Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid A dream you dream alone is only a dream. A dream you dream together is reality.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2010-2011. A dream you dream alone is only a dream. A dream you dream together is reality."

Transcriptie

1 Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - A dream you dream alone is only a dream. A dream you dream together is reality. John Lennon

2

3 Milieubeleid Houten een duurzame en gezonde leefomgeving Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid -: Zichtbaar Duurzaam in de Samenleving

4 Inleiding Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Ambities Op 15 december 2009 heeft de gemeenteraad het Milieubeleidsplan vastgesteld. Het Milieubeleidsplan schetst het toekomstbeeld van een gezond en duurzaam Houten in In 2040 is Houten de stilste en schoonste gemeente rondom Utrecht. Houten klimaat- en energieneutraal. Houten nog steeds een van de meest natuurlijke gemeenten rondom Utrecht met volop groen en water. duurzaam materiaalgebruik en (lokale) kringlopen gemeengoed in Houten. In de periode leggen we een stevig fundament voor deze ambities. We zetten onze eerste stappen in de goede richting èn waken voor een stapje terug. In dit Uitvoeringsprogramma - staan de stappen die we tijdens de eerste tranche van deze collegeperiode zullen zetten. Voor elke activiteit formuleren we een eigen doel en in de vorm van de vier icoontjes is te zien aan welke ambitie een activiteit bijdraagt. Focus -: Zichtbaar Duurzaam De mogelijkheden zijn eindeloos. De activiteitencatalogus bij het Milieubeleidsplan getuigt hier al van. En bovendien dienen zich geregeld nieuwe initiatieven en ideeën aan. Helaas kunnen we niet alles (tegelijk) doen. Elk jaar opnieuw staan we voor de keuze waar we onze focus leggen. Voor dit Uitvoeringsprogramma -hebben we gekozen voor het thema Zichtbaar Duurzaam. We willen Houtenaren laten zien èn ervaren wat duurzaamheid is en hoe we Houten duurzamer kunnen maken. Daarom maken we vooral werk van activiteiten en projecten, die duurzaam gedrag stimuleren of waarin Houtenaren duurzaamheid kunnen ervaren. Dit zijn soms acties van de gemeente zelf en vaak juist acties van andere Houtenaren (bedrijven, bewoners), waar de gemeente een bijdrage aan levert. HOUTBAAR Bij de selectie van activiteiten hebben we één centraal uitgangspunt gehanteerd: de activiteiten moeten HOUTBAAR zijn. HOUTBAAR heeft hier meerdere betekenissen. In de eerste plaats de letterlijke betekenis(sen) 1 van houdbaar: 1. verdedigbaar, 2. te bewaren, goed te houden. Een zeer toepasselijk synoniem voor 1 Bron: Van Dale online. houdbaar in de tweede betekenis is duurzaam. In de tweede plaats staat HOUTBAAR voor de criteria die leidend zijn geweest bij de selectie: HOUTens: Zoveel mogelijk activiteiten doen we samen met de Houtense samenleving en/of andere overheden. De nadruk ligt op (maximale) ondersteuning van initiatieven die een bijdrage kunnen leveren aan de Houtense duurzaamheidsdoelstellingen. Betrouwbaar: Lopende activiteiten en initiatieven worden voortgezet. Bestaande afspraken met de Raad en externe partijen zijn leidend. All-inclusive: Duurzaamheid moet integraal onderdeel van (gemeentelijke) projecten worden. Daar zijn soms (op de korte termijn) extra investeringen voor nodig. Dat geld is er niet altijd. Dan maken we binnen de projecten (financiële) ruimte om ze een duurzame invulling te geven. Aansprekend: Activiteiten zijn zichtbaar, en inspireren en stimuleren tot duurzaam gedrag. Met activiteiten binnen de gemeentelijke organisatie wil de gemeente nadrukkelijk invulling geven aan haar voorbeeldfunctie. Realistisch: Activiteiten moeten bruikbaar zijn en worden uitgevoerd met de bestaande personeelsformatie en bestaande budgetten. We gaan daarom ook zoveel mogelijk gelijk op met de inspanningen van anderen. We zullen aansluiten bij (relevante) regionale, provinciale of landelijke projecten. En we zullen goede voorbeelden van anderen vertalen naar en introduceren in de Houtense context. Om de invulling van het eerste criterium duidelijk te maken staan bij elke activiteit de betrokkenen (binnen en buiten de gemeentelijke organisatie) benoemd. Met het oog op het laatste criterium geven we bij de verschillende activiteiten ook de (geschatte) personele inzet, kosten èn de dekking weer. Als het activiteiten zijn waarvan duurzaamheid een onderdeel is, hebben we hier alleen de getallen en bedragen voor duurzaamheid staan. Thema s De activiteiten zijn geclusterd in vijf groepen. Deze groepen zijn vooral gerelateerd aan de verschillende rollen die de gemeente bij een project of activiteit kan vervullen. Bijvoorbeeld initiërend, informerend of ondersteunend. Elke groep heeft een eigen thema meegekregen. De vijf thema s zijn: Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 2

5 Inleiding Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Duurzaam samenwerken Dit zijn activiteiten die de gemeente samen met anderen ontplooit. Die anderen kunnen een andere overheid (provincie of andere gemeente) zijn. Maar vaak zijn het Houtense bedrijven, instellingen (woningcoöperatie, zorginstelling), groeperingen of inwoners. Voor een deel zijn dit activiteiten waarvoor het initiatief bij anderen dan de gemeente ligt (de gemeente ondersteunt). Voor een ander deel zijn het activiteiten waarvoor de gemeente de Houtense samenleving nodig heeft om van die activiteiten een succes te maken. Duurzaam informeren, stimuleren & ontzorgen Dit zijn activiteiten waarmee de gemeente Houten informatie over duurzaamheid gemakkelijker toegankelijk wil maken voor haar inwoners en bedrijven. Ten eerste om de kennis over duurzaamheid te vergroten, maar ook om te stimuleren tot duurzamer gedrag. Met sommige activiteiten gaat de gemeente zelfs een stap verder door inwoners en/of bedrijven te helpen invulling te geven aan duurzaamheid. Duurzame kaders stellen Eén van de kerntaken van een gemeente is het ontwikkelen van beleid, het stellen van kaders. Onder dit thema staan beleidsdocumenten die opgesteld (moeten) worden in / en waarin duurzaamheid een belangrijke plaats inneemt. Duurzaam integreren Dit zijn projecten van de gemeente (gemeente initieert en regisseert) met in eerste instantie een ander doel dan duurzaamheid. In deze projecten liggen echter wel (grote) kansen op het gebied van duurzaamheid. Duurzaam doen Dit zijn activiteiten van de gemeente (gemeente initieert en regisseert) die primair op duurzaamheid gericht zijn. Op de volgende pagina s vindt u voor elk thema een korte toelichting op de activiteiten binnen dat thema en een tabel met een overzicht van de geplande activiteiten. Activiteiten aanbod versus capaciteit om het uit te voeren In dit uitvoeringsplan hebben wij bewust overgeprogrammeerd. De reden hiervoor is dat de gemeentelijke ondersteuningsuren beperkt zijn. Daarvoor willen we ons focussen op die activiteiten waarvoor we partners in de Houtense samenleving kunnen vinden. Omdat nu nog niet bekend is bij welke activiteiten dit het geval zal zijn, hebben we een breed scala aan activiteiten opgenomen, mede ook om vraag uit te lokken. Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 3

6 Duurzaam samenwerken Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Duurzaam samenwerken Dit zijn activiteiten die de gemeente samen met anderen ontplooit. Die anderen kunnen een andere overheid (provincie of andere gemeente) zijn. Maar vaak zijn het Houtense bedrijven, instellingen (woningcoöperatie, zorginstelling), groeperingen of inwoners. We willen zoveel mogelijk activiteiten samen met de Houtense samenleving ontplooien. Duurzaamheid wordt pas echt duurzaam als het door de Houtenaren wordt gezien als iets van henzelf. Daarom gaan we voor alle gemeentelijke ideeën en initiatieven (of die van andere overheden) zoeken naar partners binnen onze samenleving die met ons deze ideeën willen uitdragen, doorontwikkelen of willen exploiteren. Het is natuurlijk mooi als inwoners of bedrijven gemeentelijke initiatieven overnemen, maar nog mooier is het als zij zelf met ideeën komen, die ze met of beter nog zonder hulp van de gemeente tot bloei willen. Daarom zal een deel van de activiteiten gericht zijn op het bij elkaar brengen van mensen die belang hebben bij de gemeentelijke initiatieven, waarbij we nadrukkelijk kijken of zij het initiatief willen overnemen van de gemeente. Een ander deel richt zich juist op het uitdagen van de samenleving om zelf ideeën te ontwikkelen, waarbij we als gemeente hoogstens een ondersteunende rol willen hebben. Bedrijven Een mooi voorbeeld van beide bovengenoemde aspecten zien we bij duurzame energie: we onderzoeken de kansen voor een lokaal duurzaam energiebedrijf (werknaam H-DEC). Ook al zijn we als gemeente nu een van de initiatiefnemers, de idee is wel dat het eigendom uiteindelijk in handen van de Houtense samenleving komt. Tegelijkertijd bekijken we hoe we een lokaal particulier initiatief (ADEM), dat zich richt op de productie van duurzame energie, kunnen faciliteren en of er synergie is met de H-DEC. Verder neemt de gemeente deel aan het uitvoeringsconvenant Betere bereikbaarheid en parkeermogelijkheden Molenzoom. Binnen dit convenant wisselen de gemeente en bedrijven aan de Molenzoom kennis en ervaringen uit over mobiliteitsmanagement. Bijvoorbeeld over het gebruik van deelauto s voor dienstreizen en over Het Nieuwe Werken (flexplekken, thuiswerken, etc.). Zo verbeteren we samen de bereikbaarheid van het centrum van Houten, op een duurzame manier. Een duurzaam Houten kan niet zonder een actief betrokken bedrijfsleven. Met hen willen wij de kansen voor duurzame producten en duurzame productiemogelijkheden verkennen. En we bekijken of er bijvoorbeeld samenwerkingsverbanden zijn om deze vernieuwingen goed in de markt te zetten. Dergelijke samenwerkingsverbanden willen we vormgeven in duurzaamheidsplatforms. Als start organiseren we begin een klimaattop met het Houtense bedrijfsleven. Dit zal een tweejaarlijks terugkerend evenement worden (afgewisseld met de tweejaarlijkse milieu- en klimaatdag). Het eerste jaar zal het accent liggen op ideeën, kansen en goede voorbeelden. Bedrijven moeten het nut en plezier van duurzaam werken zien. We hopen na verloop van tijd steeds meer concrete resultaten te zien, zodat we kunnen zeggen: Houten werkt duurzaam! Inwoners Gericht op de inwoners stellen we een wedstrijd in rond een duurzaam onderwerp. Een soort talentenjacht voor en met de Houtenaren. Met veel aandacht voor de presentatie van de ingediende ideeën. De beste ideeën zullen we helpen realiseren. Ook aan dit vervolg zullen we aandacht blijven besteden. Voor denken we aan het onderwerp energiebesparing. Dit onderwerp sluit aan bij het Klimaatstraatfeest, dat jaarlijks op landelijk niveau georganiseerd wordt. Dit evenement zullen we blijven promoten en ondersteunen. Algemeen Ten slotte zullen we een klankbordgroep duurzaamheid instellen. Deze klankbordgroep volgt de uitvoering van het milieubeleidsplan, adviseert over te ondernemen acties en houdt het college een duurzame spiegel voor. De exacte invulling en opzet van de klankbordgroep zullen we in het najaar van uitwerken, zodat de groep in van start kan gaan. De samenstelling van deze klankbordgroep vormt een afspiegeling van de Houtense samenleving. Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 4

7 Duurzaam samenwerken Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Waarmee zijn we eind tevreden? Bedrijven Ten minste 5 aansprekende voorbeelden van bedrijven die hun bedrijfsvoering of producten verduurzaamd hebben Ten minste 2 duurzaamheidsplatforms waarop geïnteresseerde bedrijven ideeën uitwisselen en proberen via samenwerken of denken tot nieuwe ideeën te komen Een geslaagde klimaattop (minimaal 30 deelnemers, die er een dikke 7 voor geven) Als een lokaal energiebedrijf haalbaar is, de eerste concrete producten en voldoende lokale participatie (nog te concretiseren) Een actieve deelname in het uitvoeringsconvenant Molenzoom, waarbij door zowel de gemeente als de andere bedrijven de meerwaarde van onze deelname ervaren wordt. Inwoners Een geslaagde beste idee van Houten -competitie met tenminste 10 onderscheidende ideeën Ten minste 5 particuliere initiatieven Algemeen Een actieve klankbordgroep Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 5

8 Duurzaam samenwerken Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Betrokkenen Inzet Activiteit Bijdrage aan ambities: Jaar Doelstelling Gemeente Anderen Uren Geld ( ) Dekking Bedrijven: Klimaattop met lokaal bedrijfsleven (incl. businesscases) Opzetten duurzaamheidsplatforms Ondersteunen duurzame initiatieven ondernemers Houtense Duurzame Energie Coöperatie (H-DEC) ADEM Deelnemen aan uitvoeringsconvenant Molenzoom Inwoners: Ondersteunen duurzame initiatieven particulieren Wedstrijd Het duurzaamste idee van Houten Algemeen: Klankbordgroep duurzaamheid 30 bedrijven gaan aan de slag met duurzaamheid Minimaal 2 platforms waarin (structureel) wordt samengedacht en samengewerkt Elk jaar minimaal 2 nieuwe initiatieven steunen die bijdragen aan onze ambities Houtense Duurzame Energie Coöperatie operationeel voor 2012 Locale duurzame energieproductie voor 2012 Betere bereikbaarheid van de Molenzoom en kennis over Het Nieuwe werken Elk jaar minimaal 1 nieuw initiatief steunen dat bijdraagt aan onze ambities RBL, BCJ Div. bedrijven (n.t.b.) SLOK RBL Div. bedrijven SLOK RBL PM PM PM RBL, BCJ Eneco, Viveste, nieuwe participanten Budget Energie RBL, VTH ADEM P&O, RBL Minimaal 10 zinvolle inzendingen RBL, BCJ Ideeën & feedback van de Houtense samenleving op het duurzaamheidsbeleid Div. bedrijven Molenzoom RBL PM PM PM Inwoners, lokale media SLOK RBL, BCJ Div. leden (n.t.b.) Budget Energie Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 6

9 Duurzaam informeren, stimuleren & ontzorgen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Duurzaam informeren, stimuleren & ontzorgen Dit zijn activiteiten waarmee de gemeente Houten informatie over duurzaamheid gemakkelijker toegankelijk wil maken voor haar inwoners en bedrijven. Ten eerste om de kennis over duurzaamheid te vergroten, maar ook om te stimuleren tot duurzamer gedrag. We willen voor het realiseren van de milieudoelstellingen een fors beroep doen op initiatieven uit de samenleving. We realiseren ons dat daarvoor veel kennis, tijd en soms ook geld nodig is. Daarom zetten wij stevig in op het informeren, stimuleren en in sommige gevallen zelfs ontzorgen van Houtense bedrijven, scholen, verenigingen en inwoners. Uiteraard benutten we daarvoor ook onze bestaande contacten met de Houtense samenleving. Bijvoorbeeld met de milieuwerkgroepen, Transition Town Houten, de Fietsersbond en winkeliersverenigingen. Die kanalen zijn bij uitstek geschikt voor het stimuleren en identificeren van kansrijke, nieuwe initiatieven. Maar we gaan meer doen. En juist die niet reguliere acties willen we in dit Uitvoeringsprogramma specifiek benoemen. Bedrijven Richting bedrijven zetten we in op energiebesparing. Daarvoor lanceren we in een Energieloket voor bedrijven. Dat zal in ieder geval een virtueel loket (website) worden, dat ondernemers helpt de weg te vinden in de veelheid van technische mogelijkheden, subsidies, aanbieders etc. Maar het virtuele loket moet ook een middel worden om ervaringen te delen. Op de wall of fame kunnen bedrijven laten zien welke ideeën zij hebben ontplooid die misschien ook interessant zijn voor anderen. Uiteraard willen we daar als gemeente ook een bijdrage aan leveren. Na(ast) het virtuele loket hopen we ook een meer fysiek loket te realiseren waarbij we bedrijven in contact brengen met deskundigen (bijvoorkeur uit Houten zelf) die meer specifiek advies kunnen geven. Omdat de beste kansen voor duurzaamheid er zijn bij de start van een nieuw bedrijf of bij de bouw van een nieuw pand, willen we ook actief in gesprek met bedrijven die zich in Houten vestigen. Zo kunnen met hen bekijken welke kansen er zijn om zich vanaf de start als duurzame ondernemer (of ondernemer in duurzaamheid) te profileren. Ook moet er iets van een (virtuele) welkomstbrief komen waarin we hen uitnodigen om mee te werken aan onze milieu- en klimaatambities en hoe zij daarbij geholpen kunnen worden. Omdat de energieprestatie-eisen voor nieuwe woningen per 1 januari aanmerkelijk worden aangescherpt (de zogenaamde EPC-norm wordt 0,6), willen we met de bouwkolom (van projectontwikkelaars en aannemers tot makelaars en kopersbegeleiders) in gesprek over wat daar bij komt kijken en hoe we dit letterlijk en figuurlijk aan de klanten gaan verkopen. Deze nieuwe huizen komen steeds dichter bij de huizen die we nodig hebben om Houten klimaatneutraal te maken en dat mag best wel wat positieve aandacht hebben. Inwoners Ook om particulieren te informeren over energiebesparing en duurzame energie wordt er in een virtueel en fysiek Energieloket geopend. Ook hier staan tips voor energiebesparing centraal, zowel via gedragsverandering als door technische maatregelen. Uiteraard zullen ook de subsidiemogelijkheden niet ontbreken. Het Energieloket zal kleinschalig beginnen met een website, maar wordt langzaam uitgebreid. De exacte invulling werken we de komende maanden uit. Het toekomstige Houtense Duurzame Energiebedrijf kan hierin mogelijk ook een rol krijgen. Momenteel neemt Houten deel aan een belevingsonderzoek onder bewoners van huizen met duurzame installaties (bijv. zonnepanelen of warmtepompen). Met dit onderzoek willen we kennis vergaren over de ervaringen met, het gedrag en de motivatie van mensen voor duurzame elementen in huis. Deze kennis zullen we benutten bij toekomstige activiteiten en in de inhoud van het Energieloket. Om inwoners te stimuleren zelf een bijdrage te leveren aan een gezond en duurzaam Houten sluiten we weer aan bij enkele landelijke evenementen, die aansporen tot milieubewust gedrag: de Landelijke Opschoondag (onderdeel van het plusproject Zwerfafval), de Nationale Compostdag, Nacht van de Nacht en de Europese Mobiliteitsweek. Voor de Europese mobiliteitsweek zetten we in op een autoloze zondag op een deel van de rondweg. Onze NME-activiteiten voor schoolgaande kinderen (leskisten, buitenlessen, etc.) passen binnen deze campagne. Deze reguliere activiteiten blijven ook de komende periode gewoon doorgaan. Daarnaast ontwikkelt NME in twee nieuwe lespakketten: één voor het bos Nieuw Wulven en één bij het nieuwe natuurpad. Het natuurpad is een avontuurlijke speelplek/ontdekkingsroute voor kinderen, die in aan de Keercamp aangelegd wordt. Ten slotte start in het najaar van een samenwerkingsproject met Vakwerk Houten en Stichting Collusie. Stichting Collusie leidt elk jaar 4 Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 7

10 Duurzaam informeren, stimuleren & ontzorgen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - uitkeringsgerechtigden op tot energieadviseur. Zij gaan huishoudens binnen de gemeente Houten gratis energieadviezen geven, waarbij we ons vooral willen richten op de mensen met lage inkomens en ouderen, die een stijging van de energieprijzen het hardst in hun portemonnee zullen voelen. Bij dit project snijdt het mes aan twee kanten: de uitkeringsgerechtigden krijgen een opleiding die hun kans op een (nieuwe) baan vergroot, inwoners krijgen gratis energieadvies en kunnen zo maatregelen nemen om energie te besparen. Dat draagt ook bij aan klimaatambities van de gemeente. Gemeentelijke organisatie Voor de ondersteuning van de NME-activiteiten is een geschikte locatie onontbeerlijk. Vanwege het op termijn verdwijnen van de huidige NME-locatie op de Keercamp zal gezocht worden naar een nieuwe locatie. Binnen de gemeentelijke organisatie gaan we stappen zetten naar een duurzamere bedrijfsvoering (zie Duurzame kaders stellen en Duurzaam doen). Daar moeten en kunnen alle medewerkers een bijdrage aan leveren. Door ook als gemeentelijke organisatie deel te nemen aan een aantal (landelijke) campagnes zoals Rij 2 op 5 en Fietsen scoort willen we onze medewerkers informeren over de kansen die er zijn (op het werk en thuis) en hen enthousiasmeren en stimuleren om eigen activiteiten te ondernemen. Duurzaamheid wordt een thema bij de introductie van nieuwe medewerkers, maar ook bij andere leertrajecten. Bijvoorbeeld in de nieuwe leergang voor coördinatoren. Er komt een aparte interne campagne over duurzaam werken. Onderdeel daarvan wordt de permanente warme truiendag vanaf (de thermostaat gaat niet eenmalig, maar permanent een graadje lager). En om duurzaamheid beter in de organisatie te verankeren, onderzoeken we of het expliciet benoemd kan worden als aspect bij projectmatig werken. Bovendien is duurzaamheid een integraal thema in de uitwerking van het collegeprogramma. Waarmee zijn we eind tevreden? Bedrijven Een operationeel virtueel Energieloket Ten minste 10 bedrijven, die aangeven via dit loket tot verduurzaming te zijn gekomen Ten minste 10 gesprekken met bedrijven die zich in Houten willen vestigen of een nieuw bedrijfsonderkomen willen realiseren Een gezamenlijke campagne van de bouwkolom in Houten om de EPC 0.6- woning te promoten Inwoners Een operationeel virtueel Energieloket 300 gratis energiescans voor minderdraagkrachtigen, waarvan in ten minste 100 gevallen de bewoners ook daadwerkelijk energiebesparende maatregelen hebben genomen Door een verhoging van de inzamelfrequentie van plastic afval naar 1x per 2 weken worden de burgers ontzorgt die geen ruimte hebben om de plastic zakken tijdelijk op te slaan. Dit zal hopelijk ook weer leiden tot een hoger inzamelresultaat Ten minste 75% van de kinderen tussen 4 en 12 jaar nemen deel aan NMEactiviteiten, waaronder activiteiten in het bos Nieuw Wulven en het nieuwe natuurpad Gemeentelijke organisatie 40% van de medewerkers heeft meegedaan aan één van de (landelijke) campagnes Duurzaamheid is een vast thema in het introductieprogramma van de nieuwe medewerkers Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 8

11 Duurzaam informeren, stimuleren & ontzorgen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Bedrijven: Betrokkenen Activiteit Bijdrage aan ambities: Jaar Doelstelling Gemeente Anderen Uren Geld ( ) Dekking Energiebesparing bedrijven Virtueel energieloket met informatie over energiebesparing Extra actie richting nieuwkomers ("welkomstpakket"/gesprek) Gesprek met bouwkolom over promoten EPC-norm nieuwbouw Inwoners: Energieloket (virtueel & fysiek) met informatie over energiebesparing Gratis energie-adviezen door uitkeringsgerechtigden Belevingsonderzoek duurzame huizen Hogere frequentie plastic inzameling Landelijke campagnes: Plusproject Zwerfafval (incl. Landelijke opschoondag) Ten minste 10 bedrijven per jaar voeren duurzame maatregelen door RBL, VTH Laagdrempelige ontsluiting van informatie Agentschap NL, RBL, BCJ, VTH over duurzame energie & energiebesparing Energiecentrum SLOK 20% van de bedrijven dat zich in Houten Energiecentrum MKB RBL vestigt gaat aan de slag met duurzaamheid MKB SLOK Nieuwbouw voldoet aan EPC 0,6 en kopers weten dit RBL, VTH Laagdrempelige ontsluiting van informatie over duurzame energie & energiebesparing 200 advies met in 50% van de gevallen uitgevoerde adviezen. 100 kton CO 2- besparing per jaar Kennis vergaren over ervaring, motivatie & gedrag bewoners duurzame huizen RBL, BCJ, VTH Provincie Utrecht, Agentschap NL, Meer met Minder Inzet SLOK RBL, Vakwerk, SZ St. Collusie SLOK RBL Hogere scheidingsfractie plastic OW Stimuleren inwoners om hun eigen leefomgeving schoon te houden div. gemeenten, De Kock & Partners Inwoners, inzamelaar PM OW Inwoners Afvalstoffen heffing Subsidie Aanpak Zwerfafval Budget Afval Bewustwording inwoners van voordelen Nationale compostdag OW Inwoners gescheiden inzameling GFT-afval Bewustwording inwoners van duurzame Europese mobiliteitsweek RBL, OW, BCJ scholen SLOK vormen van mobiliteit Bewustwording inwoners van lichtvervuiling Budget Nacht van de nacht OW, FZ, PGA, RBL div. bedrijven & energiebesparing milieuzorg Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 9

12 Duurzaam informeren, stimuleren & ontzorgen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Betrokkenen Activiteit Bijdrage aan ambities: Jaar Doelstelling Gemeente Anderen Uren Geld ( ) Dekking Natuur- en Milieu Educatie (NME) Ontwikkelen nieuwe lespakketten (o.a. Nieuw Wulven) Aanleg Natuurpad Kinderen beleven & leren over natuur en duurzame leefomgeving Kinderen beleven & leren over natuur en duurzame leefomgeving Kinderen beleven & leren over natuur en duurzame leefomgeving Inzet RBL Buitenwijs RBL RBL, OW, BCJ Buitenwijs, provincie Utrecht Kinderboerderij, PSZ t Hummeltjeshonk 10 PM RAAMsubsidie Budgetten OW, NME, Recreatie, Milieuzorg Zoeken naar nieuwe NME-locatie Nieuwe NME-locatie voor de lange termijn RBL, PBA PM 25 PM PM Lespakket doe meer met afval Afvalscheiding door kinderen (en hun incl. bezoek afvalscheidingstation ouders) OW AVU, scholen Organisatie Nationale Boomfeestdag Het planten van bomen door schoolklassen OW scholen - PM PM Gemeentelijke organisatie: Campagne duurzaam werken Bewustwording medewerkers van duurzame manier van werken RBL, BCJ, P&O PM PM Warme truiendag (permanent) Bewustwording medewerkers van div. bedrijven & FZ, RBL energiebesparing scholen Rij 2 op 5 & Fietsen scoort Elk jaar wordt minstens km woonwerkverkeer met de fiets afgelegd Milieuzorg Budget P&O, RBL Introductie nieuwe medewerkers Elke nieuwe medewerker kent de duurzaamheidsambities en handelt ernaar P&O, RBL Leergang voor coördinatoren De coördinatoren kennen de duurzaamheidsambities en handelen ernaar P&O, RBL Uitwerking collegeprogramma Duurzaamheid als integraal thema in de uitwerking van het collegeprogramma CCS, RBL Projectmatig werken Duurzaamheid als integraal onderdeel van projectmatig werken P&O, RBL, POW Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 10

13 Duurzame kaders stellen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Duurzame kaders stellen Eén van de kerntaken van een gemeente is het ontwikkelen van beleid, het stellen van kaders. Onder dit thema staan beleidsdocumenten die opgesteld (moeten) worden in / en waarin duurzaamheid een belangrijke plaats inneemt. Beleid om het beleid, dat is niet duurzaam. Dat levert alleen een berg papier op, die in eerste instantie in een la en uiteindelijk in de papierbak verdwijnt. Maar om inwoners en bedrijven gericht met duurzaamheid aan de slag te laten gaan is er wel beleid nodig. De spelregels moeten duidelijk zijn: wat kan er wel of niet in Houten en waarom? We staan aan het begin van de transitie naar een duurzaam Houten. Het is goed om nu al na te denken wat we in de toekomst wel en niet willen. Aan welke eisen moet bijvoorbeeld een mini-windturbine doen? Kun je op elke plek in Houten warmte-koude-opslag toepassen? Heb je een vergunning nodig voor een oplaadpunt voor elektrisch vervoer bij je bedrijfspand? Er is voor iemand die goed wil doen, niets vervelender dan er achteraf achter te komen dat je de verkeerde dingen hebt gedaan. Om wildgroei en ongelukken te voorkomen stellen we voor verschillende duurzame ontwikkelingen nu de kaders vast. Visie Rond het thema duurzame mobiliteit is het relevant dat in onze visie op het openbaar vervoer in Houten wordt geactualiseerd. Openbaar vervoer is één van de vormen van duurzame mobiliteit. We willen vastleggen hoe we (de mogelijkheden voor) openbaar vervoer binnen Houten zien. Kaders Voor de volgende onderwerpen willen we kaders en hulpmiddelen ontwikkelen: miniwindturbines, opwekken van duurzame energie, licht & donkerte (lichtvervuiling en energiebesparing), oplaadpalen voor elektrisch vervoer (auto s, scooters, fietsen). Voor het thema geluid hebben we een wettelijke verplichting om het beleid te actualiseren. Dat moet uiterlijk in 2013 en daarvoor zal in begonnen worden met het actualiseren van de geluidskaarten. Parallel hieraan zullen we ook inventariseren hoe het gesteld is met de luchtkwaliteit in Houten. Uit deze inventarisatie moet duidelijk worden of dit onderwerp actie behoeft. Nieuwe thema s waarmee in / een aanvang zal worden gemaakt zijn biodiversiteit, gebiedsgericht stankbeleid en licht & donkerte. Voor biodiversiteit kijken we hoe we bij de inrichting van Houten en haar buitengebied rekening kunnen houden met aspecten die een gevarieerdere flora en fauna bevorderen. We willen in ieder geval een bijdrage leveren aan het stoppen van de teruggang in biodiversiteit. En waar mogelijk willen we binnen onze gemeentegrenzen de biodiversiteit een stimulans geven. Dat willen we in ieder geval doen voor de bijenstand in Houten. Voor gebiedsgericht stankbeleid gaan we de noodzaak en mogelijkheden verkennen. De visie voor het Eiland van Schalkwijk is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Bij licht & donkerte gaat het om het tegengaan van lichthinder en het bevorderen van donkertegebieden in het buitengebied. Dit alles gekoppeld aan het aspect energiebesparing. Voor biodiversiteit en licht & donkerte zal het accent liggen op het benoemen van aandachtspunten waarmee de gemeentelijke organisatie, maar ook bedrijven en inwoners rekening kunnen houden. In - gaan we ook meteen aan de slag met ten minste één biodiversiteitsproject. Is tenslotte het jaar van de biodiversiteit. Indien mogelijk proberen we in dit project de aanbevelingen rond licht & donkerte toe te passen. Daarnaast willen we kijken of we in enkele gebieden met overdadige verlichting (Houten-Vinex) of lichthinder (sportvelden) al direct maatregelen kunnen nemen. Beleid betekent ook dat we aangeven voor welke thema s initiatiefnemers op ondersteuning vanuit de gemeente mogen rekenen. Zo willen we via speciaal vestigingsbeleid meer duurzame bedrijven in Houten krijgen. Dat kunnen nieuwe bedrijven zijn, maar het kan ook gaan om Houtense bedrijven, die hun bedrijfsvoering of producten verduurzamen. Actieplannen Direct gerelateerd aan het milieubeleidsplan (MBP) zullen in drie actieplannen het licht zien. Ten eerste (de implementatie van) het communicatieplan, dat als bijlage bij dit uitvoeringsprogramma is ontwikkeld. Het communicatieplan bestaat uit twee delen: het interne communicatieplan (gericht op de medewerkers van de gemeente) en het externe communicatieplan (gericht op de bevolking en bedrijven van Houten). Het tweede plan is het monitoringsplan. Het doel van dit plan is dat we systematisch gaan vastleggen welke successen (of juist niet) er behaald zijn. Ook willen we een Staat van het Houtens Klimaat maken, waarin wij bijv. kengetallen over energiegebruik, duurzame energie, afvalproductie, bezit duurzame auto s etc. willen gaan vastleggen. We onderzoeken daarbij of GPR Gebouw in Houten ingevoerd kan worden als maatstaf voor duurzaam bouwen. De informatie over het Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 11

14 Duurzame kaders stellen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Houtens Klimaat delen we graag met de Houtense samenleving. En aan de hand van deze informatie kunnen we beoordelen of we toewerken naar de lange termijn doelen of dat er bijgestuurd moet worden. Het derde actieplan is het plan om van de gemeentelijke organisatie een energiezuinige, klimaatneutrale organisatie te maken. De eerste stappen zijn al gezet, o.a. door het inkopen van uitsluitend groene stroom en groen gas. Enkele acties voor /11 staan vermeld onder het thema Duurzaam doen. Daarnaast zal geïnventariseerd worden welke acties uit het vigerende Actieplan Geluid (meer) aandacht behoeven. Omdat er een discrepantie bestaat tussen de wettelijke geluidskaders en bijvoorbeeld geluidsbeleving of gezondheidsklachten. In proberen we een beter inzicht te krijgen in de mate waarin (verkeers)lawaai de woonkwaliteit beïnvloed en welke factoren daarvoor verantwoordelijk zijn. Ten slotte is ons fietsbeleid in aan een herziening toe. Als fietsstad hebben we een naam hoog te houden. Fietsen is één van de vormen van duurzame mobiliteit. Met het geactualiseerde fietsbeleid willen we vooral het fietsgebruik in Houten nieuwe impulsen geven om onze koppositie te behouden. Waarmee zijn we eind tevreden? Visie Een visiedocument, waarin wordt aangegeven hoe de bijdrage van het openbaar vervoer aan de duurzame mobiliteitsambities wordt versterkt Beleidskaders Introductie van de nieuwe kaders voor miniwindturbines in de experimenteergebieden van Crisis- en herstelwet bij de ondernemers in de in Houten aangewezen gebieden Doornkade, Meerpaal en Rondeel Opstellen en publiceren van plaatsingskaders voor diverse vormen van (grootschaliger) duurzame energieproductie, waarbij een kader voor Warmtekoude opslag in de bodem de eerste prioriteit heeft. Andere vormen zijn: grootschalige zonnepanelen, biovergisting en bio-wkk alsmede miniwindturbines buiten de experimenteergebieden Een geactualiseerde geluidskaart Brochures met aanbevelingen voor het versterken van de biodiversiteit resp. het tegengaan van lichtvervuiling met voor elk thema een concrete in het landschap zichtbare toepassing De actieplannen intern Implementatie van het communicatieplan, waarna 25% van de Houtense bevolking en 100% van de gemeentelijke organisatie op de hoogte is van de gemeentelijke ambities en activiteiten rond het milieubeleid Een eerste Milieu- en klimaatkaart van Houten. De gemeentelijke organisatie is 100% klimaatneutraal en 10% energiezuiniger Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 12

15 Duurzame kaders stellen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Betrokkenen Inzet Activiteit Bijdrage aan ambities: Jaar Doelstelling Gemeente Anderen Uren Geld ( ) Dekking Visie OV-visie (incl. lokaal OV binnen rondweg) Kaders Experiment/beleidskader Miniwindturbines Kaders voor de plaatsing van duurzame energie-installaties (WKO, PV, bio-wkk etc.) Licht- & donkertebeleid (incl. eerste maatregelen) Biodiversiteit (incl. eerste projecten) Gebiedsgericht stankbeleid (verkennen noodzaak & mogelijkheden) Luchtkwaliteit (inventarisatie) Kader voor oplaadpalen elektrisch vervoer Betere bekendheid met de OVmogelijkheden binnen Houten Minimaal 2 operationele miniwindturbines in de gebouwde omgeving Slimme toepassing van duurzame energie-installaties zonder negatieve consequenties Aanbevelingen om lichthinder te voorkomen gekoppeld aan energiebesparing Aanbevelingen hoe de biodiversiteit in Houten versterkt kan worden. Besluit mogelijk over wel of niet opstellen gebiedsgericht stankbeleid Kennis over mogelijke knelpunten luchtkwaliteit Heldere regels voor plaatsing van oplaadpalen voor elektrisch vervoer RBL RBL, VTH RBL, VTH, BCJ Provincie Utrecht, andere gemeenten RAAM, Provincie Utrecht Nieuw Beleid V&V Budget Energie 50 PM PM RBL, OW Provincie Utrecht Budget Energie RBL 40 PM PM VTH, RBL VTH, RBL Rijkswaterstaat 50 PM PM RBL, OW Vestigingsbeleid duurzame bedrijven Aanbevelingen voor het aantrekkelijk maken van Houten als vestigingsplaats van duurzame bedrijven. RBL, POW Actieplannen Geluidsplan (huidig) Duidelijk beeld verkeersgeluid (beleving, oorzaken & oplossingen) VTH, RBL 50 PM PM Geluidsplan (nieuw) Upgrade van de huidige geluidskaarten VTH, RBL PM PM PM Communicatieplan (intern & extern) Monitoringsplan Klimaatneutrale organisatie Houten Fietsstad Actieplan om te informeren en stimuleren tot milieubewust gedrag Overzicht van indicatoren om de effectiviteit van het milieubeleid te meten Gemeentelijke organisatie klimaatneutraal in Actueel actieplan om fietsgebruik in Houten verder te doen groeien BCJ, RBL SLOK RBL, VTH, BCJ, OW Agentschap NL RBL, BCJ, FZ, PGA, OW RBL, OW, POW, BCJ Budget Milieuzorg 50 PM PM Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 13

16 Duurzaam integreren Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Duurzaam integreren Dit zijn projecten van de gemeente (gemeente initieert en regisseert) met in eerste instantie een ander doel dan duurzaamheid. In deze projecten liggen echter wel (grote) kansen op het gebied van duurzaamheid. Duurzaamheid is niet iets dat op zichzelf staat. Het is een thema dat dwars door alle andere gemeentelijke aandachtsgebieden heen gaat. Of het nu om vervoer of om woningbouw gaat, er zijn altijd mogelijkheden deze te verduurzamen. Zelfs bij armoedebestrijding en re-integratie zijn er kansen voor duurzaamheid te onderscheiden. Aandacht voor de invloed van onze beslissingen of werkzaamheden op klimaat, natuur en leefbaarheid moet een automatisme worden. Daarom zetten we expliciet in op duurzaamheid in gemeentelijke projecten die een ander primair doel dienen. Voor en hebben we een aantal kansrijke projecten geselecteerd op het gebied van nieuwbouw, ruimtelijke ontwikkelingen en de gemeentelijke bedrijfsvoering. Met deze projecten laten we zien wat er mogelijk is en doen we ervaring op met integraal duurzaam denken, zonder daarbij de financiële realiteit uit het oog te verliezen. Zo wordt duurzaamheid langzaam gewoon. Nieuwbouw & (her)ontwikkeling In Houten zijn we nog op verschillende plaatsen bezig met nieuwbouw en (her)ontwikkeling. In Houten-Zuid gaat het om Hofstad IVb en Leebrug II 2 e fase. In Houten-Noord om een nieuw kringloopcentrum. In de (nabije) toekomst zullen het 3 e Voorzieningengebied en de veranderlocaties (her)ontwikkeld worden. Al deze vernieuwingen bieden kansen om iets duurzaams neer te zetten. Hofstad IV en Leebrug II 2 e fase zijn mogelijke locaties voor een ecowijk. Het nieuwe kringloopcentrum wordt een energiezuinig gebouw. In het 3 e Voorzieningengebied willen we duurzame bedrijvigheid stimuleren. De veranderlocaties zullen ieder voor zich beoordeeld moeten worden op hun duurzaamheidspotentieel, waarbij ook gekeken zal worden in hoeverre ook de omliggende wijk een energietransitie kan doormaken. Een andere ontwikkeling, die (deels) binnen Houten plaatsvindt, is de A12 Salto (Rijsburgerwegtracé). Wij zullen ons sterk maken voor een maximale duurzame inpassing van deze snelwegaansluiting. Voor het Eiland van Schalkwijk ontwikkelt de gemeente momenteel een gebiedsvisie, waarin het eiland als energie-eiland één van de ontwikkelingsbeelden is. Welk beeld er ook uitkomt, een duurzame ontwikkeling is voor alle scenario s een rode draad. Het gaat om een zo goed mogelijke integratie van landbouw, wonen, recreatie, natuur, water en energie. Met al die elementen samen willen we, samen met bewoners, (agrarische) bedrijven en natuurorganisatie een unieke duurzame synergie creëren. Openbare ruimte Ook buiten de grotere ruimtelijke projecten zijn er ook tal van kansen te benutten. Zo is eind 2009 het project Frisse scholen gestart. Een project gericht op het verbeteren van het binnenklimaat op scholen in combinatie met energiebesparing. Voor eind zullen bij 8 scholen maatregelen zijn doorgevoerd om het binnenklimaat en de energieprestatie van de schoolgebouwen te verbeteren. De carpoolplaats wordt zeer intensief gebruikt. Daarom zullen we in in overleg met Rijkswaterstaat onderzoeken of we de carpoolplaats kunnen uitbreiden. Ook in de openbare verlichting is veel energiebesparing te realiseren. Begin is er op enkele proeflocaties in Houten-Noord energiezuinige verlichting geplaatst om de inwoners te laten zien hoe energiezuinigheid kan samengaan met (sociale) veiligheid. Deze experimenten worden ook in gecontinueerd. Daarnaast gaan we op het fietspad door het Imkerspark ervaring opdoen met dimbare verlichting. Gemeentelijke organisatie De gemeente heeft begin haar ambities voor duurzaam inkopen vastgelegd in het nieuwe inkoopbeleid. In willen we al voor 75% duurzaam inkopen. Uiterlijk in 2015 moet dit 100% zijn. De implementatie loopt inmiddels. Duurzaam inkopen gaat natuurlijk om fairtrade, maar ook om duurzame materialen (bijvoorbeeld FSC-hout) en ecologische producten. Begin worden de Meerjaren Onderhoudsprogramma s (MOP s) voor de gemeentelijke gebouwen herzien. Daarin wordt expliciet aandacht besteed aan maatregelen voor het terugdringen van het energiegebruik, zoals isolatie en alternatieve energiebronnen. Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 14

17 Duurzaam integreren Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Waarmee zijn we eind tevreden? Algemeen In alle afdelingen hebben we iets met duurzaamheid gedaan, in de vorm van een project, een investeringsvoorstel, een lezing, Nieuwbouw & (her)ontwikkeling Alle nieuwbouw- en (her)ontwikkelingsprojecten bevatten minstens twee duurzame elementen De locatie voor een ecowijk is bekend Het derde voorzieningengebied is een icoon van duurzame gebiedsontwikkeling Het kringloopcentrum is gerealiseerd Gemeentelijke organisatie Met de maatregelen in de Meerjaren Onderhoudsprogramma s krijgen de gemeentelijke gebouwen minstens energielabel B 80% Van de inkopen is duurzaam Alle openbare verlichting die vervangen moet worden, wordt voorzien van een energiezuiniger vorm (PLL, LED of dimbare verlichting) Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 15

18 Duurzaam integreren Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Betrokkenen Inzet Activiteit Bijdrage aan ambities: Jaar Doelstelling Gemeente Anderen Uren Geld ( ) Dekking Nieuwbouw/(her)ontwikkeling: Derks Stedenbouw, Nieuwbouw Hofstad IV (incl. brede Duurzame wijk met daarin (mogelijk) POW, OW, RBL, Grontmij, Goudappel school) een ecowijk BCJ Coffeng Veranderlocaties Duurzame elementen in herontwikkeling veranderlocaties POW, RBL, BCJ Nieuwbouw Leebrug II fase 2 Duurzame wijk met daarin (mogelijk) een ecowijk POW, RBL, BCJ Kringloopcentrum 3e Voorzieningengebied A12 Salto (Rijsburgerweg) Eiland van Schalkwijk Openbare Ruimte Realisatie van een energiezuinig kringloopcentrum Duurzaam voorzieningengebied met goede aansluiting op omliggende natuur Maximale duurzame inpassing van A12 Salto Gebiedsvisie POW, OW, RBL, BCJ Arcadis, kringloopwinkel 30 PM PM POW, RBL, BCJ 100 PM PM RBL Provincie Utrecht RBL Bewoners, projectontwikkelaars, bedrijven etc Frisse scholen Op 8 scholen maatregelen voor energiebesparing en binnenklimaat WZ, RBL, VTH, PGA Onderzoek naar uitbreiden carpoolplaats Meer parkeerplaatsen voor carpoolers RBL Rijkswaterstaat 20 PM PM Openbare verlichting Proeftuinen Een uitgebreide gebruikerservaring met de geïnstalleerde verlichtingstypen. OW, RBL Provincie 25 budget OW Dimbare verlichting Imkerspark Gemeentelijke organisatie: Duurzaam Inkopen Meerjaren onderhoud programma s gemeentelijke gebouwen 50% energiebesparing t.o.v. huidige verlichting en een aanvaardbare veiligheidsbeleving OW, RBL, BCJ 5 regulier budget 75% duurzaam inkopen in alle afdelingen % energiebesparing in gemeentelijke gebouwen RBL, FZ, PBA PM PM PM Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 16

19 Duurzaam doen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Duurzaam doen Dit zijn activiteiten van de gemeente (gemeente initieert en regisseert) die primair op duurzaamheid gericht zijn en die ook meer in het teken staan van het realiseren van concrete resultaten. Hoewel duurzaamheid een onderwerp is dat door alle onderwerpen heen loopt, is er een aantal projecten dat juist primair een duurzaam doel heeft. Duurzame mobiliteit Een voorbeeld is het realiseren van oplaadpalen voor elektrische auto s, scooters en fietsen in Houten. In het najaar van gaan wij een samenwerking aan met stichting E-laad. Deze stichting realiseert minimaal 5 oplaadpunten voor elektrische auto s binnen onze gemeente. Dit najaar zullen we ook onderzoeken hoe we oplaadpunten voor scooters en fietsen kunnen (laten) realiseren. Eventuele plaatsing van oplaadpunten, zowel voor auto s als scooters en fietsen, vindt plaats in. We willen ook bewerkstelligen dat in de eerste elektrische scooters door Houten rijden. We zetten daarom in op de verhuur van elektrische scooters in het nieuwe fietstransferium. NS-fiets heeft dergelijke scooters al op andere stations. Behalve de elektrische auto stimuleert Houten ook de (zuinige) deelauto. We werken mee aan de plaatsing van deelauto s in Houten. En in doen we nog wat extra s: iedereen die voor het eerst zijn/haar rijbewijs haalt, krijgt een waardebon waarmee hij/zij kennis kan maken met de deelauto. Voor de doelgroep eigenaren van woningen van vóór 1985 willen we projecten gaan starten om de energieprestatie van deze woningen te upgraden naar de huidige maatstaven of hoger. Dit proces willen we ondersteunen met een lokaal project/ingenieursbureau dat mensen bij elkaar brengt en ondersteunt bij de realisatie. Op minimaal één van de gemeentelijke gebouwen, waarschijnlijk het gemeentehuis, gaan we zonnepanelen (PV-cellen) plaatsen, waarmee we een deel van het energieverbruik met zonne-energie dekken. Op de vierde verdieping van het gemeente komt in ieder geval zonwering op zonne-energie 2. Overig Naast de zonnepanelen zijn we nog meer van plan in de gemeentelijke organisatie. In moet de gemeentelijke organisatie volledig klimaatneutraal zijn. Om dit te bereiken wordt een pakket maatregelen uitgevoerd, vooral op het gebied van energiebesparing. Daarbij gaat het om kleinere maatregelen, zoals het plaatsen van LED-verlichting en slimme meters. Maar ook grotere maatregelen worden geïnventariseerd in het kader van de meerjarenonderhoudsplannen van de gemeentelijke gebouwen (zie Duurzaam integreren). Bovendien willen we Het Nieuwe Werken binnen de gemeentelijke organisatie introduceren. Dit moet leiden tot energiebesparing en minder woon-werk mobiliteit. Ook willen we dat voor het einde van al het herbruikbare afval op het gemeentehuis gescheiden wordt ingezameld. Duurzame energie & energiebesparing Vanuit een provinciale subsidieregeling heeft de gemeente een toezegging gekregen om een miniwindturbine te plaatsen, welke voor 50% door de Provincie wordt gefinancierd. Onderzocht wordt of deze op een gemeentelijk gebouw of elders in Houten (experimenteergebied) geplaatst kan worden. De procedures rond de drie windmolens aan de Veerwagenweg lopen al enige tijd. We hopen dat in de vergunningsprocedures kunnen worden afgerond, waarna de initiatiefnemer tot realisatie kan overgaan. Dit uiteraard onder het voorbehoud dat de Raad van State de vergunningen niet opnieuw vernietigt. 2 Omdat hier mee de aanleg van bedradingen wordt uitgespaard, is dit een mooi voorbeeld van kostenbesparende duurzaamheid Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 17

20 Duurzaam doen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - Waarmee zijn we eind tevreden? Duurzame mobiliteit Ten minste 5 oplaadpalen voor elektrische auto s en ook minstens 5 voor elektrische fietsen/scooters Elektrische auto s, -scooters en -fietsen zijn een bekend fenomeen in het Houtense straatbeeld Duurzame energie & energiebesparing Ten minste één aansprekend project waarin een straat of groep vergelijkbare huizen (minstens 20 woningen) energetisch wordt verbeterd naar huidige maatstaven of hoger. Minstens één gemeentelijk gebouw heeft zonnepanelen voor (een deel van) zijn energievoorziening Overig De gemeentelijke organisatie is klimaatneutraal en verbruikt 10% minder energie dan in 2009 Het afval op het gemeentehuis wordt gescheiden ingezameld Vastgesteld in de collegevergadering van 14 september 18

Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid A dream you dream alone is only a dream. A dream you dream together is reality.

Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid A dream you dream alone is only a dream. A dream you dream together is reality. Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - A dream you dream alone is only a dream. A dream you dream together is reality. John Lennon Milieubeleid -2040 Houten 2.0 - een duurzame en gezonde leefomgeving Uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Terugblik op het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid

Terugblik op het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid Terugblik op het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid - A dream you dream alone is only a dream A dream you dream together is reality John Lennon Milieubeleid -2040 Houten 2.0 - een duurzame en gezonde leefomgeving

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014

Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Inspiratielijst voor het verduurzamen van festivals en evenementen in Twente

Inspiratielijst voor het verduurzamen van festivals en evenementen in Twente Inspiratielijst voor het verduurzamen van festivals en evenementen in Twente Onderdeel 1. Gegevens en indicatoren van het evenement Gegevens Evenement Naam: Datum: Korte Omschrijving Bezoekers: Deelnemers:

Nadere informatie

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020 UITVOERINGSPROGRAMMA Het Uitvoeringsprogramma van het Milieubeleidsplan omvat negentien projecten waarin de verschillende milieurelevante thema s en de vier benoemde doelgroepen (inwoners, bedrijven, samenkomen.

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

helpende hand Groningse gemeenten :SLIM Ondersteuningsprogramma gemeenten

helpende hand Groningse gemeenten :SLIM Ondersteuningsprogramma gemeenten helpende hand Groningse gemeenten :SLIM Ondersteuningsprogramma gemeenten 2011-2013 Energiebesparing Betaalbaarheid van wonen Gezondheid van binnenmilieu en comfort Kansen voor de lokale economie Redenen

Nadere informatie

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Energie in de provincie Utrecht Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Doel van Onderzoek Dit onderzoek dient om: 1. Een nieuw overzicht samen te stellen van het energiegebruik

Nadere informatie

Vragenlijst met scores in procenten

Vragenlijst met scores in procenten Vragenlijst met scores in procenten Het percentage tussen haakjes is het aandeel respondenten dat de vraag heeft beantwoord. De gemeente Amersfoort wil als stad in 2030 CO2-neutraal te zijn. Dit betekent

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid gemeente Eindhoven Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer Bijlage bij RIB Einddoelen programma Duurzaamheid Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid Energie

Nadere informatie

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020 Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Inleidend 1.2 Energievisie Hoeksche Waard 2. Activiteiten

Nadere informatie

Herontwikkeling Stenen Poort Versie: 1.2 Datum: Beoogd projectleider: Hans Mieras FCL-nummer: Aanleiding en probleemstelling

Herontwikkeling Stenen Poort Versie: 1.2 Datum: Beoogd projectleider: Hans Mieras FCL-nummer: Aanleiding en probleemstelling Projectopdracht Herontwikkeling Stenen Poort Versie: 1.2 Datum: 17-08-2011 Beoogd projectleider: Hans Mieras FCL-nummer: 700285 Aanleiding en probleemstelling De raad heeft op 19 april 2011 de gebiedsvisie

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Energietransitie Utrecht: gebiedsgericht naar een aardgasvrije stad. Hier komt tekst Joop Oude Lohuis. Utrecht.nl

Energietransitie Utrecht: gebiedsgericht naar een aardgasvrije stad. Hier komt tekst Joop Oude Lohuis. Utrecht.nl Energietransitie Utrecht: gebiedsgericht naar een aardgasvrije stad Hier komt tekst Joop Oude Lohuis Hier 22 mei komt 2017 ook tekst Van Globaal Doel naar Lokaal aan de Slag Klimaatakkoord Parijs In 2050

Nadere informatie

ROUTEKAART DUURZAAM OSS

ROUTEKAART DUURZAAM OSS ROUTEKAART DUURZAAM OSS 2025-2030 Duurzaam Oss Alle gemeentelijke gebouwen energieneutraal of energieleverend in 2025 Bestaande woningen en gebouwen energiezuiniger maken Verduurzamen verkeer en vervoer

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

Bijlage bij programma Duurzaam Houten: activiteitenoverzicht

Bijlage bij programma Duurzaam Houten: activiteitenoverzicht Bijlage bij programma Duurzaam Houten: activiteitenoverzicht 1a. Geïniteerde projecten 2016 (waarvan sommige doorlopend in 2017 & 2018) Activiteit People Planet Prosperity Energie Kringlopen Groen en Duurzame

Nadere informatie

Overijssel kleurt groen in 2020

Overijssel kleurt groen in 2020 Overijssel kleurt groen in 2020 Natuur en Milieu Overijssel Circulaire economie Vitale leefomgeving Kracht van de samenleving Waarom een groen Overijssel? Winst voor iedereen: Vitale leefomgeving voor

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren Jaarverslag 2013 Van pionieren naar realiseren 1 1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 2 2.1 2.2 2.3 Inhoudsopgave 1. Bestuur ECD Het bestuur van de ECD, in 2013 bestaande uit dhr. D.A. van Steensel (HVC) en dhr. H.P.A.

Nadere informatie

Duurzaamheidsbeleid van Gorinchem

Duurzaamheidsbeleid van Gorinchem Duurzaamheidsbeleid van Gorinchem EffectenArena: Ecorys in gesprek met betrokken partijen. Stadhuis, Gorinchem 18 februari 2016 Agenda Introductie Voorstelronde Het onderzoek van Ecorys Algemeen beeld

Nadere informatie

Communicatieplan Duurzaamheid Interne bijlage bij Communicatieplan Duurzaamheid powerpoint overzicht

Communicatieplan Duurzaamheid Interne bijlage bij Communicatieplan Duurzaamheid powerpoint overzicht Communicatieplan 2010-2012 Interne bijlage bij Communicatieplan powerpoint overzicht Inhoudsopgave Communicatieplan duurzaamheid 2010-2012... 1 Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 1 Doelstellingen... 1 Doelgroepen...

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Lingewaard 2014-2015

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Lingewaard 2014-2015 1 Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Lingewaard 2014-2015 Geactualiseerde versie januari 2014 Thema's Projectnr. Interne Acties urenlast Kosten 2014 2014 2015 totaal Kosten 2015 Subsidie van derden

Nadere informatie

Verslag van de informatieavond over het Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede

Verslag van de informatieavond over het Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede Verslag van de informatieavond over het Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede Datum: Onderwerp: Aanwezig: Notulist: 26 oktober 2009, 19.30-21.30 uur Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede Henk Muis, wethouder

Nadere informatie

2016-728. Initiatiefvoorstel Sport en duurzaamheid

2016-728. Initiatiefvoorstel Sport en duurzaamheid 2016-728 Initiatiefvoorstel Sport en duurzaamheid Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Commissie Omgevingsbeleid op 23 maart 2016 - Provinciale Staten op 13 april 2016 - fatale beslisdatum: 13 april

Nadere informatie

Duurzame campus. Wat maakt Wageningen Campus duurzaam? NDDHO 20 mei 2016, Erna Maters & Joke Luttik

Duurzame campus. Wat maakt Wageningen Campus duurzaam? NDDHO 20 mei 2016, Erna Maters & Joke Luttik Duurzame campus Wat maakt Wageningen Campus duurzaam? Tips and tricks voor het verduurzamen van een universiteitsterrein NDDHO 20 mei 2016, Erna Maters & Joke Luttik Inhoud Wat maakt de campus duurzaam?

Nadere informatie

AMBITIEDOCUMENT ZONNE-ENERGIE UITWERKING OMGEVINGSVISIE - GEMEENTE OPSTERLAND

AMBITIEDOCUMENT ZONNE-ENERGIE UITWERKING OMGEVINGSVISIE - GEMEENTE OPSTERLAND GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Opsterland. Nr. 25469 16 februari 2017 AMBITIEDOCUMENT ZONNE-ENERGIE UITWERKING OMGEVINGSVISIE - GEMEENTE OPSTERLAND 1.INLEIDING ZONNE-ENERGIE IN OPKOMST Het

Nadere informatie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Project Doelstelling wel deels niet anders ingevuld CO2- uitstoot verlaging woon- /bdrf.lasten creatie nieuw

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Gerben van Lunteren, Feike van der Zandt, Aernoud Olde, Renske den Exter, Raoul Santibanez Gemeenten: Blaricum, Bussum, Hilversum, Huizen, Laren, Muiden, Naarden,

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Concept Raadsvoorstel

Concept Raadsvoorstel Concept Raadsvoorstel Aan de raad van de gemeente Sliedrecht Agendapunt: Sliedrecht, 15 december 2009 Onderwerp: Milieubeleidsplan en -uitvoeringsprogramma 2010-2011 Voorgesteld besluit: Wij stellen u

Nadere informatie

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk?

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Conclusies nav onderzoek in Opdracht van agentschap NL Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dit rapport is bestemd voor de organisatie

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Projectopdracht en Plan van aanpak

Projectopdracht en Plan van aanpak Projectopdracht en Plan van aanpak Actieplan Klimaat & energie Datum: 26 april 2016 Afdeling Economie en leefomgeving Postbus 20, 7920 AA Zuidwolde Telefoon 14 0528 Fax 0528-378 228 Email gemeente@dewolden.nl

Nadere informatie

Heel Rhenen duurzaam!

Heel Rhenen duurzaam! Zaterdag 21 mei 2016 Heel Rhenen duurzaam! Op zaterdag 21 mei houden wij samen de tweede duurzame dag in de gemeente Rhenen. In en om het Huis van de gemeente is dan weer de duurzame markt. Hier vindt

Nadere informatie

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen Adviescommissie 4 april 2011 Dagelijks bestuur 13 april 2011 Algemeen bestuur 14 december 2011 Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 22 Onderwerp: Groene Energie in Spaarnwoude Het algemeen bestuur besluit: 1.

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Bestaand budget ja/ nee. Extra budget tov huidig per jr. Bestaande capaciteit ja/nee. ja nes Binnen extra uren communicatie en coördinatie

Bestaand budget ja/ nee. Extra budget tov huidig per jr. Bestaande capaciteit ja/nee. ja nes Binnen extra uren communicatie en coördinatie Speerpunt/ onderwerp Doelstelling speerpunt Verantwoordelijk Team/onderdeel activiteiten Bestaand budget / nee Extra budget tov huidig per jr Bestaande capaciteit /nee Extra Capaciteit tov huidig per jr

Nadere informatie

delft energieneutraal delft smart city thema

delft energieneutraal delft smart city thema thema delft energieneutraal delft smart city afbeelding: Prêt-à-Loger Gemeente Delft heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Dit betekent: geen door fossiele brandstofverbruik veroorzaakte

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

In actie voor duurzaamheid!

In actie voor duurzaamheid! In actie voor duurzaamheid! Ontwerp Actieplan Duurzaamheid Vastgesteld door Gedeputeerde Staten van Utrecht d.d. 5 februari 2008 1 Inleiding Duurzaamheid: een verantwoordelijkheid van iedereen Duurzaamheid

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 7 Onderwerp: Meerjarenprogramma Duurzaamheid 2014-2015 Datum: 12 november 2013 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer:

Nadere informatie

: Communicatie Subsidieverordening Maatregelenplan Duurzaamheid

: Communicatie Subsidieverordening Maatregelenplan Duurzaamheid Memo Aan : Van : Rienk Sijbrandij Bureau : Ruimtelijke Ordening, Wonen en Milieu Datum : 29 november 2011 Onderwerp : Communicatie Subsidieverordening Maatregelenplan Duurzaamheid De gemeenteraad van Strijen

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011 Visie op voedsel WAT KAN IK IK DOEN? Cursus Permacultuur organiseren in Castricum en zelf meedoen Seizoenbewuster kopen Zinvolle planten in de tuin en beter

Nadere informatie

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel

Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid - enquête Bo-Ex Panel Duurzaamheid speelt een steeds belangrijkere rol in onze maatschappij. Vaak vanuit het besef dat het verstandig is om anders om te gaan met onze aarde. Op het gebied

Nadere informatie

BURGERPANEL CAPELLE OVER

BURGERPANEL CAPELLE OVER BURGERPANEL CAPELLE OVER duurzaamheid Mei 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 14 e peiling met het burgerpanel van Gemeente Capelle aan den IJssel. Deze peiling ging over duurzaamheid.

Nadere informatie

De burgemeester, Mr. J.H.C. van Zanen

De burgemeester, Mr. J.H.C. van Zanen voorstel aan de raad Opgesteld door Stadswerken Kenmerk 15.503838 Vergadering Gemeenteraad Vergaderdatum 25 juni 2015 Jaargang en nummer 2015 59 Geheim Nee Afval is Grondstof. Beleidsnota 2015-2018 Het

Nadere informatie

*Z00549E76E1* Aan de gemeenteraad. Raadsvoorstel. 1. Onderwerp Beleidsnotitie Duurzaamheid 2015 Beleidsnotitie Duurzaamheid (Durf Duurzaam)

*Z00549E76E1* Aan de gemeenteraad. Raadsvoorstel. 1. Onderwerp Beleidsnotitie Duurzaamheid 2015 Beleidsnotitie Duurzaamheid (Durf Duurzaam) Aan de gemeenteraad Raadsvoorstel 1. Onderwerp Beleidsnotitie Duurzaamheid 2015 Beleidsnotitie Duurzaamheid 2015-2018 (Durf Duurzaam) 2. Beslispunt(en) Vaststelling van de Beleidsnotitie Duurzaamheid 2015-2018

Nadere informatie

ADVIES BURGEMEESTER EN WETHOUDERS. Afdelingshoofd/hoofd BMO: R. Schaatsbergen Paraaf : Paraaf:

ADVIES BURGEMEESTER EN WETHOUDERS. Afdelingshoofd/hoofd BMO: R. Schaatsbergen Paraaf : Paraaf: ADVIES BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Datum B&W-vergadering : 17-11-2009 Openbaar Onderwerp : subsidie voor verbetering energieverbruik en binnenklimaat scholen Portefeuillehouder(s) : P. C. Tange Afdelingshoofd/hoofd

Nadere informatie

edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017

edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017 1 edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017 2 Inleiding Voor u ligt het de evaluatie van het Duurzaamheidsuitvoeringsplan 2016: het edup

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Beleving van milieu 2012

Beleving van milieu 2012 Beleving van milieu 2012 Gemeente Amersfoort Zwaantina van der Veen Oktober 2012 Milieubewust handelen is gewoner geworden. Er zit groei in de mate waarin Amersfoorters een bijdrage leveren om de stad

Nadere informatie

Wat willen we bereiken?

Wat willen we bereiken? Wat willen we bereiken? Omschrijving: Dit collegeproduct omvat de beleidsactiviteiten en projecten in het kader van duurzaamheid (niet zijnde duurzame energie) waarop binnen de gemeente Eindhoven wordt

Nadere informatie

Fotoverslag Gesprek 1 Stadsgesprek Duurzame energie Rijnenburg

Fotoverslag Gesprek 1 Stadsgesprek Duurzame energie Rijnenburg Fotoverslag Gesprek 1 Stadsgesprek Duurzame energie Rijnenburg In dit document geven we de foto s weer van gesprek 1, in de volgorde zoals die zijn opgehangen. De tekst die er bij staat is een weergave

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF 2012-27

RAADSINFORMATIEBRIEF 2012-27 RAADSINFORMATIEBRIEF 2012-27 Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4027804 Aan : Gemeenteraad Datum : 6 maart 2012 Portefeuillehouder Wethouder S. van 't Erve Programma 3. Stedelijk beheer en Milieu

Nadere informatie

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente 3 Doel 1: Een klimaatbestendig en energieneutraal Sliedrecht 4 Mileubeleidsplan en uitvoeringsprogramma 2010-2011 De gemeente vindt duurzaamheid

Nadere informatie

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel Brugge 3 juni 2015 Kris Van Dijck Burgemeester Dessel 9.500 inwoners 27 km² Landelijk maar Nucleaire industrie Opslag nucleair afval Witzand winning Sportgemeente Dessel en Witgoor Sport BMX Sportpark

Nadere informatie

Gemeenteraad. Motie. Datum : 30 juni : ChristenUnie, CDA, Gemeentebelangen. : Duurzaamheid in Hoogeveen

Gemeenteraad. Motie. Datum : 30 juni : ChristenUnie, CDA, Gemeentebelangen. : Duurzaamheid in Hoogeveen Gemeenteraad Motie Datum : 30 juni 2016 Fractie Onderwerp : ChristenUnie, CDA, Gemeentebelangen : Duurzaamheid in Hoogeveen De raad van de gemeente Hoogeveen in vergadering bijeen op 30 juni 2016, Constateert

Nadere informatie

MILIEU & DUURZAAMHEID KEMPENCOMMISSIE 11 NOVEMBER 2015

MILIEU & DUURZAAMHEID KEMPENCOMMISSIE 11 NOVEMBER 2015 1 MILIEU & KEMPENCOMMISSIE 11 NOVEMBER 2015 2 MILIEU Stand van zaken en doorkijk 3 MILIEU Langere tijd ambtelijke afstemming Gericht op algemene milieuaangelegenheden Doel: kennisdeling Weinig productgericht

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale energievoorziening voor Eindhoven

Naar een klimaatneutrale energievoorziening voor Eindhoven Naar een klimaatneutrale energievoorziening voor Eindhoven Marnix Vlot voorzitter 040energie marnix.vlot@040energie.nl 1 Website Jan. 2014 2 040energie kenmerken Doel: help inwoners van Eindhoven hun energiegebruik

Nadere informatie

Gemeentelijk besluit Energiebesparing bij Openbare Verlichting (OVL)

Gemeentelijk besluit Energiebesparing bij Openbare Verlichting (OVL) Gemeentelijk besluit Energiebesparing bij Openbare Verlichting (OVL) Inleiding De primaire functie van openbare verlichting is een bijdrage te leveren aan verkeersveiligheid en de sociale veiligheid op

Nadere informatie

Zelfstandig Oudewater pakt door!

Zelfstandig Oudewater pakt door! Zelfstandig Oudewater pakt door! Coalitieprogramma 2016-2018 Onze stad is al meer dan 750 jaar een stad om trots op te zijn. We zijn trots op onze dorpskernen, ons buitengebied, onze monumenten en onze

Nadere informatie

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 www.urbanseeds.nl Waste Away Een afvalstrijd tussen middelbare scholen www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 Waste Away De Waste Away is het startpunt voor middelbare

Nadere informatie

*Z C7* documentnr.: INT/G/16/21049 zaaknr.: Z/G/15/25100

*Z C7* documentnr.: INT/G/16/21049 zaaknr.: Z/G/15/25100 *Z01290330C7* documentnr.: INT/G/16/21049 zaaknr.: Z/G/15/25100 Raadsinformatiebrief Onderwerp : Uitvoering moties duurzaamheid Aard : Motie raad Portefeuillehouder : H.A.W.M. Daandels Datum college :

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie BLANCO gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6463 Inboeknummer 15bst01200 Beslisdatum B&W 8 september 2015 Dossiernummer 15.37.551 Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie 2015-2018 Inleiding

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Ir. G.N. Sweringa (Truus)

Ir. G.N. Sweringa (Truus) Verduurzaming Woningmarktdebat woningbestand Apeldoorn 15 april 2010 Ir. G.N. Sweringa (Truus) Directeur Bestuurder 7-5-2010 1 MISSIE OFW Het bieden van een kansrijke woon- en leefomgeving voor mensen

Nadere informatie

Activiteitenplan Millenniumwerkgroep 2014

Activiteitenplan Millenniumwerkgroep 2014 Activiteitenplan Millenniumwerkgroep 2014 Inleiding Dit plan bestaat uit vier delen: De voornemens van de Millenniumwerkgroep voor 2014 als overkoepelende werkgroep; Het activiteitenplan van de werkgroep

Nadere informatie

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 5 januari 2009 AGENDA NR. 6

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 5 januari 2009 AGENDA NR. 6 VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 5 januari 2009 AGENDA NR. 6 VOORSTEL 1. Het vaststellen van het Milieubeleidsplan 2009 2012 een het daarin opgenomen milieu-uitvoeringsprogramma 2009; 2. Het beschikbaar stellen

Nadere informatie

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid Wij gaan voor groen! Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid 1. Aanleiding Al vele jaren wordt in de regio Noordoost Brabant samengewerkt aan

Nadere informatie

Uitvoeringsplan verduurzamen 3000 woningen. Raadsinformatiebijeenkomst 18 februari 2016

Uitvoeringsplan verduurzamen 3000 woningen. Raadsinformatiebijeenkomst 18 februari 2016 Uitvoeringsplan verduurzamen 3000 woningen Raadsinformatiebijeenkomst 18 februari 2016 Projectresultaat & effecten Proces verder stimuleren voor een positieve, stimulerende, duurzame beweging tot een nemen

Nadere informatie

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Inhoudsopgave 1. Doelstelling... 3 2. Inleiding... 4 3. Wat is duurzaamheid?... 5 4. Lange termijn perspectief (..2030)... 6 5. Actieprogramma... 7 6. Financiële paragraaf...

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Samen op weg naar een duurzaam Gorinchem

Samen op weg naar een duurzaam Gorinchem Samen op weg naar een duurzaam Gorinchem Controlerende rol: terugblik Doelmatigheid > efficiëntie Doelstellingen en bijbehorende uitvoeringsactiviteiten zijn onvoldoende SMART geformuleerd. Het milieubeleidsplan

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Een leefbare, goed bereikbare en duurzaam onderhouden stad Daar zorgen wij voor

Een leefbare, goed bereikbare en duurzaam onderhouden stad Daar zorgen wij voor Een leefbare, goed bereikbare en duurzaam onderhouden stad Daar zorgen wij voor Trots Een prettig leefbare, goed bereikbare en duurzaam onderhouden stad. Dat is waar Spaarnelanden voor staat. En met dat

Nadere informatie

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Hengelosestraat 51 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest UW BRIEF

Nadere informatie