Positief nieuwsgierig

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Positief nieuwsgierig"

Transcriptie

1 Afstudeerscriptie SPH Positief nieuwsgierig Over optimalisering van de opvoedingsondersteuning in de puberteit binnen de allochtone cultuur Afstudeerstudenten Eline de Visser Ellen van Wezel Afstudeerbegeleider Anja van der Kooi Christelijke Hogeschool Ede Opdrachtgever Tirza van Laar Christelijke Hogeschool Ede Lectoraat Jeugd en Gezin Datum Mei 2011 Christelijke Hogeschool Ede

2 Afstudeerscriptie SPH Positief nieuwsgierig Over optimalisering van de opvoedingsondersteuning in de puberteit binnen de allochtone cultuur Afstudeerstudenten Eline de Visser en Ellen van Wezel Afstudeerbegeleider Anja van der Kooi Christelijke Hogeschool Ede Opdrachtgever Tirza van Laar Christelijke Hogeschool Ede Lectoraat Jeugd en Gezin Datum Mei 2011 Coverfoto anja.meulenbelt.sp.nl 2

3 Je moet je heel bewust zijn dat je altijd jouw bril, jouw geschiedenis en jouw witte waarden en normen meeneemt in het contact. Je hoeft ze niet naast je neer te leggen, maar wees bewust van je waarden en normen (Fragment (72) uit interview CJG2). 3

4 Samenvatting Deze afstudeeropdracht Positief nieuwsgierig is tot stand gekomen vanuit het lectoraat Jeugd en Gezin, van de Christelijke Hogeschool Ede. Het lectoraat Jeugd en Gezin is op dit moment onder andere bezig met een onderzoek over de praktijk van systemische opvoedingsondersteuning binnen gezinnen met kinderen in de leeftijd van jaar. Van daaruit is gekozen om opvoedingsondersteuning bij allochtone gezinnen met kinderen in de leeftijd van jaar te onderzoeken. De hoofdvraag van dit onderzoek is als volgt: Op welke methodisch verantwoorde wijze kunnen SPH ers opvoedingsondersteuning bieden aan ouders met kinderen in de leeftijd van jaar als de waarden en normen van de westerse autochtone cultuur verschilt met de waarden en normen binnen de allochtone cultuur van het gezin? Het doel van dit onderzoek is om een heldere analyse te geven hoe de SPH er op een methodisch verantwoorde wijze in kan spelen op de verschillende waarden en normen bij allochtone ouders. Door interviews en literatuurstudie is duidelijk geworden dat waarden en normen in de allochtone cultuur kunnen verschillen met de Nederlandse waarden en normen. Gebleken is dat dit geen extreme verschillen zijn, waardoor de opvoedingsondersteuner geen andere benadering moet toepassen in het bieden van opvoedingsondersteuning aan allochtone ouders. De opvoedingsondersteuner moet wel aandacht houden voor culturele verschillen wat betreft de opvoeding in de puberteit. De puberteit kan net zoals voor autochtone ouders een moeilijke tijd in de opvoeding zijn. Alleen krijgen allochtone ouders te maken met culturele waarden en normen in de puberteit die botsen met de Nederlandse samenleving. Hun kinderen krijgen te maken met waarden en normen die buitenshuis worden gesteld en die anders zijn dan de waarden en normen die ze thuis gewend zijn. Daardoor krijgen allochtone ouders te maken met vraagstukken die lastig zijn en waarmee zij worstelen. Allochtone ouders vinden het moeilijk om hun kinderen op te voeden in de puberteit, aangezien zij in twee culturen hun kinderen willen of moeten opvoeden. De opvoedingsondersteuner krijgt te maken met verschillende visies op bijvoorbeeld uitgaan, seksualiteit, etc. In dit onderzoek is getracht om recht te doen aan elke cultuur, omdat elk gezin eigen waarden en normen heeft en elke cultuur anders is. Dit is een taak voor de opvoedingsondersteuner om hier rekening mee te houden. Vanuit het onderzoek is duidelijk geworden dat allochtone jongeren in de puberteit het moeilijk kunnen hebben door de verschillende culturen waarin zij leven. Ook kan dit bij allochtone jongeren een verhoogd risico geven voor psychische/psychiatrische problematiek. Daarom is het zo belangrijk om als opvoedingsondersteuner de ouders voor te bereiden op de periode puberteit en wat het leven in twee culturen kan doen als hun kind in de puberteit zit. In de periode van puberteit is ondersteuning hierin voor de ouders zeer belangrijk. Er is voldoende opvoedingsondersteuning voor allochtone ouders, maar er wordt op dit moment geringe ondersteuning aangeboden voor het opvoeden in twee culturen in de puberteit. In het onderzoek komt naar voren dat als een opvoedingsondersteuner allochtone ouders goed wil ondersteunen er een vertrouwensband moet zijn. Het is van belang voor de opvoedingsondersteuner om te beseffen dat allochtone ouders vaak in een schaamte- en schuldcultuur leven en daardoor moeilijk over opvoedingsproblemen kunnen praten. Daarom moet opvoedingsondersteuning op een laagdrempelige manier aan allochtone ouders worden aangeboden. Vanuit het onderzoek komen de volgende aanbevelingen aan (toekomstige) opvoedingsondersteuners naar voren: Bij allochtone ouders kan er behoefte zijn aan thema s over puberteit. In deze thema s gaat het vooral over hoe ouders om kunnen gaan met het opvoeden in twee culturen. Er zou meer ondersteuning mogen zijn om allochtone ouders voor te bereiden op de periode puberteit. Door het optimaliseren van de samenwerking tussen diverse organisaties kunnen meer allochtone ouders bereikt worden, omdat deze nu afhaken door de vele contactpersonen waar zij mee te maken krijgen. Elke instelling zou met allochtone vrijwilligers kunnen werken, omdat zij een verrijking zijn voor de organisatie. Zij kunnen allochtone ouders begrijpen en een tolk zijn voor de autochtone hulpverleners, wat de relatie ten goede komt. Ook het inzetten van autochtone vrijwilligers levert veel op voor de organisatie, omdat er meer tijd beschikbaar is voor allochtone gezinnen. Tot slot is er een opzet voor een lesmethode ontwikkeld om toekomstige opvoedingsondersteuners bewust te maken en te laten oefenen in het omgaan met de allochtone cultuur. In deze lesmethode komen casussen naar voren die gaan over dilemma s waarbij waarden en normen een belangrijke rol spelen. 4

5 Voorwoord In Nederland leven we in een multiculturele samenleving. Dat betekent dat men in de hulpverlening ook te maken krijgt met allochtone culturen. De allochtone cultuur heeft andere waarden en normen wat botsingen kan veroorzaken met de autochtone SPH er. U heeft de scriptie Positief nieuwsgierig in handen, waarin een onderzoek wordt beschreven naar de optimalisering van de opvoedingsondersteuning in de puberteit binnen de allochtone cultuur. In hoeverre wordt rekening gehouden met cultuurgerelateerde waarden en normen en hoe kan een hulpverlener hier op een juiste manier op inspelen? De titel Positief nieuwsgierig kan vragen oproepen. In de interviews die zijn gehouden met opvoedingsondersteuners die actief zijn binnen de allochtone cultuur kwam naar voren dat het belangrijk is om positief nieuwsgierig te zijn. De titel Positief nieuwsgierig werpt meteen een blik op de houding van de hulpverlener. De houding van een hulpverlener speelt een belangrijke rol. In de allochtone cultuur is het van belang om scherp bewust te zijn van uw houding als opvoedingsondersteuner. De vraag hierbij is hoe de opvoedingsondersteuner op een bewuste, verantwoorde wijze de ouders ondersteunt en begeleidt in de puberteit van hun kinderen zonder de eigen waarden en normen als leidraad te nemen. Als u weet dat bijvoorbeeld jongens worden opgevoed om macho te worden. Wat doet u dan? Of meiden die in de puberteit worden voorgelicht om jongens te wantrouwen? Voor de autochtone SPH er levert dit uitdagingen op die beschreven zullen worden in dit onderzoek. In dit voorwoord willen wij ook graag enkele mensen bedanken. Allereerst Anja van der Kooi: bedankt voor uw enthousiasme, gedrevenheid en uw meedenken over de richting van ons onderzoek. Bedankt voor de fijne gesprekken, waarin u uw expertise binnen de allochtone cultuur met ons deelde zodat wij ons onderzoek op een goede manier konden inrichten. Ook zijn wij dank verschuldigd aan Tirza van Laar. Bedankt voor de goede gesprekken en de feedback die ons onderzoek op een hoger niveau tilde. Bedankt voor het meedenken en begeleiden in het onderzoek. Wij waarderen het dat wij binnen dit onderzoek wat uitgevoerd is voor het lectoraat Jeugd en Gezin, we de vrijheid kregen om ook een eigen thema te onderzoeken. Ook willen wij onze dankbaarheid uitspreken tot alle organisaties die hebben meegewerkt met ons onderzoek. Zonder hun kennis over opvoedingsondersteuning binnen de allochtone cultuur zou het voor ons niet haalbaar zijn geweest om aanbevelingen te kunnen geven. Tenslotte willen wij van harte onze families bedanken voor al hun steun en meeleven. Mede dankzij hun kunnen wij trots zijn op ons eindresultaat. Eline de Visser & Ellen van Wezel Ede, mei

6 Inhoudsopgave Samenvatting pag. 4 Voorwoord pag. 5 Inhoudsopgave pag. 6 Inleiding pag. 8 Hoofdstuk 1. Plan van aanpak pag Aanleiding pag Probleemstelling pag Vraagstelling en definities pag Onderzoeksvragen, specifieke doelstelling en werkwijze pag Onderzoeksgroep / doelgroep pag Eindproduct pag. 14 Hoofdstuk 2. Verantwoording en werkwijze onderzoek pag Inleiding pag Verantwoording van het onderzoek pag De meetinstrumenten pag Benaderde organisaties pag Procedure pag Verantwoording product pag. 20 Hoofdstuk 3. Waarden en normen in de autochtone cultuur pag Inleiding pag Opvoedingsstijlen binnen de autochtone cultuur pag Dimensies van opvoedingsstijlen pag Straffen en belonen binnen de autochtone cultuur pag Invloed van religie binnen de autochtone cultuur pag Samenvatting pag. 24 Hoofdstuk 4. Waarden en normen in de allochtone cultuur pag Inleiding pag Achtergrond Somalische cultuur pag Opvoedingsstijlen binnen de Somalische cultuur pag Straffen en belonen binnen de Somalische cultuur pag Invloed van religie binnen de Somalische cultuur pag Achtergrond Antilliaanse cultuur pag Opvoedingsstijlen binnen de Antilliaanse cultuur pag Straffen en belonen binnen de Antilliaanse cultuur pag Invloed van religie binnen de Antilliaanse cultuur pag Achtergrond Marokkaanse cultuur pag Opvoedingsstijlen binnen de Marokkaanse cultuur pag Straffen en belonen binnen de Marokkaanse cultuur pag Invloed van religie binnen de Marokkaanse cultuur pag Samenvatting pag. 33 6

7 Hoofdstuk 5. Psychiatrische problematiek in de allochtone cultuur pag Inleiding pag Signalering van problematiek pag GGZ pag Jongeren (12 16 jaar) en problematiek pag Inspelen op problematiek pag Samenvatting pag. 39 Hoofdstuk 6. Opvoedingsondersteuning in de allochtone cultuur pag Inleiding pag Opvoedingsondersteuning op dit moment aan allochtone ouders pag Wijze van opvoedingsondersteuning pag Knelpunten bij opvoedingsondersteuning pag Opvoedingsvragen en behoefte allochtone ouders` pag Opvoedingsvragen allochtone ouders pag Behoefte allochtone ouders pag Samenvatting pag. 45 Hoofdstuk 7. Uitdagingen voor de SPH er pag Inleiding pag Puberteit pag Relatie pag Houding pag Samenvatting pag. 49 Hoofdstuk 8. Conclusie/discussie pag Inleiding pag Antwoord op de hoofdvraag pag Discussie pag Beperkingen onderzoek pag Betrouwbaarheid onderzoek pag Aanbevelingen pag Aanbevelingen voor (toekomstige) opvoedingsondersteuners pag Aanbevelingen voor de Christelijke Hogeschool Ede pag. 52 Nabeschouwing pag. 53 Literatuurlijst pag. 54 Bijlagen pag. 58 Bijlage 1: Opzet lesmethode pag. 58 Bijlage 2: Verantwoording pag. 62 Bijlage 3: Begeleidende brief en vragenlijst voor opvoedingsondersteuner pag. 68 Bijlage 4: Kernlabelschema pag. 70 Bijlage 5: Begrippenlijst pag. 82 7

8 Inleiding Er zijn veel verschillende culturen in Nederland. Als opvoedingsondersteuner bestaat een grote kans dat u in aanraking komt met mensen die hun wortels in een ander land hebben liggen. Binnen de interviews die zijn gehouden met diverse opvoedingsondersteuners van Nederlandse en allochtone afkomst, kwam naar voren dat het belangrijk is om kennis te hebben van de waarden en normen van de allochtone cultuur. In dit onderzoek wordt dan ook inzicht gegeven in drie culturen, namelijk de Somalische, Antilliaanse en Marokkaanse cultuur. Het uiteindelijke doel van dit onderzoek is om aanbevelingen te geven om de opvoedingsondersteuning aan de allochtone cultuur te optimaliseren. Door middel van interviews en literatuuronderzoek worden deze aanbevelingen onderbouwd. Dit onderzoek is bedoeld om door middel van de gegeven kennis over de allochtone cultuur (Hoofdstuk 4), de allochtone cultuur beter te begrijpen. Daarnaast is deze kennis bedoeld om beter te begrijpen hoe de allochtone cultuur functioneert en waarom ze in hun opvoeding iets op een bepaalde manier doen. Dit verslag is bedoeld als een voorbeeld van hoe het kan zijn in een bepaalde cultuur. Elk individu is namelijk uniek in zijn waarden en normen, communicatie en opvoedingsstijlen. Het kan een leidraad zijn in het contact met de allochtone cultuur, specifiek in het contact met de Somalische, Antilliaanse en Marokkaanse cultuur. Het onderzoek is kwalitatief van aard. Het eerste hoofdstuk vormt een inhoudelijk kader, waarin de aanleiding, probleemstelling, vraagstelling, definities en onderzoeksvragen zijn geformuleerd. De hoofdstukken zijn opgebouwd uit de onderzoeksvragen die beschreven staan in Hoofdstuk 1. In Hoofdstuk 2 wordt de methodische verantwoording weergegeven. De gemaakte keuzes en de werkwijze zullen hierin worden verantwoord. In Hoofdstuk 3 wordt er gekeken naar de waarden en normen binnen de autochtone cultuur. In dit hoofdstuk worden de verschillen en overeenkomsten in waarden en normen onderzocht binnen een drietal thema s. Deze thema s zijn: opvoedingsstijl, straffen en belonen en de invloed van religie. Ook in de beschrijving van de verschillen en overeenkomsten in waarden en normen binnen de allochtone cultuur (Hoofdstuk 4), wordt gebruik gemaakt van deze thema s. In Hoofdstuk 5 zal gekeken worden hoe de allochtone cultuur omgaat met de psychiatrische problematiek binnen het gezin. In Hoofdstuk 6 wordt gekeken naar hoe er op dit moment opvoedingsondersteuning geboden wordt binnen de allochtone cultuur en waar de behoefte aan opvoedingsondersteuning ligt bij allochtone ouders. Daarna zal in Hoofdstuk 7 beschreven worden welke uitdagingen de SPH er heeft in het werken met allochtone ouders en hoe de SPH er zich kan aansluiten. Tenslotte wordt in Hoofdstuk 8 antwoord gegeven op de hoofdvraag en conclusies getrokken. Ook worden in dit hoofdstuk aanbevelingen gedaan. Het onderzoek wordt afgesloten met een nabeschouwing van de onderzoekers. 8

9 Hoofdstuk 1 Plan van aanpak 1.1. Aanleiding Vanuit het lectoraat Jeugd en Gezin van de Christelijke Hogeschool Ede is een onderzoek opgezet over opvoedingsondersteuning. De centrale vraag van het onderzoek over opvoedingsondersteuning vanuit het lectoraat Jeugd en Gezin is: Wat is de praktijk van systemische opvoedingsondersteuning binnen gezinnen met kinderen tussen de jaar (omvang, werkzame factoren, visies, methode en technieken, beelden, etc.)? Om het antwoord op deze vraag te kunnen realiseren zijn er door het lectoraat een aantal deelprojecten opgezet, waarbinnen afgestudeerd kan worden. Persoonlijke motivatie Eline de Visser en Ellen van Wezel, studenten vierdejaars SPH, hebben in het kader van een afstudeerproject gekozen om een onderzoek op te zetten over opvoedingsondersteuning binnen de allochtone cultuur. In het verleden zijn wij in aanraking gekomen met de allochtone cultuur en hebben gemerkt dat verschillende culturen ons aanspreken. Het omgaan met andere culturen verbreedt onze blik op de hulpverlening. Juist omdat er veel verschillende culturen in Nederland aanwezig zijn en je als hulpverlener in aanraking komt met allochtone culturen is dit een waardevol onderzoek om onze deskundigheid en professionaliteit te vergroten. Wij hebben ervaren dat eigen waarden en normen kunnen botsen met waarden en normen vanuit de allochtone culturen. Wij merken als westerse vrouwen dat deze botsingen bijvoorbeeld kunnen ontstaan in het man/vrouw verschil. Blokland (2008, p. 35) zegt over de cultuurverschillen het volgende: Een onderzoek in de gemeente Zaanstad ( ) naar de vragen en behoeften van migrantengezinnen toont aan dat ouders vooral worstelen met onderwerpen als: de keuze uit het beste van twee culturen; manieren om aansluiting te vinden bij de Nederlandse vrije omgeving; de inbreng van meer generaties (grootouders); cultuuraspecten die de ontwikkeling van kinderen kunnen bevorderen (tweetalige opvoeding, voorlezen, spelletjes, speelgoed en educatieve programma s). Wij willen gaan onderzoeken welke specifieke verschillen en overeenkomsten er zijn wat betreft de waarden en normen van opvoeding, zodat de opvoedingsondersteuner op deze verschillen/overeenkomsten op een juiste manier kan inspelen. Motivatie onderzoek vanuit school Opvoedingsondersteuning is een actueel thema binnen de jeugdzorg. Ouders willen hun kinderen goed opvoeden en willen daar wel eens over praten (www.k-s.be). Blokland (2010, p. 87) behandelt in haar boek Over opvoeden gesproken de culturele verschillen in het opvoeden. Ze zegt hier het volgende over, wat wij herkennen: In Nederland domineert het democratische opvoedingsmodel met een sterke nadruk op autonomie en persoonlijke ontplooiing van kinderen. Dat opvoedingspatroon past goed bij wat onze moderne maatschappij van de toekomstige generatie vraagt. Adviezen aan ouders worden ook meestal vanuit dit gedachtegoed gegeven, zonder de aannames waar ze op zijn gebaseerd ter discussie te stellen. Voor ouders met andere culturele achtergronden passen die adviezen niet vanzelfsprekend in hun opvoedingspatroon. ( ) Het is belangrijk om er op bedacht te zijn dat ouders met een andere culturele achtergrond dikwijls vanuit andere perspectieven naar de opvoeding en ontwikkeling van kinderen kijken en andere normen hanteren voor gewenst of ongewenst gedrag. Allochtone culturen kunnen andere waarden en normen hebben dan de opvoedingsondersteuner. Het is goed om allereerst de autochtone cultuur te onderzoeken, voordat men zich richt op de verschillen binnen de opvoeding in de allochtone cultuur. In dit onderzoek wordt gekozen om de Somalische, Antilliaanse en Marokkaanse cultuur nader uit te werken. Deze culturen zijn gekozen, omdat Somaliërs de grootste groep 9

10 asielzoekers waren in 2009 (www.cbs.nl). Daarnaast wonen er Antillianen in Nederland, dat is meer dan een derde van de totale bevolking van de Nederlandse Antillen (nl.wikipedia.org). Ook de Marokkaanse cultuur komt veelvuldig voor binnen Nederland (NJI, 2009). Deze drie culturen zijn een leidraad voor dit onderzoek. Het uiteindelijke doel van het onderzoek zijn aanbevelingen hoe opvoedingsondersteuners met verschillende waarden en normen op een methodische verantwoorde wijze kunnen omgaan. Door het kennis opdoen van de waarden en normen krijgen opvoedingsondersteuners meer inzicht in de manier van opvoeden binnen de allochtone cultuur. De opvoedingsondersteuner kan door deze kennis beter aansluiten in het aanbieden van opvoedingsondersteuning. Dit onderzoek zal een bijdrage zijn voor het lectoraat Jeugd en Gezin van de Christelijke Hogeschool Ede. Het lectoraat is op dit moment bezig met het onderzoeken van verschillende thema s binnen opvoedingsondersteuning. Zij hopen hierover een boek te gaan schrijven, aan de hand van de verschillende onderzoeken die voor het lectoraat Jeugd en Gezin worden uitgevoerd. Dit onderzoek zal een betekenis hebben voor het schrijven van het boek. Bovendien kunnen de resultaten die uit dit onderzoek komen gebruikt worden voor de training opvoedingsondersteuning binnen de minor Pedagogiek Probleemstelling Het is onduidelijk hoeveel invloed de verschillen en overeenkomsten, wat betreft de waarden en normen in de opvoeding, hebben op de manier waarop de opvoedingsondersteuner vorm en inhoud geeft aan de begeleiding van een allochtoon gezin. Probleemstelling bekeken op macro-, meso- en microniveau Macroniveau Het probleem op maatschappelijk niveau bekeken is dat er verschillen zijn in de opvoeding in de allochtone en autochtone cultuur (zie bijvoorbeeld Tuk e.a. 2010; Vedder, 1995; Van den Eldering, 2006). Deze verschillen kunnen ervoor zorgen dat er op maatschappelijk niveau problemen ontstaan en dat men verschillende ideeën heeft wat de inhoud van opvoedingsondersteuning zou moeten betekenen. Dit heeft als gevolg dat de samenwerking tussen de opvoedingsondersteuner en het gezin verstoord raakt. Mesoniveau Binnen de instellingen kun je als opvoedingsondersteuner te maken krijgen met allochtone gezinnen. Zij kunnen een andere manier van opvoeden gewend zijn. Dit kan voor een belemmering zorgen waarin de opvoedingsondersteuner en het gezin elkaar niet begrijpen en de waarden en normen niet met elkaar stroken. De instelling kan te maken krijgen met cultuurgebonden waarden en normen waardoor de opvoedingsondersteuner moeilijk ingang kan krijgen binnen het gezin door het gebrek aan kennis over deze waarden en normen. Microniveau Het kan voorkomen dat de opvoedingsondersteuner belemmerd wordt door verschil in waarden en normen. Als met die verschillen niet op de juiste manier wordt Ik had verwacht dat de ouders onder de indruk zouden zijn van het feit dat hun dochter zich op het Bureau Jeugdzorg heeft gemeld met klachten over de strenge opvoeding. Toen ik hun daarmee confronteerde begon vader te lachen en moeder keek mij helemaal niet aan. Neen, moeder zou gebaat zijn met een assertiviteitstraining om het belang van oogcontact te leren. Ik heb nog een poging gewaagd om te vragen welke gevoelens de stap van hun dochter bij hen had opgeroepen maar ook daar heb ik geen zinnig antwoord op gekregen (Weijenberg, 2004, p. 104). omgegaan, kan dit ervoor zorgen dat de opvoedingsondersteuning niet op de juiste manier geboden kan worden Vraagstelling en definities Om de probleemstelling van het onderzoek tot een oplossing te brengen, is in dit hoofdstuk een vraagstelling gedefinieerd. Deze vraagstelling is verdeeld in een aantal onderzoeksvragen. Het doel van dit onderzoek is het verkrijgen van inzicht op welke wijze opvoedingsondersteuners kunnen inspelen op verschillende waarden en normen in de opvoeding van allochtone gezinnen. Dit levert de vraagstelling van het onderzoek op, die als volgt luidt: Op welke methodisch verantwoorde wijze kunnen SPH ers opvoedingsondersteuning bieden aan ouders met kinderen in de leeftijd van jaar als de waarden en normen van de westerse autochtone cultuur verschilt met de waarden en normen binnen de allochtone cultuur van het gezin? 10

11 Om misverstanden ten aanzien van bepaalde begrippen uit de vraagstelling te voorkomen, zullen deze begrippen nader gedefinieerd worden. Methodisch verantwoorde wijze Allereerst is het goed om te kijken naar wat methodisch werken is. Bobbink, Fleuren, Janssen e.a. (2005, p. 41) geven een definitie van methodisch werken: Methodisch werken houdt in dat men op planmatige wijze probeert een bepaald doel te bereiken met behulp van een aantal strategieën, inzichten, visies, voorwaarden en technieken. Bobbink e.a. (2005) geven aan dat methodisch werken gezien kan worden als tegenhanger van alleen initiatief handelen of handelen dat gebaseerd is op eigen ervaringen. Hij geeft het voorbeeld hierbij dat het bakken van een ei ook een zekere methodiek vereist. Namelijk eerst de boter, dan het ei in de pan en niet andersom. Schermer en Quint (2008) geven een definitie van methodisch verantwoord werken. Zij zeggen dat iemand in staat moet zijn om efficiënt, effectief en met voldoende kennis op de vraag van een cliënt in kan gaan. Met het inzetten van de juiste instrumenten voor die persoon (wat plaats- en tijdgebonden is) en het bijhouden van nieuwe ontwikkelingen in het eigen vakgebied, is de hulpverlener op een methodisch verantwoorde wijze aan het werk. In dit onderzoek wordt de definitie van Schermer en Quint (2008) gehanteerd, omdat deze definitie weergeeft dat door voldoende kennis te hebben van de allochtone cultuur op een effectieve wijze in gegaan kan worden op wat de allochtone ouder nodig heeft. Opvoedingsondersteuning Opvoedingsondersteuning kan gedefinieerd worden als volgt: alle laagdrempelige activiteiten die tot doel hebben om opvoedingsverantwoordelijken steun te bieden bij het opvoeden van kinderen (Bouverne de Bie, Van Ewijk, 2008, p. 91). Opvoedingsondersteuning richt zich op ouders met alledaagse opvoedingsvragen en steunbehoeften. Opvoedingsondersteuning gaat uit van de beleving van ouders en van een integrale benadering van gezinnen. Opvoedingsondersteuning helpt ouders bij het opvoeden van hun kinderen. Opvoedingsondersteuning bestaat uit voorlichting, pedagogische advisering en begeleiding, sociale steun en gezinshulpverlening (Bouverne de Bie e.a., 2008, p. 94). Opvoedingsondersteuning is in! Het met elkaar praten over opvoeden ook over dingen die niet zo gemakkelijk zijn is veel gewoner dan vroeger (Burggraaf, 2007). Hoewel het met het grootste gedeelte van de jeugd goed gaat, hebben ouders toch behoefte aan informatie. Natuurlijk gaat niet alles van zelf, in verschillende ontwikkelingsfasen van een kind kan een ouder geconfronteerd worden met vragen. Alle ouders kunnen opvoedingsvragen hebben. Een kleinere groep ouders heeft te maken met ingewikkelde vragen of ingewikkelde situaties binnen de opvoeding. Er ontstaat op die manier (soms) opvoedingsspanning. Voor die ouders is het belangrijk dat ze een steuntje in de rug krijgen of antwoord krijgen op hun vragen. Voor deze ouders kan opvoedingsondersteuning de uitkomst bieden. Allochtone ouders kunnen in de puberteit te maken krijgen met lastige opvoedingsvragen door verschil in waarden en normen met de Nederlandse samenleving. Voor dit onderzoek wordt de focus gelegd op de preventieve opvoedingsondersteuning. Het is belangrijk dat allochtone ouders voorbereid worden op de puberteit van hun kind en waar zij mee te maken kunnen krijgen. Hierin valt te denken aan situaties wanneer stoornissen voordoen in de ontwikkeling van een kind. Er valt ook te denken aan situaties waarin het gedrag van het kind kan leiden tot maatschappelijke problemen. De doelen die men bereikt met opvoedingsondersteuning zijn volgens het NJI (www.nji.nl) de volgende: het versterken van de draagkracht, de pedagogische competenties en vaardigheden van ouders; het verminderen van de draaglast door tijdig signaleren van problemen en bieden van praktische hulp of morele en sociale steun; het versterken van het sociale netwerk rond kinderen en gezinnen. Bij opvoedingsondersteuning richt men zich op de opvoeder. De dingen die tijdens de opvoedingsondersteuning ter sprake komen zijn de volgende: 1. Informatie en voorlichting 2. Pedagogische advisering en licht pedagogische hulp 3. Bevorderen van sociale steun en zelfhulp 4. Vroegtijdige signalering en verwijzing In dit onderzoek ligt de nadruk bij opvoedingsondersteuning op het voorlichten, informatie geven en pedagogisch adviseren van allochtone ouders met kinderen in de puberteit. 11

12 Puberteit Omdat dit onderzoek gericht is op opvoedingsondersteuning aan allochtone ouders met jongeren in de leeftijd van jaar, is het van belang dat hier een definitie van wordt gegeven. De puberteit is een vormende periode waarin de jongere zich begint los te maken van zijn ouders. Voor zowel de ouders als de puber kan dit een moeilijke periode zijn. Vooral de identiteitsontwikkeling zorgt voor een verwarrende periode in de puberteit (Foks-Appelman, 2004). In dit onderzoek zal er in verschillende hoofdstukken worden ingegaan op hoe allochtone jongeren zich bewegen in de puberteit. Waarden en normen Het begrip waarden kan gedefinieerd worden als volgt: Waarden kunnen vele vormen aannemen: voorkeuren en individuele smaken, maar ook het voorzien in basisnoden van mensen, de condities waaronder mensen floreren, de belangen waar men voor opkomt of de verlangens die men nastreeft (WRR, 2004, p. 41). Waarden kan ook gedefinieerd worden als kwaliteiten die moreel nastrevenswaardig zijn (Kroon, 2002). De algemene waarden vormen de fundamentele waarden die generaties en culturen lang nauwelijks van inhoud veranderen. Zij zijn dus context onafhankelijkheid (Jochemsen, 2003, p. 25). Een waarde kan bijvoorbeeld zijn: eerlijkheid is belangrijk. De norm die daaruit voortvloeit, is dat stelen verboden is. Daaruit komt het gedrag voort dat men in de supermarkt de spullen netjes afrekent. Dit is een simpel voorbeeld van normen en waarden, maar dit voorbeeld laat zien dat normen de richtlijn vormen voor het gedrag van mensen. Eerst zijn er de waarden en dan de normen. De normen vloeien dus voort vanuit de waarden. Volgens Frans Tonnaer (2007, p. 21) zijn normen operationaliseringen van waarden: ze vormen de gedragsinstructies ter realisering van de waarden. Aan de normen kan men de betekenis van de waarden aflezen. In dit onderzoek wordt aangesloten bij deze definitie, omdat de waarden en normen een belangrijke rol spelen in de cultuur. Iedereen heeft te maken met eigen waarden en normen. Dit maakt het soms lastig voor de opvoedingsondersteuner die met deze verschillende waarden en normen te maken krijgt. Een norm is in feite een (on)geschreven gedragsregel. Normen zijn veelal van invloed op het gedrag van de mens. In dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van drie thema s: opvoedingsstijl, straffen en belonen en invloed van religie. In deze thema s worden de waarden en normen onderzocht. Cultuur Het begrip cultuur omvat de westerse autochtone cultuur en de allochtone cultuur. Er bestaan in de literatuur een groot aantal verschillende definities van cultuur. Trompenaars (1997, beschreven in Nispen en Stralen, 2010) geeft niet een definitie van de cultuur, maar meer een beschrijving. Hij ziet cultuur als een collectief systeem met een aantal lagen. De buitenkant, wat het gemakkelijkst is om te observeren bestaat uit de taal, eten, architectuur en kunst. Een laag dieper zitten de waarden en normen. John Mole (2003, p. 8) beschreef cultuur op de volgende manier: Everything we do or say is a manifestation of a culture. In dit onderzoek wordt hierop aangesloten. De opvoedingsondersteuner krijgt te maken met ouders die nauwelijks Nederlands praten of waar het gewoon is dat men de schoenen uitdoet bij binnenkomst. Dit zijn uiterlijke kenmerken waar de opvoedingsondersteuner rekening mee moet houden. Belangrijker is dat de opvoedingsondersteuner kennis heeft van dieperliggende waarden en normen, waarop een allochtone ouder de opvoeding weergeeft. Als er wordt gekeken naar de honderden definities van cultuur (Nispen e.a., 2010), worden steeds 6 kenmerken genoteerd. Namelijk: tijd, groep, gedrag, omgeving, waarden en geloof, denken en voelen. Door deze 6 kenmerken met elkaar te combineren krijg je een goede definitie van cultuur: Cultuur is het gedrag van een groep mensen, gebaseerd op denken en voelen en de gerelateerde waarden en geloof op een specifieke tijd en plaats (Nispen e.a., 2010). Pinto (2004) benadrukt dat de kenmerken van een mens niet alleen door zijn cultuur bepaald worden. Mensen worden door zoveel meer factoren beïnvloed dan alleen door zijn cultuur. In dit onderzoek wordt frequent het begrip autochtone cultuur en allochtone cultuur gebruikt. Daarom is het essentieel om de definities van autochtoon en allochtoon nader te omschrijven. Autochtoon: Het CBS (www.cbs.nl) hanteert als definitie van autochtoon: Persoon van wie de beide ouders in Nederland zijn geboren, ongeacht het land waar men zelf is geboren. 12

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken Ervaringen uit het veld Overzicht programma Wie ben ik: - Philip Stein - masterstudent sociologie - afgerond A&O-psycholoog Programma: - half uur presentatie,

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Voor wie? Deze brochure is bedoeld voor alle beroepskrachten die met Triple P werken of daar in de toekomst mee aan de slag willen gaan. Triple

Nadere informatie

3 De hoofdvraag 43 3.1 Functies van de hoofdvraag 43 3.2 Criteria voor een goede hoofdvraag bij praktijkonderzoek 45 Opdrachten 50

3 De hoofdvraag 43 3.1 Functies van de hoofdvraag 43 3.2 Criteria voor een goede hoofdvraag bij praktijkonderzoek 45 Opdrachten 50 Inhoud Inleiding 7 1 Onderzoek en de probleemstelling 9 1.1 Het ontwikkelen van een visie op een praktijkprobleem 10 1.2 De relevantie van het probleem 12 1.3 Het formuleren van een probleemstelling 13

Nadere informatie

Onderzoeksvraag Uitkomst

Onderzoeksvraag Uitkomst Hoe doe je onderzoek? Hoewel er veel leuke boeken zijn geschreven over het doen van onderzoek (zie voor een lijstje de pdf op deze site) leer je onderzoeken niet uit een boekje! Als je onderzoek wilt doen

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Dia 1: Hallo allemaal en welkom bij mijn presentatie. Ik heb onderzoek gedaan bij Moestuin d n Erpel in Someren.

Nadere informatie

De kracht van pedagogisch adviseren

De kracht van pedagogisch adviseren De kracht van pedagogisch adviseren Colofon Uitgever: Datum uitgave: december 2010 Eindredactie: Rieneke de Groot, Monique Albeda & Geeske Hoogenboezem Bezoekadres: Nieuwe Gouwe Westzijde 1, 2802 AN Gouda

Nadere informatie

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier.

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier. Open vragen bij Casus Marco Vraag 1 Bekijk scène 1 nogmaals. Wat was jouw eerste reactie op het gedrag van Marco in het gesprek met de medewerker van Bureau HALT? Wat roept zijn gedrag op aan gedachten,

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de SAMENVATTING Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop kinderen van 6 8 jaar het best kunnen worden geïnterviewd over hun mening van de buitenschoolse opvang (BSO). Om hier antwoord op te kunnen geven,

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Campagneproject 2014 Slow Food Rijnzoet Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Inhoudsopgave Inleiding 3 Probleemstelling 4 Probleemoriëntatie 4 Probleemdefinitie 4 Doelstelling 5 Hoofdvraag 5 Deelvragen

Nadere informatie

We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan?

We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan? We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan? Migranten kunnen anders tegen een beperking aankijken. Zij zien de beperking vaak als ziekte en houden

Nadere informatie

Interculturele jeugd en opvoedhulp

Interculturele jeugd en opvoedhulp Interculturele jeugd en opvoedhulp Op zoek naar vertrouwen en doeltreffendheid Presentatie TriviumLindenhof 9/2012 1 Ary Scheffer. Mignon verlangend naar haar vaderland 1836 2 Cijfertjes Bij TriviumLindenhof

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van de Hogeschool Rotterdam. Mijn presentatie is opgebouwd

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Jong spreekt Jong Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Programma 13.00 uur Inleiding; Vincent Smit 13.10 uur Jong spreekt jong; Dick Lammers en Wouter Reith Korte

Nadere informatie

Een verslag van coachende begeleidingsgesprekken met een klasgenoot over de leerdoelen en leerpunten tijdens de stage.

Een verslag van coachende begeleidingsgesprekken met een klasgenoot over de leerdoelen en leerpunten tijdens de stage. Specificaties Medewerker maatschappelijke zorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Coachend begeleiden en sociaal activeren Cursus Gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg,

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Kindermishandeling, hoe gaan pedagogisch medewerkers het tegen? Onderzoek in opdracht van e-academy The Next Page, onderdeel van de Augeo-Foundation

Kindermishandeling, hoe gaan pedagogisch medewerkers het tegen? Onderzoek in opdracht van e-academy The Next Page, onderdeel van de Augeo-Foundation Kindermishandeling, hoe gaan pedagogisch medewerkers het tegen? Onderzoek in opdracht van e-academy The Next Page, onderdeel van de Augeo-Foundation Student: Nynke Dijkstra Studentnummer S1032406 Student:

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

WERELDS Diversiteits-trainingen

WERELDS Diversiteits-trainingen WERELDS Diversiteits-trainingen Diversiteitsmanagement Interculturele Communicatie Diversiteit voor politici Interculturele personele gespreksvoering Integreren in uw organisatie (voor allochtone medewerkers)

Nadere informatie

Auteurs: Baarda e.a. isbn: 978-90-01-80771-9

Auteurs: Baarda e.a. isbn: 978-90-01-80771-9 Woord vooraf Het Basisboek Methoden en Technieken biedt je een handleiding voor het opzetten en uitvoeren van empirisch kwantitatief onderzoek. Je stelt door waarneming vast wat zich in de werkelijkheid

Nadere informatie

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden:

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden: Wervingscirkel 1 Veel vrijwilligersorganisaties hebben probelemen met het werven van vrijwilligers. Je hebt tenslotte geen baan te bieden met salaris, maar je biedt een vorm van vrijetijdsbesteding. In

Nadere informatie

Drie video-opnames van gesprekken, met tips over het omgaan met interculturele misverstanden.

Drie video-opnames van gesprekken, met tips over het omgaan met interculturele misverstanden. Specificaties Pedagogisch medewerker 3 kinderopvang Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Professioneel intercultureel communiceren Training Kinderopvang Drie video-opnames van gesprekken, met tips

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

2. Bieden van ondersteunende, activerende begeleiding en zorg

2. Bieden van ondersteunende, activerende begeleiding en zorg Specificaties Medewerker maatschappelijke zorg Titel: Conflicthantering Soort: Training Werksituatie Verschillende situaties Eindproduct Rollenspel Niveau: 3 KD: Maatschappelijke zorg 2012-2013 Kerntaak

Nadere informatie

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012 Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk april 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De tijdlijn 3. De verschillende fasen 4. Onderwerp zoeken 5. Informatie zoeken 6. Nog 10 tips 7. De beoordeling

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs.

Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs. Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs. Afstudeerproject - Master Pedagogiek School of Health, Hogeschool Inholland C.C.A (Claudine)

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Beste pleegouder, U heeft aangegeven graag op de hoogte gehouden te

Nadere informatie

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht.

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Vierde nationaal congres opvoedingsondersteuning Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Ede,1 juni 2012 1 Opbouw workshop Coach je kind Kort voorstellen, warming up Presentatie van

Nadere informatie

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode voor het voorbereiden en uitvoeren van praktijkgericht onderzoek binnen het Hoger Beroepsonderwijs in Nederland Advies van de Commissie Gedragscode

Nadere informatie

1. Opstellen van een activiteitenprogramma en plan van aanpak 2. Opvoeden en ontwikkelen van het kind/de jongere

1. Opstellen van een activiteitenprogramma en plan van aanpak 2. Opvoeden en ontwikkelen van het kind/de jongere Specificaties Pedagogisch medewerker 3 kinderopvang Titel: Ontwikkelingspsychologie deel 2: Dreumes en peuter Soort: Werksituatie: Eindproduct: Cursus Kinderopvang, peuterspeelzaal Ingevuld ontwikkelingsschema

Nadere informatie

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat?

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat? Spiegelgesprek Wie en wat? Luisteren naar ervaringen van cliënten kan de kwaliteit van de zorg en het aanbod sterk verbeteren. Jongeren en ouders vertellen tijdens het spiegelgesprek aan de hand van een

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt Methodiekbeschrijving Januari 2008 Laat Zien Wat Je Kunt Deel 1: Methodiekbeschrijving Het is bij de juiste methodiekvaststelling bepalend uit welke personen de doelgroep bestaat. De methodiek is vooral

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Overzichtskaart 3. Opvoedingsondersteuning. voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen

Overzichtskaart 3. Opvoedingsondersteuning. voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen Overzichtskaart 3 Opvoedingsondersteuning voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen Zelfreflectie-instrument individuele opvoedingsondersteuning Sommige JGZ-professionals zullen al over

Nadere informatie

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing Willem (59) Willem heeft chronische rugklachten en kan niet meer werken. Hij is boos en neerslachtig omdat het hem niet lukt een hogere WAO-uitkering te krijgen. Hij vraagt MEE om hulp bij de aanvraag.

Nadere informatie

Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek

Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek In deze deelopdracht ga je het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek onderzoeken. Geerts en van Kralingen (2011) definiëren onderwijsconcept

Nadere informatie

(Hoe) kan onze communicatie beter?

(Hoe) kan onze communicatie beter? Deel 3 Onderzoek (Hoe) kan onze communicatie beter? Marijke Manshanden* Uw organisatie heeft een communicatieprobleem. U wilt dit probleem oplossen, maar mist de informatie om tot een goede oplossing te

Nadere informatie

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid Datum: Locatie: Spreker: Notulist: Aanwezigen: Organisatie: 14 december Kralingen Ilias El Hadioui Majda Battaï 23 deelnemers Stichting Attanmia i.s.m. Stichting Buurtwerk Kralingen-Crooswijk De besproken

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

Interculturele Competenties:

Interculturele Competenties: Interculturele Competenties: Een vak apart W. Shadid Leiden, mei 2010 Interculturele Competenties 2 Inleiding Vooral in multiculturele samenlevingen wordt de laatste tijd veel nadruk gelegd op interculturele

Nadere informatie

toegepaste PsycHOlOgie stages en AfstuDeRen

toegepaste PsycHOlOgie stages en AfstuDeRen toegepaste PsycHOlOgie stages en AfstuDeRen creating tomorrow Toegepaste Psychologie Stages en afstuderen De studie Toegepaste Psychologie (TP) aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA) is een praktijkgerichte

Nadere informatie

Students Voices (verkorte versie)

Students Voices (verkorte versie) Lectoraat elearning Students Voices (verkorte versie) Onderzoek naar de verwachtingen en de ervaringen van studenten, leerlingen en jonge, startende leraren met betrekking tot het leren met ICT in het

Nadere informatie

CONCENTRATIE VAN KINDEREN

CONCENTRATIE VAN KINDEREN CONCENTRATIE VAN KINDEREN Samenvatting PA - School: Pabo, Hanzehogeschool O.B.S. De Borgmanschool Marrit Westra Aanleiding van het onderzoek Leerkrachten op O.B.S. De Borgmanschool ervaren dat sommige

Nadere informatie

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen)

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen) In opdracht van de Gemeente Amsterdam (Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling) Als ik mijn vader had gehad vanaf mijn jeugd, dan zou ik misschien anders zijn in het leven. (...) Wat ik allemaal wel niet

Nadere informatie

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews.

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews. Onderzoek nazorg afdeling gynaecologie UMCG (samenvatting) Jacelyn de Boer, Anniek Dik & Karin Knol Studenten HBO-Verpleegkunde aan de Hanze Hogeschool Groningen Jaar 2011/2012 Resultaten Literatuuronderzoek

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Voorwoord. IJsselmuiden, 16 juni 1999. Jan Haveman

Voorwoord. IJsselmuiden, 16 juni 1999. Jan Haveman Voorwoord Het is maar goed dat het maken van een doctoraalscriptie gebonden is aan een bepaalde hoeveelheid weken. Dat zet tenminste wat druk op de ketel om op een gegeven moment toch maar te beginnen

Nadere informatie

360 feedback 3.1 M. Camp Opereren als lid van een team Omgaan met conflicten Omgaan met regels

360 feedback 3.1 M. Camp Opereren als lid van een team Omgaan met conflicten Omgaan met regels 360 feedback 3.1 Student: M. camp Studentnummer: 11099003 Klas: WDH31 Datum: 2-02-2014 Personen welke de formulieren hebben ingevuld: - M. Camp - Menno Lageweg - Ir. S.W.L. van Herk - D.J. Jager M. Camp

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Specificaties. Medewerker maatschappelijke zorg. Titel: Muzisch-creatieve vorming deel 2

Specificaties. Medewerker maatschappelijke zorg. Titel: Muzisch-creatieve vorming deel 2 Specificaties Medewerker maatschappelijke zorg Titel: Muzisch-creatieve vorming deel 2 Soort: Werksituatie: Eindproduct: Niveau: 3 Training Muzisch-creatieve activiteiten kunnen op allerlei plaatsen in

Nadere informatie

Opvoeding & Ontwikkeling

Opvoeding & Ontwikkeling MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Opvoeding & Ontwikkeling Opvoeding & Ontwikkeling MEE is een organisatie voor iedereen met een beperking of chronische ziekte. MEE biedt

Nadere informatie

Communiceren met de doelgroep voor OA en PW Kinderopvang

Communiceren met de doelgroep voor OA en PW Kinderopvang Specificaties Onderwijsassistent Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Communiceren met de doelgroep voor OA en PW Kinderopvang Training Kinderdagverblijf, BSO of basisschool Demonstratie Niveau: 4

Nadere informatie

Ouders met een verstandelijke beperking

Ouders met een verstandelijke beperking Ouders met een verstandelijke beperking Conclusies en aanbevelingen In deze studie is eerst in de literatuur nagegaan welke factoren beschermend dan wel belemmerend zijn in de opvoedingssituatie van mensen

Nadere informatie

Cultuurparticipatie in Dordrecht.

Cultuurparticipatie in Dordrecht. Cultuurparticipatie in Dordrecht. Bas Hoeing CMV 2 09018387 Inhoudsopgave: Aanleiding Blz. 3 Het probleem Blz. 3 De opdrachtgever Blz. 3 Vraagstelling Blz. 4 Deelvragen Blz. 4 Aanpak Blz. 4 Definities

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Jaarlijks doen vele jeugdigen met een lichte verstandelijke beperking In Nederland een beroep op de hulpverlening. Een aanmerkelijk aantal van hen krijgt deze hulp van een LVG-instituut.

Nadere informatie

S TA G E S L I J N 5

S TA G E S L I J N 5 STAGES LIJN5 Wil jij stage lopen bij Lijn5? In de provincie Utrecht biedt Lijn5 behandeling en begeleiding aan kinderen en jongeren met én zonder licht verstandelijke beperking en hun gezin. Lijn5 beschikt

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT

WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT 2015 Stichting Gezondheid Allochtonen Nederland (SGAN), Adres: postbus 56666, 1040 AR Amsterdam, e-mail: info@sgan.nl tel: 0880036501 www.sgan.nl IBAN: NL57 INGB 0005961390

Nadere informatie

TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP 1 TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP

TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP 1 TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP 1 TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP WELKE REFERENTIEKADERS, WAARDEN EN NORMEN VAN MIJZELF SPELEN MEE IN EEN CONTACT? Diversiteit in kleur en cultuur

Nadere informatie

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels:

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels: Stappen deelcijfer weging 1 Onderzoeksvragen 10,0 6% 0,6 2 Hypothese 10,0 4% 0,4 3 Materiaal en methode 10,0 10% 1,0 4 Uitvoeren van het onderzoek en inleiding 10,0 30% 3,0 5 Verslaglegging 10,0 20% 2,0

Nadere informatie

Manual: handleiding opstarten Skills Lab

Manual: handleiding opstarten Skills Lab Manual: handleiding opstarten Skills Lab Dit is een handleiding voor professionals die zelf een Skills Lab willen starten. Skills Lab wil de werkmogelijkheden voor mensen met ASS vergroten door hen te

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Verslag 9 januari 2013 Aanwezigen: Verontschuldigd: Kadering project

Verslag 9 januari 2013 Aanwezigen: Verontschuldigd: Kadering project Verslag 9 januari 2013 Aanwezigen: David Dol, Kurt Kerkaert, Tina van de Loo, Sigrid Appeltans, Johan Neyt en Els Peters Verontschuldigd: Rik Loenders, Sara Kadering project Verduidelijking van de rol

Nadere informatie

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een profielwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een profielwerkstuk

Nadere informatie

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder!

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Introductie stage-scriptie combi Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Welkom toekomstige Scientist-Practitioners Achtergrond Vanuit Orthopedagogiek:GenG steeds meer accent op scientist-practitioner model

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo werkplaats Twente, fase 2 Praktijk 2: Bundeling van diensten op het gebied van welzijn, informele zorg en formele zorg Toegang tot de Wmo Evaluatierapport

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning aan ouders met tieners in Amsterdam Pauline Naber, Hogeschool INHolland Marjan de Gruijter, Verwey-Jonker Instituut http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl/

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Nadere informatie

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Competentieprofiel kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Generieke Competenties... 2 Affiniteit met kaderlidmaatschap... 2 Sociale vaardigheden... 2 Communicatie... 2 Lerend vermogen... 3 Initiatiefrijk... 3

Nadere informatie

de verdere professionalisering van de eigen beroepsuitoefening c.q. het beroep.

de verdere professionalisering van de eigen beroepsuitoefening c.q. het beroep. Opleidingsplan Opvoedcoach 1. Scholingsactiviteit Opleiding tot opvoedcoach (Hbo-niveau). 2. Leerdoelen De student leert ouders en opvoeders bij het opvoeden te ondersteunen, zo nodig door te verwijzen

Nadere informatie

TRAJECT WELZIJN_METHODIEK VAN BEGELEIDEN_9789006815597_INHOUD_KORT

TRAJECT WELZIJN_METHODIEK VAN BEGELEIDEN_9789006815597_INHOUD_KORT TRAJECT WELZIJN_METHODIEK VAN BEGELEIDEN_9789006815597_INHOUD_KORT Thema 1 Methodisch handelen 1 Methodisch handelen: wat is het? 1.1 Kenmerken 1.2 Stappenplan 2 Voor wie? 2.1 Doelgroep 2.2 Functionele

Nadere informatie

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 Index 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 1 1. Voorwoord Welkom bij deze handleiding. Deze handleiding is bedoeld als gids bij het identificeren van de kwaliteiten van

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Voorwoord... iii Verantwoording... v

Voorwoord... iii Verantwoording... v Inhoudsopgave Voorwoord... iii Verantwoording... v INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker als probleemoplosser of de onderzoeker als adviseur...

Nadere informatie

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal:

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal: Natuur & Techniek het broeikaseffect Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Broeikaseffect In deze les staan de volgende hogere- orde denkvragen centraal: 1. Hoe zou je het broeikaseffect kunnen

Nadere informatie

Spelenderwijs begeleiden bij ingrijpende levensgebeurtenissen

Spelenderwijs begeleiden bij ingrijpende levensgebeurtenissen Specificaties Pedagogisch medewerker 3 kinderopvang Titel: Soort: Werksituatie: Spelenderwijs begeleiden bij ingrijpende levensgebeurtenissen Cursus PW peuterspeelzaal, kinderdagverblijf BSO 4 t/m 8 jaar

Nadere informatie

Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study

Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study Martijn Weesing, ipabo Amsterdam Erna van Hest, Vrije Universiteit Amsterdam St. Jan School, Amsterdam EWT Conferentie, NEMO, 22 mei 2013

Nadere informatie

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A Individueel verslag de Reus klas 4A Overzicht en tijdsbesteding van taken en activiteiten 3.2 Wanneer Planning: hoe zorg je ervoor dat het project binnen de beschikbare tijd wordt afgerond? Wat Wie Van

Nadere informatie

Richtlijnen voor het werken in een multiculturele setting

Richtlijnen voor het werken in een multiculturele setting Richtlijnen voor het werken in een multiculturele setting Quality needs diversity 1. Inleiding Deze richtlijnen zijn een uitwerking van de kernwaarde Ruimte voor talent en groei voor iedereen, onderdeel

Nadere informatie