Beweeggames: kansen voor het stimuleren van beweging?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beweeggames: kansen voor het stimuleren van beweging?"

Transcriptie

1

2 Beweeggames: kansen voor het stimuleren van beweging? Monique Simons, Maaike van de Bovenkamp en Emely de Vet Inleiding Het beeld van buiten spelende kinderen, rennend achter een bal, tikkertje en verstoppertje spelend, lijkt steeds minder voor te komen. Vandaag de dag zitten kinderen vaker binnen, met hun mobieltje of tablet in de hand of gamend achter de televisie of de computer. De aantrekkingskracht van technologie lijkt het bij veel kinderen te winnen van het sporten en buiten spelen. Zo speelt 95 procent van de jongens en 81 procent van de meisjes in Nederland videogames en besteden zij hieraan gemiddeld respectievelijk 9,8 uur en 3,9 uur per week (Newzoo, 2009). Vaak wordt gezegd dat al deze technologische ontwikkelingen (zoals videogames) en digitalisering van de maatschappij, schuldig zijn aan het feit dat veel jongeren te veel zitten en te weinig bewegen. Maar mogelijk kan de digitale revolutie ook een oplossing bieden en kan technologie juist worden ingezet om jongeren uit de stoel te krijgen en meer te laten bewegen. In het afgelopen decennium hebben diverse games de gamingmarkt betreden, waarbij de speler moet bewegen om het spel te spelen. Deze games worden vaak beweeggames genoemd, omdat de speler moet bewegen om het spel te spelen en dit grotere bewegingen zijn dan alleen de minimale pols- en handbewegingen die verreist zijn bij de traditionele games. Eén van de eerste beweeggames op de markt was de Dance Dance Revolution, maar de meest bekende zijn waarschijnlijk de Nintendo Wii beweeggames. Deze spelcomputer, die in 2006 werd gelanceerd in Nederland, maakt gebruik van draadloze controllers, Wiimotes, waarmee je bijvoorbeeld tennis- of boksbewegingen kunnen maken die vertaald worden in het spel. In plaats van op knopjes te drukken om je avatar (het poppetje in de game) te laten tennissen of boksen, zoals bij de traditionele niet-actieve games gebeurt, moet je bij de Wii-games zelf de bewegingen uitvoeren die je je avatar wilt laten doen. De nieuwste generatie spelcomputers waarop beweeggames gespeeld kunnen worden, zijn de PlayStation Move (Sony) en XBox Kinect (Microsoft), die beide in 2010 in Nederland werden gelanceerd. De PlayStation Move werkt net zoals de Wii ook met een controller (Move controller) die je in je hand moet houden. De Move controller maakt verbinding met een bewegingsgevoelige camera die aangesloten is op de Beweeggames: kansen voor het stimuleren van beweging? 205

3 televisie en de spelcomputer. Hiermee worden alle bewegingen van de controller één op één vertaald naar de game. Voor de beweeggames op de Xbox Kinect is helemaal geen controller meer nodig, je lichaam is de controller. De Kinect werkt met een bewegingssensor die alle bewegingen van het lichaam detecteert en deze vertaalt in de game. Beweeggames krijgen steeds meer aandacht in het veld van de gezondheidsbevordering voor de jeugd en worden gezien als een veelbelovend middel om jongeren uit de stoel en in beweging te krijgen. In theorie lijken beweeggames kansrijk, maar er spelen ook nog veel vragen over de mogelijkheden en effecten van beweeggames als middel voor bewegingsstimulering. In dit hoofdstuk zullen we de volgende vragen behandelen: - Hoe intensief is het spelen van beweeggames? Is de bewegingsintensiteit voldoende om een bijdrage aan de gezondheid te leveren? - Wat vinden jongeren van de beweeggames? Daarbij richten we specifieke aandacht op de vergelijking met traditionele niet-actieve games. Met andere woorden kunnen de beweeggames concurreren met de traditionele niet-actieve games? - Hoeveel jongeren spelen er al beweeggames? Zijn er specifieke groepen te onderscheiden die beweeggames spelen? Hoeveel tijd besteden ze aan het spelen van beweeggames? Welke activiteit wordt vervangen door het spelen van beweeggames? - Welk effect heeft het inzetten van beweeggames op het beweeggedrag van jongeren? Gaan jongeren meer bewegen en minder zitten? Zo ja, blijven de veranderingen in gedrag ook op de langere termijn standhouden? - Welke settingen (thuis/gezin, school) zijn geschikt om beweeggames in te zetten? Bij het bespreken van deze vragen zullen we putten uit onderzoek dat we hebben verricht aan de Vrije Universiteit Amsterdam en TNO Leiden, maar we zullen ook ingaan op internationaal onderzoek. We bespreken onderzoeksresultaten en de implicaties hiervan, maar gaan ook in op lopend onderzoek en welke onderzoeken nog nodig zijn binnen dit thema. Beweegintensiteit van beweeggames De Nederlandse Norm Gezond Bewegen stelt dat jongeren (tot achttien jaar) elke dag minimaal zestig minuten ten minste matig intensieve lichaamsbeweging moeten hebben. Daarnaast is het ook belangrijk dat jongeren minimaal twee keer per week activiteiten verrichten die gericht zijn op het verbeteren of handhaven van lichamelijke fitheid (Hildebrandt, 2013). Willen beweeggames een bijdrage leveren aan de gezondheid van jongeren, dan is het belangrijk dat het spelen van beweeggames minimaal matig intensief is. De meeste studies laten zien dat de beweegintensiteit 206 Van tikken naar taggen

4 van de meeste beweeggames inderdaad matig intensief is (Barnett et al., 2011). Beweeggames die zowel beweging vragen van het bovenlichaam, maar vooral ook van het onderlichaam (bijvoorbeeld boksspelen) lijken het meest intensief (Biddiss et al., 2010). Ook lijken meer geoefende spelers een hogere beweegintensiteit te halen (Sell et al., 2008). Er kan ook onderscheid gemaakt worden tussen beweeggames voor thuisgebruik en beweeggames die vanwege de ruimte die ze in beslag nemen en het prijskaartje dat eraan hangt, alleen geschikt zijn voor publieke ruimtes. Deze games kunnen bijvoorbeeld worden geplaatst op scholen, entertainmentcentra of gebruikt worden tijdens evenementen. Het spelen van deze beweeggames voor publieke ruimtes, lijkt intensiever te zijn dan de thuisbeweeggames (Simons et al., in press). Dit lijkt met name te komen doordat deze beweeggames meer speelruimte gebruiken en grotere verplaatsingen vragen. Bij bijvoorbeeld de ApartGame 1 moeten de spelers rondom een grote ronde tafel (met een diameter van negen meter) rennen om een lichtje op de tafel uit te slaan. Hierdoor bewegen de spelers meer dan bij bijvoorbeeld een spel op de Wii, waarbij de speler recht voor de televisie moet blijven staan in het bereik van de sensor. De aantrekkingskracht van technologie lijkt het bij veel kinderen te winnen van het sporten en buiten spelen. Wat vinden jongeren van beweeggames? Motivatie is een belangrijke factor bij het stimuleren van een activiteit. De Self Determination Theory stelt dat wanneer iemand intrinsiek gemotiveerd is, de kans groter is dat hij met de activiteit begint en deze ook volhoudt op de langere termijn. Iemand die intrinsiek gemotiveerd is doet een activiteit om de activiteit zelf, omdat hij plezier heeft in het uitvoeren van de activiteit. Uitgaande van deze theorie is het dus belangrijk dat jongeren beweeggames leuk en uitdagend vinden om te spelen. En als de beweeggames de traditionele niet-actieve games (deels) moeten gaan vervangen, moeten ze minimaal net zo leuk zijn als deze niet-actieve games. Om te verkennen wat jongeren vinden van beweeggames en hoe zich dit verhoudt met de traditionele games die zittend worden gespeeld, hebben we groepsinterviews afgenomen bij acht- tot twaalfjarigen en twaalf- tot zestienjarigen (De Vet et al., 2012; Simons et al., 2012). De acht- tot twaalfjarigen gaven aan beweeggames leuk te vinden en zelfs leuker dan de traditionele games. Het feit dat ze mogen bewegen tijdens het spelen en het gevoel te hebben echt in het spel te zitten, werden benoemd als positieve aspecten van beweeggames. 1 Beweeggames: kansen voor het stimuleren van beweging? 207

5 Sport en Kennis Deze preview is een gedeelte uit het boek: Van tikken naar taggen Digitalisering van bewegingsonderwijs en sport Meer informatie Voor meer artikelen en andere uitgaven kunt u terecht op

Gamend sporten en sportend gamen: Hoe sportidentiteit en sportgames samenkomen

Gamend sporten en sportend gamen: Hoe sportidentiteit en sportgames samenkomen Gamend sporten en sportend gamen: hoe sportidentiteit en sportgames samenkomen Niek Pot Sporten is gezond. Dat is althans de boodschap die de laatste decennia steeds meer terug te vinden is in allerhande

Nadere informatie

Games in beweging. Jaap Kleinpaste

Games in beweging. Jaap Kleinpaste Games in beweging Jaap Kleinpaste Het is alweer zo n tien jaar geleden dat ik met mijn gezin op een druilerige dag in een bungalow van een vakantiepark een midweek had geboekt. Het was geen weer om naar

Nadere informatie

Gamen: de topsport van de zolderkamertjes

Gamen: de topsport van de zolderkamertjes Gamen: de topsport van de zolderkamertjes Jaap Kleinpaste over e-sportclub De stereotypering van de iets te dikke, pukkelige nerd met een brilletje, die op een zolderkamertje in een lichte schemering vele

Nadere informatie

Embedded Fitness. 98 procent van de jongens tussen de 8 en 12 jaar gamen gemiddeld 6,8 uur per week. Carla Scholten

Embedded Fitness. 98 procent van de jongens tussen de 8 en 12 jaar gamen gemiddeld 6,8 uur per week. Carla Scholten Embedded Fitness Carla Scholten Technologie heeft onze levensstijl drastisch veranderd. De jeugd groeit deels op in een virtuele omgeving waar internet, Facebook, msn en televisie niet meer weg te denken

Nadere informatie

Individuele opdracht: Anh Nguyen Embodied Learning

Individuele opdracht: Anh Nguyen Embodied Learning Individuele opdracht: Anh Nguyen 10771301 Embodied Learning De afgelopen jaren is er op het gebied van technologie een grote vooruitgang gemaakt. De technologie wordt onder andere gebruikt voor zakelijke,

Nadere informatie

Drempels voor digitalisering

Drempels voor digitalisering Drempels voor digitalisering Justus Beth en Corina van Doodewaard Het appèl lijkt niet te weerstaan: de fysieke drempel van steeds meer gymzalen wordt geslecht. De tablet rukt op in de gymles. Waar sommige

Nadere informatie

Actieve computer games voor een actieve leefstijl

Actieve computer games voor een actieve leefstijl Actieve computer games voor een actieve leefstijl Monique Simons TNO, Vrije Universiteit Amsterdam, Body@Work Opzet presentatie Actieve games: Achtergrond Beweegintensiteit Motivatie Actieve games en beweeggedrag

Nadere informatie

Samenvatting. Algemene inleiding

Samenvatting. Algemene inleiding Algemene inleiding Overgewicht bij jongeren is de afgelopen decennia substantieel toegenomen en vormt een groot probleem voor de publieke gezondheid. Overgewicht bij jongeren hangt samen met fysieke en

Nadere informatie

In de volgende vragen zal je bevraagd worden over verschillende aspecten van digitale media en digitale apparaten, waaronder PC's, laptops,

In de volgende vragen zal je bevraagd worden over verschillende aspecten van digitale media en digitale apparaten, waaronder PC's, laptops, In de volgende vragen zal je bevraagd worden over verschillende aspecten van digitale media en digitale apparaten, waaronder PC's, laptops, notebooks, smartphones, tablets, mobiele telefoons zonder internet,

Nadere informatie

5 jaar 6 jaar 7 jaar 8 jaar 9 jaar 10 jaar 11 jaar 12 jaar Weet ik niet

5 jaar 6 jaar 7 jaar 8 jaar 9 jaar 10 jaar 11 jaar 12 jaar Weet ik niet Jeugdpeil gamen Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Jeugdjournaal onder 900 kinderen in de leeftijd van 8-14 jaar. Het Jeugdjournaal doet regelmatig onderzoeken onder kinderen, hiervoor maken

Nadere informatie

De gamificatie van sport

De gamificatie van sport De gamificatie van sport Sean Vink en Marinka Copier Digitalisering heeft invloed op menselijk gedrag en onder invloed van computers verandert ook onze cultuur en maatschappij. Computergames zijn een belangrijk

Nadere informatie

Aan de slag met exergames. in de les LO

Aan de slag met exergames. in de les LO Aan de slag met exergames in de les LO Wist je dat... Exergamen kan bijdragen tot het behalen van de dagelijkse beweegnorm Boksen op de Kinect evenveel energie verbruikt als fietsen aan 15km/u 60% van

Nadere informatie

BEWEGEN IN NEDERLAND 2000-2013

BEWEGEN IN NEDERLAND 2000-2013 BEWEGEN IN NEDERLAND 2000-203 TNO-MONITOR BEWEGEN EN GEZONDHEID De TNO-Monitor Bewegen en Gezondheid, onderdeel van Ongevallen en Bewegen in Nederland (OBiN), is een continue uitgevoerde enquête naar het

Nadere informatie

Hoe gaat gesture control role-playing games beinvloeden, in het bijzonder serious games?

Hoe gaat gesture control role-playing games beinvloeden, in het bijzonder serious games? Hoe gaat gesture control role-playing games beinvloeden, in het bijzonder serious games? Deelvragen 1. Wat zijn role-playing serious games? 2. Wat is gesture control? 3. Zijn er al gesture controlled game

Nadere informatie

BEWEGEN IN NEDERLAND

BEWEGEN IN NEDERLAND BEWEGEN IN NEDERLAND 2000-2012 Sinds 2000 meet de TNO-Monitor Bewegen en Gezondheid trends in het beweeggedrag van de Nederlandse bevolking om het beleid van de overheid te evalueren. In 2012 bewoog 70

Nadere informatie

RESEARCH PROJECT CONTEXT DOELGROEP NADIA GROENEWALD 13 MAART 2016 G&I1B GROEP 5

RESEARCH PROJECT CONTEXT DOELGROEP NADIA GROENEWALD 13 MAART 2016 G&I1B GROEP 5 RESEARCH PROJECT CONTEXT DOELGROEP NADIA GROENEWALD 13 MAART 2016 G&I1B GROEP 5 Inleiding In het project Context Van Venster Naar Poort is ons de mogelijkheid gegeven om een interactieve installatie/game

Nadere informatie

NES-PC informatie (kopen? Bel of mail)

NES-PC informatie (kopen? Bel of mail) NES-PC informatie (kopen? Bel of mail) 071-3020202 06-31319780 mark@randstadpc.nl Het eind resultaat van de voorkant, als alles in elkaar zit. Wat is een NES-PC? Een NES-PC is een 8-bit NES (Nintendo Entertainment

Nadere informatie

BEWEGEN IN NEDERLAND 2000-2010

BEWEGEN IN NEDERLAND 2000-2010 R E S U LTAT E N T N O - M O N I TO R B E W EG E N E N G E ZO N D H E I D BEWEGEN IN NEDERLAND 2000-2010 Sinds 2000 meet de TNO-Monitor Bewegen en Gezondheid trends in het beweeggedrag van de Nederlandse

Nadere informatie

Wii Sports. Individuele Analyse

Wii Sports. Individuele Analyse Wii Sports Individuele Analyse Auteur: Arne Riekert Studentennummer: 1607641 Docenten: Moira Whyte & Bob Cruijsberg Datum: 31-10-2013 Vak: Game Analysis Minor: Applied Games & Gamification Inhoudsopgave

Nadere informatie

GAMEN IS ACTIEF! GAMING ALS ENTERTAINMENT OP UW EVENEMENT GAMING ALS ACTIVITEIT TIJDENS UW BEDRIJFSFEEST

GAMEN IS ACTIEF! GAMING ALS ENTERTAINMENT OP UW EVENEMENT GAMING ALS ACTIVITEIT TIJDENS UW BEDRIJFSFEEST WAAROM GAMEN? GAMING ALS ENTERTAINMENT OP UW EVENEMENT Met diverse korte en laagdrempelige spellen krijgen we iedereen aan het gamen. De professionele spelbegeleiders zorgen ervoor dat uw gasten vanzelf

Nadere informatie

Niet alles wat we sport noemen is sport

Niet alles wat we sport noemen is sport Niet alles wat we sport noemen is sport Een interview van Jaap Kleinpaste met Johan Steenbergen Johan Steenbergen is sportfilosoof, die in zijn proefschrift Grenzen aan de sport. Een theoretische analyse

Nadere informatie

Exergames Meer dan een spel?

Exergames Meer dan een spel? Exergames Meer dan een spel? Het PWO-project Move Towards Health-Exergames onderzoekt of exergames gebruikt kunnen worden om de gezondheid van jongeren te bevorderen. Katrien Verhoeven Brent Gers Lies

Nadere informatie

Bewegingsonderwijs en spel: de eerste stappen in de virtuele werkelijkheid

Bewegingsonderwijs en spel: de eerste stappen in de virtuele werkelijkheid Bewegingsonderwijs en spel: de eerste stappen in de virtuele werkelijkheid Diny van der Aalsvoort Er wordt veel gespeeld in de gehele basisschoolperiode. Bewegen vormt daarbij een belangrijk onderdeel.

Nadere informatie

Exergames Meer dan een spel?

Exergames Meer dan een spel? Exergames Meer dan een spel? Het PWO-project Move Towards Health-Exergames onderzoekt of exergames gebruikt kunnen worden om de gezondheid van jongeren te bevorderen. Katrien Verhoeven Brent Gers Lies

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit 17 vragen. Het invullen daarvan duurt ongeveer twintig minuten.

Deze vragenlijst bestaat uit 17 vragen. Het invullen daarvan duurt ongeveer twintig minuten. Bedankt dat je mee wilt doen aan dit onderzoek! Deze vragenlijst bestaat uit 17 vragen. Het invullen daarvan duurt ongeveer twintig minuten. Het zou mij erg helpen als je zo veel mogelijk van de open vragen

Nadere informatie

Bewegen in Nederland 2000-2010

Bewegen in Nederland 2000-2010 R e s u ltaten tno - M on i tor B ewegen en G ezond h e i d Bewegen in Nederland 2000-2010 Sinds 2000 meet de TNO-Monitor Bewegen en Gezondheid trends in het beweeggedrag van de Nederlandse bevolking om

Nadere informatie

Wij zijn benieuwd hoe de jeugd van tegenwoordig hun vrije tijd invult. Is er nog tijd om samen een spel te spelen?

Wij zijn benieuwd hoe de jeugd van tegenwoordig hun vrije tijd invult. Is er nog tijd om samen een spel te spelen? Spelletjes vroeger en nu. Als kind zaten jouw ouders vroeger rond de tafel en speelden het spel 'Mens erger je niet'. Tegenwoordig zit jij mogelijk alleen achter je p.c. en speel je met je vrienden 'World

Nadere informatie

Digitalisering van het bewegingsonderwijs

Digitalisering van het bewegingsonderwijs Digitalisering van het bewegingsonderwijs Arnold Consten, Gert van Driel en Wytse Walinga Eén voor één komen de leerlingen de zaal in. Sleutels en portemonnees gaan in de kluis. De telefoons in de bak

Nadere informatie

Kennisdomeinen kunstzinnige oriëntatie & beweging en sport

Kennisdomeinen kunstzinnige oriëntatie & beweging en sport Informatiekaart 07 leren vernieuwen Kennisdomeinen kunstzinnige oriëntatie & beweging en sport Kunstzinnige oriëntatie en bewegingsonderwijs bieden veel meer mogelijkheden voor het gebruik van ict dan

Nadere informatie

Bewegen in Nederland

Bewegen in Nederland Onderzoeksresultaten Resultaten Monitor Bewegen en Gezondheid Bewegen in Nederland 2000-2008 Sinds 2000 meet de Monitor Bewegen en Gezondheid trends in het beweeggedrag van de Nederlandse bevolking om

Nadere informatie

Werkplekken onderzoek

Werkplekken onderzoek Werkplekken onderzoek Aanleiding onderzoek? Bibliotheken willen een plek zijn waar kinderen en volwassenen graag verblijven om kennis op te doen en vaardigheden te ontwikkelen. Deze ambitie wordt uitgesproken

Nadere informatie

Dip in aantal bedrijven dat aan bewegingsstimulering doet.

Dip in aantal bedrijven dat aan bewegingsstimulering doet. Dip in aantal bedrijven dat aan bewegingsstimulering doet. Monique Simons, Claire Bernaards, Vincent H. Hildebrandt, TNO Kwaliteit van leven Inleiding Sinds 1996 meet TNO periodiek hoeveel bedrijven in

Nadere informatie

Bewegen met computergames

Bewegen met computergames TNO-rapport KvL/B&G 2007.113 Bewegen met computergames Preventie en Zorg Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl T 071 518 18 18 F 071 518 19 10 info-zorg@tno.nl Datum augustus 2007 Auteur(s)

Nadere informatie

world tour en competitie informatie ouders

world tour en competitie informatie ouders world tour en competitie informatie ouders De competitie voor de rode en oranje kinderen is vanaf september 2013 ingrijpend veranderen en heeft een nieuwe naam gekregen: World Tour. Meer informatie vindt

Nadere informatie

ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK MEDIA STANDAARD SURVEY

ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK MEDIA STANDAARD SURVEY ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK MEDIA STANDAARD SURVEY 1 * * * * * * * * * * * * * * * Totaal AB1 B2CD HH met kinderen 1-pers. hh 2+pers. hh 100% 80% Aantal TV-toestellen in gebruik, 2011

Nadere informatie

Evaluatie interventie 'Beweeggames'

Evaluatie interventie 'Beweeggames' TNO-rapport TNO/LS 2012 R10213 Evaluatie interventie 'Beweeggames' Behavioural and Societal Sciences Wassenaarseweg 56 2333 AL Leiden Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl T +31 88 866 90 00 F +31 88

Nadere informatie

Kikker. Kikker. spelregels. Verstoppertje Spelen. waar zit je?

Kikker. Kikker. spelregels. Verstoppertje Spelen. waar zit je? Kikker Verstoppertje Spelen Kikker waar zit je? spelregels 1 Kikker Verstoppertje Spelen voor: 2+ spelers vanaf: 6 maanden speelduur: ca. 10 min. Exclusief 2x 1,5V AAA alkaline batterijen. hier ben ik!

Nadere informatie

Motorisch leren met een gedigitaliseerd beweegaanbod

Motorisch leren met een gedigitaliseerd beweegaanbod Motorisch leren met een gedigitaliseerd beweegaanbod Joop Duivenvoorden en Lammert Klok In dit hoofdstuk staan we stil bij het verantwoord gebruik van digitale hulpmiddelen voor de uitvoering van de les.

Nadere informatie

Bewegen met computer games: een evaluatie van een beweegprogramma met beweeggames op een VMBO school

Bewegen met computer games: een evaluatie van een beweegprogramma met beweeggames op een VMBO school TNO-rapport KvL/GB/2010.030 Bewegen met computer games: een evaluatie van een beweegprogramma met beweeggames op een VMBO school Preventie en Zorg Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl

Nadere informatie

Gamen is geen spelletje!

Gamen is geen spelletje! Gamen is geen spelletje! Een interview van Jaap Kleinpaste met Jasper Schoo Jasper Schoo is initiatiefnemer en voorzitter van de e-sportbond, een organisatie die als doelstelling heeft van gaming een officiële

Nadere informatie

Digitale video en (zelf)modellering in de gymles

Digitale video en (zelf)modellering in de gymles Digitale video en (zelf)modellering in de gymles Marjan Kok en John van der Kamp Casus Groep 1c is vandaag weer aan de beurt. In vorige lessen hebben ze kennisgemaakt met het springen op de trampoline.

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken? Dat gaat bij ons nooit werken!

Het Nieuwe Werken? Dat gaat bij ons nooit werken! Het Nieuwe Werken? Dat gaat bij ons nooit werken! Wat is het Nieuwe Werken? Het Nieuwe Werken: ingericht op activiteiten In het Nieuwe Werken is de werkomgeving afgestemd op de activiteiten van de medewerkers.

Nadere informatie

Beweegrichtlijnen Nr. 2017/08. Samenvatting

Beweegrichtlijnen Nr. 2017/08. Samenvatting Beweegrichtlijnen 2017 Nr. 2017/08 Samenvatting Beweegrichtlijnen 2017 pagina 2 van 6 Achtergrond In Nederland bestaan drie normen voor bewegen: de Nederlandse Norm Gezond Bewegen, die adviseert op minstens

Nadere informatie

Innoveren met een hoofdletter 'I'

Innoveren met een hoofdletter 'I' Innoveren met een hoofdletter 'I' Home Artikelen Innoveren met een hoofdletter 'I' Auteur: Syntens Wijzigingsdatum: 29 mei 2013 Pillo Games succesvol met eerste kussencontroller in de geschiedenis van

Nadere informatie

Thema/lessenreeks: Psycho-Motorisch - respect hebben voor de materialen waarmee ze aan de slag gaan(pm1)

Thema/lessenreeks: Psycho-Motorisch - respect hebben voor de materialen waarmee ze aan de slag gaan(pm1) Naam student: Datum: School: Uur: Klas: Thema/lessenreeks: Activiteit: Samen Spelen De leerlingen weten hoe ze zich voelen en gedragen als ze samenspelen. De leerkracht werkt voor de eerste keer met een

Nadere informatie

Themarapport. Zeeuwse kinderen in de digitale wereld. Tot straks op Facebook! november 2014. Inleiding

Themarapport. Zeeuwse kinderen in de digitale wereld. Tot straks op Facebook! november 2014. Inleiding Themarapport Tot straks op Facebook! november 2014 Zeeuwse kinderen in de digitale wereld De Jeugdmonitor Zeeland is een samenwerkingsverband van de Provincie Zeeland, de 13 Zeeuwse gemeenten en verschillende

Nadere informatie

Innovatieve beweegstimulering

Innovatieve beweegstimulering Innovatieve beweegstimulering Van wetenschap naar praktijk: professionaliseren in beweging Tinus Jongert lector Haagse Hogeschool directeur NPi 1 Doelen lectoraat (tbv HHS/NPI) Professionaliseren van beweegprofessionals

Nadere informatie

SWINXS BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het?

SWINXS BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? BESCHRIJVING SWINXS Wat is het? De Swinxs is een game console die zowel binnen- als buiten gebruikt kan worden voor actieve spellen. De Swinxs stuurt het spel aan met behulp van spraak. De console praat,

Nadere informatie

Healthy Ageing through Serious Gaming

Healthy Ageing through Serious Gaming Healthy Ageing through Serious Gaming sterke zorg voor kwetsbare ouderen Boudewijn Dijkstra Docent - Onderzoeker @ boudewijn.dijkstra@nhl.nl linkedin.com/in/boudewijndijkstra @boenzo Lectoraat ihuman Welzijn

Nadere informatie

Teach32 Ontdek de toepassingen van Teach32 Sluit aan bij de digitale generatie Haviken en Muizen Samen Groeien Monitoring

Teach32 Ontdek de toepassingen van Teach32 Sluit aan bij de digitale generatie Haviken en Muizen Samen Groeien Monitoring Teach32 Teach32 is dè interactieve oplossing voor in de klas. Jouw klas werkt gelijktijdig óf in groepjes samen op het digitale schoolbord. Elke leerling heeft een eigen tablet en daarmee een directe interactie

Nadere informatie

Inhoud. Blz. 3. Blz. 4. Blz. 5. Blz. 7. Blz. 8. Blz. 9. Blz. 10. Opdracht 1 - Brainstormen. Opdracht 2 - Je eigen controller. informatie - makey makey

Inhoud. Blz. 3. Blz. 4. Blz. 5. Blz. 7. Blz. 8. Blz. 9. Blz. 10. Opdracht 1 - Brainstormen. Opdracht 2 - Je eigen controller. informatie - makey makey Naam: Klas: inhoud Inhoud Opdracht 1 - Brainstormen Opdracht 2 - Je eigen controller informatie - makey makey Blz. 3 Blz. 4 Blz. 5 Opdracht 3 - Aan de slag met Scratch Blz. 6 informatie - Scratch Opdracht

Nadere informatie

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what?. Keuzes maken Wanneer je een computer wilt aanschaffen denk je tegenwoordig niet meteen meer aan de desktop. De desktop is een "grote"

Nadere informatie

Race naar de baseline. Welke kleur heeft mijn kind

Race naar de baseline. Welke kleur heeft mijn kind Informatie voor ouders In september 2013 is het jeugdtennis voor spelers t/m 12 jaar ingrijpend veranderd. Kinderen spelen op kleur. De KNLTB introduceerde nieuwe, leuke competitievormen, speciaal voor

Nadere informatie

Kom je graag naar de regenboog? Soms wel, maar ik vind het hier ook vaak saai. We spelen soms erg kinderachtige spelletjes.

Kom je graag naar de regenboog? Soms wel, maar ik vind het hier ook vaak saai. We spelen soms erg kinderachtige spelletjes. G. is een jongen van 12 jaar oud. Hij heeft geen handicap maar komt tijdens de vakanties wel naar de regenboog samen met zijn zus die wel een handicap heeft. Soms wel, maar ik vind het hier ook vaak saai.

Nadere informatie

Schoolplein. Buitenspelen onder de loep

Schoolplein. Buitenspelen onder de loep Schoolplein Buitenspelen onder de loep Deze presentatie gaat over: Onderzoeken Voorwaarde voor buitenspelen Verbeteren van kwaliteit/ concrete ideeën. Spelen en bewegen groep 1/2 Spelen en bewegen in vrije

Nadere informatie

Individuele Analyse Wii fit

Individuele Analyse Wii fit Individuele Analyse Wii fit Vera Prins 1607362 Minor applied games & gamification Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 Stelling Blz. 3 Wat zijn normale workouts? Blz. 3 Achtergrond Wii Blz. 4 Console Blz. 4

Nadere informatie

Varkensgames. Haalbaarheid van een alternatief verdienmodel

Varkensgames. Haalbaarheid van een alternatief verdienmodel Varkensgames Haalbaarheid van een alternatief verdienmodel Gé Backus en Angela van der Sanden (Connecting Agri&Food) Michiel en Marijke Nooijen (Vair Varkenshuis) Erp, 17-04-2014 Inhoud Doel Focusgroepen

Nadere informatie

Geert Savelsbergh Hoogleraar op Desmond Tutu leerstoel Jeugd, Sport en Verzoening Vrije Universiteit Amsterdam

Geert Savelsbergh Hoogleraar op Desmond Tutu leerstoel Jeugd, Sport en Verzoening Vrije Universiteit Amsterdam Geert Savelsbergh Hoogleraar op Desmond Tutu leerstoel Jeugd, Sport en Verzoening Vrije Universiteit Amsterdam Bijna iedereen kent die verwarrende tekening van de twee even lange lijnen. Bij de een zijn

Nadere informatie

4 Gezondheidsgedrag en mediagebruik

4 Gezondheidsgedrag en mediagebruik gezondheidsgedrag en mediagebruik Gezondheidsgedrag en mediagebruik Simone de Roos & Rob Gommans Verschillende leefstijlen van jongeren zoals hun eetgewoonten, beweeggedrag en mediagebruik staan de laatste

Nadere informatie

Nut en noodzaak van taggen in sportspelen

Nut en noodzaak van taggen in sportspelen Nut en noodzaak van taggen in sportspelen Jeroen Koekoek en Wytse Walinga In Nederland kent de sport een structurele en toenemende tendens om technologische innovaties te verbinden met de praktijk van

Nadere informatie

Vragenlijst Groep 7 en 8

Vragenlijst Groep 7 en 8 Vragenlijst Tubbergse nderwijs Federatie pagina 1 van 11 Vragenlijst Groep 7 en 8 Tubbergse nderwijs Federatie, 13 december 2007 Algemene vragen Vraag 1: Hoe oud ben je? Ik ben. jaar oud Vraag 2: Ben je

Nadere informatie

Hoofdstuk 0.1. Voor we aan het maken van spelletjes beginnen eerst een stukje over het ontstaan van computerspelletjes.

Hoofdstuk 0.1. Voor we aan het maken van spelletjes beginnen eerst een stukje over het ontstaan van computerspelletjes. Introductie Zo, ben jij ook zo n spelletjes freak. Lig je ook iedere maand bij de brievenbus te wachten op de nieuwste Power Unlimited? Storm je naar de winkel voor de allernieuwste spelletjes? Heb je

Nadere informatie

KC Floriant Merelbeke v.z.w.

KC Floriant Merelbeke v.z.w. KC Floriant Merelbeke v.z.w. A. Rodenbachlaan 48 E-mail : Floriant@korfbal.be Website : www.floriantkorfbal.be Sponsoring K.C.FLORIANT MERELBEKE K.C. Floriant Merelbeke v.z.w. is een korfbalclub waar zowel

Nadere informatie

Tennispark de Oude Eik

Tennispark de Oude Eik Tennispark de Oude Eik 7 smashcourt banen (hele jaar bespeelbaar) waarvan 6 verlicht gelegen in een rustige omgeving oefenmuur, geitjes en speelplaats! Tennisclub de Oude Eik wil kinderen van de basisschool

Nadere informatie

Leren werken met. 7 april 2011 Groep T

Leren werken met. 7 april 2011 Groep T Leren werken met 7 april 2011 Groep T Programma 10u00 10u10: Inleiding en algemeen overzicht project (Stef) 10u10 10u40: Opzet en proces (Jan-Henk en Vero) 10u40 11u40: Overzicht KungfuKeuken (Vero en

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2015. Pagina 27 van 30

STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2015. Pagina 27 van 30 STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2015 RAPPORT Pagina 27 van 30 STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2015 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK MEDIA STANDAARD SURVEY AMSTERDAM 02-02-2016 Pagina

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Opdracht 1 Je mening over gamen. a Game jij graag? b Wat leer je van gamen? c Welke nadelen heeft gamen? Opdracht 2 Lees tekst 1 verkennend.

Nadere informatie

Media voor en door jongeren

Media voor en door jongeren ThesisTools Maak en verspreid gratis je online enquete op www.thesistools.com Media voor en door jongeren Dit is een enquête voor jongeren van de leeftijd 12 tot 18 jaar. Aan de hand van deze enquête willen

Nadere informatie

% dat vindt dat hij/zij voldoende beweegt. 4-12 jr. 13-22 jr. 23-79 jr. 81% Nederlandse Norm Gezond Bewegen 47% 48% 0% 4-12 jr. 13-22 jr. 23-79 jr.

% dat vindt dat hij/zij voldoende beweegt. 4-12 jr. 13-22 jr. 23-79 jr. 81% Nederlandse Norm Gezond Bewegen 47% 48% 0% 4-12 jr. 13-22 jr. 23-79 jr. % dat vindt dat hij/zij voldoende beweegt 4-12 jr. 13-22 jr. 23-79 jr. 82% 77% 70% 81% 61% Fitnorm (tenminste 3x per week intensieve lichaamsbeweging) 80% Nederlandse Norm Gezond Bewegen 23-79 jr. 38%

Nadere informatie

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Informatica kiezen Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Voorlichtingsmateriaal voor leerlingen in havo en vwo Het vak informatica Waarom

Nadere informatie

Symposium kindgericht bewegingsonderwijs en jeugdsport

Symposium kindgericht bewegingsonderwijs en jeugdsport Symposium kindgericht bewegingsonderwijs en jeugdsport 18 november 2014 Lectoraat Praktijkgerichte Sportwetenschap Lector: Remo Mombarg Bewegingsonderwijs & jeugdsport Lector: Johan de Jong Healthy lifestyle,

Nadere informatie

Enquête 'Media voor en door jongeren': Verwerking resulaten (in percentages)

Enquête 'Media voor en door jongeren': Verwerking resulaten (in percentages) Enquête 'Media voor en door jongeren': Verwerking resulaten (in percentages) Geslacht man 58 vrouw 42 Leeftijd 12 tot 13 20 14 tot 15 23 16 tot 17 42 18 tot 19 15 Studierichting ASO 29 TSO 36 BSO 31 KSO

Nadere informatie

STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2014. Pagina 27 van 30

STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2014. Pagina 27 van 30 STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2014 RAPPORT Pagina 27 van 30 `` STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2014 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK MEDIA STANDAARD SURVEY AMSTERDAM 26-01-2015

Nadere informatie

Resultaten vragenlijst leerlingen en meten & wegen Drie scholen, nulmeting (T0) voorjaar 2017

Resultaten vragenlijst leerlingen en meten & wegen Drie scholen, nulmeting (T0) voorjaar 2017 Resultaten vragenlijst leerlingen en meten & wegen Drie scholen, nulmeting () voorjaar 2017 Inleiding In mei 2016 is in Nieuw-Lekkerland het project 'Gezond Nieuw-Lekkerland' gestart: met subsidie van

Nadere informatie

Zelfstandig leren dankzij ICT. Ik kán het!

Zelfstandig leren dankzij ICT. Ik kán het! Dit is mijn school Heliomare Onderwijs, locatie De Ruimte, is een school voor speciaal onderwijs. Ook begeleidt Heliomare Onderwijs leerlingen met een lichamelijke beperking in het regulier basis- en voortgezet

Nadere informatie

Samen basketballen is basketballen met teamafspraken? Ivo v.d. Spek Hogeschooldocent HALO

Samen basketballen is basketballen met teamafspraken? Ivo v.d. Spek Hogeschooldocent HALO Samen basketballen is basketballen met teamafspraken? Ivo v.d. Spek Hogeschooldocent HALO Onderzoek in het kader van het Lectoraat Gezonde Leefstijl in een Stimulerende Omgeving (Lector Sanne de Vries)

Nadere informatie

Lezen - Verbanden v3. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/80873

Lezen - Verbanden v3. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/80873 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 07 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/80873 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Thema/lessenreeks: Psycho-Motorisch - respect hebben voor de materialen waarmee ze aan de slag gaan(pm1)

Thema/lessenreeks: Psycho-Motorisch - respect hebben voor de materialen waarmee ze aan de slag gaan(pm1) Naam student: Datum: School: Uur: Klas: Thema/lessenreeks: Activiteit: Winnen en Verliezen De leerlingen weten hoe ze zich voelen en gedragen als ze winnen of verliezen. De leerkracht werkt voor de eerste

Nadere informatie

STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2013. Pagina 27 van 30

STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2013. Pagina 27 van 30 STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2013 RAPPORT Pagina 27 van 30 `` STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2013 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK MEDIA STANDAARD SURVEY AMSTERDAM 03-02-2014

Nadere informatie

Door Nel Bakker, Lioessens(links vooraan witte T-Shirt)

Door Nel Bakker, Lioessens(links vooraan witte T-Shirt) Door Nel Bakker, Lioessens(links vooraan witte T-Shirt) Tennis is familie van een heleboel andere sporten: squash, tafeltennis, badminton en nog meer. Al die sporten zijn ontstaan uit het Franse spel "Jeu

Nadere informatie

Sociale Media, Games en Jongeren (UU)

Sociale Media, Games en Jongeren (UU) Sociale Media, Games en Jongeren (UU) Februari 2015: 701 jongeren (12-15) van 4 schools 20% lager-, 42% middelbaar- en 38% hoger opleidingsniveau Februari 2016: 1950 jongeren (12-15) van 9 scholen 31%

Nadere informatie

Social Media, de andere opvoeder

Social Media, de andere opvoeder Social Media, de andere opvoeder Even voorstellen Diana Langerak Echtgenote en mama van twee jongens Communicatiemedewerker De Hoop ggz Aantal jaren eindredactie verschillende bladen, waaronder: Chris

Nadere informatie

Een voorstel voor de update van de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) Dr Claire Bernaards; Dr Vincent Hildebrandt

Een voorstel voor de update van de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) Dr Claire Bernaards; Dr Vincent Hildebrandt Een voorstel voor de update van de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) Dr Claire Bernaards; Dr Vincent Hildebrandt Aanleiding Huidige NNGB stamt uit 2000 (Kemper e.a. 2000) Internationaal zijn de beweegnormen

Nadere informatie

INHOUD. Wisselen van personage

INHOUD. Wisselen van personage TM INHOUD WAARSCHUWING Lees de instructies van de Xbox 360 -console, de handleiding van de Kinect -sensor en de handleidingen van overige accessoires voor belangrijke informatie in verband met veiligheid

Nadere informatie

Geschreven door: Matt Newsom

Geschreven door: Matt Newsom PlayStation Move Teardown Een sneak peak in de PlayStation Move. Geschreven door: Matt Newsom INTRODUCTIE Sony heeft eindelijk opgevoerd om de motion gecontroleerde video gaming podium, waar de Nintendo

Nadere informatie

Talentontwikkeling medische kansen en valkuilen

Talentontwikkeling medische kansen en valkuilen Sport Medisch Netwerk Zoetermeer Talentontwikkeling medische kansen en valkuilen 21 januari 2015 S.V. Meervogels, Zoetermeer Sport Medisch Netwerk Zoetermeer Inhoud -Talent -Waarom gaat een kind aan sport

Nadere informatie

Doelgroeps Onderzoek. Naam: Ismay Verbeek Klas: GAR1-D Project: Van Venster naar Poort Vak: Research Docent: Harald Warmelink

Doelgroeps Onderzoek. Naam: Ismay Verbeek Klas: GAR1-D Project: Van Venster naar Poort Vak: Research Docent: Harald Warmelink Doelgroeps Onderzoek 1 Naam: Ismay Verbeek Klas: GAR1-D Project: Van Venster naar Poort Vak: Research Docent: Harald Warmelink Inhoud Inleiding blz. 3 Methode blz. 4 Analyse blz. 5 Conclusie blz. 9 Bronvermelding

Nadere informatie

Onderzoek naar het plezier van leerlingen tijdens spellessen in het voortgezet onderwijs

Onderzoek naar het plezier van leerlingen tijdens spellessen in het voortgezet onderwijs Plezier in spelen?! Onderzoek naar het plezier van leerlingen tijdens spellessen in het voortgezet onderwijs Door: Bregje van Eijck In de masteropleiding van de ALO s wordt regelmatig door studenten praktijkgericht

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND Pagina 27 van 30

STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND Pagina 27 van 30 STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2016 RAPPORT Pagina 27 van 30 STICHTING KIJKONDERZOEK TV IN NEDERLAND 2016 ONTWIKKELINGEN IN TV BEZIT EN TV GEBRUIK MEDIA STANDAARD SURVEY AMSTERDAM 30-01-2017 Pagina

Nadere informatie

Hoe word je een gamemeneer

Hoe word je een gamemeneer 8 Deze uitspraak staat al jaren in mijn intro en omdat-ie zo herkenbaar is, wil ik m niet veranderen. Hij is heel sterk. Ik heb m niet zelf verzonnen, maar het is wel heel kenmerkend voor wat ik doe. Mijn

Nadere informatie

Het gebruik van Easy Tag als leermiddel tijdens het doelgericht leren coachen

Het gebruik van Easy Tag als leermiddel tijdens het doelgericht leren coachen Het gebruik van Easy Tag als leermiddel tijdens het doelgericht leren coachen Hilde Leysen, Toon Dehandschutter en Peter Iserbyt Tablets en applicaties worden steeds vaker gebruikt in het bewegingsonderwijs.

Nadere informatie

Smashbal. Een uitdagend spel! Smashen, actie, rally s en plezier staan centraal

Smashbal. Een uitdagend spel! Smashen, actie, rally s en plezier staan centraal Smashbal Een uitdagend spel! Smashen, actie, rally s en plezier staan centraal Inhoudsopgave Voorwoord 3 Level 1 4 Level 2 5 Level 3 6 Level 4 7 Welke volleybaltechnieken binnen welke level? 8 Aandachtspunten

Nadere informatie

Een voorbeeld van een schoolprogramma gericht op preventie van overgewicht in Nederland: het DOiT programma

Een voorbeeld van een schoolprogramma gericht op preventie van overgewicht in Nederland: het DOiT programma 7 Samenvatting 8 Dit proefschrift beschrijft de voorbereiding op de landelijke implementatie van het Dutch Obesity Intervention in Teenagers (DOiT) programma. Daarnaast wordt de evaluatie beschreven die

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen en inzien_folder_a5_def.indd 2 11-04-11 12:37 lenen & inzien Bibliotheek Den Haag heeft veel te bieden, maar u zult vooral plezier

Nadere informatie