Quick Scan Duurzame energie infrastructuur Europapark Groningen. 27 januari 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Quick Scan Duurzame energie infrastructuur Europapark Groningen. 27 januari 2012"

Transcriptie

1 QuickScan Duurzameenergie infrastructuureuropaparkgroningen 27januari2012

2 Nadereinformatie: OpdrachtgevernamensdegemeenteGroningen:M.vanMaanenenM.Klooster Telefoon: UitvoeringmedenamensdeStichtingEnergyValley:S.deHaanenP.F.J.Brandsen Telefoon:

3 1 Inleiding 1.1 Aanleiding HetEuropaparkisalsstadsdeelvanGroningensterkinontwikkeling.Ineengebiedvan43hawordenwonen, werkenenrecreërengecombineerd.deontwikkelingvindtineenviertaldeelgebiedenplaats:daarbijkentelk kwadrantzijneigentypischekarakter 1 : hetkwadranteuroborg:wonen,werken,studerenenuitgaan hetkantorenkwadrant:ca m2kantoorruimteenzo'n120woningen hetkwadrantdelinie:wonenenwerkennabijbinnenstadensterrebos hetkwadranthelperpark/nsstation:kantoren,woneneneenp+r voorziening Figuur1.OntwikkelingskwadrantenEuropapark NabijhetEuropaparkontwikkeltzichhetgebiedKemkensberg/EngelseKamp. OpdeKempkensbergwordtnieuwvastgoedontwikkeldenwordtbestaandegesloopt.Inmaart2011hebben debelastingdienstendedienstuitvoeringonderwijshunintrekgenomenineennieuwgebouw.nudeeerste fasevanhetprojectisvoltooid,volgtdesloopvandetweebestaandekantoortorens,deaanlegvan deondergrondseparkeergarageeneenopenbarestadstuin.hethuidigekantoorgebiedvandeengelsekamp 1 algemeen/ 3

4 zalwordenomgevormdtoteengemengdstedelijkgebied.opdekempkensbergkomenrondomeentuin onderanderenieuwekantorenenwoningen.debouwvandekantorenisgestart.ophetengelsekamp moetenminimaal150woningenkomen. Figuur2.TopgrafischekaartmetdeontwikkelingsgebiedenEuropaparkenKemkensberg/EngelseKamp 1.2 Doelenresultaat DegemeenteGroningenheeftdeambitieomin2035eenenergieneutralestadteworden.Ookvoor 2 heteuropaparkendekemkensberg/engelsekamp geldtdezeambitie. BijdevoorgenomenontwikkelingvanhetEuropaparkisalsdoelgesteldommaatschappelijkeneconomisch rendementtegenererenterondersteuningvanstructuurversterkingrondomgroningen.ditmoetworden bereiktdooreenintegralegebiedsaanpakgerichtopeenkwalitatiefhoogwaardigenleefbaargebied.de ruimtelijkeconomischeontwikkelingwordtgestimuleerddoorhet(her)ontwikkelenvanwoon en werklandschappenenvastgoedenhetrealiserenvangebiedsbredenutsvoorzieningen.hierbijstaathet strevennaarzelfvoorzieningmetbetrekkingtotenergiecentraal,waarbijdoorketenefficiencyeenduurzame enverantwoordegebiedsontwikkelingwordtnagestreefd. DegemeentewilderhalvevoorhetgebiedEuropaparkeenduurzameenergie infrastructuurontwikkelen, welkegebiedsbreedwordtgerealiseerd.insamenspraakmetenergyvalleyiseenstappenplanopgesteldomte komentotdezeduurzameenergie infrastructuur. 2 DeRijksgebouwendienststreeftophetgebiedvanduurzaamheideenhoogambitieniveau,datuitgaatbovendewettelijke eisen.gestreefdwordtnaareenzolaagmogelijkenergiegebruik,debenuttingvanduurzameenergiebronneneneen maximaleefficiencydoorapparatenenvoorzieningeninhetkantorencomplex.menstreeftnaarco2 neutralegebouwen. 4

5 Figuur3.Stappenplanontwikkelingenergie infrastructuur IndeQuickscanmoeteenconceptwordenontwikkeldvooreenenergie infrastructuureneenaanzetvooreen organisatievorm.hetvoorgesteldeenergiescenariomoetgebaseerdzijnopdetechnischeenruimtelijke mogelijkhedenvanhetgebied.ditgeldtvoorzowelbestaandegebouwenalsvoor(toekomstige)nieuwbouw. OmtotdezeQuickscantekomenzullenbestaanderapportageswordengeanalyseerdenruimtelijkeplannen wordengeactualiseerd.hiertoezalgesprokenwordenmetdestakeholders.opbasisvandezeverkenning zullen(hybride)energiescenario swordenontwikkeld,opbasiswaarvaneenvoorkeursvariantwordt voorgesteld.ookzalereenopzetwordenontwikkeldvooreenmogelijkeorganisatievorm. 1.3 Gebruiktebronnen VoordezeQuickscanzijndevolgendehoofdbronnen 3 gebruikt EnergievisiebedrijventerreinZuid OostGroningen.Deerns,2009.Rapport Energie &waterscanhelperpark.techniplan,2009:rapportgmg 101X1 E RY001Cd.d.23juli2009 EnergievisieEuropapark/Helperpark.E kwadraat,2010.projectnummer Masterplanwarmte /koudeopslag(wko).techniplan,2011.rapportgmg 101X2 E RY001C GebiedsconceptHelperpark(presentatie).GemeenteGroningen,2011. Rapportage Expertmeeting duurzame energie Groningen geeft energie (28 januari 2010). Gemeente Groningen, Viagesprekkenmetmarktpartijenzijnderuimtelijkeplannengeactualiseerdenzijndeplannenenambitiesten aanzienduurzameenergieverkend. 3 Indetekstwordtwaarrelevantverwezennaaranderebronnen. 5

6 1.4 Leeswijzer Erisindeafgelopen3jaaralonderzoekgedaannaardeenergievoorzieningvanhetstudiegebiedofdirecte omgevinghiervan.inhoofdstuk2wordendezekortbesprokenenvindteenanalyseplaatsvanderesultaten, metalsdoeomaangrijpingspuntentevindenvoordevoorliggendequickscan. Viagesprekkenmetgebouweigenaren,ontwikkelaarsenanderestakeholdersiseenactueeloverzichtgekregen vanderuimtelijkeontwikkelingenendeambitiesopenergiegebied.opbasisvandezeinformatiekonde energievraagvanhetgebiedwordengeactualiseerd.dezeinformatieisopgenomeninhoofdstuk3. Vanuitdezesituatieisinhoofdstuk4eenanalyseopgenomenvanmogelijkeenergieconcepten.Hierbijiseen scenarioanalysegebruikt.naeenafwegingiseenrichtinggevendadviesopgesteldvoorverderuittewerken scenario s.ookwordtingegaanopderesultatenvandemarktconsultatieenwordtaanaanzetgedaanvoorde organisatievanhetenergieconcept. Hoofdstuk5tenslottegeeftdehoofdconclusiesweerendevervolgstappen. 6

7 2 Rapportagesenergie 2.1 EnergievisiebedrijventerreinZuid OostGroningen(Deerns,2009) Resultaten DegemeenteGroningenenEssentMilieuheeftaanDeernsgevraagdomteonderzoekenwatde mogelijkhedenzijnomhetbedrijventerreinzuidoostgroningenteverduurzamen,waarbijonderandere gezochtdiendetewordennaarhetinzettenvandeduurzameenergievandevagron.hetstudiegebiedisgroot enomvatallebedrijventerreinenaandezuidoostkanvandestad.heteuropaparkmaaktdeeluitvandestudie (zieookfiguur7). Hetonderzoekisverdeeldindriefasen.Indeeerstefaseiseeninventarisatieuitgevoerdvandeverschillende (typen)bedrijvenophetterrein.opbasisvandezeinventarisatieenverbruikskengetallenvandediverse bedrijfsfunctiesiseenverdelingopgesteldvandewarmte,koude enelektriciteitsvraaginhetgebied. Daarnaastisereenonderzoeknaarhetdraagvlakvoorduurzamemaatregelenuitgevoerd,doorhetbrengen vanbedrijfsbezoekenaanachtpotentieelinteressantebedrijven.uitdezegesprekkenisgeblekendatde meestebedrijvenwelgeïnteresseerdzijninduurzamemaatregelen,maaralleenwanneer dezeopkortetermijn(1 4jaar)eenfinancieelvoordeelopleveren.Duurzaamheidwordtnietalseen doelopzichgezien.investeringenwordenopditmomenttoteenminimumbeperkt,vanwegedehuidige kredietcrisis.detechnischesystemenindebedrijvenzijnveelalnietaanvervangingtoe. Indetweedefase(duurzaamheidscan)zijnverschillendemogelijkhedentotverduurzamingvanhet energiegebruikvanhetbedrijventerreinonderzocht.vandezemogelijkhedenzijndeenergetische, technische,financiëleenorganisatorischeconsequentiesinbeeldgebracht. Tenslottezijnindederdefasedeverschillendemaatregelenmetelkaarvergeleken,methulpvaneen zogenaamdeurgentiekaart.indezeurgentiekaartzijndeverschillendemogelijkhedengerangschiktopbasis vandeinvesteringpervermedenkgco2 emissie. UitdeverkenningblijktdatdevolgendeoptiesvoorverduurzamingvolgensTechniplanhetmeestinteressant zijn: Hetplaatsenvaneenbio gastankstationophetterreinvandevagron; Toepassenvangrootschaligewindturbines; Uitwisselenvanderestwarmtedievrijkomtbijkoelprocessentussennabijgelegenbedrijven. Analyse DerelevantievanhetonderzoekvoorhetbedrijventerreinEuropaparkisbeperkt,omdathetonderzoekvooral gerichtisgeweestopdebestaandebedrijvenenheteuropaparkmaareenmarginaalonderdeeluitmaaktvan detotalevraagnaarenergie. Kijkenwenaarbovengenoemde(interessante)energieoptiesdankanhetvolgendegeconstateerdworden: GrootschaligetoepassingvanwindenergieisnietvoorzienophetEuropaparkterrein; EriseenbeperktaantalbedrijvenophetEuropaparkwaarbijkoelprocessenwarmtevrijkomt. 7

8 DezeoptieszijnderhalvenietvoorhetEuropaparkvantoepassing. DeaanlegvaneenstadsverwarmingnetachtDeernsmoeilijkrealiseerbaar,vanwegedebestaande infrastructuur(vangas)endelangeterugverdientijd.hierbijmoetbedachtwordendatdeafstandtussende locatievagronendebedrijvenindebedrijventerreinengrootis,zodateenrelatiefdureinfrastructuurmoet wordenaangelegd.hetwarmtenetmoetviadewarmteconcurrerenmetaardgasendeaanaardgas gekoppeldeinstallaties. VoorhetEuroparkgeldtdatdeafstandtotaandeAtterolocatierelatiefbeperktis(circa2500m)endaternog veelpotentiëlenieuweafnemerszijn.voordeeconomischehaalbaarheidvanhetwarmtenet,inclusiefde leveringvankoude,iseenminimaleschaalgroottebepalend. HetonderzoekvanDeernsgeeftnuttigeinformatievanpotentiëlebestaandeafnemersindegebieden noordoostelijkvanheteuropapark.dezeinformatiekangebruiktworden,indiendeenergievoorzieningvanhet Europaparkineenruimer(ruimtelijk)perspectiefmoetwordenbezien. 2.2 Energie enwaterscanhelperpark(techniplan,2009) Resultaten InopdrachtvandeGemeenteGroningenheeftTechniplanAdviseursbveenenergie enwaterscanuitgevoerd voorhethelperpark,waarindehaalbaarheidvanenergiebesparendegebouwmaatregeleneneenduurzame energie infrastructuur 4 zijnonderzochtincombinatiemeteenonderzoeknaarwaterbesparingenwaterberging inhethelperpark.hetprojectomvatkantoren,eengezinswoningenenappartementenendienttevoldoenaan destappenvandeenergieladderopgestelddoordegemeentegroningen,waarbijhetuiteindelijkedoel klimaatneutraliteit 5 ofzelfsenergieneutraliteit 6 isvoorhetgebiedhelperpark. Deonderzochteconceptenzijn: Referentie:(EPC=standaard) Concept1:Alleengebouwgebondenmaatregelen(EPCwoningen 25%,EPCkantoren 25%) Concept2:Alleeninfrastructuurmaatregelen(EPCwoningen 23%/appartementen 33%,EPC kantoren 1%). Concept3:Combinatievangebouw eninfrastructuurmaatregelen(epcwoningen 34%/ appartementen 34%,EPCkantoren 11%). Concept4:Energiebesparingenduurzameopwekking(inclusiefwind enzonne energie) Inconcept2wordtuitgegaanvaneenduurzaamenergiedistributiesysteemmetwarmtepompenenergieopslag indebodem(wko).concept2voldoetaandeambitievanenergieneutraliteitdiegesteldisdoordegemeente Groningen.DebesparingopCO2uitstootisechterbeperktdoordeaanwezigheidvanWKOindereferentievan dekantorenenerontbrekenzichtbareduurzameoplossingen.concept2heeftweleengoedeterugverdientijd. Techniplanadviseert,geziendeterugverdientijdenhetvoldoenaandeambitievanenergieneutraliteit, concept2uittevoeren.wanneermendeambitievanklimaatneutraliteitnastreeftenduurzameoplossingen zichtbaarwilmaken,isconcept4demeestgeschiktevorm,waarbijmenechterwelrekeningmoethoudenmet eenlangeterugverdientijd. TenslotteadviseertTechniplanomeenMasterplanWKOoptestellenvoorhetgebiedHelperpark,omzode 4 Warmte/koudeopwekking(WKO)metwarmtepompenenergieopslagindebodem. 5 Klimaatneutraliteit:geenCO2uitstoottengevolgevanhetenergieverbruikinhetgebied. 6 Energieneutraliteit:binnenhetgebiedwordtevenveelenergieopgewektalserverbruiktwordt. 8

9 energie infrastructuurvastteleggen.hiermeekandegemeentegroningeninvloeduitoefenenopdedoorde ontwikkelaarsteontwikkelenprojecten. Analyse Hetrapportgeefteenhelderoverzichtvandeeffectiviteitvanmaatregelenvoorhetbereikenvande geformuleerdeduurzaamheiddoelstellingen. Inconcept2isalsinfrastructuurmaatregelgekozenvooreenduurzaamenergiedistributiesysteemmet warmtepompenenergieopslagindebodem(wko).voorkantorenishetgebruikvanbodemenergieinmiddels zeergangbaareneeneffectiefmiddelvoorhetbereikenvanduurzaamheids enenergiedoelstellingen:voorde opwekkingvanwarmteenkoudekangebruikgemaaktwordenvaneenwarmtepompincombinatiemet warmte enkoudeopslag(wko)ofeenwarmtepompincombinatiemetoppervlaktewater. Hoewelhetgebruikvanbodemenergieinkantorenlocatieseffectiefiskanevenwelgeconstateerdkanworden datandereinfrastructuurmaatregelennietonderzochtzijn,tedenkenvaltaan: AanlegvaneenwarmtenetmetwarmtevanuitAttero(voordewarmte enkoudevraag) IndividueleofcollectieveWKKopbiogas(gasnetvanuitAttero) Individueleofcollectievehoutgestooktecentrale. Hetnietverderverkennenvandezeinfrastructuurmaatregelenkanwordengezienalseenomissieinhet onderzoek. OmdatWKO systemenelkaarsterkkunnenbeïnvloedenisdeaanbevelingomeenmasterplanoptestellen overigensterechtopgenomen.degemeenteheefthierookverdereinvullingaangegeven(zieparagraaf2.4). 2.3 EnergieconceptEuropapark/Helperpark(2010) Resultaten HetonderzoekvanE kwadraatverkenteenenergieconceptomdezetevertalennaareenvisieopeen duurzameenergievoorzieningopheteuropapark/helperpark.daarnaastgeefthetonderzoekeenvisieopde vraaginhoeverremarktpartijen(deenergiebedrijven)bereidzijndezevisie(mede)vormtegevenende manierwaaropdesamenwerkingingevuldkanworden. DoorE kwadraatiseenschattinggemaaktvandeenergieverbruiken(warmteenelektra),dereedstoegepaste energiesystemenzijnverkendeneriseeninschattinggemaaktvanhetenergiegebruik,wanneerhet Europapark/Helperparkgevuldis: Warmtevraag:3,4mioaardasequivalentenperjaar Elektravraag:19,3miokWHperjaar GeconstateerdwordtdatdetoepassingvanWKOwaarschijnlijkgelimiteerdistotdehuidigeinstallatiesendat voordeuitbreidingvandewarmtevraageenaantalconceptenincombinatie(gestapeld)kunnenworden ingezet: WKK(opbiogas),alsbasislastindezomer Toepassing(bestaande)WKOmetovercapaciteit(IBG,Menzis,Noorderpoort) Restwarmteuitdeomgeving(hoeveelheidrestwarmteAtteroingeschatop0,5MW th ) Houtketelvooroverblijvenderegulierewarmtedekking Piekenbedienenmetbiogasgestookteketel Dekoudevraagiswelgevisualiseerd,maarnietgekwantificeerdinGJ.AangegevenwordtdathettotalekoudeaanbodvandehuidigeWKO systemenalgroterisdandehuidigeentoekomstigevraag. 9

10 Omdeverschillendebronnenmetelkaartekunnenkoppelenenflexibeltekunneninspelenopde ontwikkelingeninhetgebied,adviseerte kwadraatomdewarmtetedistribuerenviaeenwarmtenet.viahet warmtenetkanindezomerwordengekoeld.voorhettapwaterwordteenseparaatwarmtenetaangelegd. OmdeelektravraagtedekkenvoorzietE kwadraatdevolgendebenadering.detotaledekkingzou9,96mio kwhkunnenbedragen,ofwel52%vandeelektravraag: PVpanelen(10.000m 2 ):1,2miokWh UrbanWindTurbines(150):0,21kWh UitWKKopbiogasvoorwarmtevoorziening:5,95kWh Uitelektramodulehoutketelvoorwarmtevoorziening:2,6miokWh Hetrapportgeeftverdereenvisieopderolvandegemeenteindeontwikkelingvanhetwarmtenetende mogelijkeparticipatiemodellenbijrealisatieenexploitatie. Opbasisvaneenbeperktemarktconsultatiewordtaangegevendatervoldoendepartijentoekomstzieninde verduurzamingvanhetgebieddoormiddelvaneenwarmtenet.zegevenaandatdeongewissefaseringde grootstefinanciëlerisico sgeven.overheidenmarktpartijenmoetengezamenlijkoptredenomdeonrendabele topvandeinvesteringentekunnenfinancieren.enigevormvanpubliekprivatesamenwerkingishierbij noodzakelijk. Analyse DerapportagevanE kwadraatkomttoteenadviesomgefaseerdeenwarmtenetaanteleggen.hierbijzullen meerderebronnenhetwarmtenetgaanvoeden.naastdebestaandewkozijnditderestwarmtevanattero, eenwkkopbiogaseneenhoutgestookteketel. Deaanlegvaneenwarmtenetmetmeerderebronnenisvanuitflexibiliteitenfaseerbaarheidinprincipeeen logischekeuze.hierbijisgekozenvooreenbiogas gestooktewkk,eenhoutkachelendebenuttingvan restwarmtealsbronnen. Bijderesultatenkaneenaantalkanttekeningenwordengeplaatst: Hetisnietduidelijkwelkeruimtelijkeontwikkelingen(kantoren,woningen)meegenomenzijninde berekeningvandetotalewarmtevraagenhoedeovercapaciteitvandewko svanibg,menzisen Noorderpoortzijnbepaald. Indeanalyseisaangenomendaterindehuidigesituatiealvoldoendekoelcapaciteitaanwezigisinde WKO s,omdeuitbreidingtevoorzienwatsterkbetwijfeldwordt 7.Erlijktdanookeenonderschatting tezijnvandekoelvraaginhetgebied,hetgeenhetvoorgesteldeconcept(warmtenet)ende hoeveelheidenergievraagterdiscussiestelt. OokisaangenomendatergeennieuweWKOgeplaatstkanworden,terwijlditnogwelmogelijkis 7 Onduidelijkiswelketemperatuurniveausmoetenwordenaangehoudeninhetwarmtenet.Viahet warmtenetwordtookkoudegeleverd.ditkanalleenalsereenapartkoudenetwordtgerealiseerd. DehoeveelheidteleverenwarmtedoorAtteroisnietgeverifieerd.DeinschattingisdatAtteroveel meerwarmtekanleverendan0,5mw th. 8 NietonderzochtisofdebestaandepartijenbereidzijnomdeWKOintezettenvoorvoedingvanhet warmtenet. Erwordtuitgegaanvaneenstapelingvanverschillendebronnen.Devraagdoetzichvoorofdit effectiefisgezienaanleg enexploitatievandezeverschillendesystemen. 7 UithetonderzoekvanTechniplan(2011)blijktditookniethetgevaltezijn. 8 DitisookgeblekendoorrecenteaanvullendegesprekkenmetAttero 10

11 E kwadraatgeeftterechtaandateenaantalbasisvereistenvooreenwarmtenetgeregeldkunnenwordendoor gemeentelijkbeleideneeneigenenergievisie.ominvloeduittekunnenuitoefenenopanderebasisvereisten wordtaangeradenomdeparticiperen(mede investeren)inhetwarmtenet.indevoorbereidendefasevervult degemeenteeenfaciliterenderoldoorhaarvisiekenbaartemaken,haalbaarheidsstudiesuittevoerenen potentiëledeelnemersteenthousiasmeren. DoorE kwadraatwordtnietaangegevenwelkestappengenomenzoudenkunnenwordenomtotrealisatievan eenduurzameenergie infrastructuurtekomen.omdatindestudieslechtseenzeerbeperktaantal stakeholdersisgesprokenzaleennadereverkenningvanbronnenenafnemersprioriteitmoetenkrijgen. 2.4 Masterplanwarmte /koudeopslag(wko)(techniplan,2011) UiteeneerderdoorTechniplanAdviseursbvuitgevoerdeenergiescan(2009)voorhetHelperparkisgebleken datwarmte /koudeopslag(wko)eengoedhaalbareoptieisomeenstapverdertekomennaarenergieneutraliteit. IndehuidigesituatieiserreedseenaantalbestaandegebouwenmetWKOophetEuropaparkenzijnertwee nieuweontwikkelingen,tewetensozaweenalfacollege,diewkogaantoepassen. DezebestaandeWKO systemenvormeneenaandachtspuntindetoepassingvanwkovoordenieuwte ontwikkelengebouwen,indienuitgegaanwordtvanopensystemen. OmalleinhetplangeprognosticeerdeontwikkelingentekunnenvoorzienvaneenindividueelWKO systeem zijnercirca15brondoublettenbenodigd.indienmenzonderverderesturingindividueelwko systemengaat aanleggen,isernogruimtevoorcircadrieàvierbrondoubletten.hierbijishetdusnietmogelijkomalle nieuweontwikkelingentevoorzienvanwko,indienwordtuitgegaanvaneenopensysteem 9. Indienersturingplaatsvindtisernogruimtevoorcircavijfàzesbrondoublettengebaseerdopde aandachtsgebiedenuitfiguur4engebruikmakendevanclusteringvanbrondoublettenwaarbijwarme en koudebellenwordengevormd. 9 Bijeen"openWKO systeem"wordtgrondwateropgepomptenookweerwordtteruggevoerd.opensystemencirculeren grondwater.daarnaastbestaanook geslotenwko systemen.daarbijwordtdewarmteofdekoudevanhetgrondwater overgenomendooreenvloeistofineenbuisdieindebodemwordtgebracht.geslotensystemenwordenookwel bodemwarmtewisselaars genoemd.hetonttrekkenvanwater(vooropensystemen)isopbasisvandewaterwet vergunningplichtig,waarbijdeprovinciebevoegdgezagis.voorhetverkrijgenvaneenvergunningwordendepotentiële milieuhygiënischeenhydraulischegevolgenvanhetopensysteemonderzochtenwaarmogelijkbeperktofvoorkomen. 11

12 Figuur4.AandachtsgebiedennieuweWKOontwikkelingen(Techniplan,2011) Uitbovenstaandeblijktdat,zelfsalsmenstuurtopdeplaatsingvandebrondoubletten,hetmaximumaante plaatsenbronnennietgrootgenoegisomallegebouwenindividueeltekunnenvoorzienvanwko.hetzaldus noodzakelijkzijnomdebronnenvoordegebouwentecombineren.uitonderzoeknaareencollectiefwkosysteemvoorhetheleprojectennaareensemicollectiefsysteemwaarbijclustersvangebouwenworden gevormdopbasisvanbenodigdecapaciteitenfaseringkomtnaarvorendateencollectiefsysteemminimaal vierbrondoublettenheeftbenodigdeneensemicollectiefsysteemminimaalvijf. Uitdeanalysetussenhetcollectievesysteemenhetsemicollectievesysteem,waarbijonderandereisgekeken naardeflexibiliteitinbeidesystemenendeonzekerheidindefasering,isgeblekendatdemeestegeschikte vormvanwko,vantoepassingvoorheteuropapark,desemicollectievesysteemvariantis. Uithetonderzoeknaardetechnischeeneconomischehaalbaarheidzijnonderstaandebelangrijke kernfeitennaarvorengekomen: opheteuropaparkiseenbroncapaciteitvan150m 3 /hmogelijkindeondergrond.meteen broncapaciteitvan150m 3 /hiscirca m2BVOtevoorzienvanduurzamewarmte en koudeopwekkingdoormiddelvaneenwko installatie; voorgebouwenofgebouwclusters<7.500m 2 BVOgeldtdatWKOeconomischslechthaalbaaris.Hier issamenwerkingmetanderegebouwenindeomgevingnoodzakelijk; gebouwenofgebouwclustersvanaf7.500m 2 BVOtot15.000geldtdatWKOeconomischredelijkgoed haalbaaris; gebouwenofgebouwclusters>15.000m 2 BVOgeldtdatWKOeconomischzeergoedhaalbaaris. Omgoederegietekunnenhoudenophetzoefficiëntmogelijktoepassenvandeondergrond,beveelt Techniplanaandatiederenieuweontwikkelingvolgenshetopgesteldeflowchartstappenplanwordt beoordeeld.zokanwordenvoorkomendatdenieuweontwikkelinghetgroteredoel(wkovoorallenieuwe 12

13 ontwikkelingopheteuropapark)indewegstaat.organisatorischmoetendevolgendestappenworden onderzocht: Houdingvandebetrokkenpartijentegenoverditplanendemogelijkhedenvoordegemeenteom dittebeïnvloeden; Demogelijkhedendiedegemeenteheeftomeisenopteleggenaandeontwikkelaars; Inoverlegmetdeprovincievaststellenvanhetbeleidtenaanzienvandeondergrondenofer eenondergrondsmasterplanzalwordenopgesteld; Wildegemeente(mede)eenregierolgaanspelenindeleveringvanenergie? Analyse HetonderzoekvanTechniplangeefteenhelderbeeldvandemogelijkeinzetvanWKOinhetEuropapark.Uit detechnischeanalyseisduidelijkgewordendaternogenigeruimteisvooruitbreidingvanwko,maardat alleendooreffectievesamenwerkinginhetgehelegebiedgebruikgemaaktkanwordenvanwko. DekeuzevooreensemicollectiefWKO systeembetekentdatereenstevigeregieopdeaanlegmoetworden gevoerd(gemeente/exploitatiemaatschappij)endatdebestaandewko systemenzomogelijkingebracht moetenwordenineencollectiefbedrijf. Vanuitdezestudiekaneendrietalontwikkelingsrichtingenwordenvastgesteldvooreenenergievoorziening, waarinwkoeenrolspeelt: 1. GeennieuweWKO systemenmeer(geennieuwebronnen) 2. ZonderregieWKOtoestaan,totdathetgebied vol is. 3. (Zoveelmogelijk)samenwerkenineen(semi)collectiefsysteem HoeweldeactueleruimtelijkeontwikkelingleertdatdeoppervlaktetebouwenBVO senaantalwoningen afwijktvandegegevensdietechniplanheeftgebruikt(doorplanaanpassingen),ishetrapportgoedbruikbaar indeverdereanalyse. Omdathetrapportvoortborduurtophetonderzoekuit2010,isergeenaandachtbesteedaananderevormen vanenergie infrastructuur.zogaathetrapportnietinopdemogelijkheiddatéénofmeerderepartijenniet willenmeewerkenineencollectiefsysteem,ofdateenalternatieveenergievoorzieningecologischeen economischconcurrerendkanzijn. Ookdeproblematiekvandeonbalans(kantorenvragenopjaarbasisveelalmeerwarmtedankoude)wordt nietbesproken,maarmoetwelopgelostworden.ditkandooreenadditionelebron(zoalsrestwarmteof zonne energie). Vooroptie3ligtereenduidelijkeregierolbijdegemeente. 13

14 3 Ruimtelijkeontwikkelingenenenergievraag 3.1 Europaparkendirecteomgeving EuropaparkenKemkensberg/EngelseKamp Opbasisvangesprekkenmetstakeholdersishetoverzichtvanderuimtelijkeontwikkeling,zoalsopgenomenin hetrapportvantechniplan2011,geactualiseerd,zietabel1enfiguur5. Tabel1.ActualisatieruimtelijkeontwikkelingenEuropaparkenKemkensberg/EngelseKamp.Situatie5december2011. IndezetabelisnietopgenomendathetspeelveldvandeEuroborgisvoorzienvaneenveldverwarming(met HDPEhoofdleidingenenPE RTveldleidingen)welkewordtgevoedvanuiteengasgestookteinstallatie. 14

15 Figuur5.RuimtelijkeontwikkelingEuropapark,Kemkensberg/Engelsekampmetbouwplanning Omgeving NabijdeEuroborgdoetzicheenaantalontwikkelingenvoordierelevantisvoordeontwikkelingvaneen energieconcept.dezeontwikkelingenzijnintabel2samengevat. 15

16 Figuur6.Gebiedsnummeringbijtabel1. Tabel2.ActualisatieruimtelijkeontwikkelingennabijhetEuropapark.Situatie5december2011. DoorDeernsisin2009onderzoekgedaannaardemogelijkhedenomhetbedrijventerreinZuidoostGroningen teverduurzamen,waarbijookgekekenisnaardemogelijkeaanlegvaneenwarmtenet(zieook2.1).hettotale gasgebruikvoorhetbedrijventerreinzuidoostbedraagtca m³,hiervanwordtca m³ gebruiktvoorklimatiseringvandegebouwen.hetoverigedeelvanhetaardgaswordtgebruiktvoor proceswarmteenkannietgeleverdwordendoorhetwarmtenet. Hetverwarmingsvermogendatbenodigdisvoorklimatiseringvandegebouwenisingeschatopcirca40MW. Uitgaandevaneentotalegelijktijdigheidsfactorvan40%isdeeffectievewarmtevraag16MW,exclusief verliezen. Kijkenwenaardegroteregebruikersdankanwordengeconcludeerddatdegroothandels(Makro,Hanosetc.) eenvrijhoogaardgasgebruikhebben,eenvoudigwegvanwegehetgrotegebouwoppervlakdatverwarmdmoet worden.ditsoortgebouwenlijkthetmeestinteressantvoorstadsverwarming,vanwegehetbenodigde temperatuurniveauvan±90 Cendegroottevandewarmtevraag. 16

17 DebedrijvenHanosenDeliXLliggenophetbedrijventerreinWinschoterdiepopredelijkeafstand(1 1,5km)van heteuropark.debedrijvenmakroensligroliggenopdeeemspoortendaarmeealwatverderweg(2 2,5km) vaneuropapark(figuur7). OokeldersinGroningenkanereenwarmtevraagontstaanvanuitbedrijvenenwoningbouw.Inhetkadervan eenonderzoeknaaraardwarmteiseeninventarisatiegedaandoortno NTIG(2005)naardetoekomstige warmtevraag(figuur8). 10 Figuur7.KarakteristiekenvandedeelgebiedenvanhetbedrijventerreinZuidoostGroningen. 10 Deerns(2009) 17

18 Figuur8.ToekomstigewarmtevraagindestadGroningen. 11 Deblauwebolletjesrepresenterendewarmtevraagvande bedrijven,derodebolletjeshebbenbetrekkingopnieuwtebouwenwoningen.dekleinstebolletjes representereneenwarmtevraagkleinerdan10.000gj/jaar,hetgrootste(blauwe)bolletjerepresenteerteen vraagvanmeerdan gj. 3.2 Energievraag Europapark Opbasisvanbovenstaandeinformatiekaninprincipedeenergievraagwordengeactualiseerd,aandehandvan dekengetallenzoalsdoortechniplan(2011)gebruikt. UitdeberekeningenvanTechniplan(2011)isgeblekendatdetotalecapaciteitsbehoeftevoorhetEuropapark aanwarmtecirca7.000kwwarmteisenkoudecirca7.200kw.ditiswanneerallegebouwenzijn gerealiseerd: m2bvoen40 50woningen. Opbasisvaneenactualisatiekanafgeleidwordendat m2BVOwordtgerealiseerden40 50woningen. Ditgeeftglobaaleenwarmtevraagvan6.500kWeneenkoudevraagvan6.600kW(vermogen). IndezeberekeningisdevraagvanSOZAWEmeegenomen.Dezewordtechteropkortetermijngerealiseerd. Voordeopwekkingvanwarmtewordtgebruikgemaakteenwarmegrondwaterbronincombinatiemeteen elektrischewarmtepomp.dewkovansozaweisalleenineencollectiefsysteemintezettenalsandere gebruikerseenafwijkendenergievraagpatroonhebben.geletopdegeplandebebouwingrondomsozawelijkt hetnietaannemelijkdatteverwachten.eenoplossingisomdebrontevergotenofeendeelvande warmteopwekkingtelatenplaatsvindendooreenpieklastvoorziening(restwarmteofcv ketel) 12. OokvoordeoverigebestaandeWKO systemen(ziefiguur9)zalgeldendatdeinzetbaarheidineencollectief systeemalleeneffectiefisindienersprakeisvanovercapaciteit.ofschoonditinhetonderzoekvane kwadraat (2010)isgesuggereerd,isditnognietgeverifieerd.Datzalineenverdereplanuitwerkingalsnogmoeten 11 HaalbaarheidsstudieAardwarmtewinningvoordegebiedsontwikkelingGroningen Meerstad.TNO NITG A(2005). 12 Techniplan(2011)/memoDeerns(10mei2011) 18

19 plaatsvinden.ookbestaatdemogelijkheiddatdethermischebalansvandebestaandesystemennietgeheelin ordeis.ookdankanaansluitingeenmeerwaardebetekenen 13. HetkanookzonderdezeargumentenevenwelaantrekkelijkzijnomdeWKOtochintebrengenineen collectiefsysteem,omtebesparenoponderhoud enbeheerskosten(outsourcingvandewko). Kemkensberg/Engelsekamp NabijhetEuropaparkzalinhetgebiedKemkensberg/Engelsekampooknogcirca m2BVOaan kantorengerealiseerdwordenencirca wooneenheden.Ditgeefteencapaciteitsvraagvanglobaal 2.400kWwarmteen2.400kWkoudeenenigecapaciteitvoordetapwatervoorziening.Omdatzichopde KemkensbergaleengroteWKObevindt,zaluitbreidingmetnogeenbronnenpaarnaarverwachtingtot bewarengaanleiden.hierzaleenalternatiefmoetenwordengevonden. 13 InNederlandzijncirca1.500duurzamekantoorpandenvoorzienvanenergieopslagindebodem(WKO).DezeWKOinstallatieskunnenhetenergieverbruikmet40tot60%verlagentenopzichtevaneenconventioneleklimaatinstallatie.Inde praktijkblijktechterdatveelwko systemen(>75%)geenthermischebalanshebben.ditheefttotgevolgdatnietde maximaleenergieefficiëntiebehaaldwordt.insommigegebouwenwordtondanksdewkozelfsmeerenergiegebruiktdan metconventioneleverwarmingenkoeling. 19

20 Figuur9.BestaandeengeplandeWKO systemen 20

21 4 Energieconcept 4.1 Analyse Opbasisvandebeschikbareinformatieiseenanalyseopgesteldvanmogelijkeenergieconceptenmiddelseen scenariobenadering.deresultatenvandezebenaderingzijnsamengevatintabel3. UitgangspuntindebenaderingisdatdebestaandeWKOeengegevenis 14 endatwkoalsduurzame energievoorzieningdebenchmarkisvoorkantorenlocaties. Tabel3.Scenario senergievoorzieningeuropapark. Indezescenariobenaderingzijdeuiterstescenario s: Scenario0 14 Welisermogelijkwinsttebehalendoordeovercapaciteitvandebronnentebenutten.BestaandeWKO skunnenookvia outsourcingingebrachtwordenineencollectiefsysteem. 21

22 o Scenario2 o DitscenariogaatuitvaneenmaximalesamenwerkingensturingophetEuropapark,zoals aanbevoleninhetonderzoekvantechniplan(2011).hierbijmoetgekozenwordenvoorde semi collectievesystemen(clustersvanwko netwerken) 15 DitscenariogaatervanuitdatergéénnieuweWKOmeerwordtgeplaatst,maardater wordtgekozenvooreen(collectieve)opwekkingvanwarmteenkoude.ditkanophet terreinzelf(scenario2a).dewarmtekanookvanelders(attero)wordenaangeleverd: scenario2b Descenario szijnhieronderweergegeveninfiguur10t/m12. Figuur10 12.Visualisatiescenario 0,2Aen2B. Deoverigescenario szijntussenvormen,zijgaanuitvaneenmixtussenwko uitbreidingenexterne aanvulling. Kijkenwenaardescenario sdankunnenwehetvolgendeconcluderen: Deuiterstenzijnextreemenhoudendaarmeeweinigrekeningmetderealiteit: o Bijdekeuzevoorscenario2wordtergeennieuweWKOmeertoegestaaninhetgebied, omwillevanhetmaximaliserenvande(de)centraleopwekkingeenaanlevering. 15 VoordeKemkensbergzalditmogelijknietvoldoendeleidentoteenvoldoendekoude enwarmteaanbod. 22

23 o Dekeuzevoorscenario 0 vraagtomeenmaximalesamenwerkingtussendepartijeneneen duidelijkeregierol(voordegemeente). Descenario s3en4zijnwatrealistischer: o Scenario3:vuldenogbeschikbareruimteWKOinenbiedtvervolgenswarmteenkoudeaan o dat(de)centraalwordtopgewekt Scenario4:kiesvooreenWKO concept,waarzoveelmogelijkwordtsamengewerkt,maar waarookruimteisvooradditionele(de)centraleopwekking. IndebesluitvormingoverdeverderstappenishetvanbelangookdeontwikkelingenopdeKemkersberg/ EngelseKamptebetrekken.GeletopdeaanwezigegroteWKO bronzalookhierwaarschijnlijkmoeilijkeen bronbijgeplaatstkunnenwordenenismenafhankelijkvaneenalternatievewarmte enkoudevoorziening. Ookverderweg,inhetstadscentrumenopdebedrijventerreinenWinschoterdiepenEemspoort,liggen mogelijkhedenvoorwarmtelevering. 4.2 Ontwikkelrichting Indienweuitgaanvanadditioneleaanvullingvanwarmte enkoudedanligthetvoordehandombijbeperkte aanvullingalsontwikkelingsrichtingtekiezenvooreendecentralebiogasgestookteketelenbijveelaanvulling tekiezenvoorrestwarmteteleverendooreen multi fuel conversie installatie,metalsuitgangspuntregionaal verzameldebiomassa(feedstock).opbasisvanrekenmodellenmoetindebusinessanalysefaseblijkenwelk alternatiefhetmeestecologischeneconomischrendementgenereert.infiguur11zijndetweescenario sdie hetbestepassenbijdezeontwikkelingsrichtingenweergegeven. Figuur13.Voorkeurscenario senergieconcepteneuropapark Scenario3B(warmtenet,beperkteinzetWKO) Ditscenario(figuur15)gaatuitvandebenaderingdatdeWKOruimtedienunogaanwezigiswordt opgevuld. UithetonderzoekvanTechniplan(2011)isgeblekendatwanneermeninhetgebiedlukraakbrondoubletten 23

2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 3 6 11 1 12 7 1 2 5 4 3 9 10 8 18 20 21 22 23 24 25 26 28

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 1 12 7 3 1 6 2 5 4 3 11 9 10 8 18 20 21 22 23 24 26 28 30

Nadere informatie

Stand van zaken energievoorziening Veemarkt terrein

Stand van zaken energievoorziening Veemarkt terrein Energievoorziening Veemarkt update februari 2012 29/02/2012 Martin Mooij Ecofys Stand van zaken energievoorziening Veemarkt terrein Ambitie EPC 0,3 Ecofys 2011: warmtre meest aantrekkelijk Hoog milieuresultaat

Nadere informatie

Notitie 20091271-02 Gelijkwaardigheidsverklaring ClimaLevel voor NEN 2916 en NEN 5128 Opzet van onderzoek en resultaten

Notitie 20091271-02 Gelijkwaardigheidsverklaring ClimaLevel voor NEN 2916 en NEN 5128 Opzet van onderzoek en resultaten Notitie 0097-0 Gelijkwaardigheidsverklaring ClimaLevel voor NEN 96 en NEN 58 Opzet van onderzoek en resultaten Datum Referentie Behandeld door 4 februari 0 0097-0 M. Ritmeijer/LSC Opzet Climalevel klimaatsysteem

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

WKO Uw grondwater is goud waard

WKO Uw grondwater is goud waard 11/03/15 WKO Uw grondwater is goud waard agenda 15:00 uur Inleiding 15:10 uur De theorie van een WKO 15:30 uur Het onderzoek van 10 WKO s 15:50 uur Beheer en optimalisatie 16:05 uur Eigenaar aan het woord

Nadere informatie

Haalbaarheidsonderzoek warmtenetten Brugge en Oostende. Peter Clauwaert Brugge - 18/04/2013

Haalbaarheidsonderzoek warmtenetten Brugge en Oostende. Peter Clauwaert Brugge - 18/04/2013 Haalbaarheidsonderzoek warmtenetten Brugge en Oostende Peter Clauwaert Brugge - 18/04/2013 1 ostende Brugge situering situering Oostende: warmteaanbod (890 GWh/jaar) warmtevraag (150 GWh/jaar) Brugge:

Nadere informatie

Presentatie Energieplus bouwen Trebbe Groep B.V. Nunspeet, mei 2013 Nico Blaauw hoofd Werkvoorbereiding Technisch adviseur Trebbe Basiswonen

Presentatie Energieplus bouwen Trebbe Groep B.V. Nunspeet, mei 2013 Nico Blaauw hoofd Werkvoorbereiding Technisch adviseur Trebbe Basiswonen Presentatie Energieplus bouwen Trebbe Groep B.V. Nunspeet, mei 2013 Nico Blaauw hoofd Werkvoorbereiding Technisch adviseur Trebbe Basiswonen Inhoud presentatie Wie is/ wat doet Trebbe? Wat is de Trebbe

Nadere informatie

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis 11 oktober 2011 Bert Elkhuizen Cofely Energy Solutions Definities NEN 7120: nieuwe norm voor het bepalen van de energieprestatie

Nadere informatie

collectieve energiewinning uit de bodem

collectieve energiewinning uit de bodem Hertogensite en Janseniushof collectieve energiewinning uit de bodem een MIP-demonstratieproject ir. Pedro Pattijn 3 december 2014 Masterplan Energie Hertogensite Stap 1: Energiestrategie Stap 2: demoproject

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE VERGOEDING. Maurice Coen

ENERGIE PRESTATIE VERGOEDING. Maurice Coen ENERGIE PRESTATIE VERGOEDING Maurice Coen Arnhem, 10 oktober 2015 13$miljard BIOBASED( BOUWEN DUURZAAM( BOUWEN ENERGIE( ZUINIG( BOUWEN EPC(0,4 EPC(0 Nul7op7 de7meter Energie( leverend NUL-OP-DE-METER

Nadere informatie

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Het project is een initiatief van de volgende zes partijen. Deze zes partners participeren op gelijkwaardige basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Den Haag VOF die de realisatie en exploitatie van

Nadere informatie

Concepten voor nieuwbouw woningen EPC 0,4. 20 september 2013 Han Verheul

Concepten voor nieuwbouw woningen EPC 0,4. 20 september 2013 Han Verheul Concepten voor nieuwbouw woningen EPC,4 2 september 213 Han Verheul Concepten voor EPC,4 Concept 1: isolatie Rc = 5, HR-WTW en PV; Concept 2: warmtevraagbeperking, Rc = 7, zonneboiler en HR-WTW; Concept

Nadere informatie

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen

Nadere informatie

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group Beheer en onderhoud in de praktijk Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken Peter Centen Nathan Group 2 1 COLLECTIEF BRONSYSTEEM (WARMTEPOMP INDIVIDUEEL PER APPARTEMENT) VERTICALE BODEMWARMTE-

Nadere informatie

Veemarkt terrein. Invulling energieambities. Martin Mooij. Met aanvulling 17 mei 2011

Veemarkt terrein. Invulling energieambities. Martin Mooij. Met aanvulling 17 mei 2011 Veemarkt terrein Invulling energieambities Martin Mooij Met aanvulling 17 mei 2011 0 Veemarkt terrein Programma 500 woningen 60% koop 20% sociale koop 20% huur Gestapeld/ laagbouw Ambitie duurzaamheid

Nadere informatie

BEVINDINGEN ENERGIECONCEPT ORANGERIE VAN KASTEEL AMSTENRADE Aan: Mevrouw L. van Lidth de Jeude-d'Ansembourg en Arjan Oosterhof

BEVINDINGEN ENERGIECONCEPT ORANGERIE VAN KASTEEL AMSTENRADE Aan: Mevrouw L. van Lidth de Jeude-d'Ansembourg en Arjan Oosterhof BEVINDINGEN ENERGIECONCEPT ORANGERIE VAN KASTEEL AMSTENRADE Aan: Mevrouw L. van Lidth de Jeude-d'Ansembourg en Arjan Oosterhof Van: Kamiel Jansen en Jörg Blass [NIBE] Datum: 18-01-2015 (laatste aanpassingen

Nadere informatie

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst.

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. Bodemenergie in Haarlem Marc van Someren (Bodem en Water Consultancy) 14 februari 2012 ILB Congres Media Plaza - Utrecht De ondergrond als basis voor

Nadere informatie

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO Realisatie WKO WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO 1 Bouwopgave: Case: realisatie 4 woontorens, totaal 200 appartementen 2 gemeente convenant (stap 2) duurzame ambities DE scan besluit gemeenteraad

Nadere informatie

Gebruik en Beheer van WKO Systemen

Gebruik en Beheer van WKO Systemen installatiegroep Gebruik en Beheer van WKO Systemen Enkele aandachtspunten in de exploitatiefase Bedrijventerreinen Peter Slot 1 Agenda Even voorstellen De noodzaak van goed beheer WKO op bedrijventerreinen

Nadere informatie

Energie neutrale Gebiedsontwikkeling

Energie neutrale Gebiedsontwikkeling Energie neutrale Gebiedsontwikkeling Dag van de Projectontwikkeling Pieter Hameetman, directeur 23 mei 2013 Koninklijke BAM Groep nv Energie neutrale gebiedsontwikkeling Energienota = 0 Betekend communiceren

Nadere informatie

CO 2 -Prestatieladder

CO 2 -Prestatieladder Adviesbureau B.V Sint Bavostraat 60C 4891 CK RIJSBERGEN Telefoon (076) 597 47 16 CO 2 -Prestatieladder 3.3.2 Emissie-inventaris met CO 2 -Footprint 7 juli 2014 www.apconbv.com ..........................................................................................

Nadere informatie

Duurzame energie in de woningbouw

Duurzame energie in de woningbouw Duurzame energie in de woningbouw Voorbeelden van warmtepomp- en zonneboiler projecten Vincent van Hoegaerden - Ecofys Martin Mooij - Ecofys Bouwlokalen (september / oktober 2007) Bouwlokalen: wat vooraf

Nadere informatie

Basis 0,6 Basis 0,4 Extra isolatie. Vraaggestuurde ventilatie (CO2)

Basis 0,6 Basis 0,4 Extra isolatie. Vraaggestuurde ventilatie (CO2) Galerij complex: 36 appartementen, 5 bouwlagen Basis 0,6 Basis 0,4 Extra isolatie Collectieve Warmtepomp, individuele warmtepompboiler Verbeterde psi waarden koudebruggen ja ja ja ja collectieve warmtepomp

Nadere informatie

Veemarkt terrein. Invulling energieambities. Martin Mooij. 13 december 2010

Veemarkt terrein. Invulling energieambities. Martin Mooij. 13 december 2010 Veemarkt terrein Invulling energieambities Martin Mooij 13 december 2010 0 Veemarkt terrein Programma 500 woningen 60% koop 20% sociale koop 20% huur Gestapeld/ laagbouw Ambitie duurzaamheid Toonaangevend

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Toelichting Instrument 5 Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Instrument 5, Concepten voor energieneutrale wijken De gehanteerde definitie voor energieneutraal is als volgt: Een

Nadere informatie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie Stimuleren en regie 12 juni 2013 Marc van der Burght Gelders netwerk Energie Beleidsmedewerker Bodem en Energie Open systeem 2011 Zes programmalijnen: 1. Energieneutraal Arnhem 2. Toonaangevend cluster

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Quick scan business case energievoorziening Harinxmaland

Quick scan business case energievoorziening Harinxmaland Quick scan business case energievoorziening Harinxmaland Quick scan business case energievoorziening Harinxmaland Door: Martin Mooij Datum: 12 december 2012 Projectnummer: BENNL11881 Ecofys 2012 in opdracht

Nadere informatie

Presentatie Het morfologisch ontwerpproces in het project Vroomshoop Carl-peter Goossen

Presentatie Het morfologisch ontwerpproces in het project Vroomshoop Carl-peter Goossen Oog voor samenhang In samenwerking met Presentatie Het morfologisch ontwerpproces in het project Vroomshoop Carl-peter Goossen 1 22 Zorgappartementen te Vroomshoop 3 Duurzaamheid Moeten we het glas verduurzamen

Nadere informatie

Passen duurzame ontwikkelingen binnen het vergunningenbeleid anno 2008

Passen duurzame ontwikkelingen binnen het vergunningenbeleid anno 2008 Symposium Vink Sion Passen duurzame ontwikkelingen binnen het vergunningenbeleid anno 2008 Beetgum, 24 januari 2008 Douwe Faber Directeur E kwadraat advies Inhoudsopgave E kwadraat advies Vergunningen

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

John Nieuwmans 19 maart 2015 VERBINDEN! Slimme regie op de duurzame ondergrond in gemeente Den Haag

John Nieuwmans 19 maart 2015 VERBINDEN! Slimme regie op de duurzame ondergrond in gemeente Den Haag John Nieuwmans 19 maart 2015 VERBINDEN! Slimme regie op de duurzame ondergrond in gemeente Den Haag Inhoud presentatie Voorstellen Historie tot huidige rol Beleid: Uitwerking dynamisch kader voor een duurzame

Nadere informatie

Definitie Voorbeelden Roadmap Cases

Definitie Voorbeelden Roadmap Cases 1 Definitie Voorbeelden Roadmap Cases 2 DEFINITIE LATENT = LAge Temperatuur EnergieNeT Lage temperatuur: energiebron < 40 C Energienet: energielevering aan verschillende verbruikers Warmte en/of Koude

Nadere informatie

Vergelijking tussen twee warmteopties voor het Nautilus-complex op het Zeeburgereiland

Vergelijking tussen twee warmteopties voor het Nautilus-complex op het Zeeburgereiland GJ vs GJ Vergelijking tussen twee warmteopties voor het Nautilus-complex op het Zeeburgereiland Rapport Delft, december 2013 Opgesteld door: B.L. (Benno) Schepers Colofon Bibliotheekgegevens rapport: B.L.

Nadere informatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Door Eric van Zee, april 2008 Energie steeds groter deel van de woonlasten De kosten voor verwarming en warm tapwater vormen een steeds

Nadere informatie

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Frank Kersloot & Alex Kaat 21 april 2016 Inhoud presentatie 1. Stadswarmte in Nieuwegein 2. Het equivalent opwek rendement (EOR) 3. Tarieven voor klanten 4. Afsluitkosten

Nadere informatie

Workshop Warmtenetten faal- en succesfactoren in de praktijk

Workshop Warmtenetten faal- en succesfactoren in de praktijk Workshop Warmtenetten faal- en succesfactoren in de praktijk Ir. D. (Dennis) Fokkinga Antwerpen, 18 September 2013 The future is for those who believe in the beauty of their dreams, E. Roosevelt Agenda

Nadere informatie

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I Bijlage 3 Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I In deze bijlage worden de volgende onderdelen uit de toelichting bij het raadsvoorstel toegelicht: bijdrage aan energie en

Nadere informatie

Energievisie. gemeente Wormerland

Energievisie. gemeente Wormerland Energievisie gemeente Wormerland September 2013 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 5 2 Inleiding... 7 2.1 2.2 2.3 Aanpak, benadering en belangrijke uitgangspunten... 7 Opzet onderzoek... 8 Leeswijzer...

Nadere informatie

Memo. De gemeente zal dit onderwerp aan de orde stellen in de klankbordgroep.

Memo. De gemeente zal dit onderwerp aan de orde stellen in de klankbordgroep. Ja Memo 1. Graag aangeven waar vermeld staat dat de bewoner moet bijdragen in de vervanging van de warmtepomp bij een grondgebonden woning. De bijdrage aan het vervangen van de warmtepomp is nergens zo

Nadere informatie

Koude- en Warmte Opslag. 29 september 2010 Door: Bert Bekkers

Koude- en Warmte Opslag. 29 september 2010 Door: Bert Bekkers Koude- en Warmte Opslag 29 september 2010 Door: Bert Bekkers Inhoudsopgave 1. Over Hydreco 2. Het KWO-systeem 3. Referenties 4. Gebiedsgerichte integrale aanpak 5. Exploitatie 6. Ervaringen/bevindingen

Nadere informatie

Inzichten uit een regio:

Inzichten uit een regio: Er is een brede duurzaamheidsscope nodig voor afwegingen rond de bodem; de energietransitie staat daarin centraal. Inzichten uit een regio: Sneller afbouwen van fossiele energie De bodem is onmisbaar bij

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Informatiepakket. duurzame energievoorziening WKO

Informatiepakket. duurzame energievoorziening WKO Informatiepakket duurzame energievoorziening WKO 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 2. Het principe en de werking van een Warmte- Koudeopslag (WKO)... 4 3. De collectieve levering van

Nadere informatie

Beheer van energie en broeikasgas

Beheer van energie en broeikasgas Beheer van energie en broeikasgas binnen de Europese doelstellingen voor 2050 De CONCLUSIES volgen 30 maart 2014 Hebben wij de energie om 2050 schoon te halen? slotcongres 1 Beheer van energie en broeikasgas

Nadere informatie

Uitgevoerd door: Caubergh Huygen, Lowexnet

Uitgevoerd door: Caubergh Huygen, Lowexnet Uitgevoerd door: Caubergh Huygen, Lowexnet In opdracht van Platform energietransitie Gebouwde Omgeving, Innovatiewerkgroep, 2007 Inhoudsopgave 2 1. Inleiding 2. Het concept 3 - - - - - - 3. Contouren voor

Nadere informatie

April 2014. Footprint

April 2014. Footprint April 2014 Footprint Emissie-inventaris 2015 Footprint Emissie-inventaris 2015 Maart 2016 Dit document is opgesteld volgens de NEN-ISO 14064-1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2 Bedrijfsbeschrijving... 5

Nadere informatie

Themabijeenkomst Warmtewet

Themabijeenkomst Warmtewet Themabijeenkomst Warmtewet Bas de Zwart Even voorstellen: Adviseur bij IF Technology Adviesbureau op het gebied van hernieuwbare warmte en koude en marktleider advies bodemenergie 60 mensen in Arnhem Beleid

Nadere informatie

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Energie en exergie in de gebouwde omgeving Door Sabine Jansen (TU Delft) 7 April 2015 Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Exergie voor de gebouwde omgeving Statements

Nadere informatie

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Dat voor u als eigenaar of beheerder van duurzaam vastgoed de energielevering op duurzame wijze moet geschieden spreekt voor zich.

Nadere informatie

Nieuwe sanitatie en (energie)

Nieuwe sanitatie en (energie) Nieuwe sanitatie en (energie) prestatie boordelingsmethoden. STOWA afvalwaterketen symposium Jan de Wit, 24 mei 2011 Kom verder. Saxion. b lk d h d f l De bulk van de energie-inhoud van afvalwater Is thermisch

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Grip op je energieprestaties -wat doet de NZEB-tool?

Grip op je energieprestaties -wat doet de NZEB-tool? Grip op je energieprestaties -wat doet de NZEB-tool? Masterclass door Clarence Rose, DNA in de Bouw / Azimut Bouwbureau en Carl-peter Goossen, DNA in de Bouw / BouwNext 2 Masterclass Introductie NZEB-tool

Nadere informatie

Tabellen stand van zaken SDE+ 2012

Tabellen stand van zaken SDE+ 2012 Tabellen stand van zaken SDE+ 2012 Dit overzicht wordt iedere twee weken geactualiseerd, totdat het volledige voor 2012 aan projecten is toegekend. In deze bijlage worden alle eerder gepubliceerde standen

Nadere informatie

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl Aardwarmte, de intelligente oplossing Van ontwerpfase tot oplevering denken wij graag met u mee De intelligente oplossing Energie is een actueel onderwerp. Logisch, want de laatste jaren zijn de energieprijzen

Nadere informatie

Nulmeting energiegebruik en duurzame energie

Nulmeting energiegebruik en duurzame energie Nulmeting energiegebruik en duurzame energie ten behoeve van gemeente Purmerend Juli 2012 2 Inhoudsopgave Pagina Inleiding 5 1 Energievraag en CO 2 -emissie 7 2 Duurzame energie 13 3 Opties ter versterking

Nadere informatie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie DEFINITIEF Opdrachtgever Adviseur

Nadere informatie

High Level Business Case Energiecoöperatie

High Level Business Case Energiecoöperatie High Level Business Case Energiecoöperatie DE Ramplaan (Haarlem) Het project: een haalbaarheidsstudie Energie- en klimaatneutraliteit in bestaande woonwijk is technisch haalbaar en financieel haalbaar

Nadere informatie

In de bovengenoemde energiestudies zijn de diverse energieopties onderzocht.

In de bovengenoemde energiestudies zijn de diverse energieopties onderzocht. Energienotitie De Bronnen Doorkijk naar energieoplossingen voor De Bronnen Versie 2. 23 april 2011 Energiestudies Het stedenbouwkundig programma De Bronnen heeft de ambitie uitgesproken dat de toekomstig

Nadere informatie

Raadsvoorstel tot het uaststellen uan de kaders Duurzame-energiebedrijf

Raadsvoorstel tot het uaststellen uan de kaders Duurzame-energiebedrijf gemeente Eindhouen Openbare Ruimte, Verkeer lk Milieu Raadsnummer ZO.R/502.OOI Inboeknummer ogbstoa6so Beslisdatum B%W tb januari aoro Dossiernummer oob SSa Raadsvoorstel tot het uaststellen uan de kaders

Nadere informatie

FORD FOCUS 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 15 17 18 19 9 3 1 1 6 4 2 5 7 8 10 21 23 24 25

Nadere informatie

FORD FOCUS Focus_346_2012_V7_cover.indd 1 17/10/2011 14:55

FORD FOCUS Focus_346_2012_V7_cover.indd 1 17/10/2011 14:55 FORD FOCUS 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 15 16 17 19 9 6 3 1 1 4 2 5 7 8 10 21 23 24 25

Nadere informatie

Ketenanalyse Transport

Ketenanalyse Transport 2015 Ketenanalyse Transport Rapportage: KAS 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.2 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.2 Identificeren van partners

Nadere informatie

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H Presentatie EVEN VOORSTELLEN WAT DOET INNAX LINK NAAR HET ENDIS CONCEPT ENERGIE MANAGEMENT DUURZAME ENERGIE VOORZIENING Even voorstellen PHILIP BLAAUW

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Tweede halfjaar 2013 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 04-12-2013 F. Wuts Draft 0.2 1-2-2014 F. Wuts Aanpassing naar aanleiding van Audit

Nadere informatie

Local Energy Solutions

Local Energy Solutions 24 mei 2011 Warmtelevering vanuit energiefabriek Apeldoorn Ontwikkeling van energie voor eigen gebruik naar externe levering aanleiding samenwerking warmteleiding Zuidbroek extra energie uit slachtafval

Nadere informatie

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010 Warmte(levering) van de toekomst (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Ontwikkelingen nieuwbouw met effect op warmtevraag 2 Regelgeving: stapsgewijze EPC-verlaging (-> 0,6 -> 0,4 -> energieneutraal)

Nadere informatie

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Parallelsessie Ambtelijk Café 2013 Roelof Potters (Alliander) en Eloi Burdorf (SDE) Agenda Welkom en introductie Presentatie: Aanpak verduurzaming gebouwde omgeving

Nadere informatie

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play :

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play : Introductie Aris de Groot Energie-, Installatie- en Bouw BV Postbus 2 5400 AA Uden Ing. A.W. (Aris) de Groot. Directeur/eigenaar Bezoekadres: Loopkantstraat 7a Uden Mobiel 0651.386511 Samenvatting Een

Nadere informatie

Achtergrond Warmtewet

Achtergrond Warmtewet Achtergrond Warmtewet Bron: AEDES Handreiking Warmtewet voor Woningcorporaties (VERSIE 1, dd 21 oktober) 1. Achtergrond: De Warmtewet is ontstaan als initiatiefwet vanuit de Tweede Kamer. Het heeft tien

Nadere informatie

Duurzame Warmte voor Iedereen

Duurzame Warmte voor Iedereen Duurzame Warmte voor Iedereen Welke Warmtepomp Waar? Charles Geelen partner technisch secretaris Dutch Heat Pump Association Welke Warmtepomp Waar Toepassen 2 Geen tijd te verliezen! Welke Warmtepomp Waar

Nadere informatie

Kwaliteitsverklaringen combiketel, warmtepomp en warmterugwinning

Kwaliteitsverklaringen combiketel, warmtepomp en warmterugwinning EPN en Nieuwbouw Kwaliteitsverklaringen combiketel, warmtepomp en warmterugwinning Combiketel: warm tapwater In een EPC-berekening kan het opwekkingsrendement van warm tapwater op basis van een kwaliteitsverklaring

Nadere informatie

De plaats van WKK in een rationele energiepolitiek

De plaats van WKK in een rationele energiepolitiek Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen De plaats van WKK in een rationele energiepolitiek Jean-Pierre Lemmens COGEN Vlaanderen easyfairs Industrie & Milieu 2010 Seminarie Bio-energie

Nadere informatie

Overeenkomst betreffende de levering van stoom/warmte

Overeenkomst betreffende de levering van stoom/warmte Overeenkomst betreffende de levering van stoom/warmte 1.1 Beschrijving Deze overeenkomst betreft een outputcontract tussen een producent van stoom/warmte en een afnemer van stoom/warmte. In de concrete

Nadere informatie

19/06/2014 GEOHEAT APP: Toelichting bovengronds luik. Lucia Kleinegris (Grontmij) & Benny Roelse (Grontmij)

19/06/2014 GEOHEAT APP: Toelichting bovengronds luik. Lucia Kleinegris (Grontmij) & Benny Roelse (Grontmij) 19/06/2014 GEOHEAT APP: Toelichting bovengronds luik Lucia Kleinegris (Grontmij) & Benny Roelse (Grontmij) Kostenmodel geothermie» Kostenmodel voor 1ste beoordeling (Quickscan):» Omvang project: woningen/utiliteit/glastuinbouw»

Nadere informatie

DUCO SEMINARS 2015. Natuurlijk naar nul-op-de-meter. juni 2015 Jérôme Eijsackers

DUCO SEMINARS 2015. Natuurlijk naar nul-op-de-meter. juni 2015 Jérôme Eijsackers AKOESTIEK EN BOUWFYSICA LAWAAIBEHEERSING MILIEUTECHNOLOGIE BRANDVEILIGHEID DUCO SEMINARS 2015 Natuurlijk naar nul-op-de-meter juni 2015 Jérôme Eijsackers auteur ZOETERMEER - MOOK - GRONINGEN - DÜSSELDORF

Nadere informatie

Gebruikerspakket. Duurzaam energiesysteem Warmte en Koude. Dr. Struyckenplein

Gebruikerspakket. Duurzaam energiesysteem Warmte en Koude. Dr. Struyckenplein Gebruikerspakket Duurzaam energiesysteem Warmte en Koude Dr. Struyckenplein 1 Inhoud 1. Introductie 2. Hoe werkt het WKO(warmte koude opwekking) systeem 3. De duurzame levering van warmte en koude in uw

Nadere informatie

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden Ko Hage (TTE) Delft, 1 december 2010 TTE consultants verbinden van ondergrond en bovengrond - Opgericht in 1999 door drie ingenieurs (The Three Engineers)

Nadere informatie

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Uw woning is aangesloten op een collectief, duurzaam energiesysteem. Deze installatie verwarmt in de winter, koelt in de zomer en zorgt voor warm

Nadere informatie

Effectenstudie bodemenergiesysteem

Effectenstudie bodemenergiesysteem voor open bodemenergiesystemen: tot 50 m³/uur en 250.000 m³/jaar en dieper dan 20 m-mv Project: Projectlocatie: OLO-nummer: Datum: Referentie: Vergunningaanvrager: Adviseur: Klik hier als u een datum wilt

Nadere informatie

NBD Biblion, Zoetermeer productiehal en kantoor. Algemene projectdocumentatie ARC15 Detail Award

NBD Biblion, Zoetermeer productiehal en kantoor. Algemene projectdocumentatie ARC15 Detail Award iblion, Zoetermeer productiehal en kantoor lgemene projectdocumentatie R15 etail ward LIG iblion, Zoetermeer productiehal en kantoor GOKOPR TR OK OOR IUWOUW Lagere productiekosten, betere samenwerking

Nadere informatie

Religieus erfgoed en duurzaamheid

Religieus erfgoed en duurzaamheid Religieus erfgoed en duurzaamheid Netwerkbijeenkomst Religieus Erfgoed, Deventer Ir. Birgit Dulski Ing. Kamiel Jansen 16 april 2013 Bussummergrindweg 1b 1406 NZ Bussum T 035 694 82 33 W www.nibe.org 1

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Deze sessie was het vervolg op het overleg van 28 april jl., waarbij de volgende oplossingsrichtingen

Deze sessie was het vervolg op het overleg van 28 april jl., waarbij de volgende oplossingsrichtingen Project : De Teuge Betreft : Resultaten sessie oplossingsrichtingen Datum : 20 mei 2011 Inleiding Op 17 mei jl. zijn onderstaande partijen bijeengekomen om in een gezamenlijke sessie mogelijke oplossingsrichtingen

Nadere informatie

Referenties warmtenetten

Referenties warmtenetten Referenties warmtenetten Warmtenetten Twente Ontwikkeling visie op regionale potentie verduurzaming warmtenet en nieuwe samenwerkingsvormen: Warmtenet Essent in Enschede Gemeentelijke warmtenet Hengelo

Nadere informatie

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Inhoud 1. Doelen energie- en klimaatbeleid 2. Drie knoppen om aan te draaien

Nadere informatie

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN)

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten

Nadere informatie

CO2-Reductiedoelstellingen 2015. Naar aanleiding van de CO2 footprintberekening en energie audit

CO2-Reductiedoelstellingen 2015. Naar aanleiding van de CO2 footprintberekening en energie audit Naar aanleiding van de CO2 footprintberekening en energie audit 2/6 Inleiding In dit document wordt de scope 1 & 2 CO 2 reductiedoelstelling van voestalpine WBN gepresenteerd. Aanleiding is het vastleggen

Nadere informatie

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer 2014 Ketenanalyse Woon- Werkverkeer Rapportage: KAWWV 2014 Datum: 12 Augustus 2014 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.1.1 Zakelijke

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Energievisie Geerpark, Heusden

Energievisie Geerpark, Heusden Energievisie Geerpark, Heusden Eindrapport Hanneke Manders Inge Wijgerse Pieter Klep Rapportnummer: 03HM80283000 BuildDesk Benelux B.V., Delft Delft, 7 april 2009 COLOFON BuildDesk Benelux B.V., Delft

Nadere informatie

Willen is kunnen Woonlasten en energiebesparende maatregelen

Willen is kunnen Woonlasten en energiebesparende maatregelen Willen is kunnen Woonlasten en energiebesparende maatregelen Tim Mooiman 7 maart 2013 Waarom een aparte BV? Terugverdienen meerinvestering (i.t.t. HW) Woonlastenverlichting Onduidelijke regelgeving Transparantie

Nadere informatie