Interreg IVA-project: p. 1 CO 2 en CH 4 als dragers voor regionale ontwikkeling DEEL V: Deel V Case studies

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Interreg IVA-project: p. 1 CO 2 en CH 4 als dragers voor regionale ontwikkeling DEEL V: Deel V Case studies"

Transcriptie

1 Interreg IVA-project: p. 1 Deel V Case studies V.1 Case-study P2G en vergisting in midden West-Vlaanderen (UGent-Liwet) Opgesteld door Jonathan De Mey en Han Vervaeren (UGent-LiWet)

2 Interreg IVA-project: p Vergistingssector in West-Vlaanderen De sterke concentratie van vergistingsinstallaties in West-Vlaanderen hangt nauw samen met het aanbod aan dierlijke mest. De vergistingssector gebruikt dierlijke mest als goedkope inputstroom. Onderstaande kaarten (figuur 1 en figuur 2) geven een goede visuele voorstelling van deze overeenkomstigheid. Links wordt de mestproductie per gemeente weergegeven en rechts staan de operationele vergistingsinstallaties op de kaart. Figuur 1 en 2. Links: concentratie mestproductie in Vlaanderen in 2010 (netto kg N/ha) (Van der Straeten & Buysse, 2013). Rechts: Kaart met operationele vergistingsinstallaties in West-Vlaanderen (Biogas-E, 2014). Uit het voortgangsrapport van Biogas-E vzw is ook de lijst van West-Vlaamse vergistingsinstallaties op te maken zoals gegeven in tabel 1. Tabel 1. Lijst van de West-Vlaamse operationele vergistingsinstallaties boven 200kWe (Biogas-E, 2014). Bedrijf Gemeente Geïnstalleerd Vergunde capaciteit (ton/jaar) vermogen (kwe) Agrikracht Moorslede Moorslede Agrikracht Rumbeke Rumbeke Ampower Egem Barts Potato Company Vleteren Bio-Electric bvba Beernem Biomass Center (Ieper) bvba Ieper Digrom Energy nv Ardooie IVVO Ieper Leiestroom nv Menen Senergho bvba Hooglede Shanks Vlaanderen Roeselare Veurne Snack Foods Veurne Waterleau New Energy Ieper

3 Interreg IVA-project: p Selectie interessante vergistingssites Op basis van de voorgaande schets van de vergistingssector in Vlaanderen zijn de plaatsen met een groot geïnstalleerd vermogen geïdentificeerd. Als basis is de norm van minimum 4MWe genomen. Dit eerder arbitrair om het aantal mogelijkheden te beperken. Zo blijven de volgende sites over: Shanks Vlaanderen, Roeselare 4 MWe Leiestroom, Menen 4,5 MWe Biomass Center, IVVO, Waterleau New Energy, Ieper 6,685 MWe Ampower, Pittem 7,45 MWe Voor elk van deze locaties is opgezocht wat het aanbod aan windenergie en zonne-energie is op basis van de lijst operationele windturbines zoals gegeven door het Vlaams Energie Agentschap aangevuld met de VREG data uit de halfjaarlijkse statistieken. Een samenvatting hiervan is weergegeven in onderstaande tabel 2. Bij deze inventarisatie is gekeken naar de directe omgeving (<5km) van de biogasinstallaties. De lokale netstudies en andere net gerelateerde informatie waren niet beschikbaar voor het project. In hoeverre hernieuwbare energie getransporteerd kan worden via het transmissienet wordt dus buiten beschouwing gelaten. Tevens heerst er ook het vermoeden dat kijken naar vermogen dichtbij, de opening laat om de transmissie- en distributiekosten te beperken. Tabel 1. Vermogen aan hernieuwbare energie binnen de vier mogelijks interessante sites voor power to gas implementatie. Locatie Geïnstalleerd windvermogen (MW) Roeselare-Beveren Izegem: 12,6 13,7 Izegem: 2,6 Menen 4,6 7,5 Ieper 20,7 9,1 Pittem 0 2,5 Geïnstalleerd vermogen voor zonne-energie (installaties >10kW) (MW) Wordt het aantal cases herleid tot twee, dan wordt op basis van de gegevens duidelijk dat de locaties Roeselare-Beveren en Ieper verder onderzocht moeten worden. De randvoorwaarden met betrekking tot de intermitterende hernieuwbare energie, de bestaande distributie- en transmissienetten zijn buiten beschouwing gelaten binnen de verdere verdieping. De auteurs hebben zich binnen de cases vooral toegespitst op de investeringskosten en mogelijkheid van een biologische methanatie-eenheid.

4 Interreg IVA-project: p Opstellen achtergronddocument met economisch rekenmodel Een begrijpelijk technisch-economisch rekenmodel werd opgesteld alvorens de stap werd gezet om met de gegevens uit de gedane literatuur- en marktstudie de geselecteerde bedrijven te benaderen. Dit rekenmodel brengt veel informatie onder een modelleerbare vorm samen en laat toe te spelen met input- en outputvariabelen. Het rekenmodel bestaat uit een aantal units waarrond gegevens zijn verzameld. Deze units worden verbonden met bepaalde stromen (elektriciteit, gas en water) die noodzakelijk zijn voor de correcte werking (figuur 3). Optioneel werd een buffer voorzien tussen de waterstof unit (elektrolyser) en de methanatie unit. Figuur 3 Princiepsschema als basis voor rekenmodel. Symbolen (van boven naar beneden) : duurzame energieproductie, elektrolyse unit, tanksysteem, methanatie unit. Stromen zijn gas (grijs), elektriciteit (geel) en water (blauw). Twee scenario s werden vooropgesteld om te gebruiken met het rekenblad: een decentrale kleinere opwerking van 650 Nm³/h en een centralere opwerkingshub van ongeveer 2000 Nm³/h, beide gerekend met een inputdebiet biogas aan 40% CO 2 -gehalte. Deze types zijn niet toevallig gekozen, want het was bij het opstellen reeds in te schaten naar welke praktijkcases het project ging evolueren. Na brainstorm en trial-en-error (ook JSim geprobeerd) is er voor gekozen om het rekenblad in Microsoft Excel te gieten. Buffering van H 2 is mee geïmplementeerd. Technische inputparameters en outputgegevens, samen met omzettingsfactoren maken deel uit van een eerste werkblad. In een tweede werkblad is dan het economische plaatje vervolledigd. Tabel 3 geeft een kort overzicht van de inputparameters, berekende output en economische kerncijfers die gebruikt zijn om dit model te kunnen doorrekenen.

5 Interreg IVA-project: p. 5 Tabel 2. Input en technisch berekende parameters voor het rekenmodel. (bronvermeldingen en referenties zijn terug te vinden in het rekenblad). Input Elektrolyse Elektriciteit inname van net draaiuren/jaar (elektrolyser) draaiuren (waterstofbuffer) draaiuren/jaar (methanatie) draaiuren/jaar (vergister-biogas) specifiek grondgebruik elektrolyse specifiek grondgebruik methanatie grootte elektrolyser ogenblikkelijke waterstofproductie zuurstofproductie waterbehoefte elektrolyser watertransport met gas totaal energie inname/jaar totaal waterstof/jaar totaal zuurstof/jaar totaal waterbehoefte/jaar grondgebruik elektrolyse Waterstofbuffer Methanatie gemiddeld daggebruik buffer grootte technische buffer gemiddelde waterstofoutput hoeveelheid gebufferde waterstof grootte methanatie unit waterproductie methanatie methaanproductie uit waterstof koolstofdioxide voor methanatie waterstof niet omgezet koolstofdioxide niet omgezet biogas aanvoer voor methanatie niet omgezet gas in methanatie zuiverheid gas uit methanatie Onderdeel CAPEX OPEX Elektrolyse 1000 /kw 4,5% van CAPEX Waterstofbuffer 44 /Nm³ 0,04494 /Nm³ Methanatie 500 /Nm³ reactor 10% van CAPEX Voorbereidingskosten werken 5% investering n.v.t. Inkomsten Methaan 0,535 /Nm³ Zuurstof 0,8 /Nm³ Enkele cruciale parameters Tijdens het opstellen van het rekenmodel zijn enkele zeer cruciale parameters naar boven gekomen waarop geen sluitende getallen kunnen worden geplakt. Dergelijke parameters hebben verder een zeer groot effect op de economische haalbaarheid en technische implementatie van de vooropgestelde power to gas strategie. Voor een uitgebreide sensibiliteitsanalyse wordt verwezen naar de informatie in bijlage. De kostprijs van elektriciteit is primordiaal voor het welslagen van een case, maar moet in het model niet a priori worden aangenomen. Mits vooropgestelde doelen over o.a. het interne economische rendement is te berekenen wat de prijs voor elektriciteit zou moeten zijn om de case rendabel te maken. Hiervoor werden een aantal instelwaarden voorzien (

6 Interreg IVA-project: p. 6 Tabel 3)

7 Interreg IVA-project: p. 7 Tabel 3. Instelparameters economisch model Vreemd vermogen 75% Eigen vermogen 25% IRR 12% Looptijd lening 10 jaar Hoeveel door de installatie betaald zal worden voor elektriciteit is sterk afhankelijk van het leveringscontract afgesloten met de energieleverancier. Dit wordt in groter detail behandelt in DEEL II - Aanbod aan elektriciteitsoverschotten in Nederland en België. Zo kan ook, met behulp van een price-duration curve, bekeken worden wat de effectieve draaiuren zullen zijn van de installatie voor een bepaalde rendabiliteit te halen. Om waterstofgas te produceren zal de elektrolyse een bepaald elektrisch stroomverbruik hebben. Deze omzettingsefficiëntie zal rechtstreeks invloed hebben op het benodigd vermogen van de elektrolyse-unit. Bij 100% efficiëntie is ongeveer 34 kwh per kg H 2 nodig. De huidige omzettingswaarde van de elektrolyser ligt ergens tussen 54 kwh en 70 kwh per kg H 2. In hoeverre een warmterecuperatie nuttig is wordt binnen de cases buiten beschouwing gelaten. De methaanproductie vanuit waterstof per reactorvolume per tijdseenheid (specifieke methaanproductie) heeft een sterke invloed op de rendabiliteit van een case. Binnen het literatuuronderzoek werden diverse uiteenlopende cijfergegevens gevonden waarbij 12L methaan per L cultuur per dag er toch tussenuit springt met biogas als input. Bij een aanname van een niet volledig gevulde reactor en wat andere literatuurgegevens kan de productie worden gesteld op 6 L methaan per L reactor per dag (conservatieve inschatting). Deze methaanproductie is rechtstreeks verbonden met de verblijftijd in de reactor van de substraten en de gevormde producten. Bij een toename van de specifieke methaanproductie zal het benodigde reactorvolume voor de methanatieeenheid verkleinen, wat natuurlijk zal resulteren in een verlaagde investeringskost en mogelijks lagere operationele kosten. Door het ontbreken van full scale reactoren rust op de beschouwde parameter een grote onzekerheid. Tevens is er de mogelijkheid dat er op verhoogde druk wordt gewerkt. Dit zal het benodigd reactorvolume drastisch verkleinen en kan ook de aansluiting voor verdere toepassingen (injectie/brandstof) vergemakkelijken. De grootte van de unit is daarom sterk afhankelijk van het eindgebruik, wat nu buiten beschouwing is gelaten. Bij hogere druk dienen er andere kosten in rekening gebracht te worden zoals o.a. het werken met een drukreactor, compressiekosten, andere leidingen etc. die nu niet behandeld zijn. In het model wordt gerekend met een vaste kostprijs per volume van de unit zonder compressie.

8 Interreg IVA-project: p. 8 De prijs van methaan en zuurstof. Dit zijn in feite de inkomstbronnen voor de installatie, daar het de eindproducten zijn van respectievelijk elektrolyse en methanatie. Deze prijzen zijn genomen als richtprijzen, maar ze kunnen sterk verschillen afhankelijk van eindgebruik (bv. methaan injectie vs methaan als vervoersbrandstof) of van zuiverheid (zuurstof in verschillende zuiverheidsgraden). Er is gewerkt met een inschatting op basis van diverse prijsgegevens als eerste benadering. Scenario 1 - decentrale biologische opwerkingsinstallatie Een biogasdebiet van 650 Nm³ per uur (zal hoger zijn op basis van werkelijke draaiuren) is voor een modale vergistingsinstallatie een goede inschatting en is dus de basis voor een scenario waarbij een installatie volledig zelf de voorzieningen treft voor een biologische methanatie-eenheid. In het eerste geval is er geen buffer en wordt er een rechtstreekse koppeling voorzien tussen elektrolyser en methanatie unit. In het tweede geval is er een buffer voorzien tussen de elektrolyser en de methanatie unit, zodat er met een dag- en nachttarief voor elektriciteit kan gewerkt worden en de elektrolyser alle benodigde waterstof s nachts kan produceren waarbij overdag alleen de methanatie unit doorwerkt. Het rekenmodel geeft volgende interessante uitkomsten: Zonder buffering Met buffering 2/3 = nachtproductie grootte elektrolyser 6000 kw kw ogenblikkelijke 1083 Nm³/h 3251 Nm³/h waterstofproductie zuurstofproductie 541 Nm³/h 1625 Nm³/h methaanproductie uit H 2 261Nm³/h reactorvolume 1390 m³ CAPEX OPEX in jaar in jaar 1 Inkomsten in jaar in jaar 1 Benodigde elektriciteitsprijs 0,07323 /kwh 0,02707 /kwh Het model levert een gemiddelde elektriciteitsprijs waarbij de case rendabel is. Valt de reële elektriciteitsprijs hoger uit dan deze uitkomst, dan zal het intern rendement niet gehaald worden. M.a.w., een lage elektriciteitsprijs als uitkomst betekent dat de case slechts bij (zeer) goedkope elektriciteitsprijzen rendabel is. Een hoge elektriciteitsprijs betekent dat de case over een groot prijsbereik van elektriciteitsprijzen rendabel blijkt. Bij toepassing van een technische buffer is direct duidelijk dat een lagere elektriciteitsprijs uitgekomen wordt door de hogere investeringskosten voor de elektrolyser met een hoger vermogen en de kosten van een waterstofbuffer. Natuurlijk moet men wel de bedenking maken dat er enkel op nachttarief kan gewerkt worden (elektrolyser overdag afgeschakeld), zodat de lagere kostprijs voor elektriciteit mogelijks wel gehaald kan worden.

9 Interreg IVA-project: p. 9 Om tot een haalbaarheidsinschatting te komen van een concrete case zal de eindgebruikersprijs van elektriciteit moeten worden onderzocht. De bekomen cijfers lijken tegenover de gemiddelde spotprijs zeer interessant (zie figuur 1 in Deel II), maar deze spotprijs omvat echter geen distributiekosten en taksen. De prijs die wordt betaald door grote industriële afnemers bedraagt ongeveer 0,11 /kwh op jaarbasis. Met deze maatstaf zijn de bovenstaande scenario s niet haalbaar. Scenario 2 centrale opwerkingsinstallatie Bij een clustering van meerdere biogasinstallaties zullen schaalvoordelen gelden om de investeringskosten en operationele kosten te drukken tegenover het decentrale scenario. Deze clustering zal zich wel binnen een aanvaardbare geografische opstelling moeten bevinden, het liefst bijvoorbeeld drie biogasinstallaties op aangrenzende perscelen of in een perimeter van enkele honderden meters. In dit scenario wordt uitgegaan van een schaalvoordeel van 10% tegenover scenario 1 en een biogasaanvoer van 2000 Nm³/h (Vervaeren, 2014). De clustering zal ook een groot voordeel opleveren bij de mogelijkse injectie van het biomethaan in het aardgasnet, want er moet voor meerdere bedrijven slechts één injectiepunt worden voorzien. Hoe het geproduceerde methaan vermarkt wordt is echter geen deel van deze scenariostudie. Zonder buffering Met buffering 2/3 = nachtproductie grootte elektrolyser kw kw ogenblikkelijke 3297 Nm³/h 9890 Nm³/h waterstofproductie zuurstofproductie 1648 Nm³/h 4945 Nm³/h methaanproductie uit H Nm³/h reactorvolume 4228 m³ CAPEX OPEX in jaar in jaar 1 Inkomsten in jaar in jaar 1 Benodigde elektriciteitsprijs 0,08279 /kwh 0,03663 /kwh Zoals wel te verwachten door het geprogrammeerde schaalvoordeel wordt voor scenario 2 telkens een hogere benodigde elektriciteitsprijs bekomen. Toch liggen beiden nog onder de industriële eindgebruikersprijs van 0,11 /kwh wat beide scenario s niet haalbaar maakt zonder de juiste afnameovereenkomsten. Daarenboven zal door het schaaleffect de vergunningsaanvraag wellicht complexer zijn en dient er daarom zorgvuldig en ook strategisch overwogen te worden waar dit kan plaatsvinden.

10 Interreg IVA-project: p Case studies en SWOT-analyse 4.1 Shanks Vlaanderen, Roeselare Figuur 4. Overzichtsfoto vanuit de lucht op de site te Roeselare (bron: Shanks) Shanks is een grote speler op het gebied van afvalinzameling, afvalverwerking en recyclage. In België verwerken ze jaarlijks meer dan ton afval. Dankzij voortdurende innovatie en ontwikkeling weet het bedrijf bijna 90% van het ingezamelde afval te recycleren. De site in Roeselare is gestart vanuit de vergistingsunit en verwerkt op jaarbasis ton biomassa. Een WKK-park met een totaal vermogen van iets meer dan 4MWe is op de site opgesteld. De gasproductie in het jaar 2013 bedroeg Nm³ biogas met een gassamenstelling van 65% methaan, 32,5% CO 2, 2% N 2 en 0,5% O 2. Per uur is dit omgerekend 587,9449 Nm³/h. Een mogelijke biologische power to gas route volgt dus scenario 1. De grondkost is ingeschat op 100 /m² gezien de ligging van de site. Deze gegevens zijn ingevuld in het scenario 1 rekenblad en doorgerekend met en zonder opgestelde waterstofgasbuffer. Zonder buffering Met buffering 2/3 = nachtproductie grootte elektrolyser 4400 kw kw ogenblikkelijke 795 Nm³/h 2385 Nm³/h waterstofproductie zuurstofproductie 397 Nm³/h 1192 Nm³/h methaanproductie uit H 2 192Nm³/h reactorvolume 641 m³ CAPEX OPEX in jaar in jaar 1 Inkomsten in jaar in jaar 1 Benodigde elektriciteitsprijs 0,07447 /kwh 0,02860 /kwh

11 Interreg IVA-project: p. 11 In het kader van de case-uitwerking is het rekenmodel en het project voorgesteld aan de verantwoordelijke ingenieurs op de site te Roeselare. Om een kwalitatieve benadering te maken is hiermee een SWOT-analyse gemaakt voor deze case waarbij ook reeds aangehaalde elementen uit voorgaande delen worden samengevat. Strenghts Opportunities personeel met veel ervaring in biologische procescontrole sterk industriële site met uitbreidingsmogelijkheden constante biogassamenstelling sterke business holding met goede kapitaalsbalans eindgebruik methaan via WKK is goed gekend grote ervaring in biomassa/afvalverwerking breed netwerk lokale cluster van hernieuwbare energieproductie eigen vloot voertuigen met brandstofvraag mogelijk groeiende markt wind- en zonneenergie verminderde internationale energie afhankelijkheid door lokaal geproduceerde duurzame energiebron grotere profilering op gebied van (spits)technologie Weaknesses Threats slechte rendabiliteit huidige vergister door moeilijk steunklimaat maakt management weinig enthousiast nieuwe investeringen moeten voldoen van het management aan een zeer kleine terugverdientijd (2-3 jaar) langetermijnvisie is voor de vergister gezien het ondersteuningsmechanisme niet gewaarborgd elektrolyse weegt zwaar door op de investeringen landgebruik door alkaline elektrolyser is hoog marktrijpheid technologie van de microbiologische opwerking staat nog niet ver genoeg. eindgebruik methaan is momenteel niet hoogwaardig concurrentie voor alternatief H 2 -gebruik huidige prijs fossiele brandstoffen is te laag om concurrentieel te zijn concurrentie met fysicochemische opwerking starre marktwerking onzeker investeringsklimaat ophalen kapitaal moeilijk

12 Interreg IVA-project: p. 12 Biomass Center, IVVO, Waterleau New Energy, Ieper Figuur 5. Overzichtskaart op de site te Ieper Biomass Center Ieper verwerkt voornamelijk groenafval en richt zich op de nacompostering van zo veel mogelijk biomassa. Met een vergunde verwerkingscapaciteit van ton en twee WKK-units van elk rond 1000 kwe telt deze vergistingsinstallatie voor een totaal geïnstalleerd vermogen van 2,1 MWe. De installatie Binergy Ieper van Thenergo is met de overname door Waterleau sinds terug operationeel. Met een opgesteld vermogen van drie motoren van elk iets meer dan 1 MWe is Waterleau new Energy goed voor een totaal van 3,1 MWe. Waterleau is een sterk groeiend bedrijf in de milieutechnologie werkzaam op vier domeinen: water, lucht, afval en energie. IVVO sluit de rangen met een geïnstalleerd vermogen van kwe. Deze site is eigenlijk een composteerinrichting met voorvergisting van de biomassa. IVVO is de intercommunale afvalverwerking voor de landelijke regio Ieper. De locatie in Ieper wordt soms de Ieper Energy Valley genoemd, dit naar het groot opgesteld vermogen aan hernieuwbare energie. De totale biogasproductie bedraagt ongeveer 900 Nm³/h. Deze case valt onder scenario 2, maar het schaalvoordeel zal gezien de kleinere biogasproductie lager moeten ingeschat worden. Het schaalvoordeel wordt genomen op 4,5%. (Vervaeren, 2014) Deze gegevens zijn ingevuld in het scenario 2 rekenblad en doorgerekend met en zonder opgestelde waterstofgasbuffer.

13 Interreg IVA-project: p. 13 Zonder buffering Met buffering 2/3 = nachtproductie grootte elektrolyser 8250 kw kw ogenblikkelijke 1490 Nm³/h 4470 Nm³/h waterstofproductie zuurstofproductie 745 Nm³/h 2235 Nm³/h methaanproductie uit H Nm³/h reactorvolume 1911 m³ CAPEX OPEX in jaar in jaar 1 Inkomsten in jaar in jaar 1 Benodigde elektriciteitsprijs 0,07753 /kwh 0,03137 /kwh Om een kwalitatieve benadering te maken is eveneens een SWOT-analyse gemaakt voor deze case waarbij ook reeds aangehaalde elementen uit voorgaande delen worden samengevat. Strenghts Opportunities personeel met veel ervaring in biologische procescontrole sterke marktpositie door de drie bedrijven spreiding van het risico over drie bedrijven sterke lokale ondernemersgeest eindgebruik methaan via WKK is goed gekend grote ervaring in biomassa/afvalverwerking breed netwerk lokale cluster van hernieuwbare energieproductie sterke lokale beleidsincentives voor hernieuwbaar (provincie, stad Ieper) eigen vloot voertuigen met brandstofvraag groeiende markt wind- en zonneenergie verminderde internationale energie afhankelijkheid door lokaal geproduceerde duurzame energiebron Weaknesses Threats slechte rendabiliteit huidige vergister door moeilijk steunklimaat. lange termijn is voor de vergister gezien het ondersteuningsmechanisme niet gewaarborgd elektrolyse weegt zwaar door op de investeringen landgebruik door alkaline elektrolyser is hoog marktrijpheid technologie van de microbiologische opwerking staat nog niet ver genoeg eindgebruik methaan is momenteel niet hoogwaardig leidingen over/onder openbaar domein interne concurrentie tussen de drie bedrijven concurrentie voor alternatief H 2 -gebruik concurrentie met fysicochemische opwerking. starre marktwerking ophalen kapitaal moeilijk

14 Interreg IVA-project: p Besluit In deze casestudy werden op basis van een rekenmodel twee scenario s uitgewerkt. Via dit rekenmodel is inzicht verworven in de techniek en daarmee gepaarde kostenstructuur. Het grote verschil tussen de beide scenario s is de schaalgrootte. Ondanks het feit dat er duidelijk schaalvoordelen zijn, werd echter onder de huidige aannames geen rendabele case bekomen: de elektriciteitsprijzen die zouden moeten aangeboden worden om de case rendabel te maken zijn telkens te laag binnen de huidige marktzetting. De scenario s werden vervolgens verduidelijkt in twee concrete cases, waarbij telkens ook een doorrekening is gebeurd op basis van de aangeboden gegevens. In het algemeen kunnen we stellen dat uitgewerkte scenario s schommelen in de range van 29 tot 83 /MWh elektriciteitsprijs met de huidige rendabiliteitscriteria. Worden deze verstrengd, dan zal de elektriciteitsprijs dalen die kan gehanteerd worden om de case rendabel te maken. De industriële eindverbruiksprijs is ongeveer 110 /MWh anno We kunnen daarom besluiten dat het momenteel niet economisch wenselijk is om in dergelijke technologie te investeren, te meer daar de marktrijpheid nog niet bewezen is. Een dalende elektriciteitsprijs, een hoogwaardiger eindgebruik van methaan (voor vervoersbrandstof), een zekere afzetmarkt voor (hoogwaardige) zuurstof, een gunstig subsidiebeleid inzake deze technologie, en een bewezen proof-of-principle van piloot tot grote schaal zijn allemaal factoren die uiteindelijk deze technologie een meer levensvatbare kans zullen geven. Aangaande de elektriciteitsprijs en distributie dient opgemerkt te worden dat, indien er gunstige modaliteiten zouden kunnen gecreëerd worden voor kleinere afnemers (bvb. aangepaste distributieprijzen, dag-nachttarieven, flexibele tarifering ), de besproken cases mogelijks economisch levensvatbaar zijn. Een andere piste is dat producenten van intermitterende hernieuwbare elektriciteit zelf de investering in power tot gas op hun productiesites dragen, om zo elektriciteit te kunnen bufferen en niet op het net te zetten.

15 Interreg IVA-project: p Visievorming en toekomst Dat de biogassector in Vlaanderen door een moeilijke periode gaat is geweten, maar het is mede dankzij haar sterk innovatief karakter dat de sector overeind blijft. Door deze openheid naar innovaties is de kans wel groot dat technieken zoals power-to-gas hun ingang vinden indien de rendabiliteit er is. Microbiologische omzetting van waterstofgas en CO 2 kan ook als alleenstaande techniek nuttig zijn. Enerzijds als concurrent voor chemische omzetting of in situaties waar een Sabatierreactor niet haalbaar lijkt. In een eerste stap wordt bij elektrolyse waterstofgas gemaakt, maar de transitie naar een waterstof gebaseerd economie is gezien de ontbrekende infrastructuur nog niet voor direct. Methaan uit hernieuwbare grondstoffen en elektriciteit biedt zich dan aan als een galante tussenstap. De biogassector zal hierin een cruciale rol te vervullen hebben. Zoals reeds meerdere malen aangegeven is een werkend marktklare biologische opwerkingseenheid een must opdat de technologie een bredere ingang op de markt zou kunnen vinden. Gezien de stand der techniek op vandaag is de inschatting toch dat het niet lang meer zal duren vooraleer de zaken technisch op punt zullen staan. De installaties van Electrochaea en Viessmann bevinden zich al in een ver gevorderd ontwikkelingsstadium. Ook is recentelijk in Vlaanderen onder het MIP-kader (Milieuen energietechnologie innovatieplatform een project opgestart rond microbiologische opwerking. Organic Waste Systems (OWS), een constructeur/uitbater van biogasinstallaties, is samen met andere partners zoals Hydrogenics (elektrolysers) en het Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) op zoek naar een manier om met waterstof een zuiverder en rijker biogas te maken. Om in de toekomst de economische rendabiliteit van een biologische opwerkingseenheid mogelijk te maken zal de elektriciteitsmarkt nog sterk moeten evolueren. Het aandeel hernieuwbare energie moet sterk stijgen alvorens er meer vraag om buffering komt. Ook moeten marktmechanismen in het leven worden geroepen om de meerwaarde van dergelijke installatie correct te renumereren.

16 Interreg IVA-project: p. 16 Bronnen: Biogas-E vzw, 2014 Voortgangsrapport E%202014_definitief.pdf Lijst van operationele windturbines in Vlaanderen (update 1/01/2013) Van der Straeten & Buysse, df Vervaeren H., 2014 Aangepaste berekeningen naar Berthouex P. Evaluating the economy of scale, Journal of the Water Pollution Control Federation, Vol. 44 No. 11., VREG, halfjaarlijkse statistieken

17 Interreg IVA-project: p. 17 Bijlage modelsensibiliteit 1. Inputzijde - CAPEX en OPEX Als referentie is scenario 1 genomen waarbij op de CAPEX en OPEX kosten telkens een variatie van 50% is genomen. De elektriciteitsprijs is voor deze berekening uit de OPEX kost gehaald en de OPEX is eveneens onafhankelijk gemaakt van de CAPEX, wat in het model niet het geval is. Zodoende is een isolatie gemaakt van het effect van de OPEX op de benodigde elektriciteitsprijs. Figuur 6 geeft de bekomen resultaten grafisch weer. Figuur 6. Sensitiviteitsanalyse van de uitgaven (CAPEX en OPEX) op de benodigde elektriciteitsprijs tegenover referentie. De investeringskosten (CAPEX) hebben een grotere invloed op het modelresultaat dan de operationele kosten. Hierbinnen neemt de elektrolyse het grootste deel in van de investeringskosten.

18 Interreg IVA-project: p Outputzijde prijs CH 4 en O 2 Als referentie is scenario 1 genomen waarbij op de inkomsten voor beide gassen telkens een range werd bekeken tussen 0 en 1,2 euro per Nm³. Figuur 7 geeft de bekomen resultaten grafisch weer. Figuur 7. Sensitiviteitsanalyse van de inkomsten uit O 2 en CH 4 op de benodigde elektriciteitsprijs. Direct is opmerkelijk dat eigenlijk de zuurstofprijs een grotere invloed heeft dan de methaanprijs. Ook interessant om mee te geven dan bij power to gas de elektrolyse een zeer doorslaggevende factor blijkt zowel op de investeringen als de opbrengsten.

Methanisering voor Power to Gas: een case studie Methanisation for Power to Gas: a case study

Methanisering voor Power to Gas: een case studie Methanisation for Power to Gas: a case study Methanisering voor Power to Gas: een case studie Methanisation for Power to Gas: a case study Faculty of Bioscience Engineering Hilde Vandecasteele 23 June 2009 Biogas upgrading Biological upgrading Assets

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

Kan de biogassector grote volumes aardappelen uit de markt nemen? 27-01-2015, Oudenaarde. E. Meers & J. De Mey

Kan de biogassector grote volumes aardappelen uit de markt nemen? 27-01-2015, Oudenaarde. E. Meers & J. De Mey Kan de biogassector grote volumes aardappelen uit de markt nemen? 27-01-2015, Oudenaarde E. Meers & J. De Mey Biogas-E vzw Prof. Dr. Ir. Erik Meers Coördinator Biogas-E U Gent, Fac. Milieuchemie Ir. Jonathan

Nadere informatie

Presentatie Vanparijs-Maes THE WATERCYCLE. Benjamin De Vis 29 april 2010

Presentatie Vanparijs-Maes THE WATERCYCLE. Benjamin De Vis 29 april 2010 Presentatie Vanparijs-Maes THE WATERCYCLE Benjamin De Vis 29 april 2010 Inhoud Vanparijs-Maes Biogas WKK Dimensies / businessplan Concrete voorbeelden Subsidies Vanparijs-Maes Oprichting in 1994 dups BU

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Verwachtingen en standpunten biogassector Vlaanderen tov. het beleid

Verwachtingen en standpunten biogassector Vlaanderen tov. het beleid Verwachtingen en standpunten biogassector Vlaanderen tov. het beleid - De biogassector is vragende partij voor een correcte en verantwoorde minimumsteun die in overleg met exploitanten afgetoetst wordt

Nadere informatie

Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB

Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB Pagina 1 van 5 Inleiding Op 1/1/2006 besloot Vlaanderen om de decentrale opwekking van groene energie door zonnepanelen

Nadere informatie

Noord Deurningen. Kosten en baten mestvergisting

Noord Deurningen. Kosten en baten mestvergisting Noord Deurningen Kosten en baten mestvergisting Inleiding Systeemoverzicht microvergisting Vergisting Biogasleiding WKK en Warmte en elektriciteitsbenutting Kosten systeem Hoe nu verder? Systeem Kleinschalige

Nadere informatie

DEEL I Energieopslag als sluitstuk voor een koolstofarm energiesysteem (POM West-Vlaanderen)

DEEL I Energieopslag als sluitstuk voor een koolstofarm energiesysteem (POM West-Vlaanderen) Interreg IVA-project: p. 1 Inhoudstafel DEEL I Energieopslag als sluitstuk voor een koolstofarm energiesysteem (POM West-Vlaanderen) DEEL II Aanbod aan elektriciteitsoverschotten in Nederland en België

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2013/2. Deel 2: actualisatie OT/Bf voor projecten met een startdatum voor 1 januari 2014

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2013/2. Deel 2: actualisatie OT/Bf voor projecten met een startdatum voor 1 januari 2014 Vlaams Energieagentschap Rapport 2013/2 Deel 2: actualisatie OT/Bf voor projecten met een startdatum voor 1 januari 2014 Inhoud Actualisatie installaties met startdatum vanaf 1/1/2013... 2 1. PV-installaties

Nadere informatie

Tijdelijke duurzame energie

Tijdelijke duurzame energie Tijdelijke duurzame energie Tijdelijk Uitgewerkte businesscases voor windenergie, zonne-energie en biomassa Anders Bestemmen Tijdelijke duurzame energie Inleiding In het Corporate Innovatieprogramma van

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel?

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? Duurzaam ondernemen in Vlaanderen Studienamiddag Roeselare Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? 18 juni Michel Davidts warmteontwikkelingen Kader Restwarmtegebruik maakt

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Themamiddag Kansen voor verwaarden van dierlijke mest De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Auke Jan Veenstra 28-03-2014 Missie Groen Gas Nederland bundelt kennis, stimuleert projecten en

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V.

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Presentatie Gist is Groen Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Sheet 1 of 26 De grootste Nederlandse leverancier van Biogas installaties - en Hout-WKK systemen Boerderij type Biogas Installaties Industrieel

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen

Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen Overzicht 1. Algemeen 2. Investeringssteun 3. Certificaten 4. Emmisienormen Algemeen Bio-WKK Biomassa als duurzame brandstof groene stroom

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Beheersing piekverbruik

Beheersing piekverbruik Beheersing piekverbruik Cis Vansteenberge Smart Building Congres 5 maart 2015 Beheersing piekverbruik 5/3/2015 1 Inhoud Inleiding Congestie Windprofiel Profiel zonne-energie Oplossingen DSM Opslag Besluit

Nadere informatie

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes Green Gas Technology Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar Shared Succes Imtech en Green Gas Technology Imtech is de technologie partner voor bedrijven die biogas willen opwaarderen naar aardgaskwaliteit.

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

MY STATEMENT PAPER. De grootte van de biogassector als energieoplossing zal beperkt blijven

MY STATEMENT PAPER. De grootte van de biogassector als energieoplossing zal beperkt blijven MY STATEMENT PAPER De grootte van de biogassector als energieoplossing zal beperkt blijven Sebastiaan Nijs 14/04/2015 Inleiding Tijdens mijn thesis is er onderzoek gebeurd naar de anaerobe verwerking van

Nadere informatie

GroenGas InOpwerking. Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up. Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015

GroenGas InOpwerking. Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up. Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015 GroenGas InOpwerking Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015 Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up Inhoudsopgave CCS Inleiding Situatie kleinschalige vergisting

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Haaltert

ASPIRAVI. Windpark Haaltert ASPIRAVI Windpark Haaltert SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK HAALTERT Windpark Haaltert: Projectlocatie Projectkenmerken Timing van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop van groene

Nadere informatie

STUDIE (F)110519-CDC-1047

STUDIE (F)110519-CDC-1047 Niet vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

Nordex Windturbine type

Nordex Windturbine type Vergelijking aannames Energie-U, Bosch & van Rijn, BvLW Aannames Energie-U/ Kema/ECN/BvLW Energie U Kema/ECN BvLW Eenheid Nordex Nordex Windturbine type N100 N100 Vermogen 2,5 2,5 2,5 MW Aantal 8 8 8 Totaal

Nadere informatie

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2014/1. Deel 2: actualisatie OT/Bf

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2014/1. Deel 2: actualisatie OT/Bf Vlaams Energieagentschap Rapport 2014/1 Deel 2: actualisatie OT/Bf Inhoudstafel Bandingfactoren... 3 Berekeningsmethodiek... 3 Toepassing bandingfactor... 3 Maximale bandingfactor... 3 Achtergrond... 4

Nadere informatie

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2015/1. Deel 2: actualisatie OT/Bf

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2015/1. Deel 2: actualisatie OT/Bf Vlaams Energieagentschap Rapport 2015/1 Deel 2: actualisatie OT/Bf Inhoudstafel Inhoudstafel... 1 Bandingfactoren... 2 1. Actualisatie installaties met startdatum vanaf 1/1/2013... 8 1.1. PV-installaties

Nadere informatie

Anaërobevergisting van GFT afval

Anaërobevergisting van GFT afval IVVO Anaërobevergisting van GFT afval Een getuigenis na 10 jaar exploitatie Johan Del haye Plant Manager Biowaste treatment IVVO Johan.delhaye@ivvo.be 0032 57 23 08 80 Inhoud 1. Introductie IVVO 2. Op

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 38490 4 november 2015 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 2 november 2015, nr. WJZ/15147884, tot vaststelling

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

25/03/2013. Overzicht

25/03/2013. Overzicht Micro-WKK: basisbegrippen en toepassingsmogelijkheden Tine Stevens, Vlaams Energieagentschap Regiovergadering Provincie West-Vlaanderen 12 en 14/03/2013 2 Warmte-krachtkoppeling (WKK) De gelijktijdige

Nadere informatie

CONCEPT 30 januari 2008

CONCEPT 30 januari 2008 CONCEPT 30 januari 2008 Regeling van de Minister van Economische Zaken van, nr. WJZ, houdende vaststelling van correcties ten behoeve van de voorschotverlening voor de stimulering van duurzame energieproductie

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene ASPIRAVI Project E403 Lichtervelde en Wingene Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De wereldpopulatie verbruikt steeds meer energie. Momenteel wordt deze energie vooral geleverd door fossiele brandstoffen. Een groot nadeel van fossiele brandstoffen is dat hun aanwezigheid

Nadere informatie

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers 1) Wie is BeauVent? 2) WKK? 3) Case 1 4) Case 2 5) Samenwerken, kan lonen! Agenda BeauVent Hernieuwbare energiecoöperati Wil tegen 2050 een 100% hernieuwbare

Nadere informatie

Spelregels BioRaffinage

Spelregels BioRaffinage Spelregels BioRaffinage 1) Ieder Team dient zoveel mogelijk biomassa waardeketens opstellen van één van de vijf groene eindproducten. 2) Een waardeketen omvat tenminste één element van de kleuren Blauw,

Nadere informatie

Flexibele koude productie door toepassing van korte termijn koude opslag

Flexibele koude productie door toepassing van korte termijn koude opslag 18/12/2012 Flexibele koude productie door toepassing van korte termijn koude opslag Dries Vos Inhoud» Inleiding» Case study: datacenter van» Conclusie 18/12/2012 2 Inleiding Toelichting» Ontkoppelen van

Nadere informatie

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh.

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh. Regeling van de Minister van Economische Zaken van.., nr. WJZ, houdende vaststelling van de vaste bedragen per kwh ter stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie voor het jaar 2005

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 68 68 88april 2009 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 27 maart 2009, nr. WJZ/9058635, houdende vaststelling

Nadere informatie

Wilt u warmte en elektriciteit. res-fc market

Wilt u warmte en elektriciteit. res-fc market Wilt u warmte en elektriciteit res-fc market Het project Het EU-project RES-FC Market wil de marktintroductie van brandstofcelsystemen voor huishoudens (FCHS) die gebruik maken van hernieuwbare energie

Nadere informatie

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer.

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Op zoek naar het nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Opgave Windenergie Het Rijk heeft zichzelf tot doel gesteld om in 2020 6000

Nadere informatie

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rob van der Sluis 1 Van fossiel naar duurzaam Andere brandstof / energiedrager Andere infrastructuur

Nadere informatie

DE NIEUWE GROENESTROOMCERTIFICATEN...en wat met de netvergoeding?

DE NIEUWE GROENESTROOMCERTIFICATEN...en wat met de netvergoeding? DE NIEUWE GROENESTROOMCERTIFICATEN...en wat met de netvergoeding? Jo Neyens, PV-Vlaanderen Intersolution conference 15-17 januari 2014 1 PV GSC en netvergoeding Intersolution 2014 1 ODE Structuur platformen

Nadere informatie

Aspiravi nv. Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur

Aspiravi nv. Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur Aspiravi nv Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur Agenda Aspiravi nv: onshore windenergie Evolutie windenergie in Europa en Vlaanderen Biogas-installaties

Nadere informatie

Presentatie Projectgroep Biomassa en WKK 10 september 2009 Fred Bruijn

Presentatie Projectgroep Biomassa en WKK 10 september 2009 Fred Bruijn Presentatie Projectgroep Biomassa en WKK 10 september 2009 Fred Bruijn Even voorstellen.. ontstaan in 2004 uit een MBO uit Essent Duurzaam aandeelhouders zijn OMRIN, van der Wiel en Lieuwe Jensma, Thom

Nadere informatie

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas 1--1 Ongeveer 7 deelnemende organisaties Promotie van optimale benutting van biomassa Kennisoverdracht door workshops, excursies, nieuwsbrief en artikelen in vakbladen Vergelijking opties voor benutting

Nadere informatie

High Level Business Case Energiecoöperatie

High Level Business Case Energiecoöperatie High Level Business Case Energiecoöperatie DE Ramplaan (Haarlem) Het project: een haalbaarheidsstudie Energie- en klimaatneutraliteit in bestaande woonwijk is technisch haalbaar en financieel haalbaar

Nadere informatie

JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines

JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines Openbreken van de markt voor kleine en middelgrote windturbines JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines JERTS-studie rond KMWT Ruimtelijke verdeling van de gemiddelde windsnelheid Schatting

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

21 39.882 11 314.402. Biomassa omvat naast vaste biomassa ook vloeibare en gasvormig gemaakte biomassa, exclusief biogas afkomstig uit vergisting.

21 39.882 11 314.402. Biomassa omvat naast vaste biomassa ook vloeibare en gasvormig gemaakte biomassa, exclusief biogas afkomstig uit vergisting. 1/1/212 Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten worden toegekend Dit document bevat gegevens betreffende de productie-installaties waarvan de aanvraag tot toekenning van

Nadere informatie

De wind in de zeilen voor Dilbeek

De wind in de zeilen voor Dilbeek De wind in de zeilen voor Dilbeek Op zoek naar geschikte locaties voor windturbines in Dilbeek aan de hand van het Windplan Vlaanderen en de Vlaamse Omzendbrief Windenergie Waarom windenergie? Op zoek

Nadere informatie

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval 4.A.1 Ketenanalyse Groenafval Prop Beplantingswerken v.o.f. Autorisatie Nummer/versie Datum Opsteller Goedgekeurd directie 01 22-01-2015 Naam: F. van Doorn Naam: A. Prop Datum: 22 januari 2015 Datum: 22

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas - Inleiding - GPP -systeem - Kwaliteitseisen CO 2 voor glastuinbouw - Toepasbaarheid

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Referentienummer Datum Kenmerk 336723.01.N001 1 september 2014 336723 Betreft Indicatieve berekening exploitatie warmtenet Westland 1 Inleiding Om een globale

Nadere informatie

Elektrisch tekenen: begeleiding

Elektrisch tekenen: begeleiding Elektrisch tekenen: begeleiding Vakinhoud: Deel I: residentieel Elektrische schema s leren lezen en tekenen AREI Oefeningen Deel II: industrieel Industriële motorschakelingen Oefeningen In het labo maken

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen 30920572-Consulting 10-0198 Integratie van windenergie in het Nederlandse elektriciteitsysteem in de context van de Noordwest Europese elektriciteitmarkt Eindrapport Arnhem, 12 april 2010 Auteurs:E. Benz,

Nadere informatie

Vergistingstest BATCHTESTEN. Klant 2401/086/A1. Testsubstraat: Maisrestanten. Mystery Man

Vergistingstest BATCHTESTEN. Klant 2401/086/A1. Testsubstraat: Maisrestanten. Mystery Man Vergistingstest BATCHTESTEN 2401/086/A1 Testsubstraat: Maisrestanten Klant Mystery Man Datum: 05-Juli-2012 1 Voorwoord is een werkmaatschappij welke voornamelijk actief is in de agri-food branche en de

Nadere informatie

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Dr. Walter Mondt, ECOREM 26 november 2013 1 Inhoud Voorstelling Ecorem NV Context van de studie Werkingsprincipe van het energieatol Opbouw van het energieatol

Nadere informatie

Triple A rating voor investeringen in zonne-energie

Triple A rating voor investeringen in zonne-energie De beste energieoplossing voor uw bedrijf Triple A rating voor investeringen in zonne-energie A A A Investeer in zonne-energie en genereer nog steeds een mooi rendement! Wapen uw bedrijf tegen stijgende

Nadere informatie

Review emissiefactoren 2015

Review emissiefactoren 2015 Review emissiefactoren 2015 Samenvatting In deze notitie wordt vastgelegd welke emissiefactoren Climate Neutral Group hanteert voor de voetafdruk bepalingen in 2015 en voor de nacalculatie over dat jaar.

Nadere informatie

Financiële overzichten en risico s windpark Elzenburg de Geer

Financiële overzichten en risico s windpark Elzenburg de Geer Titel Financiële overzichten en risico s windpark Elzenburg de Geer Datum 26 januari 2015 Auteur Ruud van Rijn Inleiding Dit document geeft op hoofdlijnen inzicht in de kosten/baten en de risico s van

Nadere informatie

De varkenshouderij: een energieke sector!

De varkenshouderij: een energieke sector! De varkenshouderij: een energieke sector! John Horrevorts Research Development, 1. Onderzoeks- en ontwikkelcentrum 1. Validatie onderzoek 2. Ontwikkeling nieuwe innovaties 2. Kennis- en businesscentrum

Nadere informatie

WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers

WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers 27/02/2012 WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers K. Aernouts, K. Jespers, E. Cornelis Indeling presentatie» Inleiding» WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers» Geïnstalleerd vermogen» Geproduceerde energie»

Nadere informatie

Algemene presentatie

Algemene presentatie Alpheon Energieadvies & Consultancy Algemene presentatie Uw energie, onze zorg Alpheon NL BV Paulus Potterstraat 19 7204 CP Zutphen http://www.facebook.com/alpheonenergie @AlpheonEnergie Auteur: John Hesp

Nadere informatie

P2G voor een landbouwbedrijf

P2G voor een landbouwbedrijf Interreg IVA-project: p. 1 Deel V.4 Case study P2G voor een landbouwbedrijf Opgesteld door Laurens Vandelannoote, Boerenbond. Interreg IVA-project: p. 2 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave 2 Figurenlijst 3 Inleiding

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

De rol van hernieuwbare brandstoffen en afval in de Vlaamse energiemix

De rol van hernieuwbare brandstoffen en afval in de Vlaamse energiemix 08/04/2011 De rol van hernieuwbare brandstoffen en afval in de Vlaamse energiemix Luc Pelkmans, VITO 4 de Vlaamse afval- en materialencongres Brugge, 6 april 2011 Inhoud» Vlaamse onderbouwing van de Belgische

Nadere informatie

Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten en/of garanties van oorsprong worden toegekend

Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten en/of garanties van oorsprong worden toegekend Productie-installaties in Vlaanderen waarvoor groenestroomcertificaten en/of garanties van oorsprong worden toegekend Dit document bevat gegevens betreffende de productie-installaties waarvan de aanvraag

Nadere informatie

Leerpunten en aandachtspunten bij de ontwikkeling van een ECP Luc Pelkmans, VITO

Leerpunten en aandachtspunten bij de ontwikkeling van een ECP Luc Pelkmans, VITO Leerpunten en aandachtspunten bij de ontwikkeling van een ECP Luc Pelkmans, VITO Biobased Business Cases 2013 Breda 14-15 mei 2013 Locatiekeuze» Opportuniteiten:» bestaande faciliteiten uitbreidingsmogelijkheden.»

Nadere informatie

In samenwerking met: Kritische analyse van ondersteuningsmaatregelen duurzame energie in Vl en Nl

In samenwerking met: Kritische analyse van ondersteuningsmaatregelen duurzame energie in Vl en Nl In samenwerking met: Partners: Met de steun van: Met financiële steun van: Agenda 13 u 30 Verwelkoming en toelichting doelstelling stakeholdersoverleg 13 u 35 Vergelijking 2020 doelstellingen België Nederland

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong

Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong Statistieken Laatste aanpassing 03/06/2015 Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong Dit document bevat de gegevens betreffende het aantal toegekende groenestroomcertificaten

Nadere informatie

Haalbaarheid van een collectieve energie + CO2 voorziening voor glastuinbouwbedrijven

Haalbaarheid van een collectieve energie + CO2 voorziening voor glastuinbouwbedrijven 05/05/2015 Haalbaarheid van een collectieve energie + CO2 voorziening voor glastuinbouwbedrijven Dries Vos, Mathias Coomans Inhoud 1. Inleiding 2. Aannames 3. Collectieve stookplaats met als warmteproductie:

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Welkom. Smart Grids Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010

Welkom. Smart Grids Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010 Welkom Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010 : probleemstelling Meer lokale productie Lokale injectie zorgt voor opwaartse stroom Fluctuerend en weinig controleerbaar Het netwerk

Nadere informatie

Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm

Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm Door Bart Brouwer Sheet 1 of 26 Kleinschalige mestvergisting met Microferm Staatssecretaris Joop Atsma en gedeputeerde Theo Rietkerk

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Tariefontwikkeling Energie 08 2015

Tariefontwikkeling Energie 08 2015 In dit bericht geeft Ploos Energieverlening (Ploos) haar visie op verschenen nieuwsberichten aangaande ontwikkelingen energietarieven van de afgelopen maand. Het betreft de analyses van verschillende partijen

Nadere informatie

13 september 2012 Biomass possibilities for closing the loop on-site. Francies Van Gijzeghem

13 september 2012 Biomass possibilities for closing the loop on-site. Francies Van Gijzeghem 13 september 2012 Biomass possibilities for closing the loop on-site Francies Van Gijzeghem INHOUDSTAFEL 1. Wie is ODE 2. Hout is goed voor het klimaat 3. Biomassa-conversie voorbeelden van installaties

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project Blankenberge

ASPIRAVI. Project Blankenberge ASPIRAVI Project Blankenberge Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie verbruiken

Nadere informatie

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl Workshop mestvergisting Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl BioEnergy Farm 2 Project beschrijving Europees project Marktontwikkeling mono-mestvergisting Verspreiden onafhankelijke

Nadere informatie

van 23 februari 2010

van 23 februari 2010 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2004. gewijzigd op 24 januari 2007

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2004. gewijzigd op 24 januari 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de lektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II- laan 7 B - 1210 BRUSSL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13 50 web : www.vreg.be

Nadere informatie

De effecten van en oplossingen voor aanpassing van salderingsregeling op NOM-woningen in 2020

De effecten van en oplossingen voor aanpassing van salderingsregeling op NOM-woningen in 2020 De effecten van en oplossingen voor aanpassing van salderingsregeling op NOM-woningen in 2020 Nederlandse samenvatting & discussie van de resultaten van het onderzoek Intended adjustments in net metering:

Nadere informatie

IEE/12/046/SI2.645700 2013-2016

IEE/12/046/SI2.645700 2013-2016 IEE/12/046/SI2.645700 2013-2016 04/07/2014 Disclaimer The sole responsibility for the content of this publication lies with the authors. It does not necessarily reflect the opinion of the European Union.

Nadere informatie