Complexe teksten lezen: noodzaak. Nodig: een doorgaande leeslijn. Tekstontwerp Cognitive load. Samenwerking

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "25-11-2014. Complexe teksten lezen: noodzaak. Nodig: een doorgaande leeslijn. Tekstontwerp Cognitive load. Samenwerking"

Transcriptie

1 Waarom tekststructuur zo belangrijk is in het leesonderwijs Jacqueline Evers-Vermeul & Ted Sanders Complexe teksten lezen: noodzaak Nodig: een doorgaande leeslijn Noodzaak om academische taal te leren, voor schoolcarrière werk sociale contacten 21 ste -eeuwse vaardigheid: deep comprehension geletterdheid is nodig om teksten te analyseren te bekritiseren samen te vatten en ervan te leren (Snow 2014) Belang van goede materialen, met door de jaren een toenemende complexiteit didactieken Maar wat maakt dan een tekst makkelijk/moeilijk? Vandaag: focus op tekststructuur Samenwerking Tekstontwerp Cognitive load met Stichting Lezen, o.a. Dick Schram in projecten met Joke Bos-Aanen (Bos-Aanen, Sanders & Lentz 2001) Jentine Land (Land 2009; Land, Sanders & Van den Bergh 2008) Gerdineke van Silfhout (Van Silfhout 2014a,b; Van Silfhout, Evers-Vermeul & Sanders 2012, 2013a-c, 2014a-d, in press) zie publicaties in: Stichting Lezen Reeks Pedagogische Studiën Didactief De Cascade Levende Talen Tijdschrift Van 12 tot 18 1

2 Makkelijke tekst? (Sanders 2004) Makkelijke tekst? (2) Zwarte Dino, jij wou Nina, die met Rocco was verloofd. En toen Rocco werd gevonden, werd jouw onschuld niet geloofd. (Brandend Zand, J. Hoes, 1962) Zelden hoorde men een proeve van economischer taalgebruik. In één couplet van amper twintig woorden wordt hier een drama ontvouwd waar een pulpschrijver toch algauw 200 pagina s voor nodig heeft. (Van de Reijt, 2001) Bouterse bleek een dictator. Hij regeerde in zijn eentje. Hij liet zelfs mensen vermoorden. Wanneer gaat het echt goed met Suriname? In Suriname telt elk volk graag mee. Elkaar vertrouwen blijft moeilijk. (Uit een niet nader genoemd vmbo-geschiedenisboek) De onderwijspraktijk Waarom doen uitgevers dit? Land (2009): - Goede bedoelingen - Korte zinnen = makkelijker - Gebaseerd op intuïties - o.a. ingegeven door leesbaarheidsformules Werkt dit? Lay-out Onderzoek door Land (2009) en Van Silfhout (2014) naar effecten van lay-out: elke zin op een nieuwe regel of niet verbindingswoorden: met / zonder verbindingswoorden in geschiedenisteksten zaakvakteksten (economie en biologie) verhalen Vraag: wat begrijpen vmbo- en vwo-leerlingen beter? Doorlopend Denk maar aan de pest. Van de pest kreeg je allemaal zwarte bulten over je hele lichaam. Daarom wordt de pest ook wel de zwarte dood genoemd. De pest heerste heel erg tussen 1347 en Elke zin op een nieuwe regel Denk maar aan de pest. Van de pest kreeg je allemaal zwarte bulten over je hele lichaam. Daarom wordt de pest ook wel de zwarte dood genoemd. De pest heerste heel erg tussen 1347 en

3 Verbindingswoorden - Additief (opsommend) - Temporeel (tijdsaanduiding) - Causaal (oorzaak-gevolg/argument-claim) Een voedselketen is een reeks levende wezens die elkaar opeten. Een voedselketen begint altijd met een groene plant, want een plant maakt zijn voedsel zelf. Daarom noemen we een plant een producent. De groene planten maken glucose en zetmeel van water en koolstofdioxide. Daar hebben ze zonne-energie voor nodig. Vervolgens worden de planten door een dier opgegeten. Daardoor krijgt het dier de glucose en zetmeel van de plant binnen. Hoe hebben we dit onderzocht? 1. Open vragen voor begrip op lokaal niveau Vraag: Tekst: Waarom verspreidden ziekten zich zo snel in de Middeleeuwen? In de Middeleeuwen zaten kelders, keukens en voorraadkasten vol met ratten. Daarom verspreidden ziekten zich erg snel. Een voedselketen is een reeks levende wezens die elkaar opeten. Een voedselketen begint altijd met een groene plant. Een plant maakt zijn voedsel zelf. We noemen een plant een producent. De groene planten maken glucose en zetmeel van water en koolstofdioxide. Daar hebben ze zonne-energie voor nodig. De planten worden door een dier opgegeten. Het dier krijgt de glucose en zetmeel van de plant binnen. 14 Hoe hebben we dit onderzocht? 2. Begripsvragen op macroniveau Hoe hebben we dit onderzocht? 3. Leesproces meten Oogbewegingen: - leestempo - terugkijken Antwoord op de vraag: Waarom leidt tekstkenmerk A tot beter tekstbegrip? 16 Voorbeeld 1: titel vaak overgeslagen Voorbeeld 2: lastige woorden 3

4 Voorbeeld 3: oppervlakkig lezen Voorbeeld 4: dyslectisch Oogbewegingen: 3 of 4 regio s Met verbindingswoorden Een plant maakt zijn eigen voedsel. [We noemen] 1 [een plant] 2 [een producent.] Zonder verbindingswoorden Een plant maakt zijn eigen voedsel. [Daarom] 0 [noemen we] 1 [een plant] 2 [een producent.] 3 Effecten: verbindingswoorden betere scores op vragen die lokaal tekstbegrip meten regio 1 sneller vaker terugkijken, maar wel korter ongeacht schoolniveau, leesvaardigheid, tekstgenre Verschillende leestijden per regio: 1. Eerste lezing 2. Teruglezing: percentage + duur Effecten: lay-out Geen effect op tekstbegrip Elke zin staat op een nieuwe regel. Dat lijkt ons makkelijk voor zwakke lezers. Daarom presenteren we teksten zo. Zo houden we het overzichtelijk. Toch helpt het leerlingen niet. Dat blijkt uit onderzoek. Sterke vertraging aan begin nieuwe regel + langer terugkijken Duidelijke correlatie: langzamer lezen lagere score Combinatie fragmentatie + verbindingswoorden = grote problemen tijdens het lezen Samengevat Maak verbanden expliciet; dat leidt tot betere scores op inferentievragen vaker + korter terugkijken snellere verwerking van de informatie erna Zorg voor een doorlopende lay-out; dat leidt tot - een vloeiender leesproces - vergelijkbare begripsscores als een gefragmenteerde layout 4

5 Wat betekent dit voor een doorgaande leeslijn? Curriculum ontwikkelen waarin teksten een oplopende moeilijkheidsgraad vertonen Niet alleen teksten met expliciete verbanden Expliciet onderwijs over kenmerken die te maken hebben met tekststructuur Suggesties voor het onderwijs Ideeën voor vakgericht taalonderwijs op basis van genredidactiek samen met José van der Hoeven Vgl. workshop tijdens Levende Talen Studiedag door Evers-Vermeul & Van der Hoeven ( ) Onderwijs over tekststructuur Leerlingen bekend maken met genres is effectief, al vanaf groep 4: voor hun tekstbegrip voor de kwaliteit van de teksten die ze zelf schrijven Veel effectstudies over onderwijs in de structuur van informatieve teksten gaan verder dan de drieslag inleiding kern slot Zie bv. het overzicht in Ray & Meyer (2011) Voordelen van kennis over tekststructuur (Ray & Meyer 2011) Readers with structural awareness possess the ability to not only recognize an author s organization, but also to engage in similar organizational processes in establishing their own mental representation of a text. readers without this strategic knowledge approach text with a default/list strategy in which the text is viewed as a collection of loosely related ideas Tekstopbouw-soorten (Meyer 1975, 1985) Waar gaat genredidactiek dan over? verzameling beschrijving vergelijking oorzaak-gevolg probleem-oplossing Genrefamilies en genres, met hun communicatieve functies Soorten tekstopbouw (bv. oorzaak-gevolg, vergelijking...) Structuurkenmerken (bv. signaalwoorden, tussenkopjes...) Stijlkenmerken (bv. hoe hanteer je een objectieve stijl, of juist een persoonlijke stijl) 5

6 Voorbeelden van genrefamilies en genres (Expertisegroep Doorlopende Leerlijnen 2009) Voorbeeld van stijlkenmerken (Land 2009) Informatief: schoolboeken, internetteksten, krantenberichten, rapporten, reportage, boekbespreking Instructief: handleidingen, spelregels, recepten Betogend: ingezonden brieven, sollicitatiebrief, opiniërende artikelen, reclame Fictief/narratief: romans, (strip)verhalen, sprookjes Poëtisch: gedichten, liederen 1. Aanwezigheid personage (betrokkenheid personen) 2. Perspectief 3. Concreetheid van de tekst (taalgebruik) 4. Emoties 5. Fictief karakter van het personage 6. Het gebruik van directe rede 7. Het aanspreken van de lezer 8. Evaluaties van de verteller 9. De tijd waarin de tekst is geschreven Voorbeeld van complex genre: recensie Conclusies 1. Informatief context 2. Informatief samenvatting 3. Betogend beoordeling (Martin & Rose 2008: complex genre = macro-genre) Onderzoek naar effecten van tekstkenmerken is noodzakelijk; afgaan op intuïties kan averechtse effecten hebben Meer effectonderzoek nodig naar andere tekstkenmerken die het tekstbegrip beïnvloeden De combinatie van oogbewegingsdata en begripsdata levert extra inzicht op Tekststructuur is belangrijk voor een makkelijk leesproces goed begrip In onderwijs: teksten nodig met een toenemende complexiteit om toe te werken naar deep comprehension Effectief onderwijs over tekststructuur is hierbij cruciaal Meer lezen? Evers-Vermeul, J. & Holtermann, M. (2013). Doorlopende leerlijnen: implicaties voor leveling van leer- en examenteksten voor het middelbaar onderwijs. Tijdschrift voor Taalbeheersing 35(1), Land, J.F.H. (2009). Zwakke lezers, sterke teksten? Effecten van tekst- en lezerskenmerken op het tekstbegrip en de tekstwaardering van vmboleerlingen. Stichting Lezen Reeks 13. Delft: Eburon. Land, J., Sanders, T.J.M., & Bergh, H. van den (2008). Effectieve tekststructuur voor het vmbo. Een corpus-analytisch en experimenteel onderzoek naar tekstbegrip en tekstwaardering van vmbo-leerlingen voor studieteksten. Pedagogische Studiën, 85, Silfhout, G. van (2014a). Leuk om te lezen of makkelijk te begrijpen? Optimaal begrijpelijke teksten voor het voortgezet onderwijs. Stichting Lezen Reeks 23. Delft: Eburon (2014b). Fun to read or easy to understand? Establishing effective text features for educational texts on the basis of processing and comprehension research. Dissertatie Universiteit Utrecht. Utrecht: LOT. Silfhout, G. van, Evers-Vermeul, J. & Sanders, T.J.M. (2013). Omdat een verbindingswoord aanzet tot terugkijken: effecten van verbindingswoorden tijdens en na het lezen. Levende Talen Tijdschrift, 14(3), Meer lezen? (2) (2013a). Omdat het schrijven van studieteksten en toetsvragen niet eenvoudig is. Effectieve opbouw en presentatie van studiematerialen. De Cascade, Tijdschrift voor onderwijs, onderzoek & ontwikkeling, 10(1), (2013b). Omdat leerlingen moeite hebben met die teksten. Daarom! Tekstbegrip verbeteren in het onderwijs. In D. Schram (Ed.), De aarzelende lezer over de streep. Recente wetenschappelijke inzichten (pp ). Delft: Eburon (2014a). Hoe ziet een begrijpelijke schooltekst er eigenlijk uit? Oogbewegings- en begripsonderzoek in het voortgezet onderwijs. Van 12 tot 18, 24(4), (2014b). Effectieve leerteksten in het vmbo. Hoe leuk moet je het maken? Didactief, 44(1), (2014c). Establishing coherence in school book texts: how connectives and lay-out affect students text comprehension. Dutch Journal of Applied Linguistics 3(1), doi: /dujal sil Silfhout, G. van, Evers-Vermeul, J., Mak, W.M., & Sanders, T.J.M. (in press). Connectives and lay-out as processing signals: How textual features affect students on-line processing and text representation. Journal of Educational Psychology. 6

1-10-2015. Begrijpend lezen van (digitale) teksten: over tekststructuur en tekstontwerp. Nodig: een doorgaande leeslijn

1-10-2015. Begrijpend lezen van (digitale) teksten: over tekststructuur en tekstontwerp. Nodig: een doorgaande leeslijn Begrijpend lezen van (digitale) teksten: over tekststructuur en tekstontwerp Jacqueline Evers-Vermeul j.evers@uu.nl Complexe teksten lezen: noodzaak Nodig: een doorgaande leeslijn Noodzaak om academische

Nadere informatie

Omdat leerlingen moeite hebben met die teksten. Daarom!

Omdat leerlingen moeite hebben met die teksten. Daarom! Omdat leerlingen moeite hebben met die teksten. Daarom! Tekstbegrip verbeteren in het voortgezet onderwijs Gerdineke van Silfhout, Jacqueline Evers-Vermeul en Ted Sanders 1 Samenvatting Veel leerlingen

Nadere informatie

Effectieve leerteksten voor zwakkere lezers

Effectieve leerteksten voor zwakkere lezers . Taalonderwijs van 1-18 Ronde 7 Jentine Land Faculteit Geesteswetenschappen, Universiteit Utrecht Contact: J.F.H.Land@uu.nl Effectieve leerteksten voor zwakkere lezers 1. Inleiding Lezen is voor veel

Nadere informatie

Hoe begrijpelijk en aantrekkelijk zijn studieboekteksten op het vmbo?

Hoe begrijpelijk en aantrekkelijk zijn studieboekteksten op het vmbo? Hoe begrijpelijk en aantrekkelijk zijn studieboekteksten op het vmbo? Jentine Land en Ted Sanders Vmbo-leerlingen vinden het lezen van schoolteksten vaak saai en moeilijk. Hoe kunnen vmbo-teksten nu zo

Nadere informatie

Genredidactiek onderzocht

Genredidactiek onderzocht José van der Hoeven, 4 oktober 2013 Genredidactiek onderzocht Gastcollege UU, Nederlandse taal en cultuur: educatieve master KPC groep Adviesorganisatie met integrale dienstverlening Advisering po, vo,

Nadere informatie

Nederlands Lezen en Schrijven op Innovatieve Scholen (Nelsis) in de onderbouw havo/vwo. Docentenhandleiding. Verstand van leren Gevoel voor mensen

Nederlands Lezen en Schrijven op Innovatieve Scholen (Nelsis) in de onderbouw havo/vwo. Docentenhandleiding. Verstand van leren Gevoel voor mensen Nederlands Lezen en Schrijven op Innovatieve Scholen (Nelsis) in de onderbouw havo/vwo Docentenhandleiding Verstand van leren Gevoel voor mensen Nederlands Lezen en Schrijven op Innovatieve Scholen (Nelsis)

Nadere informatie

Genres als vertrekpunt voor taalonderwijs

Genres als vertrekpunt voor taalonderwijs José van der Hoeven, 5 oktober 2012 Genres als vertrekpunt voor taalonderwijs Gastcollege UU, Nederlandse taal en cultuur: educatieve master KPC groep Consultancybureau met onderzoeksteam Advisering po,

Nadere informatie

2. Theoretisch kader. De Tweede Kamer heeft een besluit genomen over het rookverbod in de horeca.

2. Theoretisch kader. De Tweede Kamer heeft een besluit genomen over het rookverbod in de horeca. Anne van Saane Studentnummer: 3343391 Eindwerkstuk Communicatie- en informatiewetenschappen Begeleider: Gerdineke van Silfhout 2 april 2012 1 Samenvatting Om een tekst goed te begrijpen moet een lezer

Nadere informatie

Coherentie en identificatie in studieboeken

Coherentie en identificatie in studieboeken JENTINE LAND,TED SANDERS, LEO LENTZ EN HUUB VAN DEN BERGH Coherentie en identificatie in studieboeken Een empirisch onderzoek naar tekstbegrip en tekstwaardering op het vmbo 1. Studerend lezen op het vmbo

Nadere informatie

Genrekennis en het schrijven van vakteksten

Genrekennis en het schrijven van vakteksten Genrekennis en het schrijven van vakteksten Amos van Gelderen Kohnstamm Instituut, Universiteit van Amsterdam Lectoraat Taal, Hogeschool Rotterdam Werkconferentie Platform Taalgericht Vakonderwijs, Zeist

Nadere informatie

Schrijfplezier en schrijfvaardigheid op de basisschool. Een nieuw schrijfcurriculum gericht op inhoud en genre-kennis

Schrijfplezier en schrijfvaardigheid op de basisschool. Een nieuw schrijfcurriculum gericht op inhoud en genre-kennis Suzanne van Norden & Lucie Visch Stichting Taalvorming Contact: info@taalvorming.nl Schrijfplezier en schrijfvaardigheid op de basisschool. Een nieuw schrijfcurriculum gericht op inhoud en genre-kennis

Nadere informatie

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht 2. Taalonderwijs van 12-18 Ronde 5 Regine Bots CED-Groep, Unit VO-BVE, Rotterdam Contact: r.bots@cedgroep.nl 2 Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet

Nadere informatie

Werken met tussendoelen in de onderbouw

Werken met tussendoelen in de onderbouw Laura Punt 2013 Werken met tussendoelen in de onderbouw Interactief lees- en schrijfonderwijs Inhoud Het waarom en het wat van tussendoelen Aansluiting tussen po en vo Werken met tussendoelen Voorbeelden

Nadere informatie

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool 1 Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool Milou de Smet, Saskia Brand-Gruwel & Paul Kirschner Open Universiteit Goed schrijven is een belangrijke, maar complexe vaardigheid. De schrijver

Nadere informatie

Kunnen we de moeilijkheid van teksten meten?

Kunnen we de moeilijkheid van teksten meten? Kunnen we de moeilijkheid van teksten meten? Naar concrete maten voor de referentieniveaus Hilde Hacquebord & Klarien Lenting-Haan In dit artikel wordt verslag gedaan van een onderzoek waarbij paneloordelen

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1 Professionaliseringsprogramma Passend Onderwijs, Amsterdam Zuid-Oost Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen Dianne Roerdink & Moniek Sanders 28 januari 2015 1 Programma Welkom Begrijpend

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Leerlingen beter leren schrijven

Leerlingen beter leren schrijven Leerlingen beter leren schrijven en zelf minder nakijken Naam Datum Marieken Pronk, m.pronk@aps.nl 23 januari 2015 Start Wanneer heeft u voor het laatst iets geschreven? Waar liep u toen tegen aan? Hoe

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014

Leerlijn Leeslink niveau 3 (groep 7-8) schooljaar 2013-2014 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? Nu en straks op de middelbare school? de 1 36 De leerling kan: - verschillende leesdoelen noemen -

Nadere informatie

Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1

Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1 Ronde 2 Martine Braaksma & Gert Rijlaarsdam Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Contact: braaksma@uva.nl Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1

Nadere informatie

Gestuurd lezen. Hoe connectieven je leesproces beïnvloeden

Gestuurd lezen. Hoe connectieven je leesproces beïnvloeden Gestuurd lezen Hoe connectieven je leesproces beïnvloeden Eindwerkstuk in de Bacheloropleiding CIW, Universiteit Utrecht Thema: Zo gebruikt, zo verwerkt Door: Michelle van t Hof, 3171108 Begeleidster:

Nadere informatie

Verslag van dataverzameling in functie van het onderzoek van de NTU naar het schrijfleven van leerlingen

Verslag van dataverzameling in functie van het onderzoek van de NTU naar het schrijfleven van leerlingen Verslag van dataverzameling in functie van het onderzoek van de NTU naar het schrijfleven van leerlingen Data verzameld in de derde graad van de basisschool en verslag opgesteld door Amber Van Geit Opleiding:

Nadere informatie

Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b))

Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b)) Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b)) Met behulp van onderstaande opdracht kun je met behulp

Nadere informatie

Workshop BLIKSEM - Leesbegrippen in de BLIKSEM Oefenteksten en Toetsen

Workshop BLIKSEM - Leesbegrippen in de BLIKSEM Oefenteksten en Toetsen Leesbegrippen Groep 5 1. alinea (7)* 2. anekdote (2) 3. bedoeling van de schrijver (3) 4. boodschap overbrengen (1) 5. bronvermelding (2) 6. conclusie (1) 7. de bedoeling van de schrijver (2) 8. de clou

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VISIEONTWIKKELING OP LEESONDERWIJS

GEMEENSCHAPPELIJKE VISIEONTWIKKELING OP LEESONDERWIJS AANSLUITING PO-VO ONTWIKKELING/ DIFFERENTIATIE GEMEENSCHAPPELIJKE VISIEONTWIKKELING OP LEESONDERWIJS Dit document bevat de procesbeschrijving van de leergemeenschap taal uit de ketenverbinding van Openbaar

Nadere informatie

Leuke teksten zijn nog geen begrijpelijke teksten

Leuke teksten zijn nog geen begrijpelijke teksten 12 Tijdschrift Taal, jaargang 5, nummer 8 Leuke teksten zijn nog geen begrijpelijke teksten Een oogbewegingsonderzoek naar de effectiviteit van verhalende leerteksten Auteurs: Gerdineke van Silfhout, Jacqueline

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit Praktijkonderzoek Joke van Adrichem & Toos van der Smit W A T I S H E T E F F E C T V A N D E S O R T E E R T A A K O P H E T T E K S T B E G R I P V A N L E E R L I N G E N U I T 4 V W O V A N H E T H

Nadere informatie

Werken aan geletterdheid in het secundair onderwijs: een uitdaging voor iedereen!

Werken aan geletterdheid in het secundair onderwijs: een uitdaging voor iedereen! Werken aan geletterdheid in het secundair onderwijs: een uitdaging voor iedereen! Eindtermen leesvaardigheid Leerlingen kunnen diverse tekstsoorten begrijpend lezen/ functioneel schrijven, en daarbij de

Nadere informatie

Informatieve teksten leren lezen in de middenbouw van het basisonderwijs; effecten van een ontwikkelingsgerichte benadering

Informatieve teksten leren lezen in de middenbouw van het basisonderwijs; effecten van een ontwikkelingsgerichte benadering Informatieve teksten leren lezen in de middenbouw van het basisonderwijs; effecten van een ontwikkelingsgerichte benadering promotieonderzoek Yvonne van Rijk Prof. dr. Monique Volman Prof. dr. Bert van

Nadere informatie

Leerlijn Stellen groep 4

Leerlijn Stellen groep 4 Leerlijn Stellen groep 4 Leren hoe ze een brief schrijven. Oefenen het schrijven van een brief. Leren hoe ze een verhaal schrijven. Leren hoe ze een beeldverhaal schrijven, dat plaatjes en tekst elkaar

Nadere informatie

Schrijven groep 7-8. Didactische richtlijnen

Schrijven groep 7-8. Didactische richtlijnen Schrijven groep 7-8 Leerdoelen De leerlingen schrijven allerlei soorten teksten, waaronder verhalende, informatieve, directieve, beschouwende en argumentatieve teksten herkennen en gebruiken kenmerken

Nadere informatie

Goed met cijfers, minder goed met taal

Goed met cijfers, minder goed met taal Goed met cijfers, minder goed met taal Een bureauanalyse en een experimenteel onderzoek naar de invloed van een persoonlijke benadering op het tekstbegrip en de waardering van vmboexamens Bachelorscriptie

Nadere informatie

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK Pagina 0 WOORD VOORAF Je zit nu in 3 VMBO en het eindexamen lijkt nog ver weg... Maar niets is minder waar. Dit jaar start je namelijk al volop met de voorbereidingen

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

Referentiekaders taal en Goed Gelezen!

Referentiekaders taal en Goed Gelezen! Referentiekaders taal en Goed Gelezen! In het Referentiekader doorlopende leerlijnen taal en rekenen is vastgelegd wat leerlingen moeten kennen en kunnen als het gaat om Nederlandse taal en rekenen/wiskunde.

Nadere informatie

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Programma Mbo ers met dyslexie Goed taalonderwijs Specifieke begeleiding

Nadere informatie

Hoe lezen we eigenlijk? Een kritische blik op de ontwikkeling van snelleesapps ( en meer)

Hoe lezen we eigenlijk? Een kritische blik op de ontwikkeling van snelleesapps ( en meer) Hoe lezen we eigenlijk? Een kritische blik op de ontwikkeling van snelleesapps ( en meer) CONFERENTIE BEGRIJPEND LEZEN (30 SEP, 2015, EINDHOVEN) ARNOUT KOORNNEEF UNIVERSITEIT LEIDEN (AFDELING ONDERWIJSSTUDIES)

Nadere informatie

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Tekstverband Signaalwoord Voorbeeld Reden Omdat, want, daarom Ik

Nadere informatie

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Weblecture LEONED Utrecht 14 november 2012 Bart van der Leeuw, SLO Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Inhoudsopgave van het college

Nadere informatie

Is daarom een reden? 1. Inleiding. Samenvatting

Is daarom een reden? 1. Inleiding. Samenvatting Is daarom een reden? J.M. WAALWIJK Is daarom een reden? Een onderzoek naar het effect van causale coherentiemarkering op het proces en product van tekstverwerking, ten behoeve van de optimalisering van

Nadere informatie

Welke methode verbetert leesvaardigheid het meest?

Welke methode verbetert leesvaardigheid het meest? Welke methode verbetert leesvaardigheid het meest? Een vergelijkend onderzoek naar vier lesmethoden in 4 vwo In dit artikel wordt verslag gedaan van een onderzoek waarin werd gekeken welke lesmethode leesvaardigheid

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

Domein Lezen (van zakelijke teksten en van fictie)

Domein Lezen (van zakelijke teksten en van fictie) Domein Lezen (van zakelijke teksten en van fictie) 1. Taken: (In Leerstoflijnen lezen beschreven is toegevoegd: Leesomgeving en Functies van lezen.) Leesomgeving - groot en gevarieerd aanbod aan zakelijke

Nadere informatie

Leren schrijven met peer response en instructie in genrekennis

Leren schrijven met peer response en instructie in genrekennis Mariëtte Hoogeveen SLO, Enschede Contact: m.hoogeveen@slo.nl Leren schrijven met peer response en instructie in genrekennis 1. Problemen in de praktijk De schrijfvaardigheid van leerlingen in het basisonderwijs

Nadere informatie

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe + Big Ideas Great STEM Katrien Strubbe (Natuur)wetenschappen: doelen 2 Natuurwetenschappen geven leerlingen een fundamenteel en duurzaam inzicht in de structuren en processen die de mens, de natuur en

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt:

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt: Het maken van een leesverslag in klas 3 en 4 VMBO Basis Voor het examenonderdeel fictie moet je een aantal boeken lezen. Gebruik bij het maken van het leesverslag het schema hieronder. Werk het schema

Nadere informatie

Begrijpend lezen, lessenserie. voor het VO

Begrijpend lezen, lessenserie. voor het VO Begrijpend lezen, lessenserie voor het VO Handleiding Antwoorden Jeltje Harnmeijer Hedy van Hemert Voorwoord en Handleiding Inleiding Voor u ligt de lessenserie Begrijpend lezen, ontwikkeld door Jeltje

Nadere informatie

EU-Speak _ leslla docenten

EU-Speak _ leslla docenten EU-Speak _ leslla docenten Wat heeft een docent nodig om de laaggeletterde volwassen immigrant te leren lezen en schrijven? EU-Speak 1 Partners: Engeland, Zweden, Denemarken, Duitsland, Spanje, Nederland

Nadere informatie

Zinnen in verbinding?

Zinnen in verbinding? Zinnen in verbinding? Experimenteel onderzoek naar de invloed van tekstintegratie op tekstbegrip en -waardering bij jonge lezers Eindwerkstuk communicatie Pim Heijnen 3348237 Communicatie- en informatiewetenschappen

Nadere informatie

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl Kinderen leren schrijven www.taalvorming.nl Uitgangspunten van taalvorming Taalvorming is een lang bestaande werkwijze die je ook kunt zien als schrijfdidactiek werken vanuit eigen ervaringen samenhang

Nadere informatie

Veranderingen in het examen Nederlands hv. Aansluitingsnetwerk VO-HO Friesland 14 maart 2013

Veranderingen in het examen Nederlands hv. Aansluitingsnetwerk VO-HO Friesland 14 maart 2013 Veranderingen in het examen Nederlands hv Aansluitingsnetwerk VO-HO Friesland 14 maart 2013 Opzet workshop 1. De veranderingen op een rij 2. Het centraal examen 3. Het schoolexamen Nederlands Beoordeling

Nadere informatie

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers.

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. RALFI Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. Jan-Dirk Anderhalf jaar geleden was Jan-Dirk (11) voor geen goud een bibliotheek ingestapt. Hij zat met lezen muurvast op AVI-1 niveau. Althans: ogenschijnlijk.

Nadere informatie

DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF

DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF ==> Download: DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF - Are you searching for De Beste Snelle Recepten Books? Now, you will be happy that at this time De

Nadere informatie

Leeshuis. Leeshuis begrijpend en studerend lezen past zowel bij de oude als de nieuwe AVI! Lekker lezen met Leeshuis!

Leeshuis. Leeshuis begrijpend en studerend lezen past zowel bij de oude als de nieuwe AVI! Lekker lezen met Leeshuis! Leeshuis Tabellenboekje nieuwe AVI-niveaus T E C H N I S C H L E Z E N Lekker lezen met Leeshuis! Leeshuis begrijpend en studerend lezen past zowel bij de oude als de nieuwe AVI! LEESHUIS TECHNISCH LEZEN

Nadere informatie

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan 1. Globaal lezen a. Lees eerst altijd een tekst globaal. Dus: titel, inleiding, tussenkopjes, slot en bron. b. Denk na over het onderwerp,

Nadere informatie

Titel Tekstbegrip Nederlands niveau 1 en 2. Vak/onderwerp Nederlands, tekstbegrip

Titel Tekstbegrip Nederlands niveau 1 en 2. Vak/onderwerp Nederlands, tekstbegrip Titel Tekstbegrip Nederlands niveau 1 en 2 Vak/onderwerp Nederlands, tekstbegrip Hardware-eisen Pentium 100 Mhz, 8 Mb werkgeheugen, 40 Mb vrije harde-schijfruimte, Windows 95/98/ME/NT/XP, SGVA-beeldscherm,

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 Groep 7 en 8 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 85-95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 90% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen richten

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015. Onlinegeletterdheid. Mini-masterclass Jeroen Clemens

Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015. Onlinegeletterdheid. Mini-masterclass Jeroen Clemens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Onlinegeletterdheid Mini-masterclass Jeroen Clemens WWW.CPS.NL 25 sept. 2015 competent op internet? Digital natives nieuwe geletterdheid Kinderen moeten

Nadere informatie

Functioneel gebruik van werkwoordstijden in educatieve teksten over het verleden

Functioneel gebruik van werkwoordstijden in educatieve teksten over het verleden Ronde 2 Tom van der Geugten Fontys Lerarenopleiding Tilburg / Vereniging van Educatieve Auteurs Contact: t.vandergeugten@fontys.nl Functioneel gebruik van werkwoordstijden in educatieve teksten over het

Nadere informatie

SRP workshop Creatief Schrijven werkgroep 2: het sfeerverhaal en de recensie

SRP workshop Creatief Schrijven werkgroep 2: het sfeerverhaal en de recensie SRP workshop Creatief Schrijven werkgroep 2: het sfeerverhaal en de recensie 1 Wat gaan we vandaag doen? nog even: jullie vorige opdracht de recensie het sfeerverhaal jullie huiswerk en het huiswerk

Nadere informatie

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK)

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK) A Beginnend taalgebruiker B Onafhankelijk taalgebruiker C Vaardig taalgebruiker A1 A2 B1 B2 C1 C2 LUISTEREN Ik kan vertrouwde woorden en basiszinnen begrijpen die mezelf, mijn familie en directe concrete

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

PTA Nederlands BBL & KBL Kijkduin, Statenkwartier (Vakcollege Techniek) cohort 14-15-16

PTA Nederlands BBL & KBL Kijkduin, Statenkwartier (Vakcollege Techniek) cohort 14-15-16 Examenprogramma (verschillen tussen BBL en KBL zijn in de tekst aangegeven) NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands in

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken

Opbrengstgericht werken Opbrengstgericht werken Ed Koekebacker Onderwijs Advies Tilburg 6 november 2012 Week van de intern begeleider Wat is opbrengstgericht werken? Niet: uitsluitend het verbeteren van toetsresultaten Wel: het

Nadere informatie

Schrijf duidelijke en aantrekkelijke. teksten in 5 stappen

Schrijf duidelijke en aantrekkelijke. teksten in 5 stappen Schrijf duidelijke en aantrekkelijke teksten in 5 stappen 09/2013 Beste lezer, Gefeliciteerd! Je hebt je ingeschreven voor mijn Schrijftips, dus je bent geïnteresseerd in schrijven. Dat is mooi! Want goede

Nadere informatie

TUSSEN KOPPEN KIEZEN

TUSSEN KOPPEN KIEZEN TUSSEN KOPPEN KIEZEN Een onderzoek naar de effectiviteit van verschillende typen tussenkopjes Lisanne Schrauwen L.J.Schrauwen@students.uu.nl Studentnummer: 3799395 Onderzoeksverslag Begeleider: Dr. D.M.L.

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

de huidige generatie jongeren leest minder dan vroeger (Heesters e.a. 2007)

de huidige generatie jongeren leest minder dan vroeger (Heesters e.a. 2007) Uitdagingen voor de literatuurdidactiek in de lerarenopleiding de huidige generatie jongeren leest minder dan vroeger (Heesters e.a. 2007) 1 Vlaanderen (2011) OIVO: 60% van de jongeren (10-17 jaar) leest

Nadere informatie

Spoor je leerlingen dus aan om een verzorgde taal te hanteren tijdens en buiten de lessen. Je maakt hen enkel sterker!

Spoor je leerlingen dus aan om een verzorgde taal te hanteren tijdens en buiten de lessen. Je maakt hen enkel sterker! Jongeren en chattaal geen probleem, standaardtaal is ook een must in ons systeem! September Aandacht voor Standaardnederlands Taal verbindt en maakt van een groep mensen een samenleving. Een rijke taal

Nadere informatie

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar 2012-2013

Leerlijn Leeslink niveau 2 (groep 5-6) Schooljaar 2012-2013 Startles 35 Introductieles Het vak begrijpend en studerend lezen. Wat houdt het in? Wat heb je er aan? de 1 36 De leerling kan: - vertellen waarom hij een tekst leest - een leesdoel kiezen 1 37 De leerling

Nadere informatie

PTA Nederlands KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17

PTA Nederlands KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17 Exameneenheden Nederlands NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands in de maatschappij. NE/K/2 Basisvaardigheden De kandidaat

Nadere informatie

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Schrijven en leren op de pabo en de basisschool Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Onderwerpen Schrijven op de lerarenopleiding en de basisschool De kracht van schrijven voor het leren en

Nadere informatie

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Mariët Förrer is Senior consultant CPS onderwijsontwikkeling en advies te Amersfoort. E-mail: m.förrer@cps.nl Dit artikel verkent, vanuit het perspectief van

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Qualitative Comparative Analysis (Systematische Kwalitatieve Vergelijkende Analyse)

Qualitative Comparative Analysis (Systematische Kwalitatieve Vergelijkende Analyse) Qualitative Comparative Analysis (Systematische Kwalitatieve Vergelijkende Analyse) Introductie tot techniek Stefan Verweij Lasse Gerrits Korte recapitulatie vorige week Logica van QCA: 1. Voorlopige theorie

Nadere informatie

1 Oriëntatie op de opdracht: wat verwachten ze van me? 21

1 Oriëntatie op de opdracht: wat verwachten ze van me? 21 Inhoudsopgave Inleiding 13 FASE 1 Oriënteren op de opdracht 19 1 Oriëntatie op de opdracht: wat verwachten ze van me? 21 1.1 Inleiding 21 1.1.1 Een essay is een essay? 21 1.1.2 En toch: kenmerken van academisch

Nadere informatie

Academisch schrijven in voortgezet en hoger onderwijs: effectieve didactiek

Academisch schrijven in voortgezet en hoger onderwijs: effectieve didactiek wil niet alleen écht gekend worden als hij in verleiding wordt gebracht; diezelfde echtheid zoekt hij in de boeken. Gert Rijlaarsdam (a), Mariet Raedts (b) & Wilma van der Westen (c) (a) Universiteit van

Nadere informatie

LTP klas 2 2014-2015. periode 1 september grammatica blok 1+2 (weging 2x)

LTP klas 2 2014-2015. periode 1 september grammatica blok 1+2 (weging 2x) LTP klas 2 2014-2015 periode 1 september grammatica blok 1+2 (weging 2x) oktober boekverslag 1 met recensie (weging 1x) spelling blok 1 + 2 (weging 1x) taalschat blok 1+2 (weging 1x) november leesvaardigheid

Nadere informatie

Aanschuifmodule Een goede leesstart.

Aanschuifmodule Een goede leesstart. Aanschuifmodule Een goede leesstart. Een goede leesstart is van groot belang voor het met succes leren (technisch) lezen. Lang niet alle kinderen maken zo n goede start. Juist met het oog op deze kinderen

Nadere informatie

PTA Nederlands BBL Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17

PTA Nederlands BBL Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17 Exameneenheden Nederlands (verschillen tussen BBL en KBL zijn in de tekst aangegeven) NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

L e e s p. Presentatie. Wat is Leesparade?

L e e s p. Presentatie. Wat is Leesparade? Presentatie L e e s p a r a de Wat is Leesparade? Complete methode voortgezet technisch lezen Doorlopende leerlijn van groep 4 t/m 8 Lijn voor leesbegrip, leespromotie & woordenschat Passend onderwijs:

Nadere informatie

Profiel Academische Taalvaardigheid PAT

Profiel Academische Taalvaardigheid PAT Het Profiel Academische Taalvaardigheid omvat de taalvaardigheid die nodig is om op academisch niveau het Nederlands te functioneren en is de eerste plaats gericht op formele communicatie. Dit profiel

Nadere informatie

ROUTE 2F, Nederlands voor niveau 2F

ROUTE 2F, Nederlands voor niveau 2F ROUTE 2F, Nederlands voor niveau 2F Schrijfvaardigheid * Kan samenhangende teksten schrijven met een eenvoudige, lineaire opbouw, over uiteenlopende vertrouwde onderwerpen uit de (beroeps)opleiding en

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Programma Studiedag Taalacademie Motivatie voor taalonderwijs Vrijdag 16 mei 2014 Amersfoort

Programma Studiedag Taalacademie Motivatie voor taalonderwijs Vrijdag 16 mei 2014 Amersfoort Programma Studiedag Taalacademie Motivatie voor taalonderwijs Vrijdag 16 mei 2014 Amersfoort 9.30 Inloop 10.00 Opening 10.10 Actuele ontwikkelingen rond onderwijs en examinering taal in het mbo Alet van

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 vmbo de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 vmbo de betekenis

Nadere informatie

Strategisch lezen voor beroep en studie

Strategisch lezen voor beroep en studie Strategisch lezen voor beroep en studie Roos Scharten (Expertisecentrum Nederlands) Georgia Vasilaras (ROC de Leijgraaf) Edith Vissers (KPC Groep) 9 december 2015 Leijgraaf: het uitgangspunt! Elke professional

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

Op weg naar 1F en 2F Tussendoelen voor de referentieniveaus zakelijk lezen en woordenschat

Op weg naar 1F en 2F Tussendoelen voor de referentieniveaus zakelijk lezen en woordenschat Op weg naar 1F en 2F Tussendoelen voor de referentieniveaus zakelijk en woordenschat De referentieniveaus voor taal en rekenen van de commissie Meijerink (2008) weergegeven in het rapport Over de drempels

Nadere informatie

Innovatief Onderwijs Ontwerpen. Jeroen van Merriënboer

Innovatief Onderwijs Ontwerpen. Jeroen van Merriënboer Innovatief Onderwijs Ontwerpen Jeroen van Merriënboer VU Amsterdam Onderwijsdag, 6 Februari 2015 Inhoud Het transferprobleem Levensechte taken en 4C/ID Zelfgestuurd leren Voorbeelden Conclusies en Vragen

Nadere informatie

Lezen om te schrijven en schrijven om te lezen; samenhang met behulp van de onderwijsleercyclus

Lezen om te schrijven en schrijven om te lezen; samenhang met behulp van de onderwijsleercyclus Ronde 1 Bart van der Leeuw & Theun Meestringa Nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Contact: b.vanderleeuw@slo.nl t.meestringa@slo.nl Lezen om te schrijven en schrijven om te

Nadere informatie