Vooraf... 6 Algemene karakteristiek... 8 Samenwerkingsverbanden Onderwijsaanbod Voortgezette professionalisering, advisering en

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vooraf... 6 Algemene karakteristiek... 8 Samenwerkingsverbanden... 11 Onderwijsaanbod... 15 Voortgezette professionalisering, advisering en"

Transcriptie

1 Jaarverslag 2013

2 2

3 Jaarverslag

4 4 Vooraf... 6 Algemene karakteristiek... 8 Samenwerkingsverbanden Onderwijsaanbod Voortgezette professionalisering, advisering en ondersteuning Kennisinstelling Duurzame ontwikkeling Kwaliteitszorg Personeel Bedrijfsbureau Continuïteitsparagraaf Governance Prestatieafspraken Verslag Raad van Toezicht Kerncijfers Balans per 31 december Staat van baten en lasten over Kasstroomoverzicht over Toelichting behorende bij de jaarrekening Materiële vaste activa Vorderingen Liquide middelen Eigen vermogen Voorzieningen Langlopende schulden Kortlopende schulden... 69

5 Niet in de balans opgenomen verplichtingen Rijksbijdragen Collegegelden Baten werk in opdrachten van derden Overige baten Personeelslasten Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa Huisvestingslasten Overige instellingslasten Financiële baten en lasten Honoraria van de accountant Bezoldiging van bestuurders en toezichthouders Verklaring van de accountant

6 Vooraf Het jaar 2013 stond voor de Marnix Academie voor een groot deel in het teken van het opstellen van een nieuw strategisch beleidsplan. Dit beleidsplan is tot stand gekomen met grote betrokkenheid van de organisatie en het werkveld. Het typeert de Marnix Academie dat een zo belangrijk document voor de toekomst van de organisatie tot stand komt, in nauwe afstemming met de buitenwereld. Samenwerking is voor de Marnix Academie van levensbelang. Het gaat dan om samenwerking met de partnerscholen die mede verantwoordelijkheid dragen voor het opleiden van de studenten tot leraar basisonderwijs. Op deze manier maakt de opleiding ook haar opdracht waar richting het veld om een bijdrage te leveren aan de schoolontwikkeling in het primair onderwijs. Het gaat ook om samenwerking met collega-instellingen en andere spelers in het hoger onderwijs. Het strategisch beleidsplan markeert de overgang naar een nieuwe fase voor de Marnix Academie waarin het accent zal komen te liggen op het opleiden van de nieuwe leerkracht die goed geëquipeerd is om kinderen te ondersteunen in hun ontwikkeling en toerusting voor de samenleving in de 21 e eeuw. Het is onze ambitie om studenten op te leiden tot leraren die goed zijn in hun vak, die kunnen omgaan met een grote heterogeniteit in hun klassen, die zich verbonden weten met een wereld die groter is dan de plaats waar ze opgroeiden en voor wie toepassing van technologie in hun lesgeven een vanzelfsprekendheid is. Bovenal willen we studenten opleiden tot leraren die gegrond zijn in hun eigen motieven, weten waar ze voor staan en zich ervan bewust zijn dat er meer is dan hetgeen we in cijfers kunnen vangen. Ook in de komende jaren zullen we ons erop toeleggen onze studenten een stevige basis mee te geven waarin er meer telt dan alleen het direct meetbare. Daar willen we graag op aangesproken worden. Barbara de Kort, Joke Snippe en Gerard Veerbeek College van Bestuur 6

7 7

8 Algemene karakteristiek Algemene karakteristiek De Marnix Academie is een gespecialiseerde hogeschool die zich richt op de opleiding en voortgezette professionalisering van leraren en op de ondersteuning van scholen in hun ontwikkeling. De hogeschool wordt in stand gehouden door de Stichting Protestants-christelijk Hoger Beroepsonderwijs Utrecht. De Marnix Academie bestaat sinds 1984; de ontstaansgeschiedenis van het protestants-christelijk opleidingsonderwijs gaat verder terug, tot de negentiende eeuw. Missie De Marnix Academie beschouwt het als haar kerntaak om goede leerkrachten op te leiden en verder te professionaliseren, om zo een bijdrage te leveren aan kwalitatief goed basisonderwijs. Daartoe verzorgt zij lerarenopleidingen op bachelor- en masterniveau, biedt zij mogelijkheden voor voortgaande professionalisering van onderwijsgevenden en leidinggevenden, ondersteunt en adviseert zij en verricht zij praktijkgericht onderzoek. De missie van de Marnix Academie is nauw verbonden met haar identiteit: de hogeschool is een open christelijke instelling die samenhang beoogt te realiseren tussen levensbeschouwelijke, pedagogische en onderwijskundige uitgangspunten. Goed leraarschap: Bekwaam, betrokken, bevlogen De verwoording van de missie roept de vraag op wat onder goed leraarschap kan worden verstaan. De Marnix Academie heeft haar visie hierop vervat in drie woorden: bekwaam, betrokken en bevlogen. Deze woorden zijn tevens de kernwaarden van waaruit de academie haar activiteiten vorm geeft. Bekwaam Een leraar dient in de eerste plaats een vakman of vrouw te zijn. Hij/zij dient over voldoende kennis te beschikken en over de juiste vaardigheden en dus competent te zijn in alle dimensies van het vak. In de Nederlandse onderwijscontext dient het niveau van bekwaamheid voor het vak van leraar basisonderwijs minimaal hbo-niveau te zijn. Dat betekent dat de vakbekwaamheid ook vertaald wordt in zogeheten hbo-kwalificaties die gerelateerd kunnen worden aan hogere-orde-denken en aan geldende Dublin-descriptoren. De Marnix Academie richt zich op de toerusting van de studenten voor modern onderwijs dat zich blijvend vernieuwt en dat inspeelt op de veranderingen in de samenleving. Dat houdt in dat studenten aan het eind van de opleiding 8

9 startbekwaam c.q. competent zijn om kwalitatief hoogwaardig onderwijs te verzorgen en in staat zijn zich te blijven ontwikkelen in hun persoonlijk meesterschap. Tevens zijn zij in staat een professionele bijdrage te leveren aan de schoolontwikkeling. De kernwaarde bekwaam geldt ook volledig voor de medewerkers van de hogeschool. Zij zijn toegerust voor hun werk en blijven zich in dat werk ontwikkelen. Daarbij speelt een leven lang leren om bekwaam te worden en te blijven een belangrijke rol. De Marnix Academie wil ook als organisatie bekwaamheid realiseren door zich - op basis van de aanwezige en onderhouden kennis en bekwaamheid - te profileren als een erkende kennispartner ten behoeve van (de ontwikkeling van) leraren en scholen. De Marnix Academie realiseert in haar onderwijsactiviteiten een omgeving waarin studenten zich optimaal kunnen ontplooien Betrokken Kwalitatief hoogwaardig onderwijs kenmerkt zich door betrokkenheid (van de leraar) bij de leerling en zijn omgeving. Daarom is een goede leraar in de visie van de Marnix Academie ook een betrokken leraar: dat is de leraar die vorm geeft aan verantwoord pedagogisch handelen, aan een verantwoorde pedagogische relatie, gericht op de optimale ontplooiing en ontwikkeling van de leerlingen. Betrokkenheid is ook gericht op de context: ouders, school en samenleving. Betrokkenheid is (daarom) ook gerelateerd aan duurzame ontwikkeling. De Marnix Academie realiseert in haar onderwijsactiviteiten een omgeving waarin studenten zich optimaal kunnen ontplooien. Deze betrokkenheid is vooral zichtbaar in de wijze waarop de pedagogische en didactische rol die de academie heeft, wordt vervuld. De Marnix Academie realiseert een omgeving waarin ieder gekend en erkend wordt. Betrokkenheid als kernwaarde speelt ook een rol voor de medewerkers van de academie. Van medewerkers wordt verwacht dat zij (ook klantgericht) inspelen op signalen en leervragen vanuit studenten, cursisten en het beroepenveld. De academie geeft als organisatie vorm aan betrokkenheid door een lerende organisatie te zijn die aansluit bij de dagelijkse onderwijspraktijk, bij de ontwikkelingen in het onderwijs en in de samenleving. Essentieel daarbij is het partnerschap met scholen, waarin het volgende centraal staat: het opleiden van aankomende en zittende leraren de inhoudelijke schoolontwikkeling zorg en aandacht voor de kwaliteit van het onderwijs innovatie van onderwijs en opleiding 9

10 Voor de periode van is gekozen voor een koers, waarin de Marnix Academie als zelfstandige hogeschool in verbondenheid met partners zal blijven werken aan kwalitatief goed onderwijs. Bevlogen Gevoed door de christelijke traditie (waarmee de academie zich verbonden weet) voegt de Marnix Academie aan haar beroepsbeeld het begrip bevlogen toe. Een goede leraar is die leraar die vorm geeft aan waardenvol en ook inspirerend onderwijs. Inspirerend handelen komt voort uit geïnspireerd worden door bronnen, door anderen en door de Ander. Het inspirerend handelen krijgt vorm in een betrokken en op inspiratie gerichte ontmoeting met leerlingen. In de lijn van de christelijke traditie wil de Marnix Academie geïnspireerde en inspirerende leraren opleiden, die vorm geven aan waardenvol onderwijs. De academie verwacht van haar studenten dat zij hun (pedagogisch) handelen verantwoorden vanuit hun persoonlijke normatieve kader en zich bewust zijn van wat hen inspireert en drijft en hoe zijzelf kunnen inspireren en motiveren. De medewerkers van de opleiding begeleiden de studenten in deze ontwikkeling en dragen zorg voor een inspirerende, stimulerende en uitdagende leer- en werkomgeving. Ook voor medewerkers geldt de bezinning op en realisatie van wat hen drijft en motiveert in hun werk. Op organisatieniveau krijgt bevlogen onder meer vorm in bijzondere kenmerken, zoals de aandacht voor (ook christelijk) geïnspireerd en inspirerend onderwijs, voor duurzame ontwikkeling en voor een benadering waarin vraagsturing en er zijn ten dienste van de ander vorm en betekenis krijgen. Strategische koers voor In juni 2013 is het Strategisch Plan Nieuwe Leer-Kracht van kracht geworden. Voor de periode van is gekozen voor een koers, waarin de Marnix Academie als zelfstandige hogeschool in verbondenheid met partners zal blijven werken aan kwalitatief goed onderwijs. In het plan wordt aandacht gevraagd voor de paradigmashift die vanwege het leren in de 21ste eeuw plaatsvindt en die vraagt om een heroriëntatie op het beroep en de rol van de leraar. De Marnix Academie kiest voor een versterking van de pedagogische rol van de leerkracht. Het plan voorziet in concrete doelstellingen voor: de borging en toespitsing van het kenniscentrum dat de academie wil zijn innovatie identiteit partnerschap verbondenheid kwaliteitseisen. 10

11 Samenwerkingsverbanden De Marnix Academie participeert in netwerken en werkt goed samen met meerdere partners, in de eerste plaats binnen het domein van het basisonderwijs. Ook met scholen en instellingen buiten het primair onderwijs wordt inhoudelijk samengewerkt, zowel nationaal als internationaal. Basisonderwijs Als monosectorale lerarenopleiding voor het primair onderwijs onderhoudt de Marnix Academie via het praktijkleren, het partnerschap met scholen en via de nascholingsactiviteiten intensieve contacten met basisscholen in Midden- Nederland. (Vrijwel) alle studenten van de Marnix Academie worden in nauwe samenwerking met partnerscholen opgeleid. Dit leidt tot een intensieve samenwerking met scholen voor primair onderwijs. De Marnix Academie werkt met 37 schoolbesturen (met daaronder ressorterend 327 basisscholen) samen in Partners in Opleiding en Ontwikkeling. Met dit aantal is de doelstelling voor 2013 (bestendiging omvang partnerschap en verdieping samenwerking) gerealiseerd en worden vrijwel alle studenten opgeleid in opleidingsscholen met de bijbehorende infrastructuur. In het partnerschap worden gemeenschappelijk afspraken gemaakt over de ontwikkeling van aankomend (studenten) en zittend personeel vanuit de eigen schoolontwikkeling, de vorming van leergemeenschappen en gezamenlijke kwaliteitsborging. De samenwerking met de partnerscholen kreeg in 2013 een verdiepend karakter. Er is verder werk gemaakt van het certificeren van partnerscholen door middel van audits. Ook is het werken in leerwerkgemeenschappen onderwerp van aandacht geweest. Het aantal leerwerkgemeenschappen - waarin opleidingsdocenten, studenten en leerkrachten uit de beroepspraktijk gezamenlijk en al onderzoekend kennis creëren - is uitgebreid naar 80. In het partnerschap is een voorzichtige start gemaakt met het thema internationalisering via studiereizen naar IJsland, die zijn gericht op het opleiden van aankomend en zittend personeel, duurzaamheid, onderwijsconcepten en waardering van het beroep van leraar. In het kader van het Network for the Education and Training of Teachers (NETT), een informeel netwerk van hogescholen binnen het Erasmus-programma van de Europese Unie, is in juni 2013 een voorstel neergelegd voor de wijze waarop internationalisering een plaats zou kunnen krijgen in het partnerschap. Om de samenwerking tussen lerarenopleidingen en scholen te versterken verwierf het partnerschap een subsidie. Deze subsidie is bedoeld om op zeven gebieden nadere samenwerking aan te gaan en/of te versterken: 11

12 De Marnix Academie heeft in samenwerking met Hogeschool de Kempel, Driestar Educatief, de Katholieke Pabo Zwolle, Iselinge Hogeschool en de Gereformeerde Hogeschool Zwolle het landelijk Expertisecentrum Persoonlijk Meesterschap opgericht. algemene doelen partnerschap omgaan met verschillen opbrengstgericht werken pesten ouderbetrokkenheid beginnende leerkrachten aansluiting profilering/werkveld. Hogescholen Interactum De Marnix Academie maakt onderdeel uit van een samenwerkingsverband van vijf monosectorale lerarenopleidingen basisonderwijs: de Educatieve Federatie Interactum. Met de partners in Interactum de hogescholen Ipabo Amsterdam/Alkmaar, De Kempel in Helmond, Iselinge in Doetinchem en Katholieke Pabo Zwolle werd in 2013 vooral het volgende gerealiseerd: Via samenwerking werd een omvangrijke internationale studentenmobiliteit bereikt. Binnen de vakdomeinen onderhielden docenten onderlinge inhoudelijke netwerken. Op het terrein van kwaliteitszorg is werk gemaakt van een intercollegiale audit op het gebied van toetsing. Tussen de lectoraten vond uitwisseling plaats. Met Driestar Educatief en de Gereformeerde Hogeschool is het Center of Expertise Persoonlijk Meesterschap (CEPM) gerealiseerd. Center of Expertise Persoonlijk Meesterschap (CEPM) Als onderdeel van het traject gericht op het tot stand komen van prestatieafspraken, heeft de Marnix Academie in samenwerking met Hogeschool de Kempel, Driestar Educatief, de Katholieke Pabo Zwolle, Iselinge Hogeschool en de Gereformeerde Hogeschool Zwolle het landelijk Expertisecentrum Persoonlijk Meesterschap opgericht. In het eerste jaar is gewerkt aan verdere verdieping van het theoretisch kader van het concept Persoonlijk Meesterschap. Na deze fase van onderzoek wordt nu in vier deelprojecten gewerkt aan concrete producten. Penta Nova Onder de naam Penta Nova, Academie voor Schoolleiderschap werkt de Marnix Academie samen met de Christelijke Hogeschool Ede, Driestar Educatief en de Gereformeerde Hogeschool. Vanuit dit samenwerkingsverband worden 12

13 opleidingen voor schoolleiders aangeboden, op meerdere locaties. Penta Nova heeft inmiddels een sterke en erkende positie verworven en ontwikkelt zich verder tot een algemeen expertisecentrum op het terrein van schoolleiderschap. In 2013 studeerde de tweede lichting studenten af in de hbo-masteropleiding Educational Leadership. Hogeschool Windesheim Onder licentie van de Hogeschool Windesheim verzorgt de Marnix Academie de lesplaats Utrecht voor de hbomasteropleiding Special Educational Needs. In totaal zijn in studenten via de Marnix Academie opgeleid. Universiteiten De Marnix Academie werkt samen met de landelijke Expertisecentra Nederlands (voorheen onderdeel van de Radboud Universiteit te Nijmegen) en ELWIeR (voor rekenen en wiskunde). Tevens wordt samengewerkt met het Landelijk Expertisecentrum Opleidingen Nederlands en Diversiteit (LEONED). Met de Universiteit Utrecht wordt samengewerkt ten behoeve van de academische variant van de lerarenopleiding basisonderwijs van de Marnix Academie; onder meer is de pre-master Onderwijskunde ingedaald in het programma. Drie medewerkers van de Marnix Academie doorlopen een promotietraject, met bijbehorende begeleiding vanuit een universiteit Drie medewerkers van de Marnix Academie doorlopen een promotietraject, met bijbehorende begeleiding vanuit een universiteit. De Marnix-lectoren treden desgevraagd op als co-promotor. De in 2011 gestarte gesprekken met de Vrije Universiteit, gericht op een geïntensiveerde samenwerking bij de onderzoekstaakstelling van de Marnix Academie, konden in 2012 worden afgerond met het ondertekenen van een samenwerkingsconvenant. Door druk op de toelaatbaarheid tot een masteropleiding en, daarmee samenhangend, druk op een pre-mastertraject is de genoemde samenwerking tot op heden niet echt uitgebouwd. Inmiddels is een verkenning gestart met de Open Universiteit om de academische variant vorm te geven door studenten te scholen in onderzoeksvaardigheden en door blended learning te realiseren in het curriculum. MBO De Marnix Academie heeft, met het oog op een soepele doorstroming voor mbo-studenten, actief bijgedragen aan de totstandkoming van een regionaal netwerk voor ROC s en de lerarenopleidingen basisonderwijs. Met MBO Amersfoort en MBO Utrecht is het contact voortgezet en geïntensiveerd. Daarnaast is contact gelegd en uitgebouwd met ROC Midden Nederland. In het kader van de invoering van de kennisbases en de wijzigingen in de kwalificatiestructuur in het mbo zijn de contacten van groot belang. 13

14 De Marnix Academie onderhoudt internationale contacten met instellingen voor hoger onderwijs in 22 landen. Internationale contacten De Marnix Academie onderhoudt internationale contacten met instellingen voor hoger onderwijs in 22 landen: België, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Noorwegen, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Turkije, Verenigd Koninkrijk, IJsland, Zweden en Zwitserland. Vanuit het samenwerkingsverband Interactum worden tevens contacten onderhouden met vijf lerarenopleidingen in België (Interactum Vlaanderen). 14

15 Onderwijsaanbod Bacheloropleiding De bachelor lerarenopleiding basisonderwijs wordt aangeboden in een voltijd- en een deeltijdprogramma. De voltijdopleiding is er in twee varianten: de reguliere lerarenopleiding basisonderwijs en een academische variant. Resultaten in 2013 Kwaliteit Opnieuw kwam uit programma-evaluaties en kwaliteitsoverleggen met studenten naar voren dat studenten tevreden zijn over de Marnix Academie. De studenttevredenheid scoort een ruime 8. Studenten raden de Marnix Academie met plezier aan hun vrienden en familie aan. Studenten waarderen het opleidingsprogramma van zowel de voltijd- als de deeltijdopleiding in zijn totaliteit waar het gaat om samenhang, hbo-niveau, ruimte voor zelfsturing en voorbereiding op de beroepspraktijk. Ook over docenten zijn studenten tevreden. Uit kwaliteitsoverleggen is gebleken dat er meer aandacht nodig is voor de roosters en zijn extra stiltewerkplekken gecreëerd in de mediatheek. Studentenaantallen In de majorfase is in 2013 opnieuw veel aandacht besteed aan de instroom. Dit resulteerde in 425 inschrijvingen (per 1 september 2013 voor het eerste jaar in de voltijd, inclusief 27 inschrijvingen in de academische variant). Dit is een forse toename van 40,7% ten opzichte van Het aantal inschrijvingen ligt boven de doelstelling van 400 nieuwe eerstejaars. 2009/ / / / /2014 Voltijd Deeltijd Totaal Tabel 1: Instroomgroepen en totale instroom op 1 oktober 2009/ / / / /2014 Voltijd Duaal Deeltijd Totaal Tabel 2: Totaal aantal ingeschreven studenten op 1 oktober 15

16 Ondanks de inspanningen is de uitval in het eerste jaar van de voltijdopleiding in het studiejaar gestegen naar 34%, waar de doelstelling uitgaat van 30%. Een groot deel van de uitvallers (ca. 30%) geeft aan geen leraar te willen worden. Niet alleen de verhoging van de instroom had de aandacht, ook het terugdringen van de uitval staat hoog op de agenda. Om nieuwe studenten beter voor te bereiden op de landelijke taal- en rekentoetsen, een belangrijke reden voor uitval, zijn ook in 2013 voortrajecten georganiseerd. In totaal hebben 156 studenten deelgenomen. Daarvan namen 77 deel aan de rekentoets en 131 aan de taaltoets. De toetsen kenden een slagingspercentage van respectievelijk 68 en 93%. Alle studenten die startten met de opleiding in september 2013 zijn in de maanden mei en juni uitgenodigd voor een kennismakingsactiviteit. Deze kennismakingsactiviteit bestond uit een motivatiegesprek (van tevoren is een bezoek aan de basisschool gebracht) en het verzorgen van een presentatie. Studenten waarbij twijfel was over de motivatie voor het beroep van leraar basisonderwijs zijn extra bevraagd. Ondanks de inspanningen is de uitval in het eerste jaar van de voltijdopleiding in het studiejaar gestegen naar 34%, waar de doelstelling uitgaat van 30%. Een groot deel van de uitvallers (ca. 30%) geeft aan geen leraar te willen worden. Andere redenen zijn: te zware studiebelasting, een BSA of de overstap naar een andere studie. Onder de mbo-studenten is de uitval hoger (45%) dan onder havisten (30%). Ook vallen deze mbo-ers vaker uit op grond van het niet behalen van de rekentoets. In de deeltijdopleiding is de uitval in het eerste jaar in lijn met eerdere jaren nagenoeg gelijk gebleven, namelijk 30%. Vanaf 2014 geldt voor alle studenten een verplichte studiekeuzeactiviteit. Inhoudelijke veranderingen In het eerste en tweede studiejaar zijn de kennisbases opgenomen in het curriculum. De kennisbasis Nederlands is voor het eerst getoetst met de landelijke kennisbasistoets in het tweede jaar, zowel in de voltijd- als in de deeltijdopleiding. De studenten van de deeltijdopleiding scoorden bovengemiddeld op deze toets. Voor het tweede en derde studiejaar is het onderwijs ontwikkeld en deels getest, zodat studenten in een doorgaande lijn vanaf het eerste tot en met het derde jaar worden voorbereid op het behalen van de landelijke kennistoetsen. Ontwikkelgroepen zijn bezig om de kennisbases te integreren in de minorfase. In het derde studiejaar is een pilot uitgevoerd met een minor waarin vakintegratie centraal staat. In het collegejaar is gestart met het vernieuwde derde jaar en in het vierde jaar werd een pilot uitgevoerd. In het vierde jaar zullen zogenaamde specialisatieprofielen een plaats krijgen. Het gehele vierde jaar staat in het teken van het gekozen profiel. 16

17 Studenten kunnen kiezen uit een van de zeven profielen: Kunst en Cultuur; Wereld, Wetenschap en Techniek; Oudere kind; Jonge kind; Cultuur en identiteit; Focus van leerkrachten op onderwijs- en ondersteuningsbehoeften Lesgeven op een brede school in een achterstandswijk. Internationale uitwisseling De Marnix Academie beschouwt internationalisering en de mogelijkheden die geboden worden om kennis te maken met de global society als een toegevoegde waarde voor studenten. Doelstelling is dat alle studenten tijdens hun opleiding minimaal één buitenlandse activiteit bezoeken. Om dat te bereiken krijgen alle studenten een voucher die zij kunnen inzetten voor deelname aan internationale uitwisseling. De in het beleidsplan internationalisering beschreven doelen voor studentenmobiliteit van 8% en docentenmobiliteit van 18% zijn ruim gehaald. Met 30 buitenlandse studenten is ook het streefdoel van 25 inkomende studenten gerealiseerd. De in het beleidsplan internationalisering beschreven doelen voor studentenmobiliteit van 8% en docentenmobiliteit van 18% zijn ruim gehaald. Met 30 buitenlandse studenten is ook het streefdoel van 25 inkomende studenten gerealiseerd. De Marnix Academie heeft een bilaterale overeenkomst met vierenveertig buitenlandse instellingen. De academie continueerde de Engelstalige minor Humanities in het reguliere curriculum. In 2013 werd het programma gevolgd door twintig buitenlandse studenten uit onder meer Namen (België), Linz (Oostenrijk), Krems (Oostenrijk), Ludwigsburg (Duitsland), Kecskemét (Hongarije), Zürich (Zwitserland), Rethymnon (Griekenland) en Madrid (Spanje). Voor de derde keer werd een tweede Engelstalig programma aangeboden op het terrein van Special Educational Needs. Tien studenten uit Boedapest (Hongarije), Krems (Oostenrijk), Halden (Noorwegen), Madrid (Spanje), Ludwigsburg (Duitsland) en Brno (Tjechië) namen daaraan deel. In 2013 was sprake van uitwisseling in de vorm van internationale themaweken, internationale programma s, internationale studie en stage en docentenmobiliteit. De 13 themaweken werden gehouden in: Rhethymnon (Griekenland), Bradford (Engeland), Halden (Noorwegen), Kaunas (Litouwen), Krems (Oostenrijk), Boedapest 17

18 (Hongarije), Brussel (België), Madrid (Spanje), Roskilde (Denemarken), Tampere (Noorwegen), Zürich (Zwitserland), Reading (Engeland) en Utrecht. Per week namen vijftien tot negentien studenten van de Marnix Academie deel, vaak aangevuld met studenten van de gastinstellingen. Daarnaast hebben ook studenten uit Krems (Oostenrijk), Madrid (Spanje) en Siauliai (Litouwen) aan sommige internationale weken deelgenomen. Erasmusprogramma s De Marnix Academie participeert in bekostigde Erasmusprogramma s, te weten Crocre (Tartu, Estland) en LaDiva (Rethymnon, Griekenland). De academie was enerzijds betrokken bij de ontwikkeling van de programma s, anderzijds participeerden vijf studenten en twee docenten in de genoemde programma s. Studentenmobiliteit Zesendertig studenten verbleven voor hun studie in het buitenland in het kader van het Erasmusprogramma. Van januari tot eind mei/juni/juli of van september tot december studeerden de studenten onder andere in Oslo (Noorwegen), Roskilde (Denemarken), Siauliai (Litouwen), Zürich (Zwitserland). Achttien studenten (inclusief twee deeltijdstudenten) verbleven voor hun praktijkperiode leraar in opleiding drie of vijf maanden in Bonaire, Curaçao, Suriname en Zuid Afrika. Docentenmobiliteit In 2013 gingen tweeëntwintig docenten naar partnerinstellingen in Brussel (België), Bradford (Groot-Brittannië), Boedapest (Hongarije), Halden (Noorwegen), Kaunas (Litouwen), Krems (Oostenrijk), Madrid (Spanje), Reading (Groot- Brittannië), Rethymno (Griekenland), Roskilde (Denemarken), Tampere (Finland), Zürich (Zwitserland). Daarnaast brachten de coördinatoren binnen het Interactum-verband een bezoek aan Suriname en Curaçao. Drie docenten uit Oostenrijk en Litouwen namen deel aan onze internationale week Utrecht. In 2013 heeft de Marnix Academie bezoeken gebracht aan partnerinstellingen in Faro (Portugal), Krems (Oostenrijk), Versailles (Frankrijk), Brussel (België) en Oslo (Noorwegen). In het kader van het partnerschap werd door docenten en collega s uit het partnerschap een bezoek gebracht aan IJsland. 18

19 Tenslotte werden in het kader van professionalisering en het bewerkstelligen van netwerken bezoeken gebracht aan Denemarken, Polen, Finland en Turkije. Diploma Christelijk Basisonderwijs Sinds 1999 wordt het Diploma Christelijk Basisonderwijs (DCBO) door pabo s uitgegeven. Een DCBO-gediplomeerde moet, naast het vormgeven aan godsdienstige vorming, in staat zijn om als lid van het schoolteam mee te werken aan de brede identiteit van een (protestants-) christelijke school. Die identiteit heeft niet alleen levensbeschouwelijke aspecten, maar ook pedagogisch-didactische. Het diploma is belangrijk voor studenten die in het (protestants-) christelijk onderwijs willen gaan werken. In 2013 hebben 156 afgestudeerden, naast het getuigschrift van de bacheloropleiding van de Marnix Academie, het Diploma Christelijk Basisonderwijs ontvangen. 19

20 Masteropleidingen De Marnix Academie biedt drie masteropleidingen in verschillende samenwerkingsverbanden aan. Van twee masteropleidingen heeft de Marnix Academie de licentie (Leren & Innoveren en Educational Leadership). De master Special Educational Needs wordt in Utrecht aangeboden onder licentie van Hogeschool Windesheim te Zwolle. Per 1 januari 2013 is een gezamenlijke examencommissie geformeerd voor de beide masters van de Marnix Academie. Resultaten in 2013 Master Leren en Innoveren (MLI) De Master Leren en Innoveren is een tweejarige deeltijd hbo master voor excellente leerkrachten die in hun onderwijspraktijk innovaties op gang brengen en implementeren. Zij doen dit in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het middelbaar- en hoger beroepsonderwijs. met de opleiding. In juni 2013 heeft de NVAO opnieuw een accreditatie verleend aan de opleiding. Op basis van het heraccreditatie-rapport is in het kader van de PDCA-cyclus (plan, do, check, act) gestart met het herzien van de toetslijn en heeft het thema innovatie veel meer nadruk gekregen. 2009/ / / / / e jaars e jaars ouderejaars 2 2 totaal Tabel 3: Aantal studenten master Leren en Innoveren in de lesplaats Utrecht In het kader van het project Vierslagleren zijn 42 studenten gestart. Vierslagleren betreft een project van de Katholieke Pabo Zwolle in samenwerking met schoolbesturen, gericht op zowel het creëren van baankansen voor startende leraren als op de verdere scholing van zittende leraren. Een starter en een ervaren leraar volgen beiden een masteropleiding en vormen samen een duo voor de klas. Master Educational Leadership (MEL) In februari 2013 studeerden 12 studenten af als master Educational Leadership. In januari 2013 startten 34 studenten met de opleiding. In oktober 2013 is in Goes een groep van 14 studenten gestart met een driejarig mastertraject. 20

21 Het curriculum van de master Educational Leadership is verder bijgesteld op grond van student- en docentevaluaties. Met name het toetsplan met de beoordelingsformats is flink aangepast. Voor elke toets zijn rubrics ontwikkeld om de beoordeling beter te valideren. In 2013 is gestart met de voorbereiding voor het instellen van een Wetenschappelijke Adviesraad (WAR) voor de Master Educational Leadership, die vanaf komend studiejaar gecombineerd zal worden met de WAR van de master Leren en Innoveren e jaars e jaars totaal Tabel 4: Aantal studenten master Educational Leadership Master Special Educational Needs (SEN) In 2013 zijn 73 studenten gestart met de master Special Educational Needs. Door een scherpere intake wordt sinds 2012 beoogd de instroom op een kwalitatief hoger niveau te krijgen, zodat studenten binnen twee jaar de opleiding kunnen afronden. Dit heeft in 2013 geresulteerd in 31 afgestudeerde studenten. 2009/ / / / /2014 Voltijd 1 e jaar Voltijd ouderejaars Deeltijd 1 e jaar Deeltijd 2 e jaar Deeltijd ouderejaars totaal Tabel 5: Aantal studenten master Special Educational Needs in de lesplaats Utrecht 21

Jaarverslag 2014. Leraar in de 21 eeuw

Jaarverslag 2014. Leraar in de 21 eeuw Jaarverslag 2014 Leraar in de e 21 eeuw 2 Jaarverslag 2014 3 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. Inhoud Vooraf... 6 Algemene karakteristiek...8 Samenwerkingsverbanden...

Nadere informatie

Datum. Jaarverslag 2011

Datum. Jaarverslag 2011 Datum Jaarverslag 2011 Inhoud Vooraf 5 1. Algemene karakteristiek en missie 7 1.1 Algemene karakteristiek 7 1.2 Missie 7 2. Samenwerkingsverbanden 8 2.1 Partnerschap 8 2.2 Interactum 8 2.3 Andere hogescholen

Nadere informatie

Integriteitscode van de Marnix Academie Integriteit, verbonden aan bekwaam, betrokken, bevlogen

Integriteitscode van de Marnix Academie Integriteit, verbonden aan bekwaam, betrokken, bevlogen Integriteitscode van de Marnix Academie Integriteit, verbonden aan bekwaam, betrokken, bevlogen Ten geleide Bij de uitoefening van hun werkzaamheden, kunnen medewerkers geconfronteerd worden met situaties,

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Jaarverslag 2010 Datum Kenmerk

Jaarverslag 2010 Datum Kenmerk Jaarverslag 2010 Datum 29 juni 2011 Kenmerk Jaarverslag 2010 Inhoud 1. Algemene karakteristiek en missie 1 1.1 Algemene karakteristiek 1 1.2 Missie 1 2. Samenwerkingsverbanden 3 2.1 Beroepenveld/werkgevers

Nadere informatie

Volg de Master Leren en Innoveren

Volg de Master Leren en Innoveren Starten met onderwijsvernieuwing? Volg de Master Leren en Innoveren Utrecht 2011-2012, 3e leergang Vind jij nieuwe ontwikkelingen en veranderingen in het onderwijs belangrijk en wil jij daarin een voortrekkersrol

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

Onderwi Leren en Levensb

Onderwi Leren en Levensb Onderwi Leren en Levensb Leren en Innoveren Masteropleiding deeltijd Amsterdam Den Haag Onderwijs, Leren en Levensbeschouwing Masteropleiding Leren en Innoveren Het onderwijs is altijd in beweging. Kinderen

Nadere informatie

Marnix Academie. voorjaar 2012 voor te leggen aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Marnix Academie. voorjaar 2012 voor te leggen aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Marnix Academie voorstel PRESTATIEAFSPRAKEN voorjaar 2012 voor te leggen aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Blad 1/51 Blad 2/51 Inhoud Voorblad 5 Voorwoord 7 1. Hogeschool Marnix

Nadere informatie

Vroeg vreemdetalenonderwijs. Visiedocument

Vroeg vreemdetalenonderwijs. Visiedocument Vroeg vreemdetalenonderwijs Engels Visiedocument Inhoudsopgave Inleiding 3 Van good naar great vroeg vreemdetalenonderwijs 4 Taskforce vroeg vreemdetalenonderwijs 5 Vroeg vreemdetalenonderwijs in 2025

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Kwaliteitszorgactiviteiten reformatorische academische opleidingsschool (RAOS)

Kwaliteitszorgactiviteiten reformatorische academische opleidingsschool (RAOS) Kwaliteitszorgactiviteiten reformatorische academische (RAOS) Wat? (Kwaliteitsstandaarden NVAO) Hoe? Wanneer? Door wie? Bij wie? Output Standaard 1: Beoogde eindkwalificaties 1. De heeft een geëxpliciteerde

Nadere informatie

PostHBO CultuurBegeleider

PostHBO CultuurBegeleider PostHBO CultuurBegeleider Vervolg op ICC en CQ / ICQ; Functiemix: 2014: 40% LB schaal; Doorlopende lijn professionalisering leraren: bachelor Post HBO master Verbinding kunst- en cultuurinstellingen en

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Dubbelspoor, traject voor zij-instromende directeuren in het primair onderwijs

Dubbelspoor, traject voor zij-instromende directeuren in het primair onderwijs Informatiebrochure Dubbelspoor 2014-2016 Marnix Onderwijscentrum, Utrecht Dubbelspoor, traject voor zij-instromende directeuren in het primair onderwijs Blad 1/8 Waarom Dubbelspoor? De arbeidsmarkt vertoont

Nadere informatie

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Bernard Teunis & Nienke van der Steeg b.teunis@poraad.nl n.vandersteeg@poraad.nl Opzet workshop 1. Voorstellen 2. Answergarden

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanmelding en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen voor de regeling?

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren.

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Basisschool De Buitenburcht Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Dit is de beknopte versie van het schoolplan 2015-2019 van PCB de Buitenburcht in Almere. In het schoolplan

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanmelding en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen voor de regeling?

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Versie 02-11-2015 Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanmelding en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2014 Honderden Feiten en cijfers 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek.

Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek. Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek. WGV Oost Deventer, 20 maart 2013 Attie Valkenburg van Roon, projectleider Master Zorg voor

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Doorkijkjes W&T in de Pabo

Doorkijkjes W&T in de Pabo Doorkijkjes W&T in de Pabo Pabo Hogeschool Rotterdam mei 2015 Algemeen De pabo van de Hogeschool van Rotterdam kent een voltijd, deeltijd en een academische variant en verzorgt daarmee onderwijs voor circa

Nadere informatie

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA VOORWOORD In dit verslag van obs de Delta treft u op schoolniveau een verslag aan van de ontwikkelingen in het afgelopen schooljaar in het kader van de onderwijskundige ontwikkelingen,

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Beleidsjaar 14-15 we maken de balans op Missie en kernwaarden/uitgangspunten Dit zijn wij, hier staan we voor Nadere analyse Wat gaat goed, wat pakken we aan Wat

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Inleiding Nieuw in ons aanbod! Een vervolg op de Post-HBO Coach en opleider in de school!

Nadere informatie

Datum 23 mei 2011 Betreft Aanbieding Actieplannen Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs en Leraren

Datum 23 mei 2011 Betreft Aanbieding Actieplannen Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs en Leraren a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Contactpersoon

Nadere informatie

Ik schrijf deze brief mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Economische Zaken.

Ik schrijf deze brief mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Economische Zaken. a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling Hoofdstuk 3 Opleidingsdeel LVO 2015-2016

Onderwijs- en examenregeling Hoofdstuk 3 Opleidingsdeel LVO 2015-2016 Onderwijs- en examenregeling Hoofdstuk 3 Opleidingsdeel LVO 2015-2016 Opleidingsdeel voor de bachelor lerarenopleidingen voortgezet onderwijs van Driestar hogeschool (onderdeel van Driestar educatief)

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs juni 2011 2 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs Meer dan zeven op de tien studenten

Nadere informatie

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit.

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit. SOPOH Jaarplan 2014-2018 Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit Personeel Onderwijs Organisatie Huisvesting Pr-Marketing Financiën 1 Voorwoord Stichting Openbaar Primair

Nadere informatie

110 C + 2757 C CMYK. Hogeschool de Kempel Als jij het verschil wilt maken...

110 C + 2757 C CMYK. Hogeschool de Kempel Als jij het verschil wilt maken... 110 C + 2757 C CMYK Hogeschool de Kempel Als jij het verschil wilt maken... De beste leraar worden op Hogeschool de Kempel Ben jij nieuwsgierig naar het leren van kinderen en wil jij kinderen inspireren?

Nadere informatie

Uitdagen zorgt voor leren! Hoe je interactie voor taal- en denkontwikkeling kunt realiseren in alle vakken

Uitdagen zorgt voor leren! Hoe je interactie voor taal- en denkontwikkeling kunt realiseren in alle vakken Ronde 8 Anne-Christien Tammes & Sjouke Sytema Marnix Academie, Utrecht Contact: a.tammes@hsmarnix.nl s.sytema@hsmarnix.nl Uitdagen zorgt voor leren! Hoe je interactie voor taal- en denkontwikkeling kunt

Nadere informatie

Excellente docent in de mbo-praktijk

Excellente docent in de mbo-praktijk Excellente docent in de mbo-praktijk Uitwisseling scholen HU 7 maart 2014 ROCMN P&O 5-3-2014 1 ROC Midden Nederland Profiel: Kwaliteit, kleinschaligheid en persoonlijk contact Nauwe verbinding met regionale

Nadere informatie

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw SKO Flevoland en Veluwe Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018 Strategisch beleidsplan SKO Flevoland en Veluwe 1 KINDEREN LATEN LEREN Onze droomschool

Nadere informatie

Challenge Program Voltijdopleiding met een plus. Leraar basisonderwijs in drie jaar

Challenge Program Voltijdopleiding met een plus. Leraar basisonderwijs in drie jaar Challenge Program Voltijdopleiding met een plus Leraar basisonderwijs in drie jaar Ben je nieuwsgierig naar wat achter de horizon ligt? Durf je onbetreden wegen in te slaan? Zie je een probleem als een

Nadere informatie

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Deel 2 Opleidingsspecifiek deel: Master Theologie Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

Koersplan - Geloof in de toekomst

Koersplan - Geloof in de toekomst Koersplan - Geloof in de toekomst Storytelling als innerlijk kompas De s8ch8ng hanteert het verhaal van Springmuis voor draagvlak en gemeenschappelijke taal. Springmuis gaat op reis naar het onbekende.

Nadere informatie

Geregeld. Instituut Theo Thijssen. Juni 2015, jaargang 5, nr. 5

Geregeld. Instituut Theo Thijssen. Juni 2015, jaargang 5, nr. 5 Geregeld Instituut Theo Thijssen Juni 2015, jaargang 5, nr. 5 Website voor de schoolopleiders: www.werkvelditt.hu.nl Agenda: 7 oktober: Opleidingsraad 15 september: BOIS overleg Redactie Geregeld: Henk

Nadere informatie

DEELTIJD LERARENOPLEIDING BASISONDERWIJS

DEELTIJD LERARENOPLEIDING BASISONDERWIJS DEELTIJD LERARENOPLEIDING BASISONDERWIJS De bevlogen docent Ik vind het belangrijk om aan studenten mee te geven dat ieder mens en ieder kind een persoonlijk verhaal heeft en dat dat verhaal er mag zijn.

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Versie 17-08-2016 Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanvragen en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen

Nadere informatie

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie.

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. ROWF Les op locatie in de beroepsopdracht van de HvA. De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. Het doel is de

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL ADJUNCT-DIRECTEUR JURIDISCHE HOGESCHOOL AVANS-FONTYS

FUNCTIEPROFIEL ADJUNCT-DIRECTEUR JURIDISCHE HOGESCHOOL AVANS-FONTYS FUNCTIEPROFIEL ADJUNCT-DIRECTEUR JURIDISCHE HOGESCHOOL AVANS-FONTYS Inhoudsopgave 1 Juridische Hogeschool Avans-Fontys 3 Missie 3 Visie 3 De structuur 3 De thema s 3 2 Adjunct-directeur 4 Plaats in de

Nadere informatie

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Medical Imaging/ Radiation Oncology Verschillende studies laten zien dat de druk op de gezondheidszorg

Nadere informatie

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur,

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur, a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze referentie 349195 Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015 Geacht

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Notitie over montessori cursussen voor leidinggevenden en HBO master opleidingen voor montessori leraren en leidinggevenden uit het basisonderwijs.

Notitie over montessori cursussen voor leidinggevenden en HBO master opleidingen voor montessori leraren en leidinggevenden uit het basisonderwijs. Professionalisering in het montessori basisonderwijs Notitie over montessori cursussen voor leidinggevenden en HBO master opleidingen voor montessori leraren en leidinggevenden uit het basisonderwijs.

Nadere informatie

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS Onderwijsstichting Arcade (openbaar primair onderwijs Coevorden Hardenberg) Openbaar primair onderwijs gemeente Emmen Stenden Hogeschool (PABO Emmen) 1 INHOUDSOPGAVE PREAMBULE...3

Nadere informatie

deeltijd lerarenopleiding basisonderwijs

deeltijd lerarenopleiding basisonderwijs deeltijd lerarenopleiding basisonderwijs De bevlogen docent Ik vind het belangrijk om aan studenten mee te geven dat ieder mens en ieder kind een persoonlijk verhaal heeft en dat dat verhaal er mag zijn.

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2008. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Verkort jaarverslag 2008. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Verbonden in kwaliteit Verkort jaarverslag 2008 Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Verbonden in kwaliteit Onder de titel Verbonden in kwaliteit presenteren wij deze brochure als een verkorte weergave van

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets Tenslotte demonstreren we u de online databank op de website van de Nederlandse Taalunie. U kunt Lezen in het basisonderwijs, evenals Schrijven in het basisonderwijs, downloaden van de volgende websites:

Nadere informatie

Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs

Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs... Inleiding Voor het voorgezet onderwijs (vo) is de verwachting dat het huidige lerarentekort, dat zich vooral voordoet in een aantal vakken, de

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Kwaliteitsbeleid WereldKidz, 2015

Kwaliteitsbeleid WereldKidz, 2015 Kwaliteitsbeleid WereldKidz, 2015 Elke leerling verdient een excellente leraar Elke medewerker verdient een excellente leidinggevende Met elkaar leren we elke dag, ieder kind verdient tenslotte het beste

Nadere informatie

Opmaat voor: De Amsterdamse Lerarenagenda

Opmaat voor: De Amsterdamse Lerarenagenda Een initiatief van Frank Sengers 1 Inleiding De afgelopen jaren is er volop aandacht geweest voor het terugdringen van het aantal zwakke scholen. Het besef dringt steeds meer door dat de leraar de sleutel

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door:

Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door: Frank Smid Welkom Het Noordelijk Onderwijs Peil wordt mogelijk gemaakt door: Aanwezig namens het Organisatiecomité: Namens RBO : Tineke Arends Namens Afier Namens Stenden Namens Rietplas Namens OSGMetrium

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Inhoud 1. Heldere onderwijsvisie 2. Opleiden op maat 3. Online leren 4. Samen verantwoordelijk 5. Modulaire opleiding

Nadere informatie

Dit is een wettelijk vastgestelde rol met een beroepsprofiel waar ieder zich mee bemoeit: politiek niet in de laatste plaats. Waarom.

Dit is een wettelijk vastgestelde rol met een beroepsprofiel waar ieder zich mee bemoeit: politiek niet in de laatste plaats. Waarom. 1 Dit is een wettelijk vastgestelde rol met een beroepsprofiel waar ieder zich mee bemoeit: politiek niet in de laatste plaats. Waarom.// 2 Maar er is meer. Het gaat om opgroeiende jongeren die op hun

Nadere informatie

Hoe ziet het stelsel van de lerarenopleidingen eruit? Jelger Schaaf en Cor de Raadt

Hoe ziet het stelsel van de lerarenopleidingen eruit? Jelger Schaaf en Cor de Raadt Hoe ziet het stelsel van de lerarenopleidingen eruit? Jelger Schaaf en Cor de Raadt De verschillende typen lerarenopleidingen die er in Nederland bestaan (het opleidingsstelsel) is in grote lijnen een

Nadere informatie

Perspekt jaarplan 2014

Perspekt jaarplan 2014 Perspekt jaarplan 2014 Externe versie Inleiding Perspekt is een algemeen erkend en gerespecteerd kwaliteitsinstituut voor het terrein zorg in relatie tot wonen en welzijn. Perspekt wil toonaangevend zijn

Nadere informatie

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo werkenbijhogescholen.nl vernieuwd & geoptimaliseerd

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo werkenbijhogescholen.nl vernieuwd & geoptimaliseerd arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo werkenbijhogescholen.nl vernieuwd & geoptimaliseerd Managementrapportage 215 Vorig jaar stond Werkenbijhogescholen.nl in het teken van vernieuwing en optimalisatie.

Nadere informatie

Instellingstoets: vloek of zegen?

Instellingstoets: vloek of zegen? Instellingstoets: vloek of zegen? VLOHRA-congres Hogescholen in beweging 10 februari 2014 De Hanzehogeschool Groningen Achtergrond De oudste (1798) multisectorale hogeschool van Nederland Centrale waarden:

Nadere informatie

Coördinator Wetenschap en Techniek

Coördinator Wetenschap en Techniek Coördinator Wetenschap en Techniek De post-hbo opleiding Coördinator Wetenschap en Techniek heeft tot doel leraren en middenkaderfunctionarissen toe te rusten met inzichten en vaardigheden op het gebied

Nadere informatie

Informatie werkplekleren

Informatie werkplekleren Informatie werkplekleren Pabo Venlo 2014-2015 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 Stagedagen Blz. 4 Stageweken Blz. 4 Jaaroverzicht 2014-2015 Blz. 5 Opleidingsprogramma Blz. 6 Propedeusefase Hoofdfase Afstudeerfase

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1. 1 INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.4 Onderwijs- en examenregeling... 4 2. TOELATING TOT DE OPLEIDING...

Nadere informatie

Basisgegevens opleidingsbeoordelingen Indicatoren en definities. 19 februari 2015

Basisgegevens opleidingsbeoordelingen Indicatoren en definities. 19 februari 2015 Basisgegevens opleidingsbeoordelingen Indicatoren en definities 19 februari 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Basisgegevens hbo-bacheloropleidingen 4 2.1 Voltijd hbo-ba 4 2.2 Deeltijd en duaal hbo-ba 5 3 Basisgegevens

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bijlage bij brief HO/BL/2005/6586 1. Preambule Het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam en het College van

Nadere informatie

Kwaliteitstandaarden opleidingsschool en academische opleidingsschool

Kwaliteitstandaarden opleidingsschool en academische opleidingsschool Kwaliteitstandaarden opleidingsschool en academische opleidingsschool Als advies (aan de HBO-RAAD) vastgesteld door het SAC (Sector Adviescollege Hoger Pedagogisch Onderwijs). Met instemming besproken

Nadere informatie

Klaar om te wenden. Jaarbericht 2013

Klaar om te wenden. Jaarbericht 2013 Klaar om te wenden Jaarbericht 2013 De zeilterm klaar om te wenden wordt gebruikt om een overstag aan te kondigen, zodat de bemanning voorbereidingen kan treffen. Bij een overstag draait de voorsteven

Nadere informatie

Onderwijskundig jaarplan Jaar 2015-2016

Onderwijskundig jaarplan Jaar 2015-2016 Onderwijskundig jaarplan Jaar 2015-2016 School CBS 3sprong Schoolleider Chris Klaver Datum Mei 2015 Inleiding In ons jaarplan 2015-2016 geven we aan [1] welke beleidsterreinen we hebben gescoord (mei 2015),

Nadere informatie

Professionalisering in het montessori-onderwijs: opleiding, begeleiding en cursussen

Professionalisering in het montessori-onderwijs: opleiding, begeleiding en cursussen Professionalisering in het -onderwijs: opleiding, begeleiding en cursussen Status van deze notitie In deze notitie staan de bevindingen en aanbevelingen van het Montessori kenniscentrum ten aanzien van

Nadere informatie

Meer kansen door internationaal basisonderwijs

Meer kansen door internationaal basisonderwijs Meer kansen door internationaal basisonderwijs Initiatiefvoorstel D66, VVD en Groenlinks Oktober 2013 Amsterdam is een wereldstad en de meest internationale stad van het land. De haven, het toerisme, de

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 Agenda 23 april 2013: Informatiebijeenkomst Tweedegraads PLUS Op dinsdag 23 april 2013 is er van 15.30 17.30 uur een informatieve bijeenkomst voor geïnteresseerde docenten. Locatie:

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

FAQ s tegemoetkoming kosten aspirant-opleidingsscholen Versie 21 augustus 2015

FAQ s tegemoetkoming kosten aspirant-opleidingsscholen Versie 21 augustus 2015 FAQ s tegemoetkoming kosten aspirant-opleidingsscholen Versie 21 augustus 2015 Deze FAQ s richten zich alleen op de uitbreiding van het aantal bekostigde opleidingsscholen en niet op de verlenging en/of

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juli 2011 2 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo Afgestudeerden

Nadere informatie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie thomas more hogeschool Leiderschapsacademie Colofon 2015 Rotterdam, mei 2015 Thomas More Hogeschool, Rotterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie