2SHQVRXUFHVRIWZDUHOLFHQWLHV

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "2SHQVRXUFHVRIWZDUHOLFHQWLHV"

Transcriptie

1 2SHQVRXUFHVRIWZDUHOLFHQWLHV $QDO\VHYDQXLWDXWHXUVUHFKWHOLMNRRJSXQW 3LHWHU$XJXVWLMQ9DQ0DOOHJKHP Onder wetenschappelijke begeleiding van Prof. Dr. J. Dumortier en dhr. T. Robrechts,1/(,',1* Een nieuwe wind waait reeds enkele jaren doorheen de softwarewereld. Zij kwam uit de hoek van de RSHQ VRXUFH beweging en de )UHH 6RIWZDUH )RXQGDWLRQ. Deze beweging probeert het vrije circuleren van software en zijn broncode te promoten, in tegenstelling tot klassieke softwarebedrijven, die hun producten aan de hand van auteursrechten te gelde maken. Dit artikel is het verslag van een zoektocht om deze beweging binnen haar correcte juridische kader te plaatsen. Zo kwamen we tot de onderzoeksvraag: hoe dienen RSHQ VRXUFH softwarelicenties geanalyseerd te worden vanuit auteursrechtelijk oogpunt? In een eerste fase wordt onderzocht wat RSHQVRXUFHsoftware precies inhoudt, aan de hand van een aantal definities en voorbeelden. Daarna is de juridische analyse van RSHQ VRXUFH software aan de beurt. Zowel de klassieke vermogensrechten en morele rechten komen aan bod, maar ook het ontstaan van deze auteursrechten en hun contractuele overdracht verdienen aandacht. Ten slotte wordt de vergelijking gemaakt met de situatie binnen de FRPPRQ ODZtraditie. 23(16285&( Vooraleer tot een nuttige analyse van RSHQ VRXUFH softwarelicenties over te gaan, is het noodzakelijk het begrip RSHQVRXUFH nauwkeurig te definiëren. We troffen twee manieren aan om dit te doen. Eerst en vooral bestaan er een aantal fundamentele vrijheden die leiden tot de kwalificatie IUHHVRIWZDUH. Ten tweede ontstond op grond van deze visie de 2SHQ 6RXUFH 'HILQLWLRQ van het 2SHQ 6RXUFH,QLWLDWLYH, een Amerikaanse groepering die softwarelicenties bestudeert. Een exact begrip van deze notie kan natuurlijk slechts door 557

2 PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM praktijkvoorbeelden bekomen worden. Daarom worden hier twee gebruikelijke licenties bestudeerd. 2.1 FREE SOFTWARE De basisovertuiging van de IUHHVRIWZDUHbeweging is het idee dat software, net zoals ideeën, een vrij leven moet kunnen leiden en een zo ruim mogelijk publiek moet kunnen bereiken. De )UHH6RIWZDUH'HILQLWLRQ duidt een aantal karakteristieken aan die de juridische beweegruimte van softwareauteurs grotendeels beperken, maar dit ten voordele van latere gebruikers en auteurs die deze software willen aanpassen en verbeteren. Hierbij wordt vaak de zin van IUHH software als volgt verhelderd: )UHHVRIWZDUH LVDPDWWHURIOLEHUW\ QRW SULFH 7R XQGHUVWDQG WKH FRQFHSW \RX VKRXOG WKLQN RI IUHH DV LQ IUHH VSHHFK QRW DV LQ IUHH EHHU 1. )UHH VRIWZDUH is nauwer verbonden met de vrijheid van meningsuiting dan met het gratis verdelen van producten. Ideologisch gezien valt een analogie te maken met de politieke sfeer van een goede samenleving. Net zoals vrije meningsuiting tot openbaar debat en democratische beslissingen leidt, kan de samenleving slechts beter worden van de vrije verspreiding van software. )UHHsoftware moet duidelijk afgelijnd worden ten opzichte van de categorie gratis software. Het concept IUHH VRIWZDUH verhindert niet dat software verkocht wordt. De nadruk ligt op de mogelijkheid aanpassingen te maken en op de verspreiding van broncode. Nochtans is IUHHVRIWZDUHin de praktijk bijna altijd gratis. De mogelijkheid om de software te verkopen wordt vooral benut wanneer er distributiekosten 2 zijn. Op het internet slaagt men er echter meestal in software gratis of tegen een verwaarloosbare kostprijs te verdelen. Maar wat houdt het begrip IUHHVRIWZDUHnu eigenlijk in? Eerst en vooral dient iedereen de vrijheid te hebben om van de software gebruik te maken, met welk doel dat dan ook moge zijn ( IUHHGRP ). Daarnaast moet de gebruiker ook de vrijheid hebben om de software te bestuderen, en zelfs aan te passen om ze beter bruikbaar te maken ( IUHHGRP ). Ten derde moet de gebruiker de mogelijkheid hebben om vrij kopieën te maken van de software ( IUHHGRP ). Ten laatste moet het ook mogelijk zijn om de eigen aanpassingen opnieuw te verspreiden ( IUHHGRP ). Het vernieuwende element van deze beweging ligt ongetwijfeld in het feit dat de broncode vrij ter beschikking wordt gesteld aan gebruikers om aanpassingen mogelijk te maken. Dit is immers slechts zelden het geval bij commerciële software. Een belangrijk onderscheid tussen software en andere auteursrechterlijk beschermde werken ligt in de relatie van gebruiker en auteur 1!#"#$% "The Free Software Definition", on-line beschikbaar bij de Free Software Foundation (http://www.fsf.org/licensing/essays/free-sw.html). 2 Zoals bij verdeling op een fysiek medium, zoals een CD-ROM of een DVD. 558

3 OPEN SOURCE SOFTWARELICENTIES: ANALYSE VANUIT AUTEURSRECHTELIJK OOGPUNT tot het werk. De lezer van een boek heeft immers hetzelfde document in handen als de auteur. Een softwareprogrammeur schrijft echter broncode die voor mensen leesbaar is, terwijl de ontvanger van de software meestal over een uitvoerbare en slechts voor machines leesbare versie van het programma beschikt. Toegang tot de broncode is een noodzakelijke voorwaarde om software aan te passen en te verbeteren 3. Omdat iedereen aan de broncode kan, wordt de kans kleiner dat fouten in de broncode niet ontdekt worden. )UHH VRIWZDUH, zo luidt het, is kwalitatiever dan commerciële software. 2.2 OPEN SOURCE Hiernaast bestaat de 2SHQ6RXUFH'HILQLWLRQ, die heel wat uitgebreider is 4. Zij werd gebaseerd op de 'HELDQ)UHH6RIWZDUH*XLGHOLQHV, zelf het product van een Linux-distributie. Linux is één van de populairste RSHQ VRXUFH softwareprojecten. Zoals de naam het laat vermoeden, gaat deze definitie uit van het bestaan van vrije toegang tot de broncode. De definitie is echter veel uitgebreider: hierna volgt een korte analyse van de punten van de definitie. 2SHQ6RXUFH gaat uit van een vrije wederverspreiding van de software (no. 1). De concrete licentie mag niet verhinderen dat het stuk software, in broncode of in uitvoerbare code, en in welk combinatie dan ook, opnieuw wordt verspreid. Daarentegen is het nog steeds niet verboden hiervoor een som geld in ruil te vragen. Wanneer geld wordt gevraagd, mag de licentie zelf niet vereisen dat daarvan een deel wordt doorgegeven aan de oorspronkelijke auteur. Zoals reeds aangehaald, is het essentieel dat ook de broncode beschikbaar gemaakt wordt voor de gebruikers (no. 2). Gebruikers moeten ook vrij zijn deze code verder te verdelen. Wanneer de broncode zelf niet wordt verdeeld met het uitvoerbare programma, moet aangegeven worden waar deze code ter beschikking is. Deze vereiste moet teleologisch worden geïnterpreteerd: men moet steeds het doel met name om aanpassingen mogelijk te maken voor ogen houden. Daarom wordt ook gespecificeerd dat de broncode beschikbaar moet worden gesteld in een vorm die door de programmeur zelf zou worden verkozen. Aangezien de broncode verspreid wordt, is het in principe mogelijk om op basis ervan nieuwe software te ontwikkelen. Dit wordt ook toegelaten, net zoals de verspreiding van die software onder dezelfde voorwaarden als de oorspronkelijke licentie toegelaten is (no. 3). 2SHQ VRXUFH software 3 Vandaar dat het recht om fouten te verbeteren in commerciële software in de praktijk weinig nut heeft (art. 6, 1 Softwarewet (W. houdende omzetting in Belgisch recht van de Europese richtlijn van 14 mei 1991 betreffende de rechtsbescherming van computerprogramma's begrepen, & % '(% ) 27 juli 1994)). 4 Beschikbaar on-line (in het Engels) op de website van het Open Source Initiative (http://www.opensource.org/docs/definition.php). 559

4 PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM programmeurs zijn er vaak van overtuigd dat door de mogelijkheid van een dergelijke verspreiding, de software snel kwalitatiever wordt. De RSHQVRXUFH definitie maakt ook ruimte voor een vorm van integriteit van de broncode (no. 4), die herinnert aan het Belgisch morele recht op integriteit (FIULQIUD). Dit mag op het eerste zicht vreemd lijken, aangezien RSHQVRXUFH software precies staat voor een vrije verspreiding van broncode en een uiterste liberale houding aanneemt ten aanzien van wijzigingen aan de auteursrechtelijk beschermde software. Volgens de auteurs van de definitie moet het mogelijk zijn te achterhalen wie er verantwoordelijk is voor de broncode die ze onder ogen krijgen. Daarom kan de licentie opleggen dat, wanneer wijzigingen worden aangebracht, de wijzigingen gescheiden van de oorspronkelijke broncode verdeeld worden, of dat gewijzigde versies een andere naam of versienummer dragen. Ten slotte hamert de RSHQVRXUFH definitie nog op een aantal modaliteiten van de vrije verspreiding van software. Zo mag, bij de verspreiding van software, nooit gediscrimineerd worden tegen bepaalde personen, groepen (no. 5) of sectoren (no. 6). Het kan zeker niet de bedoeling zijn te verhinderen dat de software ook in commerciële omgevingen zou gebruikt worden. Daarnaast mag de licentie nooit specifiek verbonden zijn aan een bepaald product (no. 8) of een bepaalde technologie (no. 10). Zij mag ook geen restricties opleggen aan andere stukken software (no. 9), die los staan van de software in kwestie, en die bijvoorbeeld samen zouden verdeeld worden. In welke mate verschillen deze beide definities? Veel RSHQVRXUFHsoftware is immers ook IUHHVRIWZDUH. Toch bestaat veel debat omtrent de beste definitie. Eerst en vooral dient opgemerkt te worden dat de benaming IUHHVRIWZDUH ouder is, en in een zekere zin de voorloper vormt, van wat sinds eind de jaren '90 meestal RSHQVRXUFH genoemd wordt. Daarnaast wordt vaak aangehaald dat RSHQ VRXUFH een pragmatische benaderingswijze heeft die vooral software beter wil maken. )UHHVRIWZDUH daarentegen benadrukt de waarde van een aantal fundamentele vrijheden, en vertaalt zo ook een ethische en sociale visie. Hoewel weinig mensen echte aanhangers van de IUHH VRIWZDUH beweging zijn, is zij nog steeds cruciaal voor de RSHQ VRXUFH wereld, aangezien de )UHH 6RIWZDUH )RXQGDWLRQ de auteur is van de ontzettend populaire GPL-licentie. 2.3 ENKELE LICENTIES Op vandaag werden talloze licenties aanvaard door het 2SHQ6RXUFH,QLWLDWLYH als zijnde RSHQ VRXUFH licenties. Toch zijn enkele licenties belangrijker dan andere. Hierna wordt aandacht besteed aan de GPL-licentie en de BSDlicentie. 560

5 I I OPEN SOURCE SOFTWARELICENTIES: ANALYSE VANUIT AUTEURSRECHTELIJK OOGPUNT De GPL-licentie 5 is ongetwijfeld de bekendste licentie in deze categorie. Ze is beroemd en berucht omwille van het FRS\OHIW-principe, dat de bedoeling heeft om vrije toegang tot de broncode te vrijwaren voor de oorspronkelijke software én alle mogelijke afgeleide versies. Dit gebeurt in de praktijk door de herverspreiding van de software slechts toe te laten, in al dan niet gewijzigde vorm, wanneer dit onder dezelfde licentie gebeurt 6. Om deze reden wordt GPL soms beschouwd als een virale licentie. De BSD-licentie 7 is vervolgens om verscheidene redenen eveneens heel interessant. Eerst en vooral behoort ze tot de oudste onder de licenties die als RSHQ VRXUFH gekwalificeerd worden, aangezien ze reeds bestond in de jaren '70, lang voor concepten als IUHH VRIWZDUH of RSHQ VRXUFH ingang vonden. Daarnaast vormt deze licentie een mooie introductie tot de materie, aangezien ze heel kort is. Ten slotte bevat ze geen FRS\OHIW-clausule: de BSD-licentie verplicht eigenlijk alleen FRS\ULJKW-vermeldingen en exoneratieclausules ( disclaimer ) op te nemen, zowel bij de broncode als bij de uitvoerbare versies van programma's. Het is dus mogelijk de code onder BSD-licentie op te nemen in een programma dat verder verspreid wordt onder een commerciële licentie. Kenmerkend voor oshqvrxufh is dus een vrije toegang tot de broncode van software én daarenboven de vrijheid om er wijzigingen in aan te brengen. Maar wat roept dit alles nu op vanuit een auteursrechtelijk perspectief? $XWHXUVUHFKWHOLMNHDQDO\VH Onder dit hoofdstuk worden een aantal auteursrechtelijke elementen van RSHQ VRXUFH licenties geanalyseerd. Eerst gaat het om het ontstaan van dergelijke rechten in deze specifieke omgeving, en de titularissen van deze rechten. Daarna komen de traditionele vermogensrechten en morele rechten aan de beurt. Ten slotte wordt ingegaan op de contractuele aard van deze licenties. 5 On-line beschikbaar op Een officieuze Nederlandse versie is ook beschikbaar op Hier wordt systematisch verwezen naar versie 3. 6 Zo staat te lezen in art. 5.c van de licentie, dat de verspreiding van gewijzigde versies betreft: "* +-,/.0, :2 ; 7<79(2 5 $ 7<=>+ =B;(+ 3 7 ), 9 C-7 $ 2 ; 5 1EDF :2 9G+#9 7<=B;(+H6#+.>71<5 9( #9/+ 6+ G ". De GPL-licentie vereist de software opnieuw onder de GPL-licentie te verspreiden, maar dit mag eventueel wel gebeuren onder de voorwaarden van een nieuwere versie van de licentie. 7 BSD-licenties bestaan in vele maten en gewichten. Een veel gebruikte variant is beschikbaar op 561

6 PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM 3.1 ONTSTAAN VAN AUTEURSRECHTEN Een computerprogramma geniet bescherming indien het oorspronkelijk is in die zin, dat het een eigen intellectuele schepping van de auteur is. Om te bepalen of het programma voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt, mogen geen andere criteria worden aangelegd. (art. 2 Softwarewet 8 ) Dit artikel vormt de invulling van een algemeen auteursrechtelijke principe: slechts de concrete vormgeving van originele ideeën wordt beschermd. Eerste en vooral moeten de ideeën die aan het werk ten grondslag liggen een concrete vormgeving gekregen hebben. Er kan geen twijfel over bestaan dat broncode een dergelijke concrete vormgeving belichaamt. De wet lijkt echter heel breed: De bescherming overeenkomstig deze wet wordt verleend aan de uitdrukkingswijze, in welke vorm ook, van een computerprogramma (art. 2, al 2 Softwarewet). Ook andere vormen van materialisatie van ideeën kunnen reeds een vormgeving zijn. Hierbij kan men denken aan zogenaamde IORZFKDUWV of diagrammen 9 die een eerste materialisatie van het ontwerp van het programma vormen. Ten tweede moeten beschermde werken steeds origineel zijn. In het klassieke auteursrecht houdt dit veelal twee dingen in. Het werk moet voortvloeien uit een aanwijsbare activiteit van de menselijke geest 10. Als grond hiervoor wordt Cassatierechtspraak ingeroepen, die bepaalde dat het werk "OH[SUHVVLRQ GHOHIIRUWLQWHOOHFWXHOGHFHOXLTXLODUpDOLVpH" 11 behoort te zijn. Tevens moet er in het werk een eigen, persoonlijke inbreng van de auteur terug te vinden zijn 12. In de woorden van het Hof: het werk moet het spoor dragen van "OD SHUVRQQDOLWp GH VRQ DXWHXU" 13. Beide elementen zijn terug te vinden in de definitie van de Softwarewet, respectievelijk in de woorden intellectuele schepping en eigen. Desalniettemin vinden sommige auteurs, gesteund door de rechtspraak, dat art. 2 Softwarewet de nadruk legt op het tweede element van de definitie TITULARISSEN VAN AUTEURSRECHTEN Een van de karakteristieke elementen van RSHQ VRXUFH software is dat men gebruik maakt van gedeelde broncode om zo tot betere programma's te komen. 8 In dit werk wordt onder de verwijzing Softwarewet de wet houdende omzetting in Belgisch recht van de Europese richtlijn van 14 mei 1991 betreffende de rechtsbescherming van computerprogramma s begrepen, & % '(% ) 27 juli Zoals bijvoorbeeld in de taal UML (www.uml.org). 10 H. VANHEES, KE, 2 7, $ 1 $ 76; 2 5 9J7879J9( C(+ I ) Leuven, Garant, 1998, no Cass. 27 april 1989, 1., 1989, I, 908 ; K 11 %, , 1006 ; R.W, , H. VANHEES, +, no Cass., 25 oktober 1989, 1 %, 1990, I, Cfr. P. LAURENT, "Logiciels libres et droit d'auteur: naissance, titularité et exercice des droits patrimoniaux" 5 9 Y. COOL 7 DM71B3 +#N5 6#5 7#3 1B3 5 O $ 71 $ +(5 2 ) Brussel, Bruylant, 2005, no

7 OPEN SOURCE SOFTWARELICENTIES: ANALYSE VANUIT AUTEURSRECHTELIJK OOGPUNT In bepaalde gevallen werken vele auteurs tegelijkertijd, over de hele wereld verspreid, aan het ontwerpen van een programma. Technisch gezien maakt men vaak gebruik van YHUVLRQPDQDJHPHQWV\VWHPV(zoals CVS)die toelaten de verschillende versies van de broncode, en de auteurs van de wijzigingen, nauwkeurig op te volgen. Hier ontstaat een juridische problematiek, met name: wie is de auteur van het beschermde werk? Eerst en vooral moet een duidelijk onderscheid gemaakt worden tussen werken die ontstaan door de tussenkomst van één auteur en diegenen die ontstaan door samenwerking tussen mede-auteurs. Men kan als mede-auteur beschouwd worden wanneer men een bijdrage levert die op zich kan beschermd worden door het auteursrecht of wanneer de bijdrage noodzakelijk was om het werk zoals het in zijn actuele vorm bestaat te produceren 15. De bedoeling van RSHQ VRXUFHsoftware is de broncode te verspreiden met het oog op het aantrekken van zoveel mogelijk mede-auteurs. Vandaar dat er in de praktijk, na een eerste publicatie van het werk, weinig twijfel meer zal bestaan over het bestaan van een groep mede-auteurs. Bij een collectief werk, dient men nogmaals een onderscheid te maken tussen deelbare en ondeelbare werken, afhankelijk van het antwoord op de vraag of de individuele bijdrages nog onderscheiden kunnen worden of niet. Het gebruik van YHUVLRQ PDQDJHPHQW V\VWHPV laat toe om nauwkeurig te analyseren wie welke bijdrage leverde op welk moment, waardoor RSHQVRXUFH software in principe een goede kandidaat voor de kwalificatie van deelbaar werk zal zijn. Deze kwestie heeft een impact op de uitoefening van auteursrechten. Bij deelbare werken kunnen de afzonderlijke auteurs elk voor hun deel nog steeds hun individuele auteursrechten uitoefenen. De auteursrechten van het werk als een geheel moeten gezamenlijk worden uitgeoefend. Dit laatste geldt altijd bij ondeelbare werken. Zo kunnen we ons voorstellen dat één bepaalde auteur een nieuwe functionaliteit aan het programma toevoegt. Wanneer dat via YHUVLRQ PDQDJHPHQW V\VWHPV gebeurt, kan men deze auteur opsporen. Hij zal zijn auteursrechten op die specifieke bijdrage dan ook zelf kunnen uitoefenen. Niettemin is het duidelijk dat doorheen de vele wijzigingen die het programma zal ondergaan, deze bijdrage geleidelijk aan moeilijker op te sporen zal zijn. De latere versies van het programma zullen dan stilaan weer als ondeelbare moeten beschouwd worden. Het is dus noodzakelijk rekening te houden met de evolutie van het programma zelf. Eens het programma publiek gemaakt wordt onder een licentie, worden de rechten van de auteurs die wijzigingen zouden aanbrengen, beheerst door deze de licentie. Doorheen de tijd wordt de zoektocht naar titularissen en de precieze reikwijdte van hun rechten steeds moeilijker. ",OIDXW 15 Cfr. H. VANHEES, + ) no

8 I I I I PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM GqV ORUV VH UHQGUH j OpYLGHQFH HW DGPHWWUH TXH OpYROXWLRQ GXQ SURJUDPPH LQIRUPDWLTXHQHVWTXXQHFKDvQHG XYUHVGpULYpHVGRQWODQDO\VHGpWDLOOpHQH SHXW rwuh FRUUHFWHPHQW HIIHFWXpH TXHQ DFFRPSOLVVDQW XQ IUDFWLRQQHPHQW WHPSRUHO FRPSDUDEOH j XQH pfkhooh GRQW FKDTXH pfkhorq ptxlydxw j OD FUpDWLRQGXQHQRXYHOOH XYUHGpULYpH" 16. Daarom is het ook noodzakelijk dat ook een onderscheid gemaakt worden tussen het oorspronkelijke werk en het afgeleide werk. Het oorspronkelijke werk is het eerste werk dat aan het publiek bekend wordt gemaakt (door de uitoefening van het morele divulgatierecht, FIULQIUD). De (mede-)auteurs zijn diegenen die beslissen over de licentie waaronder het werk publiek wordt gemaakt. Wanneer gekozen wordt voor een FRS\OHIW-licentie, beperkt dit de mogelijkheden voor de uitoefening van de auteursrechten van de afgeleide werken. Afgeleide werken zijn al die werken die zich baseren op het oorspronkelijke werk, en toch aan de voorwaarden van het auteursrecht voldoen door hun originele bijdrage. P. LAURENT merkt terecht op dat in de wereld van RSHQ VRXUFHsoftware uit een wirwar van afgeleide werken bestaat 17. Een definitie van "gewijzigde versie" is terug te vinden in de GPL-licentie 18. De auteurs van de afgeleide werken kunnen elk voor hun bijdrage hun eigen auteursrechten inroepen. Wanneer ze echter de auteursrechten van het gehele programma willen inroepen, dienen alle auteurs, zowel van de oorspronkelijke als van de afgeleide werken, dit gezamenlijk te doen. 3.3 VERMOGENSRECHTEN De vermogensrechten stellen een auteur in staat zijn auteursrechtelijk beschermde creatie te exploiteren, en uit deze creatie inkomsten te halen. 19 Zij steunen op de Auteurswet 20. Men onderscheidt meestal twee grote vermogensrechten: het reproductierecht (dat eveneens een adaptatierecht, een vertaalrecht, een verhuur- en uitleenrecht inhoudt) en het publiek mededelingsrecht (art. 1, 1 Auteurswet) 21. Wars van deze verdeling is het bestemmingsrecht, dat het onderscheiden van deze twee categorieën bemoeilijkt. Dit laatste recht is een (omstreden) creatie van doctrine en rechtspraak. 16 P. LAURENT, +, no P O(5 C % ) no Art. 0, al. 4: " Q +SR.0+ C 5" =E+ 9 1V2 +W6+ G "#$ +.X+ I 3 3F+ $ $ 2F+ " 2 ;-7H=E+ $? 5 1 ;5 +#9 $ 78Y(,(5 $ 5 9 N:6+ G $ 5 N ; 2 7 $.J #9 ) + 2 ; 7 $ 2 9:2 ; 5 9 NH+ 6#2 6+ G % Q-; 7 $ 71, N =>+ $? R.J+#C5" 5 7C\[7 $ 15 +#9]RJ+ " 2 ; $ $ =>+ $? + =>+ $? R 1 7C_+#9]R<2 ; $ $ =>+ $?#% " 19 H. VANHEES, + ) no Wet betreffende het auteursrecht en de naburige rechten van 30 juni 1994, & % ' %, 27 juli Cfr. A. BERENBOOM, DM7:9(+-, $ +(5 2 7, $ 7#2F3 710C $ [#+( ) Brussel, De Boeck & Larcier, 1997, no

9 OPEN SOURCE SOFTWARELICENTIES: ANALYSE VANUIT AUTEURSRECHTELIJK OOGPUNT Softwareprogramma s worden echter dikwijls ook anders benaderd. Op dezelfde datum als de Auteurswet werd de Softwarewet uitgevaardigd.in deze laatste wet wordt een andere rangschikking van deze rechten gebruikt. Art. 5: Onverminderd de artikelen 6 en 7, omvatten de vermogensrechten : a) de permanente of tijdelijke reproduc(k)tie van een deel of het geheel van een computerprogramma, ongeacht op welke wijze en in welke vorm. Voor zover voor het laden of in beeld brengen, of de uitvoering, transmissie of opslag van een computerprogramma deze reproduc(k)tie van het programma noodzakelijk is, is voor deze handelingen toestemming van de rechthebbende vereist; b) het vertalen, bewerken, arrangeren of anderszins veranderen van een programma, en de reproduc(k)tie van het resultaat daarvan, onverminderd de rechten van degene die het programma verandert; c) elke vorm van distributie, met inbegrip van het verhuren en uitlenen, van een oorspronkelijk computerprogramma of kopieën daarvan onder het publiek. De eerste verkoop in de Europese Unie van een kopie van een programma door de rechthebbende of met diens toestemming leidt tot uitputting van het recht om controle uit te oefenen op de distributie van die kopie in de Europese Unie, met uitzondering van het recht om controle uit te oefenen op het verder verhuren en het uitlenen van het programma of een kopie daarvan. Hoe verhouden deze beide visies zich tot elkaar? Eerst en vooral dient aangestipt te worden dat de formulering van de Softwarewet in grote mate gelijk loopt met de traditionele visie van het vermogensrecht. De elementen onder b) komen in grote lijnen overeen met de Auteurswet. Het nieuwe element onder c) vindt zijn oorsprong in de Richtlijn 91/250/EEG waarop de Belgische Softwarewet gebaseerd is. Hoewel het publiek mededelingsrecht hier niet terug te vinden is, wordt niet betwist dat het weldegelijk bestaat voor computerprogramma's. Dit laatste element zet aan tot nadenken. Hoewel de Softwarewet een specifiek regime creëert, is er geen enkele reden om aan te nemen dat het niet tevens een werk is in de zin van de Auteurswet en dientengevolge eveneens haar bescherming geniet. De Auteurswet is dus van toepassing daar waar de Softwarewet geen specifieke regeling voorziet: de Auteurswet dient hier beschouwd te worden als het gemeenrechtelijke regime. 5HSURGXFWLHUHFKW Het belangrijkste vermogensrecht is ongetwijfeld het reproductierecht, dat aan de auteur de controle over de reproducties van zijn werk toelaat. Hieronder verstaat men het tot stand brengen van materiële exemplaren 22. Voor elk exemplaar is in principe de toestemming van de auteur nodig. Dit recht wordt 22 H. VANHEES, +, no

10 PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM alleen maar belangrijker bij de toepassing op softwareprogramma s: technisch kan een programma immers slechts uitgevoerd worden door een kopie te maken van het programma op de harde schijf naar het werkgeheugen van de computer. In de Softwarewet werd dan ook een speciale regeling ingevoerd voor software. Volgens art. 6, 1 is voor de gebruiker geen toestemming van de rechthebbende vereist wanneer deze handelingen voor de rechtmatige gebruiker noodzakelijk zijn om het computerprogramma te kunnen gebruiken voor het beoogde doel. Dit houdt in dat het toegelaten is een dergelijke kopie te maken naar het RAM-geheugen toe: een andere interpretatie maakt elk gebruik van het programma onmogelijk. Het maken van een kopie is eveneens toegelaten om fouten te corrigeren die dit gebruik onmogelijk maken. Bijval hiervoor wordt gevonden in overweging 17 van Richtlijn 91/250: Overwegende dat op de exclusieve rechten van de auteur om de ongeoorloofde reproduc(k)tie van zijn werk te verhinderen een beperkte uitzondering moet worden gemaakt in het geval van een computerprogramma, ten einde de reproduc(k)tie toe te laten die technisch noodzakelijk is voor het gebruik van dat programma door de rechtmatige verkrijger; dat dit betekent dat het laden of in beeld brengen, dat noodzakelijk is voor het gebruik van een rechtmatig verkregen kopie van een programma, alsmede het corrigeren van fouten, niet bij overeenkomst mag worden verboden. Een controverse rond het begrip beoogde doel van art. 6, 1 bestaat reeds geruime tijd. Sommigen gaan ervan uit dat men het kan interpreteren vanuit de overeenkomst en de wil van de partijen, anderen benadrukken integendeel dat het doel reeds ingebed zit in de software zelf. Hier wordt er van uitgegaan dat deze laatste interpretatie de meest correcte is: een andere visie zou in de praktijk immers tot onaanvaardbare situaties kunnen leiden (een programma dat geïnstalleerd maar niet uitgevoerd mag worden, een besturingssysteem dat het uitvoeren van bepaalde programma's niet toestaat,..) 23. Art. 6, 2 laat aan de gebruiker van een programma toe een reproductie in de vorm van een reservekopie te maken. Art. 6, 3 laat toe om het functioneren van het programma in zekere mate te bestuderen. Art. 7 laat de gebruiker eveneens enige vrijheid om de code van het programma te bestuderen om de compatibiliteit met andere programma's mogelijk te maken. Meestal wordt gedacht dat deze uitzonderingen niet limitatief zijn: ook de bepalingen van de Auteurswet zouden hier van toepassing blijven 24. 2SHQ VRXUFH licenties geven gebruikers verregaande vrijheden bij het reproduceren van programma's. De vrijheden die gebruikers van dergelijke software genieten, gaan veel verder dan de mogelijkheden geboden door de 23 Zie ook, in deze zin, P. LAURENT, + 24 P O(5 C %, no I %! 5 2 %, no

11 OPEN SOURCE SOFTWARELICENTIES: ANALYSE VANUIT AUTEURSRECHTELIJK OOGPUNT Softwarewet. Het moet steeds toegelaten zijn zowel de broncode als een uitvoerbare versie van het programma vrij verder te verspreiden: dit is "freedom 2" en element 1 van de respectievelijke definities. De RSHQVRXUFH definitie legt ook een aantal extra voorwaarden op, zoals verbod op discriminatie bij de verspreiding van het materiaal. Deze licenties laten dus geen ruimte meer aan de oorspronkelijke auteur van het programma om zelf de verspreiding van het programma op een of andere wijze te moduleren. Art. 4, 5 en 6 van de GPL-licentie geven, bijvoorbeeld, aan de gebruiker verregaande vrijheden wat het reproduceren van een computerprogramma betreft. Dit impliceert de GHIDFWRirrelevantie van deze wettelijke bepalingen. $GDSWDWLHUHFKW Wanneer men een auteursrechtelijk beschermd werk wil adapteren, dan heeft men hiervoor de toestemming van de auteur van dit werk (d.i. het originele werk) nodig 25. Dit geldt in principe eveneens voor RSHQ VRXUFH software. Niettemin moeten licenties die aan een RSHQVRXUFH of IUHHVRIWZDUH standaard voldoen, steeds vrij aanpassingen toelaten 26. Hier kunnen wel voorwaarden aan verbonden zijn, zoals het hernemen van FRS\ULJKWQRWLFHV. De GPL-licentie heeft hier een specifiek kenmerk dat haar van de BSD-licentie onderscheidt: de zogenaamde FRS\OHIW-clausule, die aanleiding geeft tot haar viraliteit. Onder art. 5.c van de GPL-licentie is men verplicht de gewijzigde versie van de broncode (de GPL-licentie heeft het over een werk gebaseerd op het originele programma) opnieuw onder dezelfde GPL-licentie te verspreiden. Dit leidt tot uitgebreide discussies betreffende de reikwijdte van het begrip ZRUNEDVHGRQWKH3URJUDP Technisch gezien wordt vaak gebruik gemaakt van zogenaamde bibliotheken in computerprogramma's. Het gaat om een verzameling van functies, die aan een programma basisfunctionaliteit geven. Zo roept een programma typisch een specifieke bibliotheek op om grafische vensters of een internetconnectie te creëren. Technologische innovatie leidde tot zogenaamde VKDUHGOLEUDULHV. Het gaat om een bijzonder type bibliotheek die niet verwerkt zit in de machineleesbare code van het programma zelf ³VWDWLFDOO\ OLQNHG OLEUDU\ ), maar opgeroepen wordt door het programma wanneer het opgestart wordt. Dit bevordert efficiëntie omdat een dergelijke bibliotheek slechts één keer in machineleesbare code op een computer moet beschikbaar zijn. Zij wordt dan door elk programma afzonderlijk opgeroepen. In dat verband rijst de vraag of een programma de functionaliteit van een dergelijke GPL-bibliotheek kan oproepen zonder onder de FRS\OHIW-clausule te vallen. Algemeen wordt aangenomen dat dit niet mogelijk is. :KHQ D SURJUDPLVOLQNHGZLWKDOLEUDU\ZKHWKHUVWDWLFDOO\RUXVLQJDVKDUHGOLEUDU\ WKHFRPELQDWLRQRIWKHWZRLVOHJDOO\VSHDNLQJDFRPELQHGZRUNDGHULYDWLYH 25 P. LAURENT, +, no !#"#$% Freedom 1 en element 3 van de twee definities. Art. 5 van de GPL-licentie 567

12 I I K PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM RIWKHRULJLQDOOLEUDU\7KHRUGLQDU\*HQHUDO3XEOLF/LFHQVHWKHUHIRUHSHUPLWV VXFKOLQNLQJRQO\LIWKHHQWLUHFRPELQDWLRQILWVLWVFULWHULDRIIUHHGRP 27 Om toch mogelijk te maken dat een programma gebruik zou maken van de functionaliteit van een dergelijke bibliotheek, zonder zelf onder de GPLlicentie te vallen, werd de zogenaamde LGPL-licentie (/HVVHU *3/ uitgevonden. Deze loopt in grote lijnen gelijk met de klassieke GPL-licentie, maar maakt het wel mogelijk dat bibliotheken opgeroepen worden vanuit programma s die geen GPL-licentie gebruiken 28. 3XEOLHNPHGHGHOLQJVUHFKW Dit recht, dat een auteur toelaat in alle vrijheid te beslissen of hij zijn werk in het openbaar zal op- of uitvoeren of laten op- of uitvoeren 29 komt niet voor in de Softwarewet. Nochtans bestaat er geen twijfel over dat dit recht wel degelijk bestaat 30 en uitgeoefend kan worden door software bijvoorbeeld op het internet publiek te maken. Men mag ervan uitgaan dat een RSHQVRXUFH licentie weinig impact heeft op het bestaan van dit recht. In principe wordt het contract, onder de vorm van de licentie, slechts afgesloten op het ogenblik dat het programma in de handen van een gebruiker is en dit recht dus reeds uitgeoefend werd. %HVWHPPLQJVUHFKW Het bestemmingsrecht is een recht dat voortvloeit uit een controversiële theorie van de rechtsleer, die voor- en tegenstanders kent. Dit recht kan zich niet rechtstreeks steunen op een wettelijke bepaling, maar algemeen wordt aanvaard dat het werd erkend in een Cassatiearrest van 19 januari ,Q FDVXging het om de reproductie van een muziekstuk op een fysieke drager. De auteur van het werk had deze drager uitsluitend voor privégebruik voorbestemd, maar het werk werd uiteindelijk toch publiek uitgezonden. Het 27 Inleiding tot LGPL-licentie versie 2.1, al. 10.!#"#$% 2.1.html. 28 Onder art. 0 van de LGPL-licentie lezen we: " KB9bR K I-I ]RT5 9G/=E+ $? >,-1 7V+ 9\ $ 687 I $ + [ 5 C-7CcO GS2 ; 7:D]5 O $ G ) Ö,(2]=B; 5 6;\5 1<9(+ 2T+-2 ;-7 $ =>5 178C\+#9\2 ; 7:D]5 O $ G % R! +.0O(5 9 78CXd<+ $? RW5 =>+ $? I $ +#C,-687CeO Gf6+.JO Ng+ $ 3 5 9? 5 9 9SK I-I #9h=U5 2 ;e2 ; 7 DF5 O $ G % Q ; 7 $ 2 5 $ [7 $ 15 +#9^+ " 2 ; 7JDF5 O $ G^=U5 2 ;`=B; 5 6;^2 ; 7! +.JO 5 9-7Cbd<+ $? C 7/ CH2 ;-7`R DF5 9? 78Cci-7 $ 185 +#9]R % " Art. 4 regelt de rechten van een dergelijk werk: " * G 6#+#9 [87 +.0O(5 9 78CSdJ+ $?, 9-C 7 $ 2 7 $.U1J+ " GA+, $ 6; H2 2 ) 789^2 +N(7 2 ;-7 $) 7 " " 7#62 5 [7 3 G^C(+H9(+ 2 $ 712 $ 5 6#2>.0+#C5" j+ " 2 ;-7 + $ 2 5 +#9 1W+ " 2 ;-7^DF5 O $ Gk Ck5 9h2 ; 7! +#.JO(5 9 78CldJ+ 9 C $ 7[7 $ 1 7V789-N $ 5 9-N " + $ C 7#Ö, N-N5 9 NW1,-68;`.0+ C 5" #9 1Vn % % %o R wanneer een aantal voorwaarden voldaan worden (6+ G $ 5 N ; 2 9( behouden, de GPL- en LGPL-licentie meeverdelen met het afgeleide werk,..). De LGPL-licentie is terug te vinden op 29 H. VANHEES, +, no P. LAURENT, +, no Cass. (1e kamer), 19 januari 1956, p %!q% r % & %, 1956, p

13 OPEN SOURCE SOFTWARELICENTIES: ANALYSE VANUIT AUTEURSRECHTELIJK OOGPUNT Hof erkende dat de veroordeling van dergelijk gedrag gegrond was op basis van het bestemmingsrecht. Wat houdt dit recht precies in? Volgens F. GOTZEN gaat het om "ODIDFXOWp H[FOXVLYH TXH SRVVqGH ODXWHXU GH UpVHUYHU j XQ XVDJH ELHQ GpWHUPLQp OHV UHSURGXFWLRQV GH VRQ XYUH TXL RQW pwp PLVHV GDQV OH FRPPHUFH" 32. In een zekere zin gaat het hierbij om een modaliteit van het reproductierecht. De auteur van een werk zou in staat zijn om de reproductie slechts toe te staan wanneer zij verbonden is aan een bepaald doel. Wanneer men deze reproductie wil gebruiken om een ander doel te bereiken, is de toestemming van de auteur nog steeds noodzakelijk. Bij de toepassing van dit bestemmingsrecht op software, wordt soms art. 6, 1 aangehaald. Dit artikel bepaalt immers dat geen toestemming noodzakelijk is van de auteur wanneer een reproductie van het programma noodzakelijk is voor het beoogde doel. Sommigen zien in dit bestemmingsrecht een geschikte figuur om het FRS\OHIWprincipe te verklaren. De auteur van een programma zou slechts toelaten dat het programma gereproduceerd wordt onder de voorwaarden van de oorspronkelijke licentie (bv. De GPL-licentie). Op deze wijze zou het virale aspect volledig tot zijn recht komen: deze voorwaarde geldt immers HUJD RPQHV. Deze figuur is echter niet te verantwoorden bij RSHQVRXUFHsoftware. Meerdere redenen worden hieronder aangehaald om dit te staven. Vooreerst wordt gepleit tegen het gebruik van het bestemmingsrecht binnen het algemene kader van softwareprogramma's. Vervolgens lijkt het bijzonder ongeschikt het bestemmingsrecht op RSHQVRXUFHsoftware toe te passen. Zoals reeds aangehaald geldt, specifiek voor softwareprogramma's, een distributierecht 33. Volgens art. 5 Softwarewet omvatten de vermogensrechten elke vorm van distributie, met inbegrip van het verhuren en uitlenen, van een oorspronkelijk computerprogramma of kopieën daarvan onder het publiek. Gaat het bij de toepassing van dit recht ook niet om het controleren van het doel waarvoor de software wordt gebruikt? Wanneer beide rechten elkaar in die mate overlappen, kan er geen ruimte overblijven voor een bestemmingsrecht 34. Daarenboven geldt dat de eerste verkoop in de Europese Unie van een kopie van een programma door de rechthebbende of met diens toestemming leidt tot uitputting van het recht om controle uit te oefenen op de distributie van die kopie in de Europese Unie, met uitzondering van het recht om controle uit te oefenen op het verder verhuren en het uitlenen van het programma of een kopie daarvan. Wanneer de Belgische en Europese wetgever op deze wijze softwareprogramma's vrij willen laten circuleren op de Europese markt, kan geen plaats overblijven voor een extra reglementering onder de vorm van het bestemmingsrecht. 32 F. GOTZEN, "Le droit de destination en Europe", s0c]ak, 1989, p P. LAURENT, +, no A. STROWEL en E. DERCLAYE, s $ +(5 7, $ 7 2T9,-.Ut $ 5 Y,-7 ) Brussel, Bruylant, 2001, p

14 I PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM Daarnaast wordt in art. 5, a) Softwarewet het recht van de softwareprogrammeur op de reproductie van zijn werk ruim benaderd. Hij heeft in principe steeds het recht elke reproductie, zij deze tijdelijk of permanent, te verbieden. Dit recht lijkt daarom ruimer dan het bestemmingsrecht, dat slechts kan slaan op materiële kopieën van een programma (zoals op een fysische drager, in tegenstelling tot het werkgeheugen van de computer). Een meer inventieve benadering van deze theorie zou toelaten om ook kopieën van een programma in het werkgeheugen van de computer aan dit recht te onderwerpen. Onder het klassieke auteursrecht verstaat men onder het begrip kopie immers slechts een materiële kopie, in het geval van software bijvoorbeeld op een harde schijf, CD of DVD. Wanneer men echter zou toelaten dat ook kopieën in het werkgeheugen van de computer onder het bestemmingsrecht vallen, valt dit recht moeilijk te begrijpen in het licht van art. 6, Dat laatste artikel laat systematisch het kopiëren naar het werkgeheugen van de computer toe. Wat is de draagwijdte, onder deze hypothese, van het bestemmingsrecht dan nog? Ten slotte is het gebruik van het bestemmingsrecht onnodig om het FRS\OHIWprincipe juridisch te kunnen verklaren. Licenties kunnen deze taak volledig op zich nemen. Wanneer een derde, bijvoorbeeld, de verplichtingen van het FRS\OHIW-principe naast zich neer zou leggen, kan de auteur contractbreuk inroepen om deze situatie ongedaan te maken. Het gebruik van een theorie zoals die van het bestemmingsrecht kan hier geen enkele meerwaarde bieden. Als besluit van deze sectie kan gesteld worden dat vermogensrechten een weinig belangrijke rol spelen. 2SHQ VRXUFH licenties proberen immers de vrijheid van verkeer van deze werken te bevorderen, niet om ze te controleren met het oog op het maken van winsten 36. Hoe zit het echter met de rol van morele rechten? 3.4 MORELE RECHTEN De Belgische Auteurswet erkent verschillende morele rechten: De auteur van een werk van letterkunde of kunst heeft op dat werk een onvervreemdbaar moreel recht. (...) Het omvat ook het recht om het werk bekend te maken. (...) De auteur heeft het recht om het vaderschap van het werk op te eisen of te weigeren. (...) Hij heeft recht op eerbied voor zijn werk en dat maakt het hem mogelijk zich te verzetten tegen elke wijziging ervan. (art. 1, 2 Auteurswet). Deze rechten worden respectievelijk het divulgatierecht, het recht op 35 P. LAURENT, +, no Hoewel + 79:1+, $ 67 software dus niet gratis is, valt wel op te merken dat haar invulling van de vermogensrechten weinig compatibel is met een echt commerciële activiteit. 570

15 OPEN SOURCE SOFTWARELICENTIES: ANALYSE VANUIT AUTEURSRECHTELIJK OOGPUNT erkenning van vaderschap en het recht op integriteit genoemd. Deze rechten zijn onvervreemdbaar, en er kan nooit globaal afstand van worden gedaan. Men staat wel toe dat er gedeeltelijk afstand gedaan wordt van deze rechten. Ook bij morele rechten bestaat echter een specifiek regime voor software. De Softwarewet verwijst in dit verband naar het art. 6bis, 1, van de Conventie van Bern 37 : Onafhankelijk van de vermogensrechtelijke auteursrechten en zelfs na afstand van die rechten behoudt de auteur gedurende heel zijn leven het recht het vaderschap van een werk op te eisen en zich te verzetten tegen iedere misvorming, verminking of andere wijziging van dat werk of tegen iedere andere handeling in verband met dit werk, die nadeel zou kunnen brengen aan zijn eer of goede naam. In dit artikel wordt slechts het recht op integriteit en het recht op erkenning van vaderschap hernomen. De vraag naar de verhouding tussen de Auteurswet, Softwarewet en Conventie van Bern stelt zich dus. 'LYXOJDWLHUHFKW Het divulgatierecht valt slechts terug te vinden in de Auteurswet. /DXWHXU DSSUpFLH VRXYHUDLQHPHQW VL VRQ XYUH HVW DFKHYpH HW SUrWH j rwuh FRPPXQLTXpHDXSXEOLF 38. Zolang dit niet gebeurd is, kan geen beslag gelegd worden op het werk (art. 1, 2, al. 4 Auteurswet). Dit recht kan slechts eenmaal uitgeoefend worden: zelfs als voor de eerste communicatie een beperkt publiek werd uitgekozen, wordt het recht verondersteld uitgeput te zijn. Het werk moet echter wel degelijk openbaar geworden zijn: het voorstellen aan een vriend voor commentaar, in een sfeer van vertrouwelijkheid, kan hier bijvoorbeeld niet onder vallen. Heeft dit recht ook zijn plaats binnen het domein van de softwareontwikkeling? En zo ja, op welke basis kan men dit recht inroepen? Sommige auteurs pleiten tegen het bestaan van dit recht, op basis van een strikte interpretatie van de Conventie van Bern. Er zijn nochtans goede redenen om hier anders over te denken 39. Art. 1 van richtlijn 91/250/EG leest als volgt: Overeenkomstig deze richtlijn worden computerprogramma's door de Lid-Staten auteursrechtelijk beschermd als werken van letterkunde in de zin van de Berner Conventie voor de bescherming van werken van letterkunde en kunst. Het Belgisch regime voor auteursrechtelijk beschermde werken, zoals opgenomen in de Auteurswet, bevat echter tevens het divulgatierecht. Uitzonderingen op het gemeen recht moeten steeds strikt geïnterpreteerd worden: er bestaat geen sluitend bewijs dat de wetgever dit moreel recht wenste uit te sluiten. 37 & % '(%, 13 oktober A. BERENBOOM, + I % 6#5 2 %, no Cfr. F. DE PATOUL, "Droits moraux et formalisme contractuel" 5 9 Y. COOL, + en A. STROWEL en B. DERCLAYE, +, no I % 6#5 2 %, no

16 I PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM Aangenomen dat dit recht eveneens van toepassing zou zijn op softwaretoepassingen, moet dit eveneens het geval zijn voor RSHQ VRXUFH applicaties. Net zoals bij het (vermogensrechtelijke) publiek divulgatierecht kan men stellen dat dit gebeurt wanneer de software bijvoorbeeld op het internet geplaatst wordt. In dit verband ontstaat echter een praktisch probleem. 2SHQ VRXUFH software wordt immers dikwijls op gedecentraliseerde wijze ontwikkeld, wat impliceert dat vooraleer de software als voltooid kan worden beschouwd er reeds versies publiekelijk op het internet circuleren. Moet in dat geval een onderscheid gemaakt worden tussen GHYHORSPHQW versies, die uitsluitend bestemd zijn voor programmeurs, en officiële, afgewerkte versies 40, die ook voor gebruikers bestemd zijn? F. DE PATOUL is van oordeel dat enkel deze laatste versie het divulgatierecht kan uitputten 41. Een dergelijke visie is in de praktijk echter moeilijk houdbaar. Ondanks de bevindingen van F. DE PATOUL zijn GHYHORSPHQW versies (software die nog in een heel primitieve stadium is) in de overgrote meerderheid van de gevallen reeds op het internet gepubliceerd. De auteurs van RSHQ VRXUFH software hebben hierbij vaak de bedoeling geïnteresseerde gebruikers én programmeurs aan te trekken om het project in goede banen te leiden. Ondanks de definitie van BERENBOOM, leggen anderen de nadruk op het openbaar maken van het werk, eerder dan het voltooien ervan: het divulgatierecht is het recht van een auteur om in volle onafhankelijkheid te beslissen of een door hem gecreëerd werk geschikt is om openbaar gemaakt te worden, wanneer dit dient te gescheiden en onder welke voorwaarden 42. De vraag rijst dan of aan de voorwaarde dat het werk reeds voltooid is, ook voldaan werd. Hierover bestaat enige controverse 43. Zij blijft echter vrij theoretisch. Het gebruik van het begrip voltooid in het auteursrecht moet geïnterpreteerd worden in het licht van de opportuniteit om het aan het wijde publiek voor te stellen. De basisstelling van RSHQVRXUFHprogrammeurs is echter dat het steeds opportuun is om hun werk publiek te maken. In een dergelijk geval is software wél voltooid in de zin van het auteursrecht, daarom nog niet stabiel en geschikt voor alledaagse gebruikers 44. Een softwareauteur put zijn divulgatierecht uit wanneer hij zijn stuk software, hoe primitief het ook moge zijn, op het internet plaatst. Versies in ontwikkeling, voor het ontstaan van een stabiele versie, vormen reeds afzonderlijke werken. Een onderscheid moet hierbij gemaakt worden met werken die niet openbaar, maar slechts aan een beperkt publiek van 40 In de praktijk mag men deze "officiële versie" ongetwijfeld niet verwarren met het publiceren van een natuurlijk versienummer (e.g. "1.0"). Het is namelijk de gewoonte dat + 789^1+, $ 67 software reeds lang voor dit versienummer bereikt is als stabiel beschouwd werd, en verspreid wordt aan het ruimere publiek. Versie 1 van het programma wordt dan beschouwd als een ideale versie, die alle mogelijke functionaliteit bevat waar de programmeur van kan dromen. 41 Cfr. F. DE PATOUL, + I % 6#5 2 %, no H. VANHEES, + ) no Voor een overzicht: cfr. P. LAURENT, + I % 6#5 2 %, no Zie ook in deze zin, P. LAURENT, +, no

17 OPEN SOURCE SOFTWARELICENTIES: ANALYSE VANUIT AUTEURSRECHTELIJK OOGPUNT programmeurs (bijvoorbeeld met paswoordbeveiliging) bekend gemaakt wordt. In dit laatste geval werd het divulgatierecht nog niet uitgeoefend. F. DE PATOUL merkt heel terecht op dat het uitoefenen van dit divulgatierecht problemen kan opleveren naarmate de groep programmeurs die de auteurs zijn van het werk groter wordt 45. Theoretisch gezien zou elk van hen, tot op het laatste moment, zijn veto kunnen stellen tegen de verspreiding van het werk. Dit vetorecht moet echter met enige nuance benaderd worden: morele auteursrechten zijn immers onderhevig aan de theorie van het rechtsmisbruik. Wanneer dergelijke problemen een risico lijken te vormen, kan het aangewezen zijn deze rechten via overeenkomst nader te bepalen. Elke auteur zou dan, bijvoorbeeld, over een termijn kunnen beschikken om tegen de divulgatie te protesteren. De hier bestudeerde oshq VRXUFH licenties raken het domein van het divulgatierecht niet aan. Onrechtstreeks verbindt de GPL-licentie, bijvoorbeeld, echter wel verplichtingen aan dit divulgatierecht: wanneer de auteur zou beslissen om een gewijzigde versie publiek te maken, zal hij verplicht zijn dit onder dezelfde licentie te doen als het oorspronkelijke GPLprogramma (art. 5 GPL-licentie). (UNHQQLQJYDQYDGHUVFKDS Zowel de Auteurswet als de Conventie van Bern erkennen het recht op erkenning van vaderschap. "De auteur heeft het recht om het vaderschap van het werk op te eisen of te weigeren" (art. 1, 2, al. 5 Auteurswet). "Onafhankelijk van de vermogensrechtelijke auteursrechten en zelfs na afstand van die rechten behoudt de auteur gedurende heel zijn leven het recht het vaderschap van een werk op te eisen (...)" (art. 6bis, 1, Conventie van Bern, waarnaar verwezen in art. 4 Softwarewet). Dit morele recht lijkt essentieel bij de ontwikkeling van RSHQVRXUFHsoftware. De persoonlijke motieven voor de ontwikkeling van RSHQVRXUFHprogramma's hangen immers nauw samen met de reputatie van de programmeur zelf 46. Hier hangen ook economische belangen aan vast: hoe beter de reputatie van een programmeur, hoe groter de kans dat dit gevaloriseerd zal worden op de arbeidsmarkt 47 of dat men diensten verbonden aan zijn succesvol programma zal wensen aan te kopen 48. Het is dan ook geen verrassing dat dit recht prominent aanwezig is in de besproken licenties. Zij maken zelfs de harde kern uit van de BSD-licenties. 45 F. DE PATOUL, + I % 6#5 2 %, no Y. COOL en P. LAURENT, "Introduction générale: reprères pour comprendre le mouvement du logiciel libre" 5 9 Y. COOL 7 +, no P O(5 C %, no P O(5 C %, no

18 PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM Een voorwaarde gekoppeld aan het herverdelen van software ontwikkeld onder de BSD-licentie is immers dat de FRS\ULJKW QRWLFH, die de naam van de auteur vermeldt, behouden blijft bij de herverdeling van de broncode of van de software zelf. Deze voorwaarde staat tevens te lezen in de GPL-licentie, onder art. 4. Letterlijke kopieën van de software moeten steeds de naam van de oorspronkelijke auteur blijven dragen. Dit is eveneens het geval wanneer gewijzigde versies van het programma worden verdeeld. 5HFKWRSLQWHJULWHLW De auteur van een werk heeft recht op eerbied voor zijn werk en dat maakt het hem mogelijk zich te verzetten tegen elke wijziging ervan (art. 1, 2 al. 6 Auteurswet). De Softwarewet, die verwijst naar de Conventie van Bern erkent dit recht op enigszins andere wijze: Onafhankelijk van de vermogensrechtelijke auteursrechten en zelfs na afstand van die rechten behoudt de auteur gedurende heel zijn leven het recht (...) zich te verzetten tegen iedere misvorming, verminking of andere wijziging van dat werk of tegen iedere andere handeling in verband met dit werk, die nadeel zou kunnen brengen aan zijn eer of goede naam (art. 6bis, 1). In de praktijk kan men zich bijvoorbeeld het voorval inbeelden waarbij iemand opzettelijk fouten ( EXJV ) zou introduceren in software om de reputatie van de auteur negatief te beïnvloeden. Algemeen onderscheidt men meestal twee vormen van het recht op integriteit. Enerzijds zou de auteur zich kunnen verzetten tegen elke wijziging van zijn werk, zonder enige schade te hoeven bewijzen. De auteur zou vooraf kunnen definiëren welk type wijzigingen toegelaten kan worden en welke niet. Anderzijds kan de auteur protesteren tegen elke wijziging die zijn reputatie of zijn eer nadeel kan berokkenen. Hier dient dit nadeel wel bewezen te worden. Ook hier komt de controverse over de verhouding tussen Auteurswet en Softwarewet weer boven. Sommige auteurs zijn van mening dat alleen de tweede vorm van het recht op integriteit van toepassing kan zijn op softwareapplicaties 49. Anderen houden er de meer logische visie op na dat beide rechten eveneens van toepassing zijn in het kader van het recht op integriteit 50. Dit vloeit voort uit het feit dat de Auteurswet, als meer algemene wet, steeds van toepassing blijft. Hoe wordt dit integriteitsrecht ingevuld in het kader van RSHQVRXUFHlicenties? Het spreekt voor zich dat de filosofie van deze software toestaat en zelfs aanmoedigt dat software gewijzigd wordt. Het lijkt dan ook weinig compatibel met deze visie een recht op integriteit van de auteur in te lassen. Nochtans kan weinig twijfel bestaan dat de auteur, naar Belgisch recht, dit recht behoudt. 49 F. DE PATOUL, + I % 6#5 2 %, no H. VANHEES, +, no

19 OPEN SOURCE SOFTWARELICENTIES: ANALYSE VANUIT AUTEURSRECHTELIJK OOGPUNT Wanneer het recht op integriteit wat nader onderzocht wordt, valt al gauw op dat het dicht aanleunt bij heel wat ideeën van de IUHHVRIWZDUHbeweging. Men moet hierbij steeds beseffen dat de reputatie van de auteur van de software hierbij een doorslaggevende rol bewaart, en misschien zelfs de economische belangen van commerciële software vervangt. Eerder dan het recht op integriteit buiten spel te zetten, geven RSHQVRXUFHlicenties een kader aan om dit recht in goede banen te leiden. In die zin staat te lezen in de inleiding tot de GPL-licentie: ")RU ERWK XVHUV DQG DXWKRUV VDNH WKH *3/ UHTXLUHV WKDW PRGLILHG YHUVLRQV EH PDUNHG DV FKDQJHG VR WKDW WKHLU SUREOHPV ZLOO QRW EH DWWULEXWHGHUURQHRXVO\WRDXWKRUVRISUHYLRXVYHUVLRQV" In die zin is ook de interpretatie van element vier van de 2SHQ 6RXUFH 'HILQLWLRQ belangrijk. Dit element haalt aan dat het verdelen van een gewijzigde versie van de broncode slechts mag verboden worden wanneer het wel mogelijk is de gewijzigde versie te verspreiden via SDWFK-bestanden. Deze bestanden maken het mogelijk een gewijzigde versie te verdelen, terwijl het nog steeds mogelijk is de oorspronkelijke versie duidelijk te identificeren. In de GPL-licentie vindt men echter geen spoor van een dergelijke restrictie terug. Art. 5.a vereist wel dat duidelijk wordt aangehaald dat de oorspronkelijke broncode gewijzigd werd, en wanneer dit gedaan werd. Dit laat toe te achterhalen wat de oorspronkelijke broncode geweest is. In die zin kan ook worden aangehaald dat art. 4 steeds een correcte vermelding van het FRS\ULJKW ("DSSURSULDWH FRS\ULJKW QRWLFH") bevat, zodat kan achterhaald worden welke auteurs hebben meegewerkt aan het project. Dergelijke elementen van de licentieovereenkomst kunnen beschouwd worden als voorafgaande toestemmingen van de auteur om bepaalde wijzigingen toe te laten. Naar Belgisch recht behoudt de auteur echter steeds de mogelijkheid om zich te verzetten tegen elke wijziging van het werk die de eer of reputatie van de auteur nadeel zou kunnen berokkenen. 2SHQVRXUFHlicenties zouden er dan ook goed aan doen dit expliciet op te nemen. Een interpretatieprobleem doet zich voor. De Berner Conventie haalt duidelijk aan dat morele rechten bewaard blijven zelfs na afstand van die rechten (art. 6.1). Daaruit valt af te leiden dat het niet mogelijk is LQJORERafstand te doen van het recht op integriteit. Is dit wel compatibel met de idee van de GPLlicentie dat iedereen steeds de vrijheid heeft een gewijzigde versie van het programma publiek te maken (art. 5)? Impliceert de verplichting om duidelijk het bestaan van wijzigingen aan te merken geen invulling van het recht, zodanig dat men er stilzwijgend afstand van doet? Een strikte interpretatie van de norm zou leiden tot het nietigverklaren van een dergelijke clausule van de licentie F. DE PATOUL, + I % 6#5 2 %, no

20 I I PIETER-AUGUSTIJN VAN MALLEGHEM Het bestaan van de verplichting om duidelijk de wijzigingen aan te duiden kan evenwel begrepen worden als een waarschuwing naar de gebruikers toe, veeleer dan als een werkelijke uitoefening van het recht 52. Daarnaast moet onderlijnd worden dat het morele recht op integriteit op dit gebied dicht aanleunt bij de vermogensrechtelijke reproductie- en adaptatierechten. Het inroepen van het recht op integriteit kan de toestemming het werk te wijzigingen en te reproduceren niet vernietigen 53. Men kan er in dit verband ook aan herinneren dat de licentie steeds te goeder trouw moet worden uitgevoerd 54. Ook een licentieovereenkomst is aan deze verplichting onderworpen (art B.W.). De mogelijkheid het werk te wijzigen impliceert niet dat men te kwader trouw de eer en reputatie van de oorspronkelijke auteur zou kunnen aantasten. Globaal gezien kan gesteld worden dat morele rechten een vrij belangrijke plaats innemen binnen het kader van RSHQVRXUFHlicenties. Het divulgatierecht leidt tot een wat theoretische discussie. De erkenning van vaderschap van RSHQ VRXUFH software is echter een belangrijk principe, cruciaal voor de ontwikkelaars van deze software. Ook het recht op integriteit hangt hiermee samen. Steeds draait het bij deze licenties om de bescherming van de reputatie van auteurs. 3.5 CONTRACTUELE ASPECTEN In beginsel neemt men aan dat vermogensrechtelijke auteursrechten de auteur van een werk toelaten economisch gewin te halen uit zijn creatie. Daarom zijn auteursrechtelijke contracten belangrijk: zij laten de auteur van een boek bijvoorbeeld toe geld te ontvangen in ruil voor de verkoop van zijn boek, gedrukt door een uitgeverij. Ook commerciële software maakt gebruik van deze mogelijkheid. 2SHQ VRXUFH softwareprogrammeurs beogen echter niet rechtstreeks dergelijke winsten. Daarom wordt soms gedacht aan andere rechtsfiguren, zoals het bestemmingsrecht, om RSHQ VRXUFH licenties in een juridisch kader te plaatsen. Dit is echter volstrekt onnodig: de licentie, als auteursrechtelijk contract, volstaat om RSHQ VRXUFH software in een juridisch kader te vatten 55. In het korte bestek van deze auteursrechtelijke analyse is geen plaats voor de details van de verbintenisrechtelijke aspecten van RSHQVRXUFHlicenties. Toch is het interessant te begrijpen hoe de voornoemde auteursrechtelijke aspecten en typische kenmerken van RSHQ VRXUFH software in de praktijk juridisch kunnen gelden. 52 P O(5 C % 53 P O(5 C % 54 P O(5 C % 55 Cfr. In die zin P. LAURENT, "Les licenses de type + 79H1+, $ 687 ou + 789/6#+#9 2 79(2 ne se fondent pas sur un droit de destination ", P % p % s % P % 2008, p. 149 en Y. COOL, "Aspects contractuels des licenses de logiciels libres:.les obligations de la liberté" 5 9 Y. COOL, +, no

Bureau M.F.J Bockstael - 2016. Het auteursrecht is het recht dat een auteur heeft op zijn werk. De auteur beschikt over twee soorten rechten:

Bureau M.F.J Bockstael - 2016. Het auteursrecht is het recht dat een auteur heeft op zijn werk. De auteur beschikt over twee soorten rechten: Het auteursrecht is het recht dat een auteur heeft op zijn werk. De auteur beschikt over twee soorten rechten: - vermogensrechten - morele rechten De vermogensrechten (economische rechten) geven de auteur

Nadere informatie

Softwarerichtlijn. 5.5.2009 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 111/16 RICHTLIJN 2009/24/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Softwarerichtlijn. 5.5.2009 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 111/16 RICHTLIJN 2009/24/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD Softwarerichtlijn 5.5.2009 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 111/16 RICHTLIJN 2009/24/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 23 april 2009 betreffende de rechtsbescherming van computerprogramma's

Nadere informatie

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Modellicenties voor open data Versie 1.1 CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Licentiemodellen open data v1.1 2 Inleiding In deze nota worden een aantal modellicenties voorgesteld voor het ter beschikking stellen

Nadere informatie

Openbare licentie van de Europese Unie

Openbare licentie van de Europese Unie Openbare licentie van de Europese Unie V.1.1 EUPL Europese Gemeenschap 2007 Deze openbare licentie van de Europese Unie ( EUPL ) 1 is van toepassing op het werk of de software zoals hieronder gedefinieerd,

Nadere informatie

Modellicenties Open Data. http://www.vlaanderen.be/opendata info@opendataforum.info Skype: opendataforum_ LinkedIn: Open Data Group

Modellicenties Open Data. http://www.vlaanderen.be/opendata info@opendataforum.info Skype: opendataforum_ LinkedIn: Open Data Group Modellicenties Open Data http://www.vlaanderen.be/opendata info@opendataforum.info Skype: opendataforum_ LinkedIn: Open Data Group INLEIDING In deze nota worden een aantal modellicenties voorgesteld voor

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling My Lawyer Info Monard D Hulst www.monard-dhulst.be Onderwerp Het Hof van Justitie zet de deur open voor tweedehandse software Datum 9 juli 2012 Copyright and disclaimer De inhoud van dit document

Nadere informatie

Flexibel ter beschikking stellen van leerinhouden

Flexibel ter beschikking stellen van leerinhouden Flexibel ter beschikking stellen van leerinhouden http://www.picdiary.com/new/nyc2004-widescreen/3 Flexibel ter beschikking stellen van leerinhouden Het klassieke auteursrecht Auteursrecht in de onderwijscontext

Nadere informatie

Wie, wat en hoe: waarover gaat het auteursrecht? 15

Wie, wat en hoe: waarover gaat het auteursrecht? 15 4 handboek auteursrecht en pers inhoud Woord vooraf 11 hoofdstuk 1 Wie, wat en hoe: waarover gaat het auteursrecht? 15 Inleiding 15 1. Situering van het auteursrecht 15 1.1. Een korte geschiedenis 15 1.2.

Nadere informatie

Deze vraag kan, wanneer ze zo algemeen wordt gesteld, niet met ja of neen worden beantwoord.

Deze vraag kan, wanneer ze zo algemeen wordt gesteld, niet met ja of neen worden beantwoord. Illegale software 1. Wat is illegale software? 1.1 Mag ik downloaden en installeren zonder betalen? Mag je een programma downloaden van het internet, zonder hiervoor te betalen, dit installeren op jouw

Nadere informatie

Didier Deneuter modo Advocaten

Didier Deneuter modo Advocaten OVEREENKOMSTEN AUTEURS- EN NABURIGE RECHTEN ONDERHANDELINGEN IN DE PRAKTIJK Didier Deneuter modo Advocaten Congresstraat 37 41 1000 BRUSSEL didier.deneuter@modo-law.be [T] 02.427.39.00 [F] 02/425.39.00

Nadere informatie

Algemene Gebruiksvoorwaarden

Algemene Gebruiksvoorwaarden Algemene Gebruiksvoorwaarden 1. Algemeen Deze Algemene Gebruiksvoorwaarden (verder AV ) zijn van toepassing op ieder gebruik van de website www.planidoo.be en al haar sub-sites (hierna Website ), inclusief

Nadere informatie

Auteursrecht op software

Auteursrecht op software Auteursrecht op software KNX bijeenkomst 2 oktober 2012 mr. Wouter Dammers E-Mail: W.Dammers@ictrecht.nl Twitter: @WouterDammers Linked-In: https://www.linkedin.com/in/wdammers Tel: 020 66 31 941 LinkedIn

Nadere informatie

RIE. Hoofdstuk 1 RIE?

RIE. Hoofdstuk 1 RIE? RIE Hoofdstuk 1 RIE? Subjectieve rechten -> private -> patrimoniale rechten (vermogen) -> zakelijke rechten -> vorderingsrechten -> intellectuele eigendomsrechten -> extra patrimoniale rechten -> persoonlijkheidsrechten

Nadere informatie

Duurrichtlijn RICHTLIJN 2006/116/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. van 12 december 2006

Duurrichtlijn RICHTLIJN 2006/116/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. van 12 december 2006 Duurrichtlijn RICHTLIJN 2006/116/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 12 december 2006 betreffende de beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde naburige rechten (gecodificeerde versie)

Nadere informatie

Bart VAN HYFTE Gauthier ERVYN Laurent DELMOTTE Johan VANDEN EYNDE

Bart VAN HYFTE Gauthier ERVYN Laurent DELMOTTE Johan VANDEN EYNDE 77, Gulden Vlieslaan 1060 Brussel Tel 02 290 04 00 Fax 02 290 04 10 info@vdelegal.be 19 / 03 / 2009 Bart VAN HYFTE Gauthier ERVYN Laurent DELMOTTE Johan VANDEN EYNDE Inleiding - Uitgangspunt : o valorisatie

Nadere informatie

RECHT OP DE AFBEELDING EN DE SPORTBEOEFENAAR. Het recht dat eenieder heeft op zijn afbeelding is een fundamenteel recht.

RECHT OP DE AFBEELDING EN DE SPORTBEOEFENAAR. Het recht dat eenieder heeft op zijn afbeelding is een fundamenteel recht. (recht op afbeelding rtf_00114631) 22/08686 RECHT OP DE AFBEELDING EN DE SPORTBEOEFENAAR Het recht dat eenieder heeft op zijn afbeelding is een fundamenteel recht. Nochtans beschermt geen enkele bijzondere

Nadere informatie

LICENTIEOVEREENKOMST

LICENTIEOVEREENKOMST LICENTIEOVEREENKOMST EPB-PAKKET 3 Gewesten - juli 2013 KENNISGEVING AAN DE GEBRUIKER: LEES DEZE OVEREENKOMST, WAARONDER DE GEBRUIKSVOORWAARDEN, ZORGVULDIG. DOOR HET EPB- PAKKET OF EEN DEEL ERVAN TE GEBRUIKEN

Nadere informatie

1. AANVAARDING VAN DE ALGEMENE VOORWAARDEN

1. AANVAARDING VAN DE ALGEMENE VOORWAARDEN Welkom bij de applicatie e-coupons van Beneficio by Edenred Belgium 1. AANVAARDING VAN DE ALGEMENE VOORWAARDEN GELIEVE DE GEBRUIKSVOORWAARDEN VAN DEZE APPLICATIE AANDACHTIG TE LEZEN We vragen u deze Algemene

Nadere informatie

SAMENVATTING WET BETREFFENDE HET AUTEURSRECHT EN DE NABURIGE RECHTEN 30 JUNI 1994

SAMENVATTING WET BETREFFENDE HET AUTEURSRECHT EN DE NABURIGE RECHTEN 30 JUNI 1994 SAMENVATTING WET BETREFFENDE HET AUTEURSRECHT EN DE NABURIGE RECHTEN 30 JUNI 1994 Bron : JUSTITIE Publicatie : 27-07-1994 nummer : 1994009586 bladzijde : 19297 Dossiernummer : 1994-06-30/35 Inwerkingtreding

Nadere informatie

Nieuwsflits praktijkgroep Technologie, Media en Entertainment

Nieuwsflits praktijkgroep Technologie, Media en Entertainment Nieuwsflits praktijkgroep Technologie, Media en Entertainment Geachte heer, mevrouw, Hierbij ontvangt u de 3 e nieuwsflits van onze praktijkgroep Technologie, Media en Entertainment. Met deze digitale

Nadere informatie

Op toegang tot en gebruik van deze website van Artilan BV is deze disclaimer, alsmede het Nederlands recht van toepassing.

Op toegang tot en gebruik van deze website van Artilan BV is deze disclaimer, alsmede het Nederlands recht van toepassing. DISCLAIMER Op toegang tot en gebruik van deze website van Artilan BV is deze disclaimer, alsmede het Nederlands recht van toepassing. Klik op de link voor meer informatie over: 1. Algemeen 2. Acceptatie

Nadere informatie

Check-list voor het onderhandelen over een licentiecontract

Check-list voor het onderhandelen over een licentiecontract Het licentiecontract Check-list voor het onderhandelen over een licentiecontract WAARSCHUWING: Onze check-lists zijn bedoeld om u te helpen om bepaalde vragen te formuleren die u zich bij het onderhandelen

Nadere informatie

PB calc & consult houdt zich alle rechten voor met betrekking tot updates alsook andere bronnen van terbeschikkingstelling.

PB calc & consult houdt zich alle rechten voor met betrekking tot updates alsook andere bronnen van terbeschikkingstelling. p.1 van 6 GEBRUIKSRECHTOVEREENKOMST voor BouwData PB Deze gebruiksrechtovereenkomst wordt gesloten tussen U als eindgebruiker, hierna genoemd de gebruiker, en PB calc & consult bvba, met maatschappelijke

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 4.3.2013 COM(2013) 109 final 2013/0065 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de ondertekening, namens de Europese Unie, van het Verdrag van de WIPO inzake

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN FEDICT DIENSTEN

ALGEMENE VOORWAARDEN FEDICT DIENSTEN ALGEMENE VOORWAARDEN FEDICT DIENSTEN Doel van het document: De algemene voorwaarden voor Fedict diensten bevatten de standaardvoorwaarden voor het gebruik van alle Fedict diensten. Ze worden aangevuld

Nadere informatie

Verhuurrichtlijn RICHTLIJN 2006/115/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. van 12 december 2006

Verhuurrichtlijn RICHTLIJN 2006/115/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. van 12 december 2006 Verhuurrichtlijn RICHTLIJN 2006/115/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 12 december 2006 betreffende het verhuurrecht, het uitleenrecht en bepaalde naburige rechten op het gebied van intellectuele

Nadere informatie

Overeenkomst Journalisten

Overeenkomst Journalisten Overeenkomst Journalisten De ondergetekende. 1. De besloten vennootschap Pressexpress BV, kantoorhoudende te Amstelveen, 1181 JC, Biesbosch 225, hierna te noemen PEBV 2. de journalist/ freelancer schrijver,

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 2. TOEPASSINGSGEBIED VAN HET RECHT OP AFBEELDING...33

INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 2. TOEPASSINGSGEBIED VAN HET RECHT OP AFBEELDING...33 INHOUDSOPGAVE DANKWOORD... v VOORWOORD...vii HOOFDSTUK 1. DE GRONDSLAG... 1 1. De grondslag: het persoonlijkheidsrecht op afbeelding... 1 2. Invloed van de mensenrechten... 3 A. Art. 22 G.W.... 4 B. Art.

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 21.10.2014 COM(2014) 638 final 2014/0297 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de sluiting, namens de Europese Unie, van het Verdrag van Marrakesh tot bevordering

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 1-6 Europese economische samenwerkingsverbanden en economische samenwerkingsverbanden

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 1-6 Europese economische samenwerkingsverbanden en economische samenwerkingsverbanden COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 1-6 Europese economische samenwerkingsverbanden en economische samenwerkingsverbanden De Europese Ministerraad hechtte op 25 juli 1985 zijn goedkeuring

Nadere informatie

De toenemende invloed van het Handvest op het auteursrecht AIPPI. woensdag 11 maart 2015

De toenemende invloed van het Handvest op het auteursrecht AIPPI. woensdag 11 maart 2015 De toenemende invloed van het Handvest op het auteursrecht AIPPI woensdag 11 maart 2015 1 Quaedvlieg 2006 Het lijkt geen goed idee dat iedere individuele rechter in ieder individueel geval een eigen afweging

Nadere informatie

ICT Recht. Ban Illegale Games & Software. Pascal de Bruijn

ICT Recht. Ban Illegale Games & Software. Pascal de Bruijn ICT Recht Ban Illegale Games & Software Inhoudsopgave Inleiding...3 De regels...4 Je mag geen kopie voor jezelf maken...4 Verspreiden van illegale games en software is illegaal...4 Downloaden is ook kopieren...5

Nadere informatie

Auteur. Onderwerp. Datum

Auteur. Onderwerp. Datum Auteur Stefan Nerinckx Onderwerp Het toepasselijk recht op verbintenissen voortvloeiend uit (internationale) arbeidsovereenkomsten: een nieuwe Europese verordening in de maak? Datum april 2005 Copyright

Nadere informatie

A D V I E S. over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE NATUURLIJK MINERAAL WATER EN BRONWATER

A D V I E S. over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE NATUURLIJK MINERAAL WATER EN BRONWATER Doc. nr. E2:90005C04 Brussel, 30.3.1999 MH/GVB/LC A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE NATUURLIJK MINERAAL WATER EN BRONWATER (bekrachtigd door de Hoge Raad voor de Middenstand

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N Handelspraktijken Voorv. Prod. A03 Brussel, 23.09.2008 MH/AB/LC A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT TOT OMZETTING VAN DE RICHTLIJN 2007/45/EG

Nadere informatie

auteursrechten gaat...

auteursrechten gaat... Als het over auteursrechten gaat... Dé partner voor Nederlandstalige auteurs Over auteursrecht regisseurs scenaristen literaire auteurs animatiefilmers documentairemakers reportagemakers theaterauteurs

Nadere informatie

1/ Wie zijn wij? 2/ Onze website

1/ Wie zijn wij? 2/ Onze website dejuristen IP and ICT Law Belliardstraat 2 B- 1000 Brussel Belgium Phone +32 (0) 2 540 20 66 Fax +32(0) 9 296 13 41 www.dejuristen.be contact@dejuristen.be DISCLAIMER Het gebruik van onze website gaat

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Nieuwsbrief Imposto Advocaten 2015/1 Onderwerp Auteursrechten in fiscalibus - opportuniteiten, ook voor ondernemingen... Datum 12 februari 2015 Copyright and disclaimer De inhoud van dit document

Nadere informatie

Wie geniet bescherming van zijn handelsnaam?

Wie geniet bescherming van zijn handelsnaam? Bescherm uw handels -, vennootschaps - en merknaam Naambekendheid is voor de handelaar van onschatbare waarde. Consumenten, klanten en leveranciers kopen producten van een bepaald merk of drijven handel

Nadere informatie

auteursrechten gaat...

auteursrechten gaat... Als het over auteursrechten gaat... Dé partner voor Nederlandstalige auteurs www.deauteurs.be Over auteursrecht Hebt u een vraag of wilt u zich graag aansluiten bij deauteurs, neem dan contact op met de

Nadere informatie

Algemene voorwaarden. 1. Algemene informatie. 2. Toegang tot de website DENA STABLES ALGEMENE VOORWAARDEN

Algemene voorwaarden. 1. Algemene informatie. 2. Toegang tot de website DENA STABLES ALGEMENE VOORWAARDEN I Algemene voorwaarden 1. Algemene informatie Behoudens uitdrukkelijke schriftelijke toestemming tot afwijking, zijn deze algemene voorwaarden van toepassing op alle contractuele relaties tussen enerzijds

Nadere informatie

meest gestelde vragen over Auteursrecht De Gier Stam &

meest gestelde vragen over Auteursrecht De Gier Stam & meest gestelde vragen over Auteursrecht De Gier Stam & De 10 meest gestelde vragen over Auteursrechten De Gier Stam & Colofon De Gier Stam & Advocaten Lucasbolwerk 6 Postbus 815 3500 AV UTRECHT t: (030)

Nadere informatie

Advies van 18 juli 2005 uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen

Advies van 18 juli 2005 uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen ADVIES- EN CONTROLECOMITE OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref: Accom ADVIES 2005/1 Advies van 18 juli 2005 uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen

Nadere informatie

A creative commons presenteert: creatieve werken. delen met anderen - een strip. door alex roberts, rebecca royer en jon phillips

A creative commons presenteert: creatieve werken. delen met anderen - een strip. door alex roberts, rebecca royer en jon phillips A creative commons presenteert: creatieve werken delen met anderen - een strip door alex roberts, rebecca royer en jon phillips A creatieve werken delen met anderen Met Creative Commons gaat voor iedereen

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2012/17 - Erkenning van opbrengsten en kosten. Advies van 7 november 2012

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2012/17 - Erkenning van opbrengsten en kosten. Advies van 7 november 2012 COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2012/17 - Erkenning van opbrengsten en kosten Advies van 7 november 2012 I. Onderwerp van het advies 1. In het artikel 31, 1 van de Vierde Europese Richtlijn

Nadere informatie

Privacy Verklaring versie 01-10-2015

Privacy Verklaring versie 01-10-2015 Privacy Verklaring versie 01-10-2015 1. Algemene bepalingen inzake gegevensverwerking 1.1. Met gegevensverwerking wordt het verzamelen, vastleggen, arrangeren, bewaren, wijzigen, openbaar maken, overleggen,

Nadere informatie

Van mijn kleur moet je afblijven!?

Van mijn kleur moet je afblijven!? Van mijn kleur moet je afblijven!? Studiedag kleur & communicatie ICC Gent 14 maart 2008 Wat te verwachten? Wat te verwachten? Korte schets van beschermingsmogelijkheden Heel wat voorbeelden Mijn visie

Nadere informatie

Privacy Verklaring. MoneYou

Privacy Verklaring. MoneYou Privacy Verklaring MoneYou Inhoudsopgave Privacy Verklaring Moneyou 1 Verwerking van persoonsgegevens 3 2 Voorwerp van deze privacyverklaring 3 3 Verwerkte persoonsgegevens en doelen van de verwerking

Nadere informatie

Deze overeenkomst heeft tot doel de modaliteiten voor die toegangsmachtiging te regelen.

Deze overeenkomst heeft tot doel de modaliteiten voor die toegangsmachtiging te regelen. Pagina 1/5 Overeenkomst inzake het gebruik van DVV e-services Na kennis te hebben genomen van deze overeenkomst, gelieve de bepalingen ervan te aanvaarden door de ontbrekende gegevens in te vullen en dit

Nadere informatie

Referentie: 2014042238. Regeling ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling bij commissies van Zorginstituut Nederland

Referentie: 2014042238. Regeling ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling bij commissies van Zorginstituut Nederland Referentie: 2014042238 Regeling ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling bij commissies van Zorginstituut Nederland De Raad van Bestuur van Zorginstituut Nederland, gelet

Nadere informatie

Het productie-artiestcontract

Het productie-artiestcontract Het productie-artiestcontract Check-list voor het onderhandelen over een productie-artiestcontract WAARSCHUWING: Onze check-lists zijn bedoeld om u te helpen om bepaalde vragen te formuleren die u zich

Nadere informatie

Betreft: vragen ontvangen na datum 19 oktober 2011

Betreft: vragen ontvangen na datum 19 oktober 2011 Bijkomende vragen gesteld per email op 4 november 2011 in het kader van de Ontwerpopdracht Realisatie Renovatiedossier Algemeen Ziekenhuis St.-Blasius Beperkte offerteaanvraag Betreft: vragen ontvangen

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST BIJ HET UITSCHRIJVEN VAN EEN SCENARIO

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST BIJ HET UITSCHRIJVEN VAN EEN SCENARIO SAMENWERKINGSOVEREENKOMST BIJ HET UITSCHRIJVEN VAN EEN SCENARIO TUSSEN :, auteur,, ENERZIJDS, EN, auteur, ANDERZIJDS, GELET OP HET FEIT DAT De auteurs besloten hebben om hun bekwaamheden en krachten te

Nadere informatie

G E B R U I K S O V E R E E N K O M S T P R O G R A M M A T U U R

G E B R U I K S O V E R E E N K O M S T P R O G R A M M A T U U R G E B R U I K S O V E R E E N K O M S T P R O G R A M M A T U U R Van AP Oplossingen gevestigd te Enschede nader te noemen AP Oplossingen 1. ALGEMEEN 1. 1 Op de levering van software zijn de bepalingen

Nadere informatie

Reclame en marketing: een gemeenschappelijk kader voor beroepsbeoefenaars

Reclame en marketing: een gemeenschappelijk kader voor beroepsbeoefenaars Reclame en marketing: een gemeenschappelijk kader voor beroepsbeoefenaars van de drie Instituten De reclame, het promoten van de diensten, de marketing, oftewel de communicatie vormt het verlengstuk van

Nadere informatie

Inleiding, toelichting... 2. Algemene bepalingen... 2. Artikel 1: Begripsbepalingen... 2. Artikel 2: Reikwijdte... 3. Artikel 3: Doel...

Inleiding, toelichting... 2. Algemene bepalingen... 2. Artikel 1: Begripsbepalingen... 2. Artikel 2: Reikwijdte... 3. Artikel 3: Doel... PRIVACYREGLEMENT REGIORECHT ANTI-FILESHARINGPROJECT INHOUD Inleiding, toelichting... 2 Algemene bepalingen... 2 Artikel 1: Begripsbepalingen... 2 Artikel 2: Reikwijdte... 3 Artikel 3: Doel... 3 Rechtmatige

Nadere informatie

Wat kan men meer bepaald voor aanhangwagens afleiden uit die definitie?

Wat kan men meer bepaald voor aanhangwagens afleiden uit die definitie? DE PROBLEMATIEK VAN DE AANHANGWAGENS De eerste Europese richtlijn betreffende verplichte verzekering van de burgerlijke aansprakelijkheid voor motorrijtuigen 1 bepaalt dat alle Lidstaten de nodige maatregelen

Nadere informatie

Niet-tastbare objecten die waardevol, absoluut en exclusief zijn

Niet-tastbare objecten die waardevol, absoluut en exclusief zijn ICT & Recht Samengesteld door Leon Wetzel Intellectueel eigendom Wat valt onder intellectueel eigendom? Programmatuur Databanken Merken Handelsnamen Domeinnamen Octrooien Mediarecht Kwekersrecht Chipsrecht

Nadere informatie

DIGITAAL DEPOT Auteursrechtelijk luik: stand van zaken

DIGITAAL DEPOT Auteursrechtelijk luik: stand van zaken http://www.edavid.be DIGITAAL DEPOT Auteursrechtelijk luik: stand van zaken AUTEURS: Evi WERKERS en Hannelore DEKEYSER Legal Researchers ICRI KULeuven 20 oktober 2006, Leuven 0. INHOUDSTAFEL 0. Inhoudstafel...

Nadere informatie

Open Source Software. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl)

Open Source Software. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Open Source Software Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Open Source Software (OSS) Wat is het Waarom willen we het wel (of niet) OSS voorbeelden Geschiedenis Licenties Ontwikkeling en ondersteuning Wat

Nadere informatie

DISCLAIMER Dairy Training Centre

DISCLAIMER Dairy Training Centre Gebruikersvoorwaarden Voor de toegang tot en het gebruik van deze website gelden, naast de toepasselijke wet- en regelgeving, de hierna genoemde condities en bepalingen. Gebruik van deze website betekent

Nadere informatie

OVEREENKOMST TUSSEN. SECURITAS AB (publ) UNION NETWORK INTERNATIONAL DE ZWEEDSE UNIE VOOR TRANSPORTWERKERS (SWEDISH TRANSPORT WORKERS UNION) OVER

OVEREENKOMST TUSSEN. SECURITAS AB (publ) UNION NETWORK INTERNATIONAL DE ZWEEDSE UNIE VOOR TRANSPORTWERKERS (SWEDISH TRANSPORT WORKERS UNION) OVER Gelieve er nota van te nemen dat dit een vertaling is van een origineel document in het Engels. OVEREENKOMST TUSSEN SECURITAS AB (publ) EN UNION NETWORK INTERNATIONAL EN DE ZWEEDSE UNIE VOOR TRANSPORTWERKERS

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 9 juli 2004 (14.07) (OR. en) 11091/04 Interinstitutioneel dossier: 2004/001 (COD) LIMITE

PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 9 juli 2004 (14.07) (OR. en) 11091/04 Interinstitutioneel dossier: 2004/001 (COD) LIMITE Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 9 juli 2004 (4.07) (OR. en) PUBLIC 09/04 Interinstitutioneel dossier: 2004/00 (COD) LIMITE JUSTCIV 99 COMPET 3 SOC 337 CODEC 874 OTA van: het voorzitterschap

Nadere informatie

RECHT VAN DE INTELLECTUELE EIGENDOM

RECHT VAN DE INTELLECTUELE EIGENDOM 1 E BACHELOR INFORMATICA RECHT VAN DE INTELLECTUELE EIGENDOM SAMENVATTING DOOR PIETER DE BAETS (2009) Hoofdstuk 1: Inleiding... 3 1. Wat zijn intellectuele Eigendomsrechten (=IER)?... 3 2. kenmerken van

Nadere informatie

Privacyreglement Hulp bij ADHD

Privacyreglement Hulp bij ADHD Privacyreglement Hulp bij ADHD Paragraaf 1: Algemene bepalingen Artikel 1: Begripsbepaling In dit reglement wordt in aansluiting bij en in aanvulling op de Wet bescherming persoonsgegevens (Staatsblad

Nadere informatie

Zaak T-205/99. Hyper Srl tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen

Zaak T-205/99. Hyper Srl tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen Zaak T-205/99 Hyper Srl tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen Douanerechten Invoer van televisietoestellen uit India Ongeldige certificaten van oorsprong Verzoek tot kwijtschelding van invoerrechten

Nadere informatie

2. Soorten en verband

2. Soorten en verband Bij dit alles moet de rechter de rechten van verdediging eerbiedigen. Dit betekent dat hij, wanneer hij de rechtsgrond wenst te wijzigen en aan te passen, de debatten dient te heropenen om partijen toe

Nadere informatie

BESLUIT. Zaaknummer: 77 Fiscaal up to Date/Kluwer. Inleiding

BESLUIT. Zaaknummer: 77 Fiscaal up to Date/Kluwer. Inleiding BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit om geen toepassing te geven aan zijn bevoegdheid zoals beschreven in artikel 56, lid 1, van de Mededingingswet. Zaaknummer:

Nadere informatie

Tekst aangenomen door de plenaire vergadering. van het ontwerp van decreet

Tekst aangenomen door de plenaire vergadering. van het ontwerp van decreet ingediend op 340 (2014-2015) Nr. 3 3 juni 2015 (2014-2015) Tekst aangenomen door de plenaire vergadering van het ontwerp van decreet tot wijziging van het decreet van 27 april 2007 betreffende het hergebruik

Nadere informatie

PRIVACYREGLEMENT. Hoofdstuk 1: Algemene bepalingen

PRIVACYREGLEMENT. Hoofdstuk 1: Algemene bepalingen PRIVACYREGLEMENT Hoofdstuk 1: Algemene bepalingen Artikel 1: Begripsbepaling 1. In dit reglement wordt in aansluiting bij en in aanvulling op de Wet Bescherming Persoonsgegevens (Staatsblad 2000, 302)

Nadere informatie

edavid Digitale archivering Auteursrecht, technische beschermingsmaatregelen en wettelijk depot Hannelore Dekeyser April 2007 Versie 2.

edavid Digitale archivering Auteursrecht, technische beschermingsmaatregelen en wettelijk depot Hannelore Dekeyser April 2007 Versie 2. edavid Digitale archivering Auteursrecht, technische beschermingsmaatregelen en wettelijk depot Hannelore Dekeyser April 2007 Versie 2.0 In samenwerking met ICRI - K.U.Leuven - IBBT Expertisecentrum David

Nadere informatie

TOELICHTING MELDING ONRECHTMATIGE INFORMATIE

TOELICHTING MELDING ONRECHTMATIGE INFORMATIE TOELICHTING MELDING ONRECHTMATIGE INFORMATIE Vraag 1 Bij deze vraag dient u aan te geven wie de verzoeker is van deze melding. Eventuele correspondentie over de melding zal naar deze persoon worden verstuurd.

Nadere informatie

UITVOERINGSVOORWAARDEN VAN ONZE PRESTATIES

UITVOERINGSVOORWAARDEN VAN ONZE PRESTATIES UITVOERINGSVOORWAARDEN VAN ONZE PRESTATIES 1. Omschrijvingen Companywriters : De Besloten Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid, waarvan de vennootschapszetel gevestigd is te 4600 Wezet (Visé) (België),

Nadere informatie

Licenties, inleidende juridische aspecten

Licenties, inleidende juridische aspecten Licenties, inleidende juridische aspecten Door mr. Mathieu Paapst Inleiding Toen Richard Stallman eind jaren tachtig de GNU General Public License (GPL) schreef, deed hij dat met de bedoeling om te voorkomen

Nadere informatie

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST 1) Omschrijving van de arbeidsovereenkomst Artikel 3 van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten

Nadere informatie

gebruikersvoorwaarden

gebruikersvoorwaarden Gebruikersvoorwaarden van Aristoco International BVBA, fabrikant van Cubigo en MaxxGemak, leverancier van Cubigo NL Toestemming Als bezoeker of lid van Cubigo ga je akkoord met de onderstaande bepalingen

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 13 / 96 van 23 mei 1996 ------------------------------- O. ref. : 10 / A / 95 / 022 BETREFT : Advies uit eigen beweging betreffende

Nadere informatie

AUTEURSRECHT @ INTERNET. M arie-christine JANSSENS. Hendrik VA N HEES. UGf!

AUTEURSRECHT @ INTERNET. M arie-christine JANSSENS. Hendrik VA N HEES. UGf! AUTEURSRECHT @ INTERNET M arie-christine JANSSENS Hendrik VA N HEES m ' UGf! IN H O U D INHOUD I. IN L E ID IN G... 11 1. H et auteursrecht en zijn impact op het dagelijks leven... 11 2. H et auteursrecht

Nadere informatie

Het Praktijkboek Informaticarecht

Het Praktijkboek Informaticarecht Het Praktijkboek Informaticarecht Wat u moet weten over informaticarecht gebundeld in een praktische en deskundige gids. Ywein Van den Brande www.crealaw.eu Copyright Ict Law Partners bvba 2015 Uitgever:

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N HANDELSPRAT - Fitness A04 Brussel, 29 september 2010 MH/SL/AS A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE FITNESS- EN WELLNESSCONTRACTEN

Nadere informatie

Algemene gebruiksvoorwaarden

Algemene gebruiksvoorwaarden Algemene gebruiksvoorwaarden De Juvederm website is eigendom van Allergan Limited ('Allergan'), en is uitsluitend bestemd voor inwoners van Nederland en België. De op deze site verstrekte informatie is

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST SAMENWERKINGSOVEREENKOMST Gesloten tussen: Knooppunt vzw, Met maatschappelijke zetel te 2140 Borgerhout, Te Boelaerlei 37, KBO 0818.484.416 Hier rechtsgeldig vertegenwoordigd door [naam], [functie] Hierna:

Nadere informatie

GEBRUIKERSVOORWAARDEN THE JOBCONNECTOR. B.V. ("The JobConnector"). The JobConnector is geregistreerd bij het Handelsregister te Amsterdam.

GEBRUIKERSVOORWAARDEN THE JOBCONNECTOR. B.V. (The JobConnector). The JobConnector is geregistreerd bij het Handelsregister te Amsterdam. GEBRUIKERSVOORWAARDEN THE JOBCONNECTOR I. ALGEMENE BEPALINGEN 1 Algemeen 1.1 De website The JobConnector (de "Website") wordt beheerd door The JobConnector B.V. ("The JobConnector"). The JobConnector is

Nadere informatie

CONSTRUMAT ROOF SYSTEMS Wettelijke Informatie

CONSTRUMAT ROOF SYSTEMS Wettelijke Informatie CONSTRUMAT ROOF SYSTEMS Wettelijke Informatie Gebruiksvoorwaarden en wettelijke beperkingen Deze gebruiksvoorwaarden en wettelijke beperkingen zijn bepalend voor uw gebruik van deze Website. Lees onderstaande

Nadere informatie

Auteurs(contracten)recht

Auteurs(contracten)recht Auteurs(contracten)recht Een korte inleiding Vera van Buitenen Auteursrecht Het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen,

Nadere informatie

Wet van 19/12/05 betreffende precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten

Wet van 19/12/05 betreffende precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten Wet van 19/12/05 betreffende precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten Op 18.01.2006 verscheen in het Belgisch Staatsblad de Wet betreffende de precontractuele informatie bij

Nadere informatie

In deze noot komen de antwoorden of beide prejudiciële vragen aan bod. Maar eerst antwoord of de vraag wat een GUI nu eigenlijk is?

In deze noot komen de antwoorden of beide prejudiciële vragen aan bod. Maar eerst antwoord of de vraag wat een GUI nu eigenlijk is? Noot bij HvJEU,, 22 december 2010, zaak C-393/09, C Bezpečnostní softwarová asociace (BSA) tegen Ministerstvo kultury (prejudiciële vragen Nejvyšší správní soud,, Tsjechië) 1. Inleiding Op 22 december

Nadere informatie

Wat is open source. Open source als een ontwikkelmodel. De open source gemeenschap

Wat is open source. Open source als een ontwikkelmodel. De open source gemeenschap Wat is open source door Arnoud Engelfriet - 03-15-2011 http://www.itpedia.nl/2011/03/15/wat-is-open-source/ Open source is vrijelijk beschikbaar voor iedereen. Omdat het concept van software vrij aanbieden

Nadere informatie

Auteursrecht voor Wikipedianen. WCN 2013 Sjo Anne Hoogcarspel Klos Morel Vos & Schaap

Auteursrecht voor Wikipedianen. WCN 2013 Sjo Anne Hoogcarspel Klos Morel Vos & Schaap Auteursrecht voor Wikipedianen WCN 2013 Sjo Anne Hoogcarspel Klos Morel Vos & Schaap Internationale regelingen Nederlandse boekverkopers miljoenen verdienen omdat de Fransen vlug van geest zijn (Voltaire)

Nadere informatie

Gênant ACTUALITEITEN. Frederik van Nouhuys 1

Gênant ACTUALITEITEN. Frederik van Nouhuys 1 Gê n a n t Aanbestedingsrecht ACTUALITEITEN Gênant Frederik van Nouhuys 1 Eind vorig jaar is namens de Staatssecretaris van VWS een brief gestuurd aan de Europese Commissie omtrent de vraag of gemeentelijke

Nadere informatie

Gebruiksvoorwaarden Wijzelf

Gebruiksvoorwaarden Wijzelf Gebruiksvoorwaarden Wijzelf Welkom bij Wijzelf. Door gebruik te maken van de dienstverlening van Wijzelf en die van de Wijzelf zorgcoöperaties, onder andere door middel van de website van Wijzelf, gaat

Nadere informatie

Bewijswaarde van een sms-bericht bij de verkoop van een onroerend goed

Bewijswaarde van een sms-bericht bij de verkoop van een onroerend goed Bewijswaarde van een sms-bericht bij de verkoop van een onroerend goed Analyse arrest HvB Gent 26 september 2013 FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be

Nadere informatie

Algemene voorwaarden betreffende het gebruik van de Multipharma website en privacy beleid.

Algemene voorwaarden betreffende het gebruik van de Multipharma website en privacy beleid. Algemene voorwaarden betreffende het gebruik van de Multipharma website en privacy beleid. Multipharma C.V.B.A. ("Multipharma") Square Marie Curie 30 B-1070 Brussel BTW BE 0866.855.346 Verantwoordelijke

Nadere informatie

SWPBS vanuit juridisch oogpunt

SWPBS vanuit juridisch oogpunt SWPBS vanuit juridisch oogpunt Samenvatting uit: De Wilde M., en Van den Berg A. (2012), SWPBS, vanuit juridisch oogpunt, afstudeerrapport juridische afdeling Christelijke Hogeschool Windesheim, Zwolle

Nadere informatie

Nederlands Instituut van Psychologen 070-8888500. inzagerecht testgegevens

Nederlands Instituut van Psychologen 070-8888500. inzagerecht testgegevens POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN Nederlands Instituut van Psychologen

Nadere informatie

PRIVACY POLICY WANAGOGO

PRIVACY POLICY WANAGOGO PRIVACY POLICY WANAGOGO Alvorens Wanagogo te gebruiken dien je deze privacy policy aandachtig te lezen. Ben je jonger dan 18 jaar? Dan heb je toestemming nodig van één van je ouders of van je wettelijke

Nadere informatie

Inbreuk op een octrooi Kan u uw uitvinding commercialiseren?

Inbreuk op een octrooi Kan u uw uitvinding commercialiseren? Inbreuk op een octrooi Kan u uw uitvinding commercialiseren? Inleiding De vorige edities van Construction Rights geeft uitleg over wat een octrooi is, hoe dergelijk document is opgebouwd, waar men in databases

Nadere informatie

Boek I, titel 2 van het Wetboek van economisch recht Hoofdstuk 5. Definities eigen aan boek XIV:

Boek I, titel 2 van het Wetboek van economisch recht Hoofdstuk 5. Definities eigen aan boek XIV: Vrij beroep 1/ België Wet van 15 mei 2014 houdende invoeging van Boek XIV "Marktpraktijken en consumentenbescherming betreffende de beoefenaars van een vrij beroep" in het Wetboek van economisch recht

Nadere informatie

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 Relevante feiten Als kaderlid van M heeft eerste eiser in 1993 aandelenopties verkregen op aandelen

Nadere informatie