze klanten en vanaf dat moment is het gaan lopen. En nu is het 55 procent van onze omzet. Eind jaren negentig besloot Reynier dat hij in het familiebedrijf wilde komen. Hij ging twee jaar naar het buitenland om het vak van schoenmaker te leren. Anderhalf jaar later besloot Floris dat hij ook in het bedrijf aan de slag wilde. Drie jaar geleden volgde Pepijn. Het is allemaal vanzelf gegaan. Zonder dat iemand van bovenaf aan het stuur heeft gezeten. Met de kennis van nu geloof ik wel dat er iets is wat ervoor zorgt dat dit bedrijf al negen generaties lang van vader op zoon is doorgegeven. Een vriend van mij is chirurg, zijn vader was huisarts, zijn grootvader ook. Het maffe is dat we er nog talent voor hebben ook, wij alledrie. Roos van Bommel, de dochter van Reynier, is nog geen jaar oud, maar is de oudste van de volgende generatie. Het zou voor de jonge vader bijzonder zijn als zijn dochter ooit aan het roer komt te staan van een bedrijf dat genoemd is naar een vrouw, de weduwe JP van Bommel. Na de Eerste Wereldoorlog is de Kamer van Koophandel opgezet en moest je je bedrijf een naam geven. Dat werd Wed. JP van Bommel. Sindsdien is er nooit meer een vrouw aan de leiding geweest. Het zou grappig zijn als mijn dochter de 10e generatie wordt. 17

18 De waarde(n) van het familiebedrijf 2 Maatschappelijke inbedding

19 Maatschappelijke inbedding Borden langs het veld van de lokale voetbalclub en spandoeken bij de braderie. Dat is misschien het beeld dat we hebben van de maatschappelijke betrokkenheid van het lokale bedrijfsleven. Maar familiebedrijven dragen op veel meer en belangrijkere manieren bij aan de regio waar ze zijn gevestigd. Economische motor in het achterland Opvallend is dat veel familiebedrijven in the middle of nowhere, in het achterland gevestigd zijn. Maar zo gek is dat niet. Hier zit hun achterban. Hele dorpen en regio s draaien op familiebedrijven. Er is een sociale infrastructuur om de bedrijven heen gebouwd. Zij zijn vaak met afstand de grootste werkgever in de nabije omgeving. Werknemers werken generatie op generatie voor het bedrijf. Daarnaast zijn deze bedrijven ook als opdrachtgever en klant voor toeleveranciers en het lokale MKB van belang. Lokale installatiebureaus leveren diensten voor het beheer van de gebouwen, de lokale cateraar verzorgt de lunch in de bedrijfskantine. Bedrijven in de maakindustrie hebben vaak een netwerk van toeleveranciers in hun directe omgeving. Deze toeleveranciers zijn op hun beurt ook weer belangrijke spelers in de lokale economie. Familiebedrijven zijn zich er heel sterk van bewust dat het de achterban is die ze groot heeft gemaakt. Werknemers worden niet zomaar aan de kant gezet, leveranciers niet zomaar ingewisseld. En als stakeholders, zoals belangrijke klanten of toeleveranciers, in hun directe omgeving hulp nodig hebben, zijn familiebedrijven vaak bereid om een handje toe te steken. Het is voor heel veel families ook ondenkbaar dat ze ooit weg zouden trekken uit hun eigen regio. Ze zijn een motor van de lokale economie. Dit cultiveren van de directe omgeving van de onderneming en het feit dat het bedrijf en de familie oog moeten hebben voor de belangen van anderen, heeft natuurlijk te maken met welbegrepen eigenbelang. Maar hierbij speelt ook vaak het gevoel iets terug te moeten doen voor de maatschappij waar ze zoveel profijt van hebben gehad. Grote filantropen Iets terug doen gaat natuurlijk verder dan het steunen van lokale maatschappelijke organisaties. Volgens onderzoek van McKinsey & Company (McKinsey & Company, 2010, The five attributes of enduring family businesses) komen de meeste filantropische > 19

20 De waarde(n) van het familiebedrijf Familiebedrijven lopen vaak net even voor als het gaat om MVO organisaties dan ook voort uit vermogen dat met een familiebedrijf is opgebouwd. Van de twintig grootste Amerikaanse goede doelen zijn er dertien voortgekomen uit kapitaal opgebouwd in wat oorspronkelijk een familiebedrijf was. Het opzetten van een apart fonds of een aparte stichting voor het beheer van de filantropische activiteiten van de familie, is een manier om familieleden die geen arbeidsrelatie hebben met het bedrijf betrokken te houden. Terwijl de ene neef in de directie zit en een andere het onroerend goed van de familie beheert, houdt een derde zich bezig met de goede doelen. Ook een volgende generatie die nog niet zover is om de leiding over te nemen kan op deze manier wel al in een vroeg stadium betrokken worden bij het beheer van het familiekapitaal. Sociaal investeren Een trend op het gebied van weldoen, waar ook familiebedrijven actief op inspelen, is sociaal investeren, in het Engels impact investing genoemd. Het gaat hierbij om het doen van investeringen in activiteiten die normaal gesproken niet, of moeilijk gefinancierd kunnen worden. Sociale investeerders accepteren dat ze een stukje rendement moeten inleveren, in ruil voor het bereiken van een maatschappelijk doel. Denk bijvoorbeeld aan investeringen in goedkope woningen, of scholen in achterstandswijken. Een andere vorm van sociaal weldoen is dat men investeert in projecten waarvan de uitkomst onzeker is en die daardoor een hoger rendement zouden rechtvaardigen dan de investeerders vragen. Denk daarbij aan microfinanciering van projecten in economisch onderontwikkelde landen. Duurzaam MVO Familiebedrijven lopen bovendien vaak net even voor als het gaat om Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). De manier waarop veel familiebedrijven hun rol als werkgever invullen is daar een bekend voorbeeld van. Maar ook als het gaat om het nemen van maatregelen die het milieu of het klimaat ten goede komen, loopt het familiebedrijf vaak voorop. Net wat eerder dan de concurrentie besluit een familiebedrijf zuinige vrachtwagens te kopen. Wat MVO-beleid van veel familiebedrijven onderscheidt van dat van bijvoorbeeld beursgenoteerde ondernemingen is dat het een langere horizon heeft. De continuïteit die een familie brengt, maakt dat de strategie en daarmee ook het MVO-beleid niet wordt omgegooid als er een nieuwe ceo aantreedt. Het MVO-beleid van veel familiebedrijven is over het algemeen duurzamer in de letterlijke zin van het woord dan van hun niet-familiale tegenhangers. 20

21 Maatschappelijke inbedding Geval & getal Filantropische Ford Foundation Een van de grootste filantropische organisaties van de VS is de Ford Foundation, in 1936 opgezet door Henry Ford, de oprichter van de gelijknamige autoproducent, en zijn vrouw. Na de dood van het echtpaar hield de stichting een groot belang in de autobouwer. Inmiddels zijn die banden gevierd; Ford is nu nog deels in handen van de familie en voor de rest beursgenoteerd. Maar de Ford Foundation beschikt nog immer over een vermogen van 10 miljard dollar. Dertien van de twintig grootste goede doelen in de VS komen voort uit een familiebedrijf. Bron: C. Caspar, A. K. Dias, H. Elstrodt; McKinsey & Company (2010) 44,3 procent van de familiebedrijven deelt de opvatting dat het behoud van werkgelegenheid het belangrijkste doel is in de crisis. Bron: Nyenrode Business Universiteit en de Adviesgroep Familiebedrijven van Baker Tilly Berk (2011) Wat vindt het familiebedrijf? Werkgevers voelen zich verantwoordelijk Werkgever is verantwoordelijk voor de werkgelegenheid van werknemers. Werkgevers hebben ook een functie m.b.t. sociaal zwakkeren. geen mening 35% eens 54% geen mening 41% eens 42% oneens 11% oneens 17% Bron: Van Lanschot Familiebedrijven Barometer, juni

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen Jack van Eekelen Noordhoek, 40 melkkoeien en 40 ha akkerbouw Drie jonge mannen werken in VOF-verband op het bedrijf van hun ouders. Hun doel is bedrijfsovername. De een is wat verder dan de ander, maar

Nadere informatie

Stappenplan bedrijfsoverdracht

Stappenplan bedrijfsoverdracht Stappenplan bedrijfsoverdracht Voor een succesvolle overdracht naar de volgende generatie Baker Tilly Berk An independent member of Baker Tilly International VOORWOORD Het proces van overdracht van eigendom,

Nadere informatie

Ik wil mijn zoons helpen aan een netwerk, een adviespunt dat hen verder kan brengen als ze straks het roer overnemen.

Ik wil mijn zoons helpen aan een netwerk, een adviespunt dat hen verder kan brengen als ze straks het roer overnemen. Ik wil mijn zoons helpen aan een netwerk, een adviespunt dat hen verder kan brengen als ze straks het roer overnemen. Introductie Familiebedrijven zijn in Nederland veruit in de meerderheid. Zij leveren

Nadere informatie

Het managen van opvolging en de volgende generatie

Het managen van opvolging en de volgende generatie Het managen van opvolging en de volgende generatie U hebt jarenlang hard gewerkt om uw bedrijf op te bouwen en tot een succes te maken en u wilt dat het in de familie blijft. Je kunt je kinderen het beste

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Wat is Waar(de)? & De P van People

Wat is Waar(de)? & De P van People Wat is Waar(de)? & De P van People Door: Tamme de Vries AA RV Register Valuator Blauwzaam Workshop 08 oktober 2015 Mijn winkel; Tamme B.V. Waardering bestaat uit twee componenten: EN Wat is kasstroom?

Nadere informatie

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Rapport Marktmonitor 2015 18 September 2015 Colofon In opdracht van: Majka van Doorn Research Consultant 033 330 33

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent.

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent Zo! Goedemorgen of goedemiddag, wat is t? Ik moet zo de koeien weer melken, dus... Excuus, dat ik wat stink. Ik heb het zo

Nadere informatie

Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering

Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering Persmap 2015 Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering Onze missie Succesvolle ondernemers hebben mensen nodig die in hen geloven en die hen de benodigde mielen ter beschikking

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

FAMILIEVERMOGEN MOET EEN ZEGEN ZIJN

FAMILIEVERMOGEN MOET EEN ZEGEN ZIJN ANTWERP MANAGEMENT SCHOOL HEEFT EEN FAMILY WEALTH INSTITUTE FAMILIEVERMOGEN MOET EEN ZEGEN ZIJN Veel ondernemende families willen zich professioneel laten begeleiden om hun patrimonium samen te houden,

Nadere informatie

Succesvol financieren

Succesvol financieren Informatieblad 06-07-14 Succesvol financieren Het is voor bedrijven nog steeds lastig om geld te lenen bij een bank. Maar u bent tegenwoordig voor een financiering niet meer alleen afhankelijk van de bank.

Nadere informatie

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE delen gevoel vertrouwen gevonden avontuur genieten ONDERLINGE S-GRAVENHAGE Momenten vrienden verhuizen afscheid leven huwelijk samen 2 blijdschap verrassing Verzekerde groeikracht Iedereen hoopt op een

Nadere informatie

Een kijkje achter de schermen, kennismaken met een zesde zintuig

Een kijkje achter de schermen, kennismaken met een zesde zintuig Een kijkje achter de schermen, kennismaken met een zesde zintuig Onze dienstverlening in vogelvlucht Accountancy De toekomst begint met het heden. Actuele objectieve financiële informatie is daarom van

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Samenvatting mediapartners Shopping2020

Samenvatting mediapartners Shopping2020 Samenvatting eindrapport expertgroep Online Ondernemen Webwinkeliers te optimistisch over overlevingskansen. Op basis van data van de Kamer van Koophandel (N=26.250), een online enquête (N=500) en interviews

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Financiering. (Alternatieve) Financiering en Voorwaarden. Financiering - MCN

Financiering. (Alternatieve) Financiering en Voorwaarden. Financiering - MCN Financiering (Alternatieve) Financiering en Voorwaarden Financiering - MCN De kapitaalmarkt in Beweging Toegang tot bancaire financiering meer onder druk Investeerders schuiven op in het gat dat banken

Nadere informatie

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL @ LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL ! inleiding ONDERNEMEN Voor het maken van deze opdrachten moet je eerst het stripboek De 9 levens van Van Bommel hebben gelezen. Om de onderneming zo succesvol mogelijk

Nadere informatie

Voorwoord 6. Inleiding 8. 1 Ik ben een waardeverpulveraar 11. 2 De gespleten persoonlijkheid van de ondernemer 19

Voorwoord 6. Inleiding 8. 1 Ik ben een waardeverpulveraar 11. 2 De gespleten persoonlijkheid van de ondernemer 19 INHOUDSOPGAVE Voorwoord 6 Inleiding 8 1 Ik ben een waardeverpulveraar 11 2 De gespleten persoonlijkheid van de ondernemer 19 3 Bekijk je bedrijf door de ogen van de koper 24 4 Waar droom jij eigenlijk

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik Inleiding Laat ik met de deur in huis vallen: ik geloof dat het midden- en kleinbedrijf een verschil maakt in de wereld. Denk aan bedrijven die nieuwe manieren bedenken om oceanen plasticvrij te maken,

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf WIM Wim Waanders: het overbrengen van cultuur is ÉÉN van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten de BINNENSTAD een boost? een initiatief van FLYNTH: Crowdfunding CREËERT ambassadeurs voor je bedrijf Nummer

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Breman: continuïteit van werk en inkomen door delen zeggenschap en winst

Breman: continuïteit van werk en inkomen door delen zeggenschap en winst Breman: continuïteit van werk en inkomen door delen zeggenschap en winst Jan van Popta en Sjiera de Vries De Breman Installatiegroep uit Genemuiden is een bijzonder bedrijf: zowel de zeggenschap over het

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

UW BEDRIJF FINANCIEREN

UW BEDRIJF FINANCIEREN UW BEDRIJF FINANCIEREN BEDRIJFSFINANCIERING Zonder financiering kan een onderneming niet bestaan. Of het nu gaat om de omvang van het eigen vermogen of de ontwikkeling van uw werkkapitaal: de wijze waarop

Nadere informatie

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt VERMOGENS PLANNING Inhoud In het kort Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen Uw wens is ons startpunt Adequate vermogensplanning voor directeuren/grootaandeelhouders

Nadere informatie

Enquête rond het familiebedrijf in België

Enquête rond het familiebedrijf in België www.pwc.be Enquête rond het familiebedrijf in België December 2010 Kernbevindingen 1. 1 op 2 respondenten ziet overheidsbeleid en regulering als één van de voornaamste externe uitdagingen voor hun onderneming.

Nadere informatie

Reverse factoring is Win-Win en Win.

Reverse factoring is Win-Win en Win. Graydon epaper Reverse factoring is Win-Win en Win. Hoe optimaliseert u uw werkkapitaal anno 2014? 2 Wat leert u in deze epaper? Als klant wilt u het betalen van uw facturen zo lang mogelijk uitstellen,

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Roberto H. Flören. Berk Accountants en Belastingadviseurs Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht. 2 december 2010

Roberto H. Flören. Berk Accountants en Belastingadviseurs Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht. 2 december 2010 Groeiende familiebedrijven: balanceren tussen familie, bedrijf en emotie Prof.dr. Roberto H. Flören Berk Accountants en Belastingadviseurs Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht 2 december 2010

Nadere informatie

AVONTUUR VRIENDEN GELUK LIEFDE VERTROUWEN GEVOEL LEVEN WONEN GEBOORTE

AVONTUUR VRIENDEN GELUK LIEFDE VERTROUWEN GEVOEL LEVEN WONEN GEBOORTE AVONTUUR VRIENDEN GELUK AFSCHEID SAMEN LIEFDE VERTROUWEN GLIMLACH VERHUIZEN GEVOEL LEVEN WONEN GEBOORTE BLIJDSCHAP FAMILIE O N D E R L I N G E s - G R A V E N H A G E M O M E N T E N GLIMLACH GELUK LIEFDE

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Verzekeringen Makelaardij Hypotheken Pensioenen Employment Benefits Bankzaken. Vrieling Adviesgroep. Gewoon beter. vrieling.

Verzekeringen Makelaardij Hypotheken Pensioenen Employment Benefits Bankzaken. Vrieling Adviesgroep. Gewoon beter. vrieling. Verzekeringen Makelaardij Hypotheken Pensioenen Employment Benefits Bankzaken Vrieling Adviesgroep Gewoon beter vrieling adviesgroep Vrieling Adviesgroep Enthousiast Onafhankelijk Betrokken Creatief Integer

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Thema s die landelijk het afgelopen jaar belangrijk waren, en in 2013 blijven spelen zijn:

Thema s die landelijk het afgelopen jaar belangrijk waren, en in 2013 blijven spelen zijn: 2013 Goed u allen met zovelen te zien, ook dat is betrokkenheid. Thema s die landelijk het afgelopen jaar belangrijk waren, en in 2013 blijven spelen zijn: Europa en de financiën! Europees werken we samen:

Nadere informatie

Directie. Vormgeving, Concept development. Administratie. Logistiek Sales Marketing

Directie. Vormgeving, Concept development. Administratie. Logistiek Sales Marketing Quickscan Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 26 augustus 2013 JH Business Promotions heeft

Nadere informatie

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008 Resultaten december 2008 Ontslaggolf op komst Foto Carel Richel De Nederlandse autodealers maken zich op voor een uitzonderlijk zwaar jaar. De verkopen nieuw blijven achter, de occasionmarkt is ingestort

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

'Wij vinden het niet erg om op de achterbank te zitten'

'Wij vinden het niet erg om op de achterbank te zitten' 'Wij vinden het niet erg om op de achterbank te zitten' 18 december 2014 00:00 Daan Ballegeer rv In de vijver van familiebedrijven kan je nog mooie vissen bovenhalen waar grote jongens hun neus voor ophalen.

Nadere informatie

Impact kun je alleen traceren als je bij je doelgroep te rade gaat. Van ik naar jij

Impact kun je alleen traceren als je bij je doelgroep te rade gaat. Van ik naar jij Impact kun je alleen traceren als je bij je doelgroep te rade gaat Van ik naar jij Sociaal ondernemers willen met hun activiteiten maatschappelijke problemen oplossen, in het groot of in het klein. Lukt

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Bedrijfsovername. Arnhem De Liemers Doetinchem e.o.

Bedrijfsovername. Arnhem De Liemers Doetinchem e.o. Bedrijfsovername 16 met gecontroleerde risico s Er is een fusie- en overnamegolf aanstaande in Nederland. Investeerders kunnen goedkoop financiering ophalen en het investeringssentiment is positief, schreef

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt VERMOGENS PLANNING Inhoud In het kort Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen Uw wens is ons startpunt Adequate vermogensplanning voor directeuren/grootaandeelhouders

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Gevolgen voor de werkgelegenheid

Gevolgen voor de werkgelegenheid KRACHTIG ADVISEREN BIJ FUSIES EN OVERNAMES Met een divers team van organisatieadviseurs ondersteunen we ondernemingsraden bij het beoordelen van voorgenomen verkoop, fusies en overnames van bedrijven.

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen

Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen Onderzoek over de planning van de bedrijfsoverdracht uitgevoerd met de steun van Agentschap Ondernemen: Executive summary Prof. dr. Tensie Steijvers drs. Ine Umans Universiteit

Nadere informatie

Private Company barometer

Private Company barometer Private Company barometer Inhoud Achtergrond Private companies en economische omstandigheden Private companies en wet- en regelgeving / vestigingsklimaat Private companies en kredietverlening / financiering

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Meer Investplan. Meer Rendement. Meer Zekerheid. Meer Invest B.V. Boeingavenue 215 1119 PD Schiphol-Rijk E-mail: Info@meerinvest.

Meer Investplan. Meer Rendement. Meer Zekerheid. Meer Invest B.V. Boeingavenue 215 1119 PD Schiphol-Rijk E-mail: Info@meerinvest. Meer Rendement Meer Zekerheid Meer Invest B.V. Boeingavenue 215 1119 PD Schiphol-Rijk E-mail: Info@meerinvest.nl Kvk: 61887331 2 Onze Visie Uw opgebouwde kapitaal op de bank zetten loont tegenwoordig niet

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Stappenplan bedrijfsoverdracht

Stappenplan bedrijfsoverdracht Stappenplan bedrijfsoverdracht t.b.v. verkoper FASE 1: ORIËNTATIE 1 Wat wilt u precies overdragen? Het hele bedrijf? Het onroerend goed? Wordt de onderneming na overdracht voortgezet? 2 Hoe lang blijft

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Gevoel voor ondernemerschap zaterdag, 24 november 2012 00:00

Gevoel voor ondernemerschap zaterdag, 24 november 2012 00:00 Op Curaçao zijn er duizenden kleine ondernemers met slechts een paar werknemers. Veel kleine ondernemers werken volledig zelfstandig en ze hebben diverse rollen die ze dagelijks moeten spelen om hun onderneming

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Stageverslag. Eddy van Hijum

Stageverslag. Eddy van Hijum Stageverslag Eddy van Hijum Zwolle, 11 december 2015 Voorwoord Als provincie Overijssel hebben we de ambitie de meest ondernemersvriendelijke provincie van Nederland te zijn. Om deze ambitie te kunnen

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven. 20 juni 2012

Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven. 20 juni 2012 Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven 20 juni 2012 Samenvatting De waardering van het familiebedrijf vormt een belangrijk obstakel bij de overdracht van de onderneming. Vooral de waardering

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

Soort document: Samenvatting / Bewerking artikel SenS ID: 06 00 001 Format: docx pdf Titel samenvatting Moe van veranderen Omschrijving samenvatting

Soort document: Samenvatting / Bewerking artikel SenS ID: 06 00 001 Format: docx pdf Titel samenvatting Moe van veranderen Omschrijving samenvatting Soortdocument: Samenvatting / Bewerking artikel SenS ID:06 00 001 Format: docx pdf Titel Moe van veranderen Omschrijving In veel organisaties hebben de vele veranderingen van de afgelopen jaren mensen

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Marktlink Fusies & Overnames

Marktlink Fusies & Overnames Marktlink Fusies & Overnames Workshop Zoeken en vinden van een koper / verkoper Jeroen Oldengarm j.oldengarm@marktlink.nl 06 30 39 42 11 Mei 2013 Inhoud Doel Introductie Marktlink Marktontwikkelingen en

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn?

In dit gebouw vragen ze je: Kan je op je rug in slaap vallen? Ze vragen je: Zie je vaak iets vanuit je ooghoek dat er later niet blijkt te zijn? Loopdrang De gangen in dit gebouw beginnen alweer nog voordat ze zijn geëindigd. Het zijn cirkels. Dit gebouw was vroeger een opvanghuis voor demente bejaarden. En de gangen hier lopen rond, omdat sommige

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

totaaladvies en persoonlijke aandacht

totaaladvies en persoonlijke aandacht totaaladvies en persoonlijke aandacht assurantiën makelaardij hypotheken financieel advies uw wensen Opnieuw beginnen in het huis van uw dromen. Financiële verplichtingen aangaan voor een periode van soms

Nadere informatie

Het jaar 2018. Niet alleen an-

Het jaar 2018. Niet alleen an- MECC meer Met rug tegen het MECC Maastricht wordt, als de raad akkoord gaat, weer volledig eigenaar van het MECC. De tijd met de RAI aan het roer werd eigenlijk nooit wat er vooraf van werd verwacht. Het

Nadere informatie

Investeer in start-ups en jongeren

Investeer in start-ups en jongeren Het jaar 2033 - Bilderbergconferentie 2015 Stef van Grieken, tech-ondernemer Investeer in start-ups en jongeren Stef van Grieken (1986) studeerde Industrial Engineering aan de Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

Masterclass Bedrijfsoverdracht Wout van der Goot ING Bank. 0 ING Bank

Masterclass Bedrijfsoverdracht Wout van der Goot ING Bank. 0 ING Bank Masterclass Bedrijfsoverdracht Wout van der Goot ING Bank 0 ING Bank Bedrijfsoverdracht Een zaak van gevoel en verstand 1 ING Bank Vormen van bedrijfsoverdracht Familie Persoon MBO Verkoop/ opvolging MBI

Nadere informatie

Leven vanuit Overvloed of Tekort?

Leven vanuit Overvloed of Tekort? Leven vanuit Overvloed of Tekort? Dank allereerst aan de Dijken van Wijven. Zonder jullie vrouwenhadden we hier nu niet met elkaar gestaan. Wat een prachtige traditie: om in het Zeeuwse landschap natuur

Nadere informatie

Eigen huis. Vermogensopbouw. Oudedagsvoorziening. Nabestaanden

Eigen huis. Vermogensopbouw. Oudedagsvoorziening. Nabestaanden Eigen huis Vermogensopbouw Oudedagsvoorziening Nabestaanden Zeker nu Maatschappijwinstdeling De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij De Onderlinge s-gravenhage kent een maatschappij- 25 Te verdelen

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Luxempart: defensief, groeipotentie en prima track record

Luxempart: defensief, groeipotentie en prima track record Luxempart: defensief, groeipotentie en prima track record In Luxemburg bedraagt het netto vermogen per inwoner ruim 700.000. Daarmee is het Groot Hertogdom het meest welvarende land in het Euro-gebied.

Nadere informatie

Forum Fusies & Overnames Bedrijfsbeëindiging moet je ruim van tevoren voorbereiden

Forum Fusies & Overnames Bedrijfsbeëindiging moet je ruim van tevoren voorbereiden Forum Fusies & Overnames Bedrijfsbeëindiging moet je ruim van tevoren voorbereiden Iedere zelfstandig ondernemer krijgt er ooit mee te maken: een bedrijfsovername of de fusie van zijn of haar bedrijf.

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie