BETER VOORKOMEN DAN GENEZEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BETER VOORKOMEN DAN GENEZEN"

Transcriptie

1 45_49_Fraudebeheersing :49 Pagina 45 Bestuurlijke informatieverzorging Fraude en fraudepreventie BETER VOORKOMEN DAN GENEZEN Fraude binnen bedrijven lijkt tegenwoordig schering en inslag. Bijna dagelijks wordt er in de media wel melding gemaakt van een fraudegeval bij bedrijf X of organisatie Y. Tel daarbij op de vele fraudegevallen die de krant niet halen, dan komen we ongetwijfeld tot een schrikbarend aantal. Fraude is niet helemaal te vermijden; elke organisatie loopt risico. Fraude is echter wel te beheersen. SAMENVATTING REDACTIE W at is fraude precies? Een sluitende definitie is er niet. En bij gebrek aan een wettelijke omschrijving komen er vele definities voor, die echter allemaal gemeenschappelijke kenmerken hebben. De belangrijkste bouwstenen die gangbare definities delen zijn de begrippen opzettelijk, onjuiste voorstelling van zaken en onrechtmatig. Wij zien fraude als: een opzettelijke handeling waarbij door het geven van een onjuiste voorstelling van zaken een gepretendeerde rechtvaardiging voor de handeling ontstaat, waardoor een onrechtmatig voordeel wordt verkregen. door wie? Organisaties die worden geconfronteerd met verduistering van geld of goederen verbazen zich vaak in hoge mate over de identiteit van de betrokkene. Vaak gaat het om iemand die al jaren bij de organisatie werkt, aanzien geniet, zelden ziek is en altijd zijn vakanties zo plant dat niemand daar last van heeft. Omgekeerd wordt geredeneerd dat die persoon vanwege het in hem gestelde vertrouwen meer vrijheden geniet wat betreft het afleggen van verantwoording en ervoor zorgt dat anderen geen zicht krijgen op zijn werk. Vaak blijkt die persoon zodanig overstelpt te worden met zware, vertrouwelijke klussen, dat de werkdruk zeer hoog kan oplopen. Het uitblijven van een adequate beloning voor de toegenomen werkdruk kan een motief zijn om de vergoeding zelf te verhogen. Het is niet de bedoeling deze medewerkers bij voorbaat als verdacht aan te merken. Wel dient er bij integriteitbeheersing rekening mee te worden gehouden dat een subjectieve beoordeling van iemand niet tot uitzondering mag leiden voor wat betreft de toepasselijkheid van beheersingsmaatregelen. Vertrouwen speelt bij fraudebeheersing een opvallende rol. Degene die opzettelijk een organisatie wil benadelen, weet dat dit het eenvoudigst gaat als hij vertrouwen weet te verkrijgen. Het is niet vreemd dat accountants stellen dat vertrouwen goed is, maar controle beter. Vertrouwen moet zijn ingebed in beheersingsmaatregelen en er dient verantwoording te worden afgelegd waaruit het bestaan en de effectiviteit van die maatregelen blijkt: geen vertrouwen zonder verantwoording. verschijningsvormen van fraude Er worden veel namen aan soorten fraude gegeven, bijvoorbeeld interne fraude, inkoopfraude, pinpasfraude of personeelsfraude. Interne fraude maakt duidelijk dat het zich binnen de organisatie afspeelt. Inkoopfraude is een fraude die gebonden is aan een bepaald proces. Pinpasfraude is een fraude gebonden aan een modus operandi, ofwel het middel dat wordt gebruikt om te frauderen. Personeelsfraude is gebonden aan degene die het doet. Fraude in relatie tot degene die fraudeert Personeelsfraude. Personeelsfraude kenmerkt zich naast persoonlijke verrijking vooral door een benadeling van de organisatie of derden. Vaak wordt de overeenkomstigheid tussen het voordeel van de één en het nadeel van de ander als specifiek kenmerk verondersteld. Personeelsfraude is de meest voorkomende soort fraude die je op alle niveaus van een organisatie, in alle processen en met behulp van alle mogelijke hulpmiddelen kunt verwachten. Bij deze soort fraude wordt bovendien vaak samengewerkt met buitenstaanders, AUGUSTUS

2 45_49_Fraudebeheersing :49 Pagina 46 waardoor deze fraudesoort zowel intern als extern is. Afhankelijk van het proces waarin de mogelijke daders werkzaam zijn, zijn er geëigende maatregelen ter beheersing van dit risico. Enkele typische voorbeelden van personeelsfraude: ~ verduistering van geld, goederen of andere eigendommen van de organisatie onder het mom van diefstal door derden; ~ onjuiste kostendeclaraties met behulp van gefingeerde bonnetjes en facturen; ~ salarisfraude door het opvoeren van fictieve werknemers, waarbij het salaris wordt betaald aan de frauderende medewerker. Directieleden kunnen zelf normen stellen Managementfraude. Als fraude zich niet zozeer tegen de organisatie maar tegen derden richt, bijvoorbeeld door manipulatie van de jaarrekening of een fiscale aangifte, dan spreek je over managementfraude. Hoewel gesteld kan worden dat de dader zichzelf niet zozeer verrijkt als wel de organisatie voor wie hij werkt, is er indirect vrijwel altijd een persoonlijk belang, in de vorm van een winstafhankelijke beloning of de continuïteit van de baan. Als het om managementfraude gaat, wordt wantrouwig naar de accountant gekeken. Hoewel fraudebeheersing de primaire verantwoordelijkheid is van de leiding van de organisatie zelf, vinden velen dat de accountant bij die beheersing ook een taak heeft. Dat is zeker zo als het gaat om een te gunstig voorgestelde jaarrekening. Bedenk echter dat de accountant veelal ook om de tuin wordt geleid met valse verklaringen en documenten. Enkele typische voorbeelden van managementfraude: ~ het oppoetsen van de cijfers, door bijvoorbeeld minderheidsdeelnemingen als 100 procent bezittingen mee te consolideren, om een hoger krediet te verkrijgen voor het bedrijf of meer geld op te kunnen halen bij een aandelenemissie; ~ het hoger voorstellen van verkopen, door bijvoorbeeld onder handen werk als debiteuren te boeken of nog te ontvangen bonussen als reeds behaald te boeken, ter verwerving van een hogere bonus; ~ het hoger voorstellen van de omzet door niet de provisie op bepaalde van derden afkomstige goederen te verantwoorden, maar te pretenderen dat de goederen in eigen eigendom zijn verhandeld. Op deze manier kon de aan aandeelhouders beloofde omzetgroei toch worden gehaald. Directiefraude. Directiefraude is een variant op personeelsfraude. Het gaat om fraude waarbij de organisatie benadeeld wordt ter verkrijging van persoonlijk voordeel, hoewel het soms gaat om een variant op managementfraude. Toch wordt anders tegen deze vorm van fraude aangekeken dan gewone personeelsfraude of managementfraude. Dat komt omdat directieleden veel meer bevoegdheden en macht hebben. Zij genieten bovendien een bepaald vertrouwen en hebben de mogelijkheid zelf normen te stellen. Dat maakt hen minder grijpbaar als gekeken wordt naar gebruikelijke beheersingsmaatregelen. Directiefraude kenmerkt zich vaak door transacties die slechts op zeer hoog niveau kunnen plaatsvinden, zoals de overname van een ander bedrijf. Dat wil niet zeggen dat het niet ook kan gaan om een huis-tuin-en-keukenfraude zoals het indienen van te hoge kostendeclaraties onder overlegging van valse bonnetjes. In dat laatste geval komt de directeur er makkelijk mee weg, omdat hij veelal zelf degene is die de bonnetjes accordeert. Vertrouwen speelt bij fraudebeheersing een opvallende rol Fraude in relatie tot het proces. Er zijn geen bedrijfsprocessen denkbaar of mensen nemen er aan deel. In bijna alle processen valt onrechtmatig persoonlijk gewin te behalen door zichzelf iets van waarde toe te eigenen. Over bijna alle processen valt positiever verslag te doen dan gerechtvaardigd. Kortom, alle processen zijn fraudegevoelig. In sommige processen ligt fraude echter veel meer voor de hand dan in andere. Te denken valt aan processen waarbij het voor de hand ligt dat geld of goederen van waarde een belangrijke rol spelen, zoals het betalingsproces, de inkoop of de verkoop. Fraude en het betalingsproces. Bij de meeste fraudeurs gaat het om geld. Daarom is het juist de betaalfunctie die extra aandacht behoeft. Iedereen die gerechtigd is betalingen te doen of te ontvangen, heeft een betaalfunctie. Hoofdregel voor het doen van betalingen is dat de kassier over een geautoriseerde factuur beschikt die de betaling rechtvaardigt. De autorisatie is afkomstig van een collega die er voor instaat dat de prestatie zoals omschreven op de factuur ook daadwerkelijk is geleverd. Het liefst heeft die autorisatie plaatsgevonden in een door de crediteurenadministratie geplaatst blokstempel, over welk stempel zowel de kassier als de autorisator niet kunnen beschikken. Het is bovendien gebruikelijk dat degene die de betaling voorbereidt niet degene is die de finale autorisatie geeft op de factuur of de uiteindelijke autorisatie heeft voor de bank (elektronische handtekening). 46 AUGUSTUS 2005

3 45_49_Fraudebeheersing :49 Pagina 47 Ook dient degene die de betaling autoriseert alle bescheiden te controleren op de verplichte controlehandelingen alvorens zijn elektronische handtekening te plaatsen. Dit proces lijkt deugdelijk maar valt of staat met de goede taakuitoefening van allen die bij dit proces zijn betrokken. Inkoopfraude. Inkoopfraude wordt vaak verward met omkoping van een inkoper. In dat geval is geen sprake van fraude zoals gedefinieerd in dit artikel, maar van corruptie. De simpelste inkoopfraude bestaat uit het creëren van een fictieve prestatie die als geleverd wordt afgetekend, waarna betaling kan plaatsvinden op een speciaal daartoe door de inkoper opgezette bankrekening van het vermeende bedrijf dat de prestatie zou hebben geleverd. Inkoopfraude wordt gekenmerkt door gebruikmaking van een aspect dat zich bij alle inkopen voordoet: de betaling aan de verkoper. Net zoals bij fraude bij het betalingsproces gaat het immers om het geld. Het proces van fraudebeheersing dient er dan ook voor te zorgen dat er in voldoende mate op wordt toegezien dat alleen wordt betaald voor een daadwerkelijk ontvangen prestatie tegen een prijs die vantevoren overeen is gekomen op een rekening van de werkelijke leverancier. In de praktijk blijken organisaties daar nog wel eens in tekort te schieten. Verkoopfraude. De bekendste verkoopfraude betreft de zogenoemde winkel in de winkel : een verkoper verkoopt goederen die niet van zijn werkgever zijn, maar van hemzelf, gebruikmakend van de organisatie, naam en reputatie van zijn werkgever. In feite draagt daarmee de werkgever, met uitzondering van de inkoopprijs, alle kosten, terwijl de gehele opbrengst naar de verkoper gaat. Stelt u maar eens voor wat het betekent als een tankstationmedewerker voor eigen rekening honderd bekertjes koffie per dag verkoopt. De koffiekosten per bekertje koffie zijn ongeveer 0,06, terwijl de opbrengst 1,50 bedraagt. De extra inspanning is verwaarloosbaar, want koffie moest er toch al worden gezet. Aan de verkoopzijde van een organisatie is er voor de fraudeur bovendien iets te halen als hij een beloning heeft die afhankelijk is van de geclaimde ver- kopen. Je zal dan ook zien dat er een tendens bestaat verkopen te vroeg te rapporteren en retouren, reclames en annuleringen in een volgende periode te melden. In feite is dit een vorm van wat slepen wordt genoemd. Je moet deze gang van zaken dan wel van periode tot periode volhouden, terwijl je feitelijk slechts eenmaal voordeel hebt. visie op fraudebeheersing De klassieke visie: reactief. De klassieke visie is gebaseerd op de gelegenheid maakt de dief en een incident is te beschouwen als de uitzondering op de regel. Door middel van preventieve en detectieve maatregelen wordt de gelegenheid maximaal afgegrendeld. Naast functiescheidingen en toegangscontroles hanteert de organisatie zogenoemde pre-employment screenings, wordt in functioneringsgesprekken aandacht besteed aan integriteit en is er een klokkenluiderregeling geïntroduceerd. Verder wordt bevordering en handhaving van integriteit als remedie gezien om vooral de organisatie niet te verstikken in allerlei restrictieve maatregelen. Periodiek wordt er een sterkte-zwakteanalyse uitgevoerd door een groot Algemene maatregelen ter voorkoming van fraude Doel Maatregel Tijdig signaleren van effecten van mogelijke fraude. Aantrekken betrouwbaar personeel. Voorkomen van fraude ontstaan door doorbreken controletechnische functiescheiding. Voorkomen van wijzigingen op programmatuur in de productieomgeving. ~ Een aantal ontwikkelingen binnen uw onderneming kan aanwijzingen geven voor mogelijke fraude, al dan niet gepleegd met behulp van computers. Volg deze ontwikkelingen kritisch. Gedacht kan worden aan: voorraadverschillen; toename activa; toename uitgaven; toename uitgaven; afname van schulden; afname van verkopen; afwijkingen van normale procedures; defecte controle/weegmachines; trendbreuken. ~ Uitvoeren van periodieke inventarisaties van geld en goederen door functionarissen onafhankelijk van de bewarende functionaris. ~ Voer een weldoordacht beleid voor personeelswerving, personeelscontrole, personeelsbegeleiding en arbeidsomstandigheden. ~ Creëren van functiescheiding tussen bewarende, registrerende, controlerende en uitvoerende functies. ~ Periodieke interne of externe beoordeling van gecreëerde functiescheidingen. ~ Creëren functiescheiding tussen automatiseringsorganisatie en gebruikersorganisatie. AUGUSTUS

4 45_49_Fraudebeheersing :49 Pagina 48 accountantskantoor op één van de processen. Een gerenommeerde adviesorganisatie heeft geholpen een mooie gedragscode te maken, waardoor de organisatie weer voldoet aan de eisen van de tijd. De fraudeverzekeraar is tevreden, want de organisatie kan aantonen dat het werkt aan fraudebeheersing, maar of de fraudebeheersing ook werkt? De alternatieve visie: proactief. Als alternatief geven wij er de voorkeur aan incidenten meer als onderdeel van een proces te zien. Voorbeeldgedrag. Het eerste onderdeel is zonder twijfel het belangrijkste, namelijk het goede voorbeeldgedrag van de leiding en andere sleutelmedewerkers. Hiertoe worden twee stappen ondernomen: (1) ontwikkelen en bevorderen van de nakoming van gedragsregels, die bijvoorbeeld zijn vastgelegd in de vorm van een code waarvan iedereen doordrongen is, en (2) doen wat je zegt ( walk the talk ). Voorbeeldgedrag is van vitaal belang. Als management met leveranciers op stap gaat naar dure restaurants en clubs, extravagante cadeaus accepteert en er op los declareert, dan moet men niet verbaasd zijn dat dit op de werkvloer een negatief effect kan hebben. Opleiding en training. Het tweede onderdeel in het alternatieve model is opleiding en training van personeel en derden die een nauwe relatie onderhouden met de organisatie. Het gaat om: ~ het bijbrengen van fraudebewustzijn; ~ hoe men kan omgaan met integriteitdilemma s; ~ het duidelijk maken hoe ernstig het probleem kan zijn; ~ te leren hoe fraudesignalen te herkennen. Een fraudeur die weet dat zijn omgeving alert is, ervaart dat als afschrikkend en daardoor werkt dat preventief. Preventie is de meest efficiënte en effectieve manier van fraudebeheersing. Als het om detectie gaat, is de schade al aangericht, laat staan als men al een onderzoek moet beginnen. Besteed daarom aandacht aan opleiding en training van alle medewerkers waar het gaat om fraude. Risicoanalyse en beoordeling beheersingsmaatregelen. Het derde onderdeel betreft risicoanalyse en de daarmee samenhangende beoordeling van de beheersingsmaatregelen, ter verkrijging van een gekwalificeerd beeld per proces van de mogelijkheid dat zich fraude voordoet. Bij deze analyse moet men rekening houden met de onderdrukking van zowel de gelegenheid, de druk als de rationalisatie. Een risicoanalyse gaat uit van de specifieke bedreigingen van een organisatie in relatie tot de voor die organisatie eigen processen, waarbij bestaande beheersingsmaatregelen worden weggedacht. Een dergelijke risicoanalyse wordt bij voorkeur door middel van self-assessments uitgevoerd. Hiertoe wordt door een fraudespecialist tezamen met een select aantal sleutelfunctionarissen, die een doorsnee vormen van de organisatie, een voor de organisatie relevant risico-universum geanalyseerd door middel van stemsessies. Na de risicoanalyse blijkt in welke processen op welke elementen beheersing noodzakelijk is en in welke mate de eigen medewerkers prioriteiten stellen. Op een vergelijkbare wijze als de risicoanalyse worden vervolgens sessies gehouden ter vaststelling van de vereiste beheersing. Daarbij wordt per element druk, rationalisatie en gelegenheid in relatie tot het gedrag van medewerkers een scala van vereiste preventieve, detectieve en handhavende beheersingsmaatregelen samengesteld. Met de juiste proceskennis aanwezig zijn dergelijke sessies zeer vruchtbaar. Vervolgens worden de uit de sessies voortvloeiende ideaalcomplexen vergeleken met de werkelijkheid en getoetst op haalbaarheid op korte en langere termijn. Vanuit die analyse volgt een implementatieplan, dat tot uitvoering kan worden gebracht. Rapportering en monitoring. Het vierde onderdeel betreft rapportering en monitoring. Incidentrapportering is van groot belang omdat dit bijdraagt tot het zo vroeg als mogelijk opmerken van fraudesignalen. Hiertoe zijn hotlines als middel binnen een goede klokkenluiderregeling ideaal. Hoewel klikken of klokkenluiden in Nederland geen hoog aanzien heeft, blijkt in de praktijk juist klokkenluiden een van de meest effectieve manieren om tot een Fraude behoort bij alle organisaties en is niet uit te bannen hoger niveau van fraudebeheersing te komen. Bedenk dat juist de klokkenluider weet waar de klepel hangt. Monitoring houdt in dat management, de controller en andere staffunctionarissen zich voortdurend bewust zijn van mogelijke signalen van (tijdelijke) zwakheden in de beheersing of gedragingen die als verdacht zijn aan te merken. Medewerkers en derden die weten dat er een hoog niveau van bewustzijn heerst binnen de organisatie rond fraudebeheersing, zullen eerder worden afgeschrikt om fraude tegen een dergelijke organisatie te begaan. Het gaat bij mogelijke daders namelijk niet alleen om feitelijke fraudebeheersing maar het idee dat fraudebeheersing een hoog niveau heeft. Om dat te bewerkstelligen is communicatie omtrent fraudebeheersing van groot belang. 48 AUGUSTUS 2005

5 45_49_Fraudebeheersing :49 Pagina 49 Proactieve detectie. Laat het geen toeval zijn dat incidenten worden ontdekt. Daarom behelst het vijfde onderdeel de introductie van proactieve detectie. Hoe goed de preventieve maatregelen ook zijn, incidenten zullen zich altijd blijven voordoen. Periodieke audit van de effectiviteit van de beheersingsmaatregelen door perceptiemeting onder het personeel is een voorbeeld van proactieve detectie met betrekking tot werking van het systeem, waarbij de afdekking van druk, rationalisatie en gelegenheid in kaart worden gebracht. In feite wordt op die wijze de effectiviteit van de beheersingsmaatregelen getoetst. De kwaliteit van fraude- of integriteitbeheersing is op die manier meetbaar te maken. Goede proactieve detectie schrikt fraudeurs af en bevordert daardoor fraudebeheersing. Onderzoek en opvolging. Effectief onderzoek en opvolging van incidenten is het logische sluitstuk van beheersing. Onderzoek in de context van een continue proces van beheersing, waarbij is voorzien in een doordacht calamiteitenplan, is succesvoller en effectiever dan de ad-hocbenadering. Geen actie ondernemen ingeval van vermoedens van fraude is geen optie. Voorts moeten fraudeurs altijd worden aangepakt en bij voorkeur worden aangegeven. Door vervolging kan een ontmaskerde fraudeur een volgende keer niet zo makkelijk gebruik meer maken van het voor hem zo noodzakelijke vertrouwen. Het moet helder zijn binnen en buiten de organisatie dat fraude niet wordt getolereerd. Doe niet stiekem, fraude behoort bij alle organisaties en is niet uit te bannen. Verantwoord optreden minimali- seert fraude door maximale preventie, detectie en afschrikking, waardoor de kosten van fraude worden geminimaliseerd. Het is belangrijk zelf onderzoek te (laten) doen op een professionele manier. Alleen dan zult u een civiele of strafrechter aan uw zijde vinden. Zuiver, rechtvaardig onderzoek, waarbij de mogelijke dader op een juiste manier tegemoet is getreden, oogt meer respect en effect, dan machtsvertoon en wraak. Voorts zal uw aangifte bij de politie een betere opvolging krijgen en een hogere kans op slagen hebben. Bedenk dat de politie graag bereid is u ten dienste te zijn, maar slechts als u zich als werkgever verantwoordelijk heeft gedragen. Dit artikel is een korte samenvatting van het boek: Fraudebeheersing, hoe doe je dat? door Drs. P.J. Schimmel RA. Kluwer, Deventer, ISBN advertentie AUGUSTUS

CleanLease International Business principles: onze normen en waarden

CleanLease International Business principles: onze normen en waarden Versie definitief Datum, 21 december 2011 CleanLease International Business principles: onze normen en waarden Inhoud 1 Inleiding CleanLease normen en waarden 2 Normen en waarden: medewerkers 3 Normen

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Introductie Jacco Jacobs E-mail: jacco.jacobs@nl.ey.com Internet: www.ey.com Meta Hoetjes E-mail: meta.hoetjes@csi4grc.com

Nadere informatie

Klokkenluiderregeling Stichting Woontij

Klokkenluiderregeling Stichting Woontij Klokkenluiderregeling Stichting Woontij Klokkenluiderregeling Woontij, versie 1.2, 8 februari 2011 1 Woontij vindt het belangrijk dat werknemers op een adequate en veilige manier melding kunnen doen van

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling Woonpartners Midden-Holland

Klokkenluidersregeling Woonpartners Midden-Holland Klokkenluidersregeling Woonpartners Midden-Holland Waddinxveen, 15 december 2014 Doc.nr.: 1412025 / # Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Inleiding 3 1.1 Waarom een klokkenluidersregeling... 3 1.2 Definities...

Nadere informatie

GEZOND VERSTAND GEZOND GEWETEN. Gedragscode

GEZOND VERSTAND GEZOND GEWETEN. Gedragscode GEZOND VERSTAND GEZOND GEWETEN Gedragscode 1 Respect en professioneel gedrag Gelijke behandeling voor iedereen Ieder mens is uniek. Binnen ons bedrijf werken wij op een respectvolle manier met elkaar en

Nadere informatie

K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g. Stichting Pensioenfonds PostN L

K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g. Stichting Pensioenfonds PostN L K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g Stichting Pensioenfonds PostN L Versie december 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Regelgeving 3 3 Samenhang interne regelingen 3 4 Inhoud Klokkenluidersregeling

Nadere informatie

Controletechnische functiescheiding

Controletechnische functiescheiding Controletechnische functiescheiding A3040^1. Controletechnische functiescheiding drs. A.J.A. Hassing RE RA 1 1 Inleiding A3040 ^ 3 2 Functies A3040 ^ 4 2.1 Beschikken A3040 ^ 4 2.2 Bewaren A3040 ^ 4 2.3

Nadere informatie

gedragscode voor leveranciers van Quintiles

gedragscode voor leveranciers van Quintiles gedragscode voor leveranciers van Quintiles 2 Quintiles maakt zich sterk voor duurzame zakelijke praktijken. Op basis van internationaal erkende normen, is deze gedragscode voor leveranciers ( Code ) gericht

Nadere informatie

Gedragscode. Inleiding

Gedragscode. Inleiding Gedragscode Inleiding Deze gedragscode is van toepassing op alle werknemers (inclusief de directeurs) die voor een of meer van de entiteiten werken die tot de VastNed Groep behoren (VastNed Retail N.V.,

Nadere informatie

Voorbeeld Incidentenregeling voor een Uitvoeringsorganisatie

Voorbeeld Incidentenregeling voor een Uitvoeringsorganisatie Voorbeeld Incidentenregeling voor een Uitvoeringsorganisatie Mei 2009 1 Incidentenregeling van Inleiding Deze Incidentenregeling geeft aan welke stappen gevolgd moeten worden

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERREGELING WONINGSTICHTING VOLKSBELANG

KLOKKENLUIDERREGELING WONINGSTICHTING VOLKSBELANG KLOKKENLUIDERREGELING WONINGSTICHTING VOLKSBELANG 1. Algemeen In de Governancecode Woningcorporaties d.d. november 2006 wordt gesteld dat de directeurbestuurder ervoor zorgt dat werknemers zonder gevaar

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling Thús Wonen

Klokkenluidersregeling Thús Wonen Klokkenluidersregeling Thús Wonen Voorwoord Thús Wonen vindt het belangrijk dat werknemers op een adequate en veilige manier melding kunnen doen van eventuele vermoedens van misstanden binnen de organisatie.

Nadere informatie

Bestuurlijke informatievoorziening Examennummer: 93729 Datum: 28 juni 2014 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Bestuurlijke informatievoorziening Examennummer: 93729 Datum: 28 juni 2014 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Bestuurlijke informatievoorziening Examennummer: 93729 Datum: 28 juni 2014 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 4 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 15 open vragen (maximaal

Nadere informatie

Klokkenluiderregeling Oosterpoort. Regeling inzake het omgaan met een vermoeden van een misstand

Klokkenluiderregeling Oosterpoort. Regeling inzake het omgaan met een vermoeden van een misstand Klokkenluiderregeling Oosterpoort Regeling inzake het omgaan met een vermoeden van een misstand Groesbeek Juni 2008 1 Inhoudsopgave Bladzijde 1. Inleiding 3 2. Definities 4 3. Het melden van een (vermoeden

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Compliance program Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 1 Inleiding In dit Compliance Program is de inrichting van de

Nadere informatie

Onze onderzoeks- en adviespraktijk geeft

Onze onderzoeks- en adviespraktijk geeft FRAUDEBEHEERSING: HET MOET ANDERS De aanpak van fraudepreventie moet anders, getuige het aantal en de aard van de incidenten die in de financiële sector aan het licht komen. Regelgeving, governance codes

Nadere informatie

GEZOND VERSTAND GEZOND GEWETEN. Gedragscode

GEZOND VERSTAND GEZOND GEWETEN. Gedragscode GEZOND VERSTAND GEZOND GEWETEN Gedragscode versie 05 januari 2015 1 Respect en professioneel gedrag Gelijke behandeling voor iedereen Ieder mens is uniek. Binnen ons bedrijf werken wij op een respectvolle

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling

Klokkenluidersregeling REGELING INZAKE HET OMGAAN MET EEN VERMOEDEN VAN EEN MISSTAND HOOFDSTUK 1. DEFINITIES Artikel 1. Definities In deze regeling worden de volgende definities gebruikt: betrokkene: degene die al dan niet in

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling

Klokkenluidersregeling Klokkenluidersregeling Gedragsregels in verband met een Vermoeden van een misstand Policy Eigenaar Director GRC Policy Goedkeurder Board of Management Ingangsdatum 15 November 2013 Uitgifte datum Versie

Nadere informatie

Compliance Charter. Voor uitvoeringsorganisaties

Compliance Charter. Voor uitvoeringsorganisaties Compliance Charter Voor uitvoeringsorganisaties September 2008 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 1 2 Definitie en reikwijdte 2 3 Missie van compliance 6 4 Belangrijkste taken en verantwoordelijkheden compliance

Nadere informatie

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting)

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) October 2013 Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Belangenconflicten

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag DGOBR Directie Organisatie- en Personeelsbeleid Rijk www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk

Nadere informatie

Bestuurlijke informatievoorziening Examennummer: 61567 Datum: 29 juni 2013 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Bestuurlijke informatievoorziening Examennummer: 61567 Datum: 29 juni 2013 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Bestuurlijke informatievoorziening Examennummer: 61567 Datum: 29 juni 2013 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 5 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 10 open vragen (maximaal

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP Artikel 1. Definities In deze regeling wordt verstaan onder: Eureko: Raad van Bestuur: De medewerker: Externe Vertrouwenspersoon: Interne Vertrouwenspersoon: Vertrouwenscommissie:

Nadere informatie

DATA-ANALYSES IN PRAKTIJK

DATA-ANALYSES IN PRAKTIJK DATA-ANALYSES IN PRAKTIJK 11 mrt 15 Anco Bruins Mazars Management Consultants 1 EVEN VOORSTELLEN Drs. Anco Bruins RA EMITA Manager IT Audit Mazars Management Consultants 14 jaar ervaring in de MKBaccountantscontrole

Nadere informatie

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen met pensioenadministratie en vermogensbeheer in eigen beheer

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen met pensioenadministratie en vermogensbeheer in eigen beheer Compliance Charter Voor pensioenfondsen met pensioenadministratie en vermogensbeheer in eigen beheer September 2008 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 1 2 Definitie en reikwijdte 2 3 Missie van compliance 6 4 Belangrijkste

Nadere informatie

Een nieuwe dimensie voor security management: sturen op integer gedrag.

Een nieuwe dimensie voor security management: sturen op integer gedrag. Een nieuwe dimensie voor security management: sturen op integer gedrag. Inleiding Security management heeft in het afgelopen decennia te maken gehad met grote veranderingen. Was er in de begin jaren 2000

Nadere informatie

CONTROLLER KAN FRAUDE BETER MANAGEN

CONTROLLER KAN FRAUDE BETER MANAGEN Organisatie en processen Herkennen, signaleren en beheersen LER KAN FRAUDE BETER MANAGEN In veel ondernemingen is het actief managen van fraude nog geen vanzelfsprekendheid. De impuls die uitgaat van geleden

Nadere informatie

Implementatie administratieve organisatie en interne controle.

Implementatie administratieve organisatie en interne controle. Implementatie administratieve organisatie en interne controle. BLOK A Algemeen U dient een beschrijving van de interne organisatie aan te leveren. Deze beschrijving dient te bevatten: A3 Een organogram

Nadere informatie

Financiële problemen op de werkvloer

Financiële problemen op de werkvloer Financiële problemen op de werkvloer Gemeente Zoetermeer Nibud, 2012 Auteurs Daisy van der Burg Tamara Madern Inhoud 1 INLEIDING... 2 2 ONTWIKKELING FINANCIËLE PROBLEMEN... 3 3 OORZAKEN, SIGNALEN EN GEVOLGEN...

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING

KLOKKENLUIDERSREGELING KLOKKENLUIDERSREGELING Juli 2013 Klokkenluidersregeling Poort6 Inleiding Poort6 hecht er veel waarde aan dat werknemers op een adequate en veilige manier melding kunnen maken van eventuele vermoedens van

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

Klokkenluiderregeling. Beleid en regelingen Stadlander

Klokkenluiderregeling. Beleid en regelingen Stadlander Klokkenluiderregeling Beleid en regelingen Stadlander Stadlander Goedkeuring managementteam op 21 maart 2011 Postbus 203 Goedkeuring Raad van Commissarissen op 26 april 2011 4600 AE Bergen op Zoom Instemming

Nadere informatie

Integriteitbeleid. Risicoanalyse

Integriteitbeleid. Risicoanalyse Integriteitbeleid Inleiding Integriteit is een wezenlijk kenmerk van een professionele en betrouwbare organisatie. Het bevordert niet alleen de efficiëntie, de interne transparantie en samenwerking, maar

Nadere informatie

Gedragscode. Bedrijfswaarden en gedragsregels. Ingangsdatum 15 November 2013. Uitgifte datum. Versie Naam Titel

Gedragscode. Bedrijfswaarden en gedragsregels. Ingangsdatum 15 November 2013. Uitgifte datum. Versie Naam Titel Gedragscode Bedrijfswaarden en gedragsregels Policy Eigenaar Director GRC Policy Goedkeurder Board of Management Ingangsdatum 15 November 2013 Uitgifte datum Versie Naam Titel 15-Nov-2013 1.0 Fokko Kool

Nadere informatie

Klokkenluiderregeling

Klokkenluiderregeling Klokkenluiderregeling Artikel 1 Doel DeltaWonen vindt het belangrijk dat werknemers op een adequate en veilige manier melding kunnen doen van vermoedens van misstanden binnen de organisatie. Daarom is

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

Integriteit bij overheidsinkopen stijgt

Integriteit bij overheidsinkopen stijgt Integriteit bij overheidsinkopen stijgt Enquête van adviesbureau Aeves naar integriteit bij inkopen in de publieke sector Bussum, november 2014 Wim Nieland 0 Integriteit bij overheidsinkopen laatste jaren

Nadere informatie

Fraude en het mkb NIVRA MKB- BROCHURE

Fraude en het mkb NIVRA MKB- BROCHURE Fraude en het mkb NIVRA MKB- BROCHURE Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Deze publicatie is samengesteld voor leden en derden. De publicatie heeft geen status in het kader van de beroepsuitoefening,

Nadere informatie

Compliance Program. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed

Compliance Program. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed Compliance Program Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed September 2008 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 1.1 Voorwoord 1 1.2 Definitie

Nadere informatie

Voorbeeld Incidentenregeling voor een Pensioenfonds

Voorbeeld Incidentenregeling voor een Pensioenfonds Voorbeeld Incidentenregeling voor een Pensioenfonds Mei 2009 1 Incidentenregeling van Inleiding Deze Incidentenregeling geeft aan welke stappen gevolgd moeten worden indien het vermoeden

Nadere informatie

HOE OMGAAN MET DE MELDPLICHT DATALEKKEN?

HOE OMGAAN MET DE MELDPLICHT DATALEKKEN? HOE OMGAAN MET DE MELDPLICHT DATALEKKEN? EEN HANDIGE CHECKLIST In deze whitepaper bieden we u handvatten die u kunnen helpen bij de implementatie van de meldplicht datalekken binnen uw organisatie. We

Nadere informatie

www.afier.com Klachtenregeling Inhoud

www.afier.com Klachtenregeling Inhoud 7 Klachtenregeling Inhoud 1. Doelstellingen en uitgangspunten 2. Contactpersonen 3. Klachtenprocedure 4. Evaluatie klachtenafhandeling 5. Geheimhouding 6. Privacy en rechtbescherming 1. Doelstellingen

Nadere informatie

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V.

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Datum: 15 april 2013 Versie 1.0 1. Inleiding Het Risk & Compliance Charter (charter) bevat de uitgeschreven principes, doelstellingen en bevoegdheden

Nadere informatie

Beloningsbeleid Januari 2012

Beloningsbeleid Januari 2012 Beloningsbeleid Januari 2012 Inhoudsopgave Inleiding 2 Doel beloningsbeleid 3 Uitgangspunten beloningsbeleid 3 Inschaling en beschrijving beloning 3 Beloningsmodel onderneming 4 Risicobeheersing 4 Variabele

Nadere informatie

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Bewustwording (Klik hier) Structureren en borgen (Klik hier) Aanscherping en maatwerk (Klik hier) Continu verbeteren (Klik hier) Solviteers

Nadere informatie

De kernwaarden van Woonstad Rotterdam zijn het uitgangspunt voor ons handelen.

De kernwaarden van Woonstad Rotterdam zijn het uitgangspunt voor ons handelen. Gedragscode Integriteit Woonstad Rotterdam Inleiding Woonstad Rotterdam is een woningcorporatie met een grote maatschappelijke opgave. Onze ambities en maatschappelijk positie stellen hoge eisen aan de

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP (Bijlage van Eureko Achmea Incidentenbeleid)

KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP (Bijlage van Eureko Achmea Incidentenbeleid) KLOKKENLUIDERSREGELING EUREKO GROEP (Bijlage van Eureko Achmea Incidentenbeleid) Artikel 1. Definities In deze regeling wordt verstaan onder: Eureko: Raad van Bestuur: De medewerker: Externe Vertrouwenspersoon:

Nadere informatie

Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen

Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen RISK & COMPLIANCE Onderzoek Soft controls bij interne accountantsdiensten: Terugkoppeling bevindingen 16 februari 2010 ADVISORY Onderwerp: Onderzoek Soft controls binnen interne accountantsdiensten Geachte

Nadere informatie

VIA/001C. MANAGEMENTSYSTEEM Uw gedocumenteerde managementsysteem is geen Wetboek van Bedrijfsstrafrecht VIA/003C. Strategische aspecten VIA/004

VIA/001C. MANAGEMENTSYSTEEM Uw gedocumenteerde managementsysteem is geen Wetboek van Bedrijfsstrafrecht VIA/003C. Strategische aspecten VIA/004 VERBETEREN DOOR INTERNE AUDITS Peter H. de Dreu 19 januari 01 EEN MENS IS NOOIT TE OUD OM TE LEREN, TENZIJ MEN JONG GENOEG GELEERD HEEFT OM NOOIT MEER IETS TE LEREN Bron: Havank - 474 VIA/001/19 VIA/001C

Nadere informatie

1. Inleiding 2 1.1. De opdracht die u ons hebt verstrekt 2 1.2. Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd 3 1.3. Frauderisico-analyse en beheersing 3

1. Inleiding 2 1.1. De opdracht die u ons hebt verstrekt 2 1.2. Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd 3 1.3. Frauderisico-analyse en beheersing 3 Aan het algemeen bestuur van Gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn t.a.v. de heer B. Groeneveld Postbus 1098 8001 BB ZWOLLE drs. M.C. van Kleef RA Accountantsverslag

Nadere informatie

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002.

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002. Gesloten openheid Beleid informatiebeveiliging gemeente Leeuwarden 2014-2015 VOORWOORD In januari 2003 is het eerste informatiebeveiligingsbeleid vastgesteld voor de gemeente Leeuwarden in de nota Gesloten

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Documentenanalyse Veiligheidsvisitatiebezoek

Documentenanalyse Veiligheidsvisitatiebezoek Ingevuld door: Naam Instelling: Documentenanalyse Veiligheidsvisitatiebezoek In de documentenanalyse wordt gevraagd om verplichte documentatie en registraties vanuit de NTA 8009:2007 en HKZ certificatieschema

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

Integriteitscode. Woningstichting Heteren

Integriteitscode. Woningstichting Heteren Integriteitscode Woningstichting Heteren Status: Definitief, 11 februari 2014 Integriteitscode Woningstichting Heteren 1 Integriteit Integriteit en daaruit voortvloeiend integer handelen is belangrijk

Nadere informatie

Bedrijfscode Haag Wonen

Bedrijfscode Haag Wonen Bedrijfscode Haag Wonen Bedrijfscode Haag Wonen 1 Dit is de bedrijfscode van woningcorporatie Haag Wonen. In deze code benoemen we onze uitgangspunten voor eerlijk en integer samen werken. Wij handelen

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Antwoordmodel. Open vragen (70 punten)

Antwoordmodel. Open vragen (70 punten) Antwoordmodel Aan dit antwoordmodel kunnen geen rechten worden ontleend. Het antwoordmodel dient als indicatie voor de corrector. De paginaverwijzingen in dit antwoordmodel zijn gebaseerd op het reguliere

Nadere informatie

Efficiënter inkopen en meer controle over uw uitgaven en kasstromen. Purchase-to-Pay Canon Business Solutions

Efficiënter inkopen en meer controle over uw uitgaven en kasstromen. Purchase-to-Pay Canon Business Solutions Efficiënter inkopen en meer controle over uw uitgaven en kasstromen Purchase-to-Pay Canon Business Solutions Automatiseer uw Purchase-to-Payproces voor een betere afstemming tussen Inkoop en Finance Uw

Nadere informatie

ProActief neemt u mee, van VAR naar Wet DBA

ProActief neemt u mee, van VAR naar Wet DBA ProActief neemt u mee, van VAR naar Wet DBA Inleiding Voor u ligt de ProActief BluePrint: ProActief neemt u mee, van VAR naar Wet DBA. In deze BluePrint gaan wij in op wie wij zijn en wat wij voor u en

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

voor al uw maatwerk trainingen

voor al uw maatwerk trainingen voor al uw maatwerk trainingen voor al uw maatwerk trainingen Als u wilt dat uw medewerkers weten hoe te handelen bij calamiteiten of dat u uw medewerkers handvatten aan wilt reiken waardoor zij waardevoller

Nadere informatie

UMCG Researchcode. Waarborg voor onafhankelijk en zorgvuldig medisch-wetenschappelijk onderzoek

UMCG Researchcode. Waarborg voor onafhankelijk en zorgvuldig medisch-wetenschappelijk onderzoek UMCG Researchcode Waarborg voor onafhankelijk en zorgvuldig medisch-wetenschappelijk onderzoek Onderzoek Het Universitair Medisch Centrum Groningen is behalve een zeer groot ziekenhuis, ook een vooraanstaand

Nadere informatie

Intercool Gedragscode

Intercool Gedragscode Intercool Gedragscode Onze klanten hebben een keuze, en hoe wij presteren bepaalt of zij voor ons kiezen. We zijn ambitieus, we stellen hoge maar realistische doelen, we leveren resultaten en we luisteren

Nadere informatie

Naar HKZ; procesgericht of doelgericht?

Naar HKZ; procesgericht of doelgericht? Naar HKZ; procesgericht of doelgericht? Septa Management Group Scheepsmakershaven 34d 3011 VB Rotterdam Auteur: Johan ter Heegde Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Vertrekpunt HKZ: documenten, processen of

Nadere informatie

Systeemvisie op Organisatie en Management

Systeemvisie op Organisatie en Management Systeemvisie op Organisatie en Management E.J. Mol 16 Mei 2012 1 Inhoudsopgave 1 SYSTEEMVISIE OP ORGANISATIE EN MANAGEMENT 2 1.1 De organisatie als open systeem.................. 2 1.2 De rol van de manager

Nadere informatie

iiitogiontant Resultaten uit de PPP-studies naar criminaliteit en criminaliteits preventie op bedrijventerreinen \sf

iiitogiontant Resultaten uit de PPP-studies naar criminaliteit en criminaliteits preventie op bedrijventerreinen \sf Resultaten uit de PPP-studies naar criminaliteit en criminaliteits preventie op bedrijventerreinen Een selectie naar ondernemingen uit het Midden- en Kleinbedrijf V. Sabee R.F.A. van den Bedem J.J.A. Essers

Nadere informatie

Gedrag om trots op te zijn

Gedrag om trots op te zijn Gedrag om trots op te zijn Oversluizen Thermal Engineering B.V. geeft aandacht aan de belangen van haar klanten, medewerkers, zakenpartners en onze omgeving. Door dit uitgangspunt altijd voor ogen te houden

Nadere informatie

De strategische keuzes die moeten gemaakt worden zijn als volgt: Interne controle of zelfcontrole/sociale controle

De strategische keuzes die moeten gemaakt worden zijn als volgt: Interne controle of zelfcontrole/sociale controle 1 Hoofdstuk 1 1.1 Dirigeren en coördineren p43 1.1.1 Dirigeren Dirigeren is een synoniem voor delegeren. Dirigeren houdt in dat bepaalde bevoegdheden overgedragen worden naar een persoon met een lagere

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

BNG Regeling melding (vermeende) misstand

BNG Regeling melding (vermeende) misstand Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 0703750750 www.bngbank.nl BNG Regeling melding (vermeende) misstand BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag,

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG Gemeente Tilburg en werkgevers in de (semi)publieke sector 1 Inleiding Ambulancepersoneel, buschauffeurs, medewerkers van zorginstellingen, gemeentes,

Nadere informatie

Is de mens de zwakste schakel? of De mens is de zwakste schakel!

Is de mens de zwakste schakel? of De mens is de zwakste schakel! Dit gedeelte van de workshop gaat over ons, de mens DIIS bespaart kosten Is de mens de zwakste schakel? of De mens is de zwakste schakel! bert.boer@alphium.nl 1 Doel sessie: U informeren over online screenen

Nadere informatie

Klokkenluiderregeling. Regeling Melding Misstanden RB 655/09. Oktober 2009

Klokkenluiderregeling. Regeling Melding Misstanden RB 655/09. Oktober 2009 Delta Lloyd Groep Beleid Klokkenluiderregeling Regeling Melding Misstanden RB 655/09 Oktober 2009 Delta Lloyd Groep Klokkenluiderregeling 1 Delta Lloyd Groep Beleid Klokkenluiderregeling Regeling Melding

Nadere informatie

Heijmans. Meldprocedure integriteit en misstanden. Pagina 1 van 6

Heijmans. Meldprocedure integriteit en misstanden. Pagina 1 van 6 Heijmans Meldprocedure integriteit en misstanden Pagina 1 van 6 1. Algemeen Deze Heijmans Meldprocedure integriteit en misstanden, die door de Raad van Bestuur is goedgekeurd, biedt iedere Heijmans medewerker

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) In juni 2004 komt een 71-jarige klant van een Amerikaanse bank zijn bankfiliaal binnen. Hij richt een geladen revolver op een aanwezige

Nadere informatie

Secretariaat: ECP Postbus 262 2260 AG Leidschendam 070-4190309 INHOUD

Secretariaat: ECP Postbus 262 2260 AG Leidschendam 070-4190309  INHOUD Secretariaat: ECP Postbus 262 2260 AG Leidschendam 070-4190309 jelle.attema@ecp.nl http://www.keurmerkafrekensystemen.nl/ INHOUD INHOUD... 1 INLEIDING... 2 DOEL... 2 BEGRIPPEN... 2 AANDACHTSGEBIED EN BEGRENZING...

Nadere informatie

De10itte. Erfgoedcentru m Achterhoek en Liemers. Accountantsverslag voor het boekjaar eindigend op 31 december 2013. 20 maart 2014

De10itte. Erfgoedcentru m Achterhoek en Liemers. Accountantsverslag voor het boekjaar eindigend op 31 december 2013. 20 maart 2014 De10itte. Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Am hem Postbus 30265 6803 AG Am hem Nederland Tel: (088) 288 2888 Fax: (088) 288 9777 www. deloitte.nl Erfgoedcentru m Achterhoek en Liemers Accountantsverslag

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg En op welke wijze wij onze klanten verder willen brengen. Inhoud Onze Visie 4 Onze Missie 6 Onze kernwaarden 8 Onze gedragscode 10 Algemeen 11 Naleving van de wet 11 Medewerkers

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING VOORWOORD Content marketing is uitgegroeid tot één van de meest populaire

Nadere informatie

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden ICT Accountancy Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden Thema Betrouwbaar Administreren Misbruik Afrekensystemen Misbruik Afrekensystemen Internationaal probleem Veel oplossingsrichtingen Overleg Belastingdienst

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING CIZ

KLOKKENLUIDERSREGELING CIZ KLOKKENLUIDERSREGELING CIZ Regeling inzake het omgaan met een vermoeden van een misstand of onregelmatigheid Klokkenluidersregeling vastgesteld 31 december 2014 1 INHOUDSOPGAVE INLEIDING 3 1. INTERNE MELDING

Nadere informatie

Weten wie u in huis haalt? Voorkom interne fraude met het waarschuwingsregister

Weten wie u in huis haalt? Voorkom interne fraude met het waarschuwingsregister Weten wie u in huis haalt? Voorkom interne fraude met het waarschuwingsregister De privacy is gewaarborgd. Dat vind ik belangrijk. Hans Geveling, eigenaar van acht Albert Heijn-winkels in de buurt van

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Elektronische Diensten C 03.2.30

Algemene Voorwaarden Elektronische Diensten C 03.2.30 Algemene Voorwaarden Elektronische Diensten C 03.2.30 Inleiding Voor u ziet u de algemene voorwaarden voor het gebruik van elektronische diensten bij Delta Lloyd Bank. Deze voorwaarden hebben wij zo duidelijk

Nadere informatie

Hannah de Jong Transparency International Nederland. Nieuwe Wet Huis voor Klokkenluiders

Hannah de Jong Transparency International Nederland. Nieuwe Wet Huis voor Klokkenluiders Hannah de Jong Transparency International Nederland Nieuwe Wet Huis voor Klokkenluiders I. Inleiding Introductie Wie zijn klokkenluiders? Ontwikkelingen klokkenluiden Wet Huis voor Klokkenluiders Klokkenluidersregeling

Nadere informatie

Gedragscode Bureau Financieel Toezicht

Gedragscode Bureau Financieel Toezicht Gedragscode Bureau Financieel Toezicht Welke uitgangspunten geven richting aan ons gedrag? INLEIDING Deze gedragscode beschrijft de waarden die richting geven aan het werken bij het Bureau Financieel Toezicht

Nadere informatie

Inhoud VII. 1. De balans 1. 2. Veranderingen in de balans 15. 3. Grootboekrekeningen 33. 4. Hulprekeningen van het eigen vermogen 61. Voorwoord...

Inhoud VII. 1. De balans 1. 2. Veranderingen in de balans 15. 3. Grootboekrekeningen 33. 4. Hulprekeningen van het eigen vermogen 61. Voorwoord... ELEMENTAIR BOEKHOUDEN VII Inhoud Voorwoord...................................... V 1. De balans 1 1.1 Doel van het boekhouden.............................2 1.2 De eenmanszaak...................................2

Nadere informatie

Cultuurmeting in de forensische praktijk. In samenwerking met GGZ Eindhoven

Cultuurmeting in de forensische praktijk. In samenwerking met GGZ Eindhoven Cultuurmeting in de forensische praktijk In samenwerking met GGZ Eindhoven Doel van een cultuurmeting Inzicht krijgen hoe de organisatie richting geeft aan cultuuraspecten met het oog op veiligheid en

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

administratie - handel en administratie - handel en verkoop - mode en commercie

administratie - handel en administratie - handel en verkoop - mode en commercie Examen VMBO-GL 2012 gedurende 240 minuten CSPE GL administratie - handel en administratie - handel en verkoop - mode en commercie Bij dit examen horen een bijlage, een uitwerkbijlage en digitale bestanden.

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING GOED WONEN ZEDERIK

KLOKKENLUIDERSREGELING GOED WONEN ZEDERIK KLOKKENLUIDERSREGELING GOED WONEN ZEDERIK Vastgesteld door het MT op 14 oktober 2008 Inleiding Goed Wonen Zederik heeft een integriteitscode opgesteld waarin is uitgewerkt hoe integer wordt omgegaan met

Nadere informatie

Management & Organisatie

Management & Organisatie Management & Organisatie Hoofdstuk 1 Managen = iemand iets laten doen waarvan jij vindt dat het nodig is. Dit gaat d.m.v. communicatie. Een organisatie is een samenwerkingsverband van mensen die bepaalde

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag Ten geleide In de jaareditie 2013 van de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving is hoofdstuk 400 Jaarverslag opgenomen met geringe aanpassingen in de

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0117 Stichting Portaal t.a.v. het bestuur Postbus 375 3900 AJ VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie