Nijmegen/Amsterdam, juni Pilot Verzakelijking: naar een Gebiedsfonds voor Bedrijfslokaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nijmegen/Amsterdam, juni 2012. Pilot Verzakelijking: naar een Gebiedsfonds voor Bedrijfslokaties"

Transcriptie

1 Nijmegen/Amsterdam, juni 2012 Pilot Verzakelijking: naar een Gebiedsfonds voor Bedrijfslokaties

2 Inhoudsopgave Blz. Hoofdstuk 1 Inleiding Aanleiding Organisatie en proces Opbouw van het rapport 4 Hoofdstuk 2 Contouren van een gebiedsfonds Uitgangspunten Op weg naar een nieuw model Werking van een gebiedsfonds 10 Hoofdstuk 3 Voor- en nadelen van een gebiedsfonds Eindgebruiker Ontwikkelaar Belegger Overheid 16 Hoofdstuk 4 Business Case A4 Zone West Profiel van de locatie Uitwerking deelgebied Logistiek kerngebied met Trade Boulevard Business Case Logistiek kerngebied en Trade Boulevard 22 Hoofdstuk 5 Samenvatting en conclusies 28 Bijlage 1 Projectorganisatie 32

3 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Verzakelijking van de bedrijventerreinenmarkt Op de huidige bedrijventerreinenmarkt wordt de grond over het algemeen kavel voor kavel uitgegeven. In veel gevallen is de gemeente de eigenaar van de gronden en dus de verkopende partij. Deze elementen leiden ertoe dat uiteindelijk de eigendomsstructuur versnipperd is én dat private partijen zich weinig betrokken voelen bij de ontwikkeling en exploitatie van de terreinen. Daardoor is de kwaliteit vaak matig en worden de terreinen niet gebiedsgericht ontwikkeld en beheerd. Deze versnippering van eigendom heeft er de afgelopen decennia toe geleid dat, bij veroudering van bedrijventerrein de noodzakelijke herontwikkeling slechts moeizaam van de grond komt. Medio 2008 heeft ook een groep van beleggers aandacht gevraagd voor een beter beleggingsklimaat voor bedrijventerreinen. De Taskforce Herontwikkeling Bedrijventerreinen (ook wel Commissie Noordanus genoemd) heeft in 2008 geadviseerd over de problematiek rond de herstructurering bedrijventerreinen. In het advies van Noordanus staan drie sporen centraal: economische stadsvernieuwing: massieve aanpak van herstructurering van verouderde terreinen via een inhaal-operatie; regionale samenwerking: afstemming van programmering en gezamenlijke (her)ontwikkeling) van bedrijventerreinen op regionaal niveau; de verzakelijking van de bedrijventerreinenmarkt: vergroting van de betrokkenheid van private partijen (ontwikkelaars, beleggers). De zoektocht naar en ontwikkeling van dit laatste spoor is door het Rijk, IPO en VNG verder uitgewerkt in de Roadmap naar verzakelijking van de bedrijventerreinenmarkt. Hierin is niet alleen opgetekend op welke wijze de verzakelijking kansen biedt voor alle sleutelspelers (eindgebruikers, ontwikkelaars, beleggers en overheden), maar is ook een lange termijn-strategie uitgewerkt om daadwerkelijk de bedrijventerreinenmarkt te verzakelijken. Doel daarvan is behoud en groei van de waarde van bedrijventerreinen door een professionele en gebiedsgerichte aanpak. Daarbij gaat het niet meer alleen om grond en opstallen, maar ook het beheer en de exploitatie. De lifecycle cost benadering leidt tot een andere business case dan gebruikelijk. Daarvoor is wel een grotere (financiële) betrokkenheid nodig van private partijen (beleggers, ontwikkelaars, eindgebruikers, regionale ontwikkelbedrijven) in samenspraak met overheden. Buck Consultants International/SADC 1

4 Het streven is een structuurverandering van de bedrijventerreinenmarkt te realiseren, waarbij: ondernemers meer mogelijkheden krijgen om bedrijfsruimte te huren; ontwikkelaars en beleggers hun portefeuilles kunnen spreiden richting bedrijfsruimten; gemeenten en private partijen meer gaan werken met Publiek Private Samenwerkingsconstructies om zowel financieel als maatschappelijk rendement te kunnen realiseren; lifecycle costs een rol gaan spelen bij de start van projecten Vanuit de gedachten van de Commissie Noordanus en de Roadmap naar Verzakelijking hebben Schiphol Area Development Company (SADC) en Buck Consultants International het initiatief genomen ontwikkelaars en beleggers te betrekken bij de ontwikkeling van een meer geïntegreerd ontwikkelingsmodel voor bedrijventerreinen. In het kader van de Roadmap naar verzakelijking van de bedrijventerreinenmarkt heeft het Ministerie van Infrastructuur & Milieu SADC en BCI in de gelegenheid gesteld (samen met 5 andere verzakelijkingspilots ) werk te maken van het zogenaamde gebiedsfonds. De betrokkenheid van beleggers en projectontwikkelaars is vooral gezocht om de juiste antwoorden te vinden op de veranderende marktvraag, de flexibiliteit die dit vraagt bij de ontwikkeling van bedrijventerreinen en het continue oog houden voor het behoud van kwaliteit van de verschillende werklocaties. Aanvankelijk is gesproken over een open gebiedsfonds. Met open werd bedoeld dat steeds meer beleggers zich kunnen aansluiten. Om verwarring te voorkomen met bijv. Duitse open fondsen (waarin in principe op kwartaalbasis in- en uitgestapt kan worden) is de toevoeging open vervallen. In de voorliggende rapportage over deze pilot zijn de mogelijkheden verkend voor een dergelijk gebiedsfonds, waarin meerdere partijen (beleggers en/of overheden) investeren, en dat de integrale ontwikkeling, exploitatie(vastgoed) en beheer op zich neemt van een groter (aaneengesloten) gebied. 1.2 Organisatie en proces Organisatie Deze pilot is in nauwe samenwerking met beleggers/ontwikkelaars, betrokken overheden en vooraanstaande vastgoedexperts en specialisten uitgevoerd. Het doel was niet zo zeer om beleggers te verleiden om in het kader van dit project meteen te investeren in één of meerdere terreinen, maar wel om de kansen en condities voor gebiedsontwikkeling via een gebiedsfonds te verkennen. De pilot heeft als doel om een werkwijze uit te rollen die op Buck Consultants International/SADC 2

5 meerdere plaatsen in Nederland zou kunnen worden gebruikt voor de (her)ontwikkeling van bedrijventerreinen. In bijlage 1 zijn alle geraadpleegde en bij workshops betrokken personen opgenomen. Aanpak en proces De uitvoering van deze pilot heeft plaatsgevonden in drie ronden (werkpakketten). In de eerste ronde lag het accent op het verkennen van de kansen en meerwaarde van de gebiedsgerichte ontwikkeling van bedrijventerreinen via een gebiedsfonds, met de bijbehorende do s and don ts. In de tweede ronde is een verdiepingsslag gemaakt in de voorwaarden waaronder partijen zouden willen participeren (juridisch, financieel, organisatorisch). In een laatste ronde is het gebiedsfondsmodel verder uitgewerkt en toegepast op de A4 Zone West (interessante case omdat de regio Schiphol een grote huurdersmarkt is). 1 Modelmogelijkheden Gebiedsfonds: In maart 2011 is een klankbordgroep voor de eerste keer bijeengekomen. Tijdens deze bijeenkomst is het plan van aanpak gepresenteerd en zijn verschillende modelmogelijkheden verkend. Tijdens deze bijeenkomst is de richting bepaald voor de uitwerking van de diverse modelmogelijkheden. Een onderscheid is gemaakt tussen het traditionele model, het beheermodel en het gebiedsfonds. Op basis van inspiratie uit voorbeeldprojecten (locaties en fondsen) zijn de do s en don ts van de modelmogelijkheden voor een gebiedsfonds op een rij te gezet. Resultaat van dit werkpakket is een eerste uitwerking van de modellen op hoofdlijnen (zowel qua organisatie als financiering). Dit is diverse keren met experts (zie bijlage 1) besproken. 2 Modeluitwerking: juridisch, financieel, organisatorisch: In het tweede werkpakket zijn de verschillende modelmogelijkheden verder uitgediept en uitgewerkt. Dit betreft niet alleen de werking van de modellen zelf, maar ook de belangrijkste voor- en nadelen van de modellen. Tevens is nader gekeken naar A4 Zone West als casus en is specifiek gesproken over de belangrijkste eisen en randvoorwaarden die beleggers stellen ten aanzien van een gebiedsfonds. Het resultaat van dit werkpakket is een eerste uitwerking van het gewenste gebiedsfonds-model 3 Gebiedsfonds business case: In het derde werkpakket is een uitwerking gemaakt van het gebiedsfonds in de vorm van een businesscase. Deze rapportage bevat het resultaat van een intensief ontwikkeltraject, waarin met een vooraanstaande groep van beleggers/ontwikkelaars, vastgoedexperts en specialisten en belangrijkste stakeholders in de regio Schiphol is gewerkt aan de ontwikkeling van een gebiedsfonds. Buck Consultants International/SADC 3

6 1.3 Opbouw van het rapport In hoofdstuk 2 worden de contouren geschetst van een gebiedsfonds door allereerst de uitgangspunten te schetsen en vervolgens de mogelijke werking in de praktijk te laten zien. Hoofdstuk 3 is een gedetailleerde uitwerking van de voor- en nadelen van een gebiedsfonds. Achtereenvolgens wordt voor eindgebruikers, ontwikkelaars, beleggers en overheden bekeken wat een gebiedsfonds voor hen betekent. De principes van een gebiedsfonds zijn vervolgens in hoofdstuk 4 vertaald in een concrete businesscase. De A4 Zone-West is als voorbeeldlocatie gebruikt. Hoofdstuk 5 tenslotte bevat de belangrijkste conclusies. Buck Consultants International/SADC 4

7 Hoofdstuk 2 Contouren van een gebiedsfonds 2.1 Uitgangspunten De basisgedachte van een gebiedsfonds is dat met een gebiedsgerichte benadering en met een verticaal geïntegreerde fondsmanager beleggers tot langjarige betrokkenheid kunnen worden gecommitteerd, hetgeen resulteert in een aanpak die beleggers, eindgebruikers, ontwikkelaars en overheden substantiële voordelen oplevert t.o.v. de huidige situatie doordat grondaankoop, vastgoedontwikkeling en beheer/ dienstverlening in één hand zijn. In deze omschrijving staan de 3 centrale uitgangspunten van een gebiedsfonds die we hier nader toelichten, namelijk gebiedsgerichte benadering, verticale integratie en langjarige betrokkenheid.. In de volgende paragrafen geven we aan hoe een gebiedsfonds in de praktijk kan fungeren. Het volgende hoofdstuk is vervolgens gewijd aan een gedetailleerde uitwerking van de voor- en nadelen van het gebiedsfonds voor alle betrokkenen. Uitgangspunt 1: gebiedsgerichte benadering Het ontwikkelen van bedrijventerreinen bestaat zoals in het inleidende hoofdstuk reeds opgemerkt - tot nu vooral uit een serie individuele gemeentelijke kavelverkopen. De bedrijfskolom bestaat in de meeste gevallen uit een aantal schakels, namelijk grondexploitant, projectontwikkelaar, belegger en eindgebruiker. De grondexploitant koopt ruwe bouwgrond en verkoopt bouwrijpe kavels aan projectontwikkelaars. Deze ontwikkelen een bedrijfsgebouw op een kavel en verkopen die aan een eindgebruiker of aan een belegger. In het laatste geval wordt het pand verhuurd aan een eindgebruiker. Momenteel is ongeveer 80% van de grondexploitanten een gemeente, die -na verkoop van een kavel- doorgaans weinig samenwerkt met projectontwikkelaars en beleggers. De huidige praktijk met veelal de gemeente in de driver seat en een kavel-per-kavelaanpak zorgt ervoor dat beleggers zich nauwelijks met bedrijventerreinen bezig houden. Er is immers niet één partij die zich verantwoordelijk voelt voor de blijvende kwaliteit van het totale terrein inclusief gebouwen (zoals bij een winkelcentrum). Ook bij nieuwe terreinen is er onvoldoende grip om een gewenste marktpositie te realiseren om deze tendens te doorbreken. Dat betekent dan ook dat beleggers tot op heden nog maar in een beperkt aantal gevallen hebben geïnvesteerd in (grotere deelgebieden op) bedrijventerreinen. Alleen bij Buck Consultants International/SADC 5

8 grote logistieke projecten en (op kavelniveau) bij enkele hoogwaardige bedrijvenparken (campussen) is sprake van investeringen door beleggers. De investeringen zijn vooral gericht op kavelniveau. Indien er sprake is van fondsvorming, dan gaat het om meerdere objecten, verspreid over meerdere locaties (zie bijv. Prologis, AMB). Er is bijna nergens sprake van eigendom van een (groep van ) beleggers op een grotere locatie (meer dan 10 ha). In een daadwerkelijk gebiedsgerichte benadering wordt bij de realisatie van het vastgoed en de openbare ruimte ook een benadering gevoegd van beheer en onderhoud die blijvende kwaliteit garandeert. In een gebiedsgerichte benadering worden afwegingen gemaakt op basis van levensduur denken en toekomstwaarde. In de recente (april 2012) publicatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu met de titel Investeren in gebiedsontwikkeling nieuwe stijl wordt deze manier van werken aangeduid als gebiedsontwikkeling 3.0. Uitgangspunt 2: meer verticale integratie Bij de ontwikkeling van nieuwe terreinen kan door verticale integratie en samenwerking in de keten op meerdere vlakken winst behaald worden. Het in één hand ontwikkelen is in feite het vervangen van diverse markttransacties door één transactie. Dit wordt ook wel volledige integratie genoemd. Voordelen van dergelijke volledige integratie in het algemeen zijn: krachtenbundeling, kostenbesparing, vergroten investeringsvermogen, kwaliteitsimpuls en waardecreatie. Deze werkwijze sluit naadloos aan op alle nieuwe initiatieven op het terrein van gebiedsontwikkeling, die integratie van vastgoedrealisatie, beheer en exploitatie propageren. Dit zijn tevens de voordelen die beoogd worden met een gebiedsfonds. Dat betekent concreet in het geval van een gebiedsfonds dat er één partij is die zorgt voor de ontwikkeling van het vastgoed, vanuit de visie van de belegger. Onderhoud en beheer, asset management, parkeerexploitatie en onderhoud van openbare ruimte vallen daar ook onder. Alleen voor de grondexploitatie zal een aparte entiteit blijven bestaan, die echter wel zeer dicht op het gebiedsfonds zal moeten opereren. Voorbeelden van volledige integratie kennen we in Nederland bij bedrijventerreinen nog niet (figuur 2.1.). De opzet van een gebiedsfonds zal de verticale integratie in vergaande mate bevorderen. Slechts aan het begin van de keten zal nog sprake kunnen zijn van een separaat belang in de grondexploitatie. Daarover moeten echter heldere afspraken worden gemaakt bij de start van het gebiedsfonds. Buck Consultants International/SADC 6

9 Figuur 2.1 Voorbeelden van integratievarianten bij bedrijventerreinen Bron: Fleurke, 2011 Uitgangspunt 3: verleiden tot langjarige betrokkenheid Naast een gebiedsgerichte aanpak en verticale integratie wordt naar een langjarige betrokkenheid van beleggers gestreefd. Uit diverse studies blijkt dat vanuit de zijde van beleggers wordt aangegeven dat hun betrokkenheid alleen dan tot stand kan komen als zij vanaf het begin (planvorming en positionering in regio en invloed op vraag en aanbod) bij projecten betrokken worden en kunnen meedelen in de waardecreatie van zowel grondexploitatie, vastgoedexploitatie als beheer en onderhoud. Daar dient overigens wel bij te worden opgemerkt dat de beleggers niet het volledige risico van de grondexploitatie over wensen te nemen, maar slechts overzichtelijke delen waar zicht op realisatie concreet is geworden. Er zal dus sprake moeten zijn van een (publiek-private) organisatie, die de waardeontwikkeling van het terrein stimuleert (en bijstuurt op basis van veranderde marktomstandigheden). Bovendien geven zij aan dat zij voor risicospreiding tegelijkertijd in meerdere aantrekkelijke projecten (met marktdruk) betrokken willen zijn en niet alle eieren in één mandje willen stoppen. Tot nog toe is bij beleggers alleen een transactie gedreven werkwijze zichtbaar. Er wordt geïnvesteerd in een project en binnen pakweg 5 jaar weer doorverkocht. Deze korte termijnstrategie zorgt voor een discontinuïteit in de waardeontwikkeling. In het gebiedsfonds is langjarige betrokkenheid van beleggers het streven. Hierin groeit de grond- en vastgoedwaarde gedurende een langere periode structureel, ook al door het wegvallen van transactiekosten bij tussentijdse transacties. Daardoor blijft het voor beleggers ook interessant om betrokken te blijven in het gebiedsfonds, waarmee als het ware een self fulfilling prophecy ontstaat. Buck Consultants International/SADC 7

10 De werking van het gebiedsfonds en vooral de waardeontwikkeling die hier vanuit gaat maakt het dat beleggers langjarig betrokken willen blijven, met het oog op het rendement dat behaald kan worden. Als met behulp van de ontwikkelkracht van het gebiedsfonds (verticale integratie) een goed product kan worden vervaardigd, dan is langjarig betrokken blijven een automatische reflex. Het gebiedsfonds heeft dan ook duidelijk twee profielen: een ontwikkel- en realisatie- profiel een asset managers profiel Uitdrukkelijk wordt vermeden om deze profielen als fasen te betitelen, omdat beide rollen gelijktijdig worden ingevuld. Het fonds groeit immers met de jaren. 2.2 Op weg naar een nieuw model A Traditioneel model In het traditionele model, vandaag nog op veel plaatsen in Nederland de praktijk, wordt een onderscheid gemaakt tussen de grondexploitatie (door de Gemeenschappelijk Exploitatie Maatschappij (GEM)), vastgoedontwikkeling en de belegging: grond wordt verkocht, vastgoed wordt ontwikkeld en gefinancierd om dit vervolgens te verhuren aan eindgebruikers. In dit model wordt gewerkt met individuele projectontwikkeling en is geen sprake van structurele en duurzame waardeontwikkeling van gebied en/of vastgoed. Buck Consultants International/SADC 8

11 Figuur 2.2 Traditioneel model Grondexploitatie Grondeigenaar Vastgoed ontwikkeling Projectontwikkelaar Belegging/ verhuur/beheer Belegger Eindgebruiker = Huurder Eindgebruiker = Koper/eigenaar B Beheermodel Het beheermodel kent in vergelijking met het traditionele model een zwaardere invulling van het beheer, zowel van het totale gebied als van de individuele gebouwen, met ook aandacht voor gezamenlijk onderhoud en duurzaamheid (energie). Dit beheermodel zorgt ervoor dat de vastgoedwaarde na jaren minder snel terug valt. In dit model is slechts in beperkte mate sprake van duurzame waardeontwikkeling van een gebied, omdat het hier in de basis nog steeds gaat om individuele projectontwikkeling. Wel zorgt de beheersmaatschappij voor een zeker kwaliteits- en waardebehoud. Figuur 2.3 Beheermodel Grondexploitatie Vastgoedontwikkeling Belegging Beheer Buck Consultants International/SADC 9

12 C Gebiedsfonds-model In een gebiedsfondsmodel zijn én gebiedsontwikkeling én vastgoedontwikkeling én beheer in één hand. Daarmee worden kwaliteitshandhaving (effectiviteit) en kostenbewustzijn (efficiëntie) gecombineerd tot een waardevaste en goed renderende investering. Figuur 2.4 Gebiedsfondsmodel Gebiedsfonds Grondeigenaar Ontwikkeling in opdracht van belegger Ontwikkeling in opdracht eindgebruiker Eindgebruiker = Huurder 2.3 Werking van een gebiedsfonds Vooraf De werking van een gebiedsfonds is samengevat in onderstaand figuur. Figuur 2.5 Werking van een gebiedsfonds Belegger 1 Belegger 2 Belegger 3 Belegger 4 Belegger 5 Belegger 6 Gebiedsfonds Gebied + Gebouwen + Services Locatie A Andere locaties (optioneel) Buck Consultants International/SADC 10

13 Hoofdlijnen 1 Individuele institutionele of particuliere beleggers investeren (op afroep van de fondsmanager) geld in een fonds, dat zich toelegt op de ontwikkeling van hoogwaardige locaties. Zij verwerven dus aandelen in een fonds, dat in de kwaliteit van een gebied belegt. Meer in detail betekent dat beleggingen in grond en in vastgoed, dat door het fonds zelf ontwikkeld is (met een visie op beheer en exploitatie). Het fonds is niet bedoeld als financier van gronden die bestemd zijn voor de ontwikkeling van bedrijventerreinen (grondexploitatie), maar neemt in voorkomende gevallen gronden over van Gemeenten/GEM zodra die rijp zijn voor realisatie/concrete ontwikkeling. In de praktijk betekent dit dat de gemeente en het Fonds samen optrekken als ontwikkelende partij, maar de gemeente het overall grondrisico draagt. 2 Het fonds ontwikkelt, bezit en beheert een gebied als één integraal geheel, is daarmee eigenaar van alle afzonderlijke panden en biedt een scala diensten aan (deels verplicht, deels facultatief). 3 Per locatie wordt een GEM opgezet. Daarin investeert niet alleen de fondsmanager, maar worden ook publieke (bijv. gemeenten) of private grondeigenaren medeparticipant. Deze publieke en private grondeigenaren moeten akkoord gaan met de uitgangspunten van de fondsmanager voor het betreffende gebied om zo kwaliteit te kunnen garanderen. Het wordt als noodzakelijk gezien dat de aandeelhouders van de grondexploitatiemaatschappij ook belangen houden/verkrijgen in het gebiedsfonds. 4 Gebiedsontwikkeling kost tijd. Aan de andere kant willen beleggers ook hun geld op korte termijn laten renderen. Er zijn twee gecombineerde manieren waarop dat kan worden geregeld: Belegger a Gebiedsfonds Initiële grondeigenaar/ initiële GEM b a kavel Locatie GEM a b c Een individuele belegger zegt een investering toe in het fonds van bijvoorbeeld 50 miljoen euro, maar betaalt het merendeel pas als een GEM daadwerkelijk grondaankopen doet. De GEM koopt pas grond (kavel) van de huidige publieke en/of particuliere grondeigenaar als er een daadwerkelijke vastgoedontwikkeling gaat plaatsvinden. Beleggers kunnen bijstorten, naar gelang er meer gebieden worden ontwikkeld door het gebiedsfonds. Op deze wijze groeit het gebiedsfonds in omvang. Buck Consultants International/SADC 11

14 Gebiedsfonds t Grondeigenaar GEM Beleggers Beleggers Groeimoment: grondverkoop Groeimoment: storten in het fonds Groeimoment: bijstorten in het fonds 0 t 5 Beleggers hebben behoefte aan een helder kader, met overzichtelijke risico s. Dat impliceert dat het fonds aandelen gaat uitgeven van vaste omvang (bijvoorbeeld 5 miljoen). De aandelen hoeven niet volgestort te worden voordat er concrete projecten ontstaan. Het commitment van een individuele belegger wordt aangegaan voor een periode van minimaal 5 jaar. 6 Het fonds ontwikkelt en belegt mogelijk op termijn op meerdere locaties met het oog op risicospreiding. Alle locaties voldoen aan van te voren vastgestelde omvangs- en kwaliteitseisen. 7 Het fondsmanagement heeft een aantal belangrijke taken: identificeren van kansrijke gebiedsontwikkelingsmogelijkheden; marketing en acquisitie t.b.v. die locaties waarin het fonds investeert(gezamenlijk met de gemeente/gem); ontwikkelen en uitvoeren van parkmanagement en facility management. Belangrijkste randvoorwaarden belegger Solide rendementen tegen beheersbare en (relatief) lage beleggingsrisico s Inflatie hedge (afdekking inflatierisico s) Transparantie in beleggingsproces en monitoring Controlebehoefte (mate van in controle zijn neemt toe) Minimaal leverage (maximaal 25%) Hoge mate van liquiditeit gewenst (beperken van exit risico s) Lage en bovenal eenduidige beheerskosten Goede toegankelijkheid tot vastgoedmarkt doorlopend aanbod nieuwe projecten (vervangingsvraag) Volwassenheid van de markt (voldoende beleggingsobjecten, kopers en verkopers) Overdraagbaarheid aandelen Buck Consultants International/SADC 12

15 8 De kracht van de integraliteit van het gebiedsfonds moet goed worden benut, maar de transparantie van de geldstromen is ook van groot belang. De twee lijnen waar langs het fonds werkt : ontwikkeling en assetmanagement hebben behoefte aan duidelijke scheidslijnen. Beleggers die deelnemen kunnen niet slechts in één van beide onderdelen opereren. Daarmee gaat de verticale integratie verloren. Buck Consultants International/SADC 13

16 Hoofdstuk 3 Voor- en nadelen van een gebiedsfonds Het in het vorige hoofdstuk gepresenteerde gebiedsfonds heeft voor elk van de partijen voor- en nadelen. Achtereenvolgens komen aan de orde: Eindgebruiker (3.1) Ontwikkelaar (3.2) Belegger (3.3) Overheid (3.4) 3.1 Eindgebruiker Voor de eindgebruiker leidt het gebiedsfonds enerzijds tot een beperking van de mogelijkheden (niet zelf bouwen en - in aantal gevallen - pensioen opbouwen), maar anderzijds is het een grote stap voorwaarts in het behoud van waarde en kwaliteit. De eindgebruiker wordt bij een gebiedsfonds geconfronteerd met een regime waarin hij zich zal moeten schikken. Datzelfde regime biedt de eindgebruiker echter ook zekerheden, imago en hoge kwaliteit van dienstverlening. De eindgebruiker huurt een gebouw van het gebiedsfonds dat hij wel in overleg met een ontwikkelaar of het fonds zelf mag vormgeven en indelen. De verwachte contractduur is 10 jaren. De huursom zal niet veel hoger liggen dan bij een vergelijkbaar gebouw, dat niet onder een gebiedsfonds valt. Er zal echter wel aanzienlijke meerwaarde zijn en een lage energierekening door de duurzaamheid van gebouw en beheer. De huurder ziet de meerwaarde van deze diensten en is derhalve bereid een iets hogere prijs te betalen. Voorwaarde voor succes is een onderscheidend en hoogkwalitatief terrein in een aantrekkelijk gebied. Er zullen beperkingen zijn aan de toevoeging van extra inbouwpakketten (tenzij de huurder zelf betaalt). Buck Consultants International/SADC 14

17 Voordelen en/of kansen Gelijkblijvende rekening voor totaal van huuren energiekosten Hoge kwaliteit dienstverlening Professioneel, gezamenlijk beheer ( ontzorgen ) Hoog kwaliteitsniveau locatie (ook kavel van de buurman) en eigen gebouw Nadelen en/of risico s Alleen huren, geen koop Pand niet als pensioenvoorziening kunnen gebruiken Moeten schikken in framework gebiedsfonds en locatieplan (bijv. beeldkwaliteitsplan) 3.2 Ontwikkelaar Eén van de kernelementen van het gebiedsfonds is dat door verticale ketenintegratie een beter product ontstaat. De rol van ontwikkelaar verandert daarmee in hoge mate. Wie ontwikkelt in een gebiedsfonds het vastgoed? Is dat per definitie altijd het fonds zelf of zijn er ook ontwikkelaars in beeld die klanten gaan helpen aan een passend gebouw? Beide vormen zijn mogelijk, maar het gebiedsfonds selecteert in het laatste geval een aantal partijen (ontwikkelaars) waarmee afspraken over werkwijze, marges, e.d. worden gemaakt. Deze ontwikkelaars conformeren zich aan de werkwijze van het gebiedsfonds en van te voren vastgelegde financiële parameters. Dit zijn uiteraard beperkingen van de vrijheid, maar het geeft (zeker in deze tijd) wel meer kansen op kandidaten, omdat er een aantrekkelijke propositie ligt en slechts een beperkt ontwikkelrisico. Als het fonds zelf ontwikkelt dan is de situatie anders, omdat het fonds dan zelf ontwikkelaars in dienst heeft. Voordelen en/of kansen Niet nodig om grond te verwerven om te kunnen ontwikkelen Hoeft geen bouwfinanciering te zoeken Meer ontwikkelkansen door professionele gebiedsmarketing door fondsmanager Nadelen en/of risico s Fonds gaat alles zelf ontwikkelen: nieuwe concurrent Strakker keurslijf door vooraf vastgestelde kwaliteitseisen voor gebouw en terrein Fee-afspraken op basis van open boeken 3.3 Belegger Voor beleggers wordt het participeren in een gebiedsfonds een aantrekkelijke investering. Door langjarige huurcontracten, efficiënt uitgevoerde beheertaken, professioneel en marktgericht management kan een gunstig rendement worden verkregen. Bovendien is het lange termijn-waardebehoud beter verzekerd. Risicospreiding vindt plaats doordat het fonds op Buck Consultants International/SADC 15

18 meerdere locaties investeert ( niet alle eieren in één mandje ) en samen met andere investeerders in het fonds zit. Nadeel voor beleggers betreft het risico van onvoldoende marktvraag en het uit handen geven van beheer/ dienstverlening (optimalisatie per individuele belegger niet mogelijk). Voordelen en/of kansen Beter rendement door o minder transactiekosten o langjarige huurcontracten o efficiënte beheerkosten o professioneel, marktgericht fondsmanagement Risicospreiding door o fonds zit in meerdere locaties o samen met andere beleggers Kunnen creëren van grotere marktvraag, en dus snellere en continue bezetting vastgoed. Lange termijn waardebehoud en ontwikkeling Hoeft pas geld in fonds te storten als daadwerkelijk realisatie plaats vindt Door afspraken met overheden geen/beperkte planologische risico s Nadelen en/of risico s Onvoldoende garantie van marktdruk Geen directe betrokkenheid bij beheer/dienstverlening Aandeelhouder groter gebied, inclusief slechte plekken Onduidelijkheid over exit - mogelijkheden beleggers Kosten fondsmanagement 3.4 Overheid Vanuit de publieke kant is er noodzaak en behoefte om duurzamer te werken. Kwaliteit die langjarig meegaat is overal vertrekpunt geworden. Maar tegelijkertijd moeten ook gronden verkocht worden (én tegen een goede prijs). Het gebiedsfonds treedt op als enige klant, die gronden koopt en betaalt als er een eindgebruiker is en de bouw start van een nieuw gebouw. De gemeente raakt daarmee niet in één keer een fors deel van haar risico kwijt aan het gebiedsfonds. De gemeente/ partijen in de GEM moeten zich ook conformeren aan de uitgangspunten van het fonds om de continuïteit van de kwaliteit te garanderen. Deze werkwijze past overigens helemaal bij de huidige verhoudingen in de markt: de overheid moet een andere betrokkenheid tonen om zaken van de grond te krijgen. Buck Consultants International/SADC 16

19 Voordelen en/of kansen Hoogkwalitatieve, duurzame en vraaggestuurde ontwikkeling Professionele marketing en meer vat op de markt leidt tot snellere gronduitgifte Kwaliteitshandhaving en parkmanagement uitbesteed aan professionele fondsmanager Nadelen en/of risico s Mede-participant in GEM, waarbij alleen bij grondverkoop inkomsten ontstaan Complexere besluitvorming (meerdere partijen) Noodzaak om fondsuitgangspunten t.a.v. doelgroepen en kwaliteit te volgen Buck Consultants International/SADC 17

20 Hoofdstuk 4 Business Case A4 Zone West Dit hoofdstuk gaat dieper in op de casus A4 Zone West. Paragraaf 4.1 beschrijft deze locatie nader. In paragraaf 4.2 wordt het deelgebied Logistiek met de Trade Boulevard nader toegelicht. De uitgewerkte business case in paragraaf 4.3 is hier op van toepassing. 4.1 Profiel van de locatie A4 Zone West, een hoogwaardig werklandschap tussen Hoofddorp en Schiphol van meer dan 300 hectare groot (waarvan 142 hectare uitgeefbaar), is als casus gebruikt om de werking van het gebiedsfonds te testen. Amsterdam Connecting Trade (ACT) Het bedrijventerrein A4 Zone West (140 hectare netto) maakt deel uit van de ontwikkeling van Amsterdam Connecting Trade (ACT), een toekomstgericht, innovatief logistiek knooppunt ten zuiden van Schiphol. A4 Zone West is bedoeld voor zowel traditionele logistiek, als voor bedrijven die waarde toevoegen aan de logistieke keten of die diensten aanbieden die aan de logistiek verwant zijn ( beyond logistics ). Als onderdeel van ACT zet A4 Zone West actief in op duurzaamheid en multimodaliteit. Dankzij een geplande vrije vrachtbaan (Ongestoord Logistieke Verbinding) is de locatie straks direct en zeer efficiënt verbonden met het luchthavenplatform. Deze vrije vrachtbaan verbindt het luchthavenplatform met de geplande HST-Cargo terminal en de Truckterminal. Grote diversiteit aan logistieke bedrijvigheid In de A4 Zone West is ruimte voor een grote diversiteit aan logistieke bedrijvigheid. Door de ligging, in de Metropoolregio Amsterdam, vlakbij Schiphol, Zuidas Amsterdam en de belangrijke snelwegen A4, A9, A10 en A5, is A4 Zone West een zeer geschikte vestigingslocatie voor bedrijven uit de sectoren logistiek, perishables, fashion, life sciences en ICT/high tech. Het gaat om topbedrijven in deze ketens in combinaties van de trade (handel) & logistics (logis- Buck Consultants International/SADC 18

21 tiek), maar ook aanverwante activiteiten op het gebied van (financiële) dienstverlening, Value Added Logistics/ Value Added Services (VAL/VAS), etc. De A4 Zone West wordt ontwikkeld met vier verschillende deelgebieden (zie figuur 4.1): 1 De Trade & Logistics Campus is bedoeld voor kleinschaligere bedrijven met een focus op logistiek, maar ook opleidingsinstituten, marketing- en salesactiviteiten en experience centers. 2 Grote transporteurs, op- en overslagbedrijven, ondernemingen die een omvangrijke voorraad (moeten) aanhouden, distributiecentra, assemblageloodsen - dergelijke grootschalige logistiek past bij uitstek in de Logistieke Kern. Op de grens tussen de Campus en de logistieke kern wordt een Trade Boulevard ontwikkeld. Aan de Trade Boulevard kunnen grootschalige logistieke bedrijven binnen de Logistieke Kern tonen wie ze zijn (showrooms, marketing & sales, e.d.). Aan de achterzijde is volop efficiënte ruimte voor de primaire logistieke bedrijvigheid die past bij de sector. 3 De Rijnlanderladder bestaat uit een vestigingsmilieu aan weerszijden van de bestaande Rijnlanderweg met haar karakteristieke bebouwing. Daarin is ruimte voor moderne, kleinschaligere bedrijvigheid in een aangename, groene, maar wel gegarandeerd bereikbare werkomgeving. 4 Het Icoon/Markeerpunt ligt direct onderaan de afslag van snelweg A4. Dit is de groene en ruim opgezette entree van A4 Zone West, die dient als visitekaartje van de gemeente Haarlemmermeer, Schiphol en de Metropoolregio Amsterdam. Figuur 4.1 Overzicht ontwikkeling A4 Zone West (bron: IOP A4 Zone West, 2011) Noord Naast de vier bovenvermelde deelgebieden wordt er ook een park ontwikkeld aan de Noordzijde van het terrein: het Geniepark. Buck Consultants International/SADC 19

22 Unique selling points van de A4 Zone West Verschillende elementen maken A4 Zone West uitermate geschikt voor deze pilot: toplocatie met unieke ligging, nabij Schiphol; de omvangrijke verhuurmarkt (90% vs. 30% landelijk); gebied met marktdynamiek en druk en lange termijn positie; A4 Zone West is een strategische toplocatie met ambitie; betrokkenheid van meerdere overheden en Schiphol. Tabel 4.1 Kerngegevens gebied Gebied Oppervlakte Kantoor m 2 Logistiek m 2 Omvang totaal 352 ha bruto Netto uitgeefbaar, waarvan: 142 ha Deelgebied 1. Campus 8,1 ha Deelgebied 2. Logistiek kerngebied + Tradeboulevard 89 ha Deelgebied 3. Rijnlanderladder 39,1 ha Deelgebied 4. Markeerpunt 5,9 ha - - De totale investeringen voor zowel de grondexploitatie als de vastgoedontwikkeling voor de A4Zone West worden geschat op ruim 1 miljard euro in een ontwikkelperiode van ca jaar. 4.2 Uitwerking deelgebied Logistiek kerngebied met Trade Boulevard De business case in de volgende paragraaf is gebaseerd op één van de deelgebieden van A4 Zone West, namelijk het deelgebied Logistiek kerngebied met Trade Boulevard. Alvorens verder te gaan met de business case worden dit deelgebied nader toegelicht. Logistiek met Trade Boulevard Efficiënt, beveiligd logistiek gebied met multimodale voorzieningen met geïntegreerde handelsfuncties aan hoogwaardige Trade Boulevard. Buck Consultants International/SADC 20

23 Figuur 4.2 Logistiek met Trade Boulevard USP s Integratie logistiek, productie en marketing en salesactiviteiten Efficiënt, multimodaal logistiek terrein: HST Cargo, OLV Schipholgebonden Hoogwaardige boulevard voor B2B activiteiten Goede OV-bereikbaarheid Collectieve parkeervoorzieningen Ruimtelijke opzet Efficiënt opgezet logistiek terrein met directe, ongestoorde logistieke verbinding naar A4 en Luchthavenplatform en direct aan de HST Cargo terminal Ruimte voor hoogwaardige logistieke en productiefaciliteiten in beveiligde omgeving Aan de buitenkant een hoogwaardige Trade Boulevard waar functies met direct klantcontact gevestigd worden. De boulevard vormt de hoofdas van het gehele werkgebied, met ondermeer HOV Programmatische opzet Integratie van logistiek, productie en handelsactiviteiten, met een hoogwaardige uitstraling aan de Trade Boulevard en nadruk op efficiëntie, veiligheid en multimodaliteit aan de logistieke kant. Verwachte vraag komende 10 jaar m.n. in Perishables-, High Tech, Life Sciences en Fashion Gezien de lange looptijd van de ontwikkeling is de ontwikkeling van een fonds in één keer niet mogelijk en is er een organische groei voorzien. Zowel van het fonds als het gebied. Met een basisfonds in bijvoorbeeld logistiek en trade dat een ontwikkelperiode heeft van 3 jaar, om aan te kunnen sluiten bij de wensen van beleggers. De belegger committeert zich daarbij voor een periode van 3 jaar, waarin het kapitaal opgenomen kan worden. De exit is alleen mogelijk door verkoop van het aandeel aan nieuwe investeerders. Na het vollopen van het fonds kan er voor gekozen worden om het fonds uit te breiden voor een volgende tranche van 3 jaar. De keuze is dan om dit te doen met dezelfde beleggers of uit te breiden met nieuwe beleggers. Het basisfonds Trade en Logistiek wordt in de business case verder uitgewerkt. Buck Consultants International/SADC 21

Vastgoed waarde op Graveland Zuid Spaanse Polder Schiedam. 23 mei 2012 Desirée Uitzetter

Vastgoed waarde op Graveland Zuid Spaanse Polder Schiedam. 23 mei 2012 Desirée Uitzetter Vastgoed waarde op Graveland Zuid Spaanse Polder Schiedam 23 mei 2012 Desirée Uitzetter Even voorstellen.. Stec groep: adviesbureau Gebieden Gebouwen Grond Geld bedrijventerreinen!! Wat zien we landelijk

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

ACT, Amsterdam Connecting Trade, wordt het meest innovatieve en duurzame logistieke knooppunt van Europa.

ACT, Amsterdam Connecting Trade, wordt het meest innovatieve en duurzame logistieke knooppunt van Europa. Q&A en Factsheet Versie juli 2010 Inhoudsopgave 1. ACT: DE FEITEN... 2 1.1. WAT IS ACT?... 2 1.2. WIE NEMEN ER DEEL AAN ACT?... 2 1.3. WELKE KOSTEN ZIJN ER GEMOEID MET DE REALISATIE VAN ACT?... 2 1.4.

Nadere informatie

Parkmanagement in groei traject

Parkmanagement in groei traject Parkmanagement in groei traject Leergang PM 2014 Utrecht, 25 maart 2014 www.clok.nl e-mail info@clok.nl telefoon 035-695 41 44 StichtingCLOK Auteur achter, voornaam Levenscyslus bedrijventerrein Programma

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Omgekeerde erfpacht katalysator voor een duurzame woningmarkt?

Omgekeerde erfpacht katalysator voor een duurzame woningmarkt? Peter Oussoren en Dave Vlaming Omgekeerde erfpacht katalysator voor een duurzame woningmarkt? INHOUD Inleiding De opgave Uniciteit Anders financieren Anders bouwen Evidente voordelen Effecten Rekenvoorbeeld

Nadere informatie

Symposium VOGON. Effecten van financiering op kwaliteit. Donderdag 6 juli 2006

Symposium VOGON. Effecten van financiering op kwaliteit. Donderdag 6 juli 2006 Symposium VOGON Effecten van financiering op kwaliteit Donderdag 6 juli 2006 Rechtbank Haarlem en Rekenkamer Den Haag 2 Inleiding 1. Onderscheid Real Estate en Corporate Real Estate 2. Doelstellingen CRE

Nadere informatie

Actualiteiten vanuit de praktijk. Bouw en Vastgoedcursus 12-6-2014

Actualiteiten vanuit de praktijk. Bouw en Vastgoedcursus 12-6-2014 Actualiteiten vanuit de praktijk Bouw en Vastgoedcursus 12-6-2014 Algemeen PT Finance Actualiteiten Toegenomen aandacht tijdelijk beheer. Toenemende aandacht voor exploitatie. Fiscale optimalisatie door

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL DIRECTEUR

FUNCTIEPROFIEL DIRECTEUR FUNCTIEPROFIEL DIRECTEUR PublicSpirit Aarnt Lantinga senior consultant November 2014 Organisatie & context SADC ontwikkelt binnen de Metropool Regio Amsterdam een samenhangende portfolio van hoogwaardige

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking 1 2 Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking Medio 2019 moet Nieuw-Mathenesse een modern, gemengd bedrijventerrein zijn waarmee de gemeente

Nadere informatie

Kansen voor kwaliteit

Kansen voor kwaliteit Kansen voor kwaliteit Een ontwikkelingsstrategie voor bedrijventerreinen VERENIGING VAN GRONDBEDRIJVEN Woensdag 12 november 2008 / EDE Ir. Jan Doets Lid Taskforce (Her)ontwikkeling Bedrijventerreinen Samenstelling

Nadere informatie

Financiering van maatschappelijk vastgoed

Financiering van maatschappelijk vastgoed van maatschappelijk vastgoed Naar nieuwe vormen van financiering? Arie van Oord KMVG Congres, 19 april 2011 BNG en maatschappelijk vastgoed Klantgroepen Gemeenten Woningcorporaties Zorginstellingen Onderwijsinstellingen

Nadere informatie

Werkende bedrijventerreinen

Werkende bedrijventerreinen Werkende bedrijventerreinen Dr. Cees-Jan Pen, programmamanager Platform31/Lector Vastgoed Fontys 1 Mijn agenda Bedrijventerreinen hoger op de politieke agenda: banen, mkb, leefbaarheid, economisch belang

Nadere informatie

Inhoud. 1. Beschrijving locatie 2. Haalbaarheidsonderzoek 3. Scenario s 4. Advies

Inhoud. 1. Beschrijving locatie 2. Haalbaarheidsonderzoek 3. Scenario s 4. Advies Raad 24 juni 2014 Inhoud 1. Beschrijving locatie 2. Haalbaarheidsonderzoek 3. Scenario s 4. Advies 1. Locatie Eigendomskaart Gemeente: 42% (excl.circa 7.500m² openbare ruimte) AM / Lindengroep: 25% Overige

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn Woningmarkt en corporatiesector Johan Conijn Ruimteconferentie PBL 21 mei 2013 Inhoud Woningmarktdebat Positie woningcorporatie Regeer- en woonakkoord DrieKamerModel 2 Woningmarkt Overmatige subsidiering

Nadere informatie

PPS Zuidas investeren in een duurzame toekomst

PPS Zuidas investeren in een duurzame toekomst PPS Zuidas investeren in een duurzame toekomst leden Ir. J.D. Doets 8 februari 2007 PLANVORMING EN DOELSTELLING ZUIDAS 2 8 februari 2007 3 8 februari 2007 Zuidasopgave Integrale gebiedsontwikkeling Totaalprogramma

Nadere informatie

Onderwerp Keuze voor nieuwbouw n.a.v. onderzoek uitbreiding huisvesting Recreatie Noord-Holland NV

Onderwerp Keuze voor nieuwbouw n.a.v. onderzoek uitbreiding huisvesting Recreatie Noord-Holland NV Adviescommissie 28 oktober 2009 Dagelijks bestuur 4 november 2009 Algemeen bestuur 25 november 2009 Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 14 Onderwerp Keuze voor nieuwbouw n.a.v. onderzoek uitbreiding huisvesting

Nadere informatie

Gebiedsontwikkeling & Urbanisator

Gebiedsontwikkeling & Urbanisator Gebiedsontwikkeling & Urbanisator MCD Gastcollege Urbanistor 25 september 2013 Theo Stauttener Stadkwadraat BV Slimme sommen, sterke strategiën Kennisuitwisseling Urbanisator Gebiedsexploitatie: in de

Nadere informatie

Praktijkvoorbeelden Verzakelijking Bedrijventerreinen

Praktijkvoorbeelden Verzakelijking Bedrijventerreinen Praktijkvoorbeelden Verzakelijking Bedrijventerreinen Dit is een uitgave van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu Postbus 20901 2500 ex Den Haag www.rijksoverheid.nl/ienm Juni 2011 Colofon Uitgegeven

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Profiteert u als de markt straks herstelt? Wie de berichten over de huidige financiële markt volgt, weet dat deze voornamelijk gaan

Nadere informatie

FESTIVAL LEEGSTAAND VASTGOED. transitie. Theo Stauttener Stadkwadraat, 10 maart 2014

FESTIVAL LEEGSTAAND VASTGOED. transitie. Theo Stauttener Stadkwadraat, 10 maart 2014 FESTIVAL LEEGSTAAND VASTGOED Het vastgoedspel in transitie Theo Stauttener Stadkwadraat, 10 maart 2014 Introductie Het vastgoedspel in transitie 1. Nieuwe kenmerken van gebiedsontwikkeling 2. Rollen, functies

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010 Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp Lichte stijging opnameniveau De totale opname van kantoorruimte in de regio Amsterdam in bedraagt 268.317 m², hetgeen een lichte

Nadere informatie

8 april 2015. Pagina 1 van 5

8 april 2015. Pagina 1 van 5 8 april 2015. Pagina 1 van 5 Secerno Health Care Real Estate Fund. De nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning is per 1 januari 2015 in werking getreden. Met deze wetgeving wordt beoogd de zorgbehoevende

Nadere informatie

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012

KANTORENVISIE REGIO AMSTERDAM JANUARI 2012 Amsterdam Zuidoost Daling opnameniveau 2011 Aanbod en leegstand Huurprijzen verder onder druk Beleggingsmarkt; Afname transactievolume Toekomstverwachting Deelgebieden Regio Amsterdam Onze jaarlijkse kantorenvisie

Nadere informatie

Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management. OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille. Delft, 17 maart 2010

Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management. OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille. Delft, 17 maart 2010 Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille Delft, 17 maart 2010 ING Real Estate Investment Management ING REIM verzorgt asset management

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Grondprijzenbrief 2015

Grondprijzenbrief 2015 Grondprijzenbrief 2015 Inleiding De grondprijzenbrief 2015 geeft de door de gemeente Ede te hanteren prijzen weer voor gronden die in Ede door de gemeente worden uitgegeven met verschillende bestemmingen.

Nadere informatie

JAARRESULTATEN boekjaar 2009 2010 STERKE GROEI VASTGOEDPORTEFEUILLE (+ 13,71%) AANZIENLIJKE STIJGING VAN HET COURANT RESULTAAT PER AANDEEL (+5,11%)

JAARRESULTATEN boekjaar 2009 2010 STERKE GROEI VASTGOEDPORTEFEUILLE (+ 13,71%) AANZIENLIJKE STIJGING VAN HET COURANT RESULTAAT PER AANDEEL (+5,11%) Persmededeling onder embargo tot vrijdag 28 mei 17u40 GEREGLEMENTEERDE INFORMATIE JAARRESULTATEN boekjaar 2009 2010 STERKE GROEI VASTGOEDPORTEFEUILLE (+ 13,71%) AANZIENLIJKE STIJGING VAN HET COURANT RESULTAAT

Nadere informatie

Onderzoek huisvesting Veiligheidsregio Groningen. informatiebijeenkomst. 4 juli 2014

Onderzoek huisvesting Veiligheidsregio Groningen. informatiebijeenkomst. 4 juli 2014 Onderzoek huisvesting Veiligheidsregio Groningen informatiebijeenkomst 4 juli 2014 Huisvesting Grote differentiatie, complex Gebouwen 10 jaar: BTW-consequenties Geen overtuigende argumenten 40 kazernes

Nadere informatie

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven 23 juni 2015 Managementsamenvatting Status: Managementsamenvatting Datum: 23 juni 2015 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam

Nadere informatie

Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid. 4 maart 2013

Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid. 4 maart 2013 Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid 4 maart 2013 Aanleiding Het woonakkoord verminderd de investeringscapaciteit van woningcorporaties Het WSW wil dat de schuld per woning niet teveel oploopt

Nadere informatie

GROEI NAAR VERMOGEN. Expirerende Lijfrente HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG

GROEI NAAR VERMOGEN. Expirerende Lijfrente HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG GROEI NAAR VERMOGEN Expirerende Lijfrente HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG Zorgeloos genieten van uw pensioen Er komt een moment in uw leven dat u zonder zorgen wilt gaan genieten van uw pensioen.

Nadere informatie

BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND

BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND juli 211 BEDRIJFSRUIMTEMARKT NOORDWEST- NEDERLAND, en LANDELIJKE MARKT ONTWIKKELINGEN Na de enorme daling van de wereldhandel in 29 was er vorig jaar een sterk herstel te zien. Vooral de export heeft hiervan

Nadere informatie

VOORAANKONDIGING. Haerzathe Short-Term Fund I

VOORAANKONDIGING. Haerzathe Short-Term Fund I VOORAANKONDIGING Haerzathe Short-Term Fund I OBLIGATIE HAERZATHE SHORT - TERM FUND I B.V. Obligatielening Haerzathe Short-Term Fund I B.V. Na de succesvolle plaatsing van de obligatieleningen Haerzathe

Nadere informatie

Grondprijzennota 2013

Grondprijzennota 2013 Grondprijzennota 2013 1 Grondprijzennota 2013 2 Hoofdstuk Blz. 1. Inleiding 4 1.1 Aanleiding 4 1.2 Methode van grondprijsbepaling 4 1.3 Uitzonderingen 4 1.4 Uitgangspunten 4 1.5 Aansprakelijkheid 4 2.

Nadere informatie

In samenwerking met. Veilig en kansrijk investeren in puur Hollandse grond. Propositie Heerhugowaard. Kadastrale aanduiding: Sectie:

In samenwerking met. Veilig en kansrijk investeren in puur Hollandse grond. Propositie Heerhugowaard. Kadastrale aanduiding: Sectie: In samenwerking met Veilig en kansrijk investeren in puur Hollandse grond Propositie Heerhugowaard Kadastrale aanduiding: Gemeente: Naam project: Sectie: Perceel: Oppervlakte: Heerhugowaard De Vaandel

Nadere informatie

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Betrokkenheid o.a.; Projectmanager Energiesprong SWF Projectmanager Blok voor blok Utrecht Label B of meer? Opgave - Focus Financieel

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

BOUWFONDS OFFICE VALUE FUND NV. 2 e EMISSIE

BOUWFONDS OFFICE VALUE FUND NV. 2 e EMISSIE BOUWFONDS OFFICE VALUE FUND NV 2 e EMISSIE Bouwfonds Vastgoedfondsen Beheer BV biedt beleggers de mogelijkheid om certificaten van aandelen te verwerven in Bouwfonds Office Value Fund NV. Waarom Bouwfonds

Nadere informatie

Financiering van herontwikkeling van bedrijfsmatig vastgoed. Presentatie N.V. Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht (NV OMU) Cees Busscher

Financiering van herontwikkeling van bedrijfsmatig vastgoed. Presentatie N.V. Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht (NV OMU) Cees Busscher Financiering van herontwikkeling van bedrijfsmatig vastgoed Presentatie N.V. Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht (NV OMU) Cees Busscher Datum: 2 juni 2015 1. Inleiding 2. De markt 3. Doelstelling OMU 4.

Nadere informatie

memo : Martine de Groene (HVBM Vastgoed) : Peter Blokland (Corning) : Wiandy Balster (Mobycon) : Parkeernorm nieuwbouw Fogostraat

memo : Martine de Groene (HVBM Vastgoed) : Peter Blokland (Corning) : Wiandy Balster (Mobycon) : Parkeernorm nieuwbouw Fogostraat Hooikade 13 Postbus 2873 2601 CW Delft tel. 015 2147899 memo Aan C.c. Van Betreft : Martine de Groene (HVBM Vastgoed) : Peter Blokland (Corning) : Wiandy Balster (Mobycon) : Parkeernorm nieuwbouw Fogostraat

Nadere informatie

G E E F T O N D E R N E M E R S D E R U I M T E. mtr. w I. M i. een overzicht van onze dienstverlening WALTMANN&Co. BEDRIJFSHUISVESTING

G E E F T O N D E R N E M E R S D E R U I M T E. mtr. w I. M i. een overzicht van onze dienstverlening WALTMANN&Co. BEDRIJFSHUISVESTING p WALTMANN&CO. Bedrijfshuisvesting G E E F T O N D E R N E M E R S D E R U I M T E M i mtr w I een overzicht van onze dienstverlening BEDRIJFSHUISVESTING Waltmann & Co. Makelaars: Een begrip in de Drechtsteden

Nadere informatie

Verduurzamen van monumentaal vastgoed. Rianne Koster 30 juni 2011

Verduurzamen van monumentaal vastgoed. Rianne Koster 30 juni 2011 Verduurzamen van monumentaal vastgoed Rianne Koster 30 juni 2011 1 Agenda 1. Inleiding Triodos Bank 2. Triodos & Duurzaam Vastgoed 3. Villa Rusthoek Baarn 4. Uitgangspunten vastgoedfinanciering door Triodos

Nadere informatie

ALLES IN HUIS. GEEN ZORGEN.

ALLES IN HUIS. GEEN ZORGEN. ALLES IN HUIS. GEEN ZORGEN. Inhoud ALLES IN HUIS. GEEN ZORGEN. 4 Arnoud van Raak (eigenaar ARRA Management): Door een geïntegreerde aanpak van commercieel beheer, technisch beheer en volledige administratieve

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

De invloed van de Wet Markt en Overheid op het huurprijzenbeleid van overheden

De invloed van de Wet Markt en Overheid op het huurprijzenbeleid van overheden Whitepaper De invloed van de Wet Markt en Overheid op het huurprijzenbeleid van overheden bbn adviseurs 2014 bbn adviseurs www.bbn.nl info@bbn.nl Wet Markt en Overheid Per 1 juli 2014 gaat de wet Markt

Nadere informatie

GARANTIEFONDS 4 % VEILIG EN VERTROUWD IN VASTGOEDINVESTERINGEN RENDEMENT MAXIMALE ZEKERHEID

GARANTIEFONDS 4 % VEILIG EN VERTROUWD IN VASTGOEDINVESTERINGEN RENDEMENT MAXIMALE ZEKERHEID GARANTIEFONDS 4 % RENDEMENT MAXIMALE ZEKERHEID VEILIG EN VERTROUWD IN VASTGOEDINVESTERINGEN MEERDERVOORT GARANTIEFONDS Investeren met unieke zekerheid U wilt uw vermogen op een goede maar vooral veilige

Nadere informatie

Ontwikkelstrategie Lammenschansdriehoek, Gemeente Leiden (februari 2013) Ontwikkelstrategie

Ontwikkelstrategie Lammenschansdriehoek, Gemeente Leiden (februari 2013) Ontwikkelstrategie (februari 2013) Ontwikkelstrategie Lammenschans, Leiden in opdracht van: Gemeente Leiden februari 2013, Amsterdam Kerkstraat 204 1017 GV Amsterdam Postbus 15550 1001 NB Amsterdam Soeters Van Eldonk architecten

Nadere informatie

Kwaliteitsimpuls kantoren

Kwaliteitsimpuls kantoren 10 maart 2014, Festival Leegstaand Vastgoed Kwaliteitsimpuls kantoren Sjef de Pont, hoofd afdeling Economische Zaken, sector Stadsontwikkeling Opzet workshop Situatie s-hertogenbosch Onze aanpak: Impuls

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

Supermarkt Beleggingsfonds Mei 2013

Supermarkt Beleggingsfonds Mei 2013 Dia 1 Supermarkt Beleggingsfonds Mei 2013 Dia 2 Inhoud presentatie 1. Opzet nieuw supermarktfonds 2. De Belegging 3. Supermarkten in Nederland 4. Locaties: Albert Heijn te Maasland Plus in Pernis Lidl

Nadere informatie

Van gemeentehuis naar gemeenschapshuis toelichting proces & aan te leveren stukken septembercyclus. Datum: 11-6-2015 Kenmerk: 0525lspr010a

Van gemeentehuis naar gemeenschapshuis toelichting proces & aan te leveren stukken septembercyclus. Datum: 11-6-2015 Kenmerk: 0525lspr010a Van gemeentehuis naar gemeenschapshuis toelichting proces & aan te leveren stukken septembercyclus Datum: 11-6-2015 Kenmerk: 0525lspr010a Coalitieakkoord Het gemeentehuis wordt duurzamer, energiezuiniger

Nadere informatie

* totaal rendement, exclusief emissiekosten en voor belastingen

* totaal rendement, exclusief emissiekosten en voor belastingen Door de samenwerking met Direct Wonen kan Annexum particuliere beleggers de mogelijkheid bieden om in woningen te investeren. Middels uw deelname in Woningfonds Apeldoorn CV belegt u in drie woontorens

Nadere informatie

Supermarktvastgoed op waarde geschat. Beleggen in supermarktvastgoed

Supermarktvastgoed op waarde geschat. Beleggen in supermarktvastgoed Supermarktvastgoed op waarde geschat Beleggen in supermarktvastgoed 20 mei 2011 Onderwerpen Wie is Annexum Waarom beleggen in supermarktvastgoed? Hoe beleggen in (supermarkt)vastgoed? Welke beleggingsvormen

Nadere informatie

HET RENDEMENT. De aankoopprijs en huurinkomsten geven een Bruto Aanvangsrendement (BAR = huuropbrengst/totale aankoopprijs) van 5.42%.

HET RENDEMENT. De aankoopprijs en huurinkomsten geven een Bruto Aanvangsrendement (BAR = huuropbrengst/totale aankoopprijs) van 5.42%. HET RENDEMENT 23-5-2015 www.hetrendement.be Bart@hetrendement.be 0476/941477 BTW-BE 0598.805.645 IBAN BE77 1430 9238 6642 Ezelstraat 71, 8000 Brugge De woning staat te koop voor 630.000 bij vastgoed Acasa,

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Persbericht. Delta, VolkerWessels en Reggeborgh willen eerste full service Cradle to Cradle kantorenpark van Nederland bouwen in Haarlemmermeer

Persbericht. Delta, VolkerWessels en Reggeborgh willen eerste full service Cradle to Cradle kantorenpark van Nederland bouwen in Haarlemmermeer Persbericht Datum Nummer Onderwerp Dit is een gezamenlijk persbericht van Delta Development Group, VolkerWessels, Reggeborgh Groep en de Gemeente Haarlemmermeer. 11 oktober 2007 Pb xxx 2007 Team CMO Postbus

Nadere informatie

2. Introductie initiatief

2. Introductie initiatief 8 november 2012 1. Opening 1. Opening 2. Introductie initiatief 3. Profiel van de belegging 4. Financieel-juridische aspecten van het fonds 5. Juridische structuur van het fonds 6. Eerste aankoop: winkelcentrum

Nadere informatie

Vastgoedwaarde voor ondernemers in Rotterdam oktober 2012 1

Vastgoedwaarde voor ondernemers in Rotterdam oktober 2012 1 Vastgoedwaarde voor ondernemers in Rotterdam oktober 2012 1 Opdrachtgever: Dhr. F. de Jager Elsmarieke Mensink Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling Sector Economie Het team Ir. Joost Okkema senior adviseur

Nadere informatie

Vastgoed, de starter of de stopper van uw onderneming?

Vastgoed, de starter of de stopper van uw onderneming? Vastgoed, de starter of de stopper van uw onderneming? Inhoud Introductie Huidige situatie zorgvastgoed ontwikkeling Welke punten verdienen de aandacht bij het ontwikkelen van zorgvastgoed? Huren of vastgoed

Nadere informatie

downloadbaar document, behorende bij bijlage I

downloadbaar document, behorende bij bijlage I Monitor Uitvoeringsstrategie Plabeka Voortgangsrapportage 2009-2010 downloadbaar document, behorende bij bijlage I Definities monitor B.V. en verschillen met andere bronnen Om een foute interpretatie van

Nadere informatie

ER CAPITAL BEDRIJFSPARTICIPATIES

ER CAPITAL BEDRIJFSPARTICIPATIES ER CAPITAL BEDRIJFSPARTICIPATIES GEZAMENLIJK INVESTEREN IN DE TOP VAN HET MKB INFORMATIEBROCHURE AANDELENUITGIFTE 80.000 AANDELEN TEGEN EEN UITGIFTEKOERS VAN 30,- TOTAAL 2.400.000,- ER CAPITAL PARTICIPATIEFONDS

Nadere informatie

H E R O N T W I K K E L I N G

H E R O N T W I K K E L I N G H E R O N T W I K K E L I N G BEDRIJVENTERREIN INDUSTRIELAAN/PRINS BERNHARDSTRAAT ASTEN INITIATIEFNEMERS VASTGOEDMAATSCHAPPIJ VAN DER LOO Familiebedrijf. Bedrijventerrein al 40 jaar in de familie. Vastgoed:

Nadere informatie

Achtergrond dossier serious game Gebiedsontwikkeling - Programma - Beschrijving casus

Achtergrond dossier serious game Gebiedsontwikkeling - Programma - Beschrijving casus Achtergrond dossier serious game Gebiedsontwikkeling - Programma - Beschrijving casus Van tot actie Wie toelichting 14.00 14.15 Ontvangst Koffie en cake 14.15 14.30 Introductie Strategis Algemene intro

Nadere informatie

9. Financiele aspecten

9. Financiele aspecten 9. Financiele aspecten ANNEXUM 9.1 Rendement Het beleid van het Fonds en de Beheerder is gericht op het behalen van een optimale opbrengst uit de verhuur en de verkoop van de vastgoedportefeuille. De kansen

Nadere informatie

Breguetlaan 2 Oude Meer BUILDING INFORMATION

Breguetlaan 2 Oude Meer BUILDING INFORMATION Breguetlaan 2 Oude Meer Een bedrijvencomplex bestaande uit een kantoor met drie bouwlagen en een bedrijfshal met twee bouwlagen. Het bedrijvencomplex is nagenoeg verhuurdechter kan er 480 m² kantoorruimte

Nadere informatie

Warehouse. Zaandam. toplocatie in Nederland gelegen nabij A8 / A10 20 minuten naar Schiphol 16 loadingdocks

Warehouse. Zaandam. toplocatie in Nederland gelegen nabij A8 / A10 20 minuten naar Schiphol 16 loadingdocks Warehouse Zaandam toplocatie in Nederland gelegen nabij A8 / A10 20 minuten naar Schiphol 16 loadingdocks Warehouse Zaandam Inhoudsopgave Warehouse - logistiek centrum 5 Bereikbaarheid 7 Dichtbij uw klanten

Nadere informatie

Wie zijn we Wat is onze visie Meer informatie. Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven

Wie zijn we Wat is onze visie Meer informatie. Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven Wie zijn we? Gestart in 1986 Duurzaamheid zit in onze genen Ruim 110 medewerkers Woningbouw, utiliteit, overheid, gezondheidszorg, onderwijs, monumenten,

Nadere informatie

25 jaar bewegen rond de luchthaven

25 jaar bewegen rond de luchthaven 25 jaar bewegen rond de luchthaven Peter Joustra Senior Projectleider 13 november 2015 @peter_joustra #SADC_NL Outline 1. SADC : organisatie en scope. 2. Van 1987 tot heden: de ontwikkeling van luchthaven

Nadere informatie

Samenvatting workshop Transumo BrabantStad

Samenvatting workshop Transumo BrabantStad Samenvatting workshop Transumo BrabantStad 1 Inleiding Het Programmabureau BrabantStad participeert in het Transumo-project Stations, bereikbaarheid en vastgoedontwikkeling. Het gaat hierbij om drie deelprojecten:

Nadere informatie

TE KOOP: Project 'Noordersluis' circa 32 Bedrijfsunits met 158 parkeerplaatsen.

TE KOOP: Project 'Noordersluis' circa 32 Bedrijfsunits met 158 parkeerplaatsen. TE KOOP: Project 'Noordersluis' circa 32 Bedrijfsunits met 158 parkeerplaatsen. Units zijn te koop v.a. 125 m2 v.a. prijs 155.000 V.O.N. Wij zoeken investeerders welke willen deelnemen om dit unieke project

Nadere informatie

Verkoop corporatiebezit aan beleggers Kansen en bedreigingen 25 maart 2015

Verkoop corporatiebezit aan beleggers Kansen en bedreigingen 25 maart 2015 Verkoop corporatiebezit aan beleggers Kansen en bedreigingen 25 maart 2015 1 Agenda 1. De woningbeleggingsmarkt 2015 2. Verkoop corporatiebezit aan beleggers a. Regelgeving b. Kopersdoelgroepen c. Verkoopproces

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012 Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012 Steller : J. Bosma Telefoonnummer: (0343) 565839 E-mailadres : jan.bosma@heuvelrug.nl Onderwerp : Voortgang haalbaarheidsonderzoek gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Innovatiefonds Twente BV

Kwartaalrapportage Innovatiefonds Twente BV Kwartaalrapportage Innovatiefonds Twente BV Per 30 juni 2015 geschreven door PPM Oost datum 26 augustus 2015 documentnaam 2015 PPM Oost bestemd voor Regio Twente Deze rapportage bevat vertrouwelijke gegevens

Nadere informatie

Beleggen in grond onder woningen. Aankondiging Beleggingsmaatschappij Grondfonds. Grondfonds

Beleggen in grond onder woningen. Aankondiging Beleggingsmaatschappij Grondfonds. Grondfonds Beleggingsmaatschappij Grondfonds Aankondiging maart 2011 Beleggingsmaatschappij Grondfonds is een initiatief van Annexum Deze aankondiging bevat een beknopte weergave van het aanbod en kan daardoor niet

Nadere informatie

Grondexploitatie, rekenen en tekenen

Grondexploitatie, rekenen en tekenen Grondexploitatie, rekenen en tekenen Inbo academie Marleen Sanders 17 september 2009 Onderwerpen Planproces en context van haalbaarheid Haalbaarheid gebiedsontwikkelingen Businesscase Grondexploitatie

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

Q&A voor participanten

Q&A voor participanten Q&A voor participanten 1. Q: Wat is de juridische vorm van het participatiefonds? A: Het is een beleggingsfonds voor gemene rekening. 2. Q: Wat is een beleggingsfonds voor gemene rekening? A: Het beleggingsfonds

Nadere informatie

19 mei 2008. Wat is de waarde van een bedrijf?

19 mei 2008. Wat is de waarde van een bedrijf? 19 mei 2008 Wat is de waarde van een bedrijf? Wat is de waarde van een bedrijf? P.P.C. Buijsrogge RV Register Valuator Makelaar in bedrijfsbelangen www.corporatesearch.nl buijsrogge@corporatesearch.nl

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

GROEI NAAR VERMOGEN. Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG

GROEI NAAR VERMOGEN. Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG GROEI NAAR VERMOGEN Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG Maak optimaal gebruik van uw ontslagvergoeding U heeft bij uw ontslag een financiële vergoeding gekregen van uw werkgever

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2010 - I

Eindexamen m&o vwo 2010 - I Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Particuliere beleggers kunnen op verschillende manieren vermogen opbouwen,

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen ING Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de ING Fondsen wellicht iets voor u. ING Fondsen als een moderne,

Nadere informatie

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren / Opmerkingen uit de Yellow paper sessie van 25-06-2014 Omvang 1. Alleen voor grote bedrijven met grote projecten 2. Te

Nadere informatie

Referentiemodellen Onderwijs & Kinderopvang

Referentiemodellen Onderwijs & Kinderopvang Referentiemodellen Onderwijs & Kinderopvang 20 juni 2013 Programma kennismaking rekenen aan samenwerking met Marc van Leent pauze tekenen aan samenwerking met Rob Janssen Bouwmeester Concepten Netwerk

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

advies, management, verhuur, (her)ontwikkeling, taxaties en bemiddeling SAMEN MEER WAARDE

advies, management, verhuur, (her)ontwikkeling, taxaties en bemiddeling SAMEN MEER WAARDE advies, management, verhuur, (her)ontwikkeling, taxaties en bemiddeling SAMEN MEER WAARDE SAMENMEERWAARDE WPM Groep staat voor ruim 20 jaar visie, kennis en ervaring op het gebied van advies, ontwikkeling

Nadere informatie