Sociaal werk de toekomst in!

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sociaal werk de toekomst in!"

Transcriptie

1 Sociaal werk de toekomst in! Koen Hermans en Kristof Desair Centrale vragen van het congres Wat zijn de belangrijkste maatschappelijke veranderingen waarvoor het sociaal werk zich geplaatst ziet? Welke uitdagingen creëren deze veranderingen voor het sociaal werk als beroep, als opleiding en als discipline? Wat zijn de belangrijkste bedreigingen en veelbelovende ontwikkelingen in het sociaal werk? 1

2 Doel van onze lezing Eerste poging tot antwoord op : Wat zijn belangrijkste maatschappelijke veranderingen? Welke uitdagingen creëren ze voor het sociaal werk? Welke kansen bieden deze uitdagingen en hoe kunnen ze benut worden? Aanboren van veelheid aan kennisbronnen Sociologische literatuur over maatschappelijke veranderingen Rondetafels met docenten uit hogescholen Ontwikkelingen in internationaal SW Recent onderzoek naar veranderingen in Vlaanderen Seminarie: interviews met sociaal werkers in veelheid van sectoren in Vlaanderen 2

3 Resultaat: Congresreader: overzicht van belangrijkste uitdagingen Focus op Vlaamse/Belgische samenleving Lezing: selectie van 10 prioritaire uitdagingen Achterliggende idee Sociaal werk : onlosmakelijk verbonden met samenleving EN verzorgingsstaat Samenleving in verandering Herinrichting van de verzorgingsstaat: nieuwe invulling van 5 centrale functies 3

4 Functies verzorgingsstaat Verzekeren Verzorgen Verheffen Verbinden (Her)verdelen Expliciete link met specialisaties in SW Herinrichting verzorgingsstaat Persoon in zijn omgeving VRAAG organisatie/werking van SW AANBOD Samenleving in verandering 4

5 De 10 uitdagingen Vraagzijde: Economische globalisering Vergrijzing Individuele verantwoordelijkheid Groeiende diversiteit Toenemende sociale ongelijkheid Aanbodzijde: Participatie Vermarkting Samenwerken in netwerken Herdefinitie van overheidstaken Vagere grens tussen veiligheid en sociaal beleid Economische globalisering Groeiende kloof tussen hoog- en laaggeschoolden België: meer dan 1 miljoen met RVA-uitkering Verheffende functie primeert op verzekering: Dominantie en dubbelzinnigheid van activering Scholing en levenslang leren als individuele verantwoordelijkheid en plicht? Zo vroeg mogelijk ingrijpen om schoolachterstand op te vangen 5

6 Vergrijzing Toename aantal ouderen Vergrijzing herleid tot verzekerings- en verzorgingsprobleem? Beeldvorming rond actieve oudere SW: Wat met deze doelgroep? Verdelen: minder zichtbare persistente armoede Verbinden: maatschappelijk engagement Verzorgen: Niet-gebruik van voorzieningen bij toenemende zorgnood Individuele verantwoordelijkheid Individualisering en emancipatie Meer keuzevrijheid meer keuzedwang Beeld van het autonome, vrije en rationele individu SW: Verheffen tot autonome individuen die vrije keuzes kunnen/moeten maken? Verzorgen: individualiseren van sociale problemen Bv. De drie R s: reinheid, regelmaat en rust 6

7 Diversiteit Meer diversiteit wantrouwen tav andere én eigen groep Toegenomen etnocentrisme in Vlaanderen SW: Verzorgen: taal als instrument in hulpverlening Homogeniseren van impact van cultuur Verbindende functie van het SW: Interetnische contacten niet als doel op zich Zoeken naar gedeelde interesses Herverdelen: Culturaliseren van sociaal-economische achterstelling Toenemende sociale ongelijkheid Kloof tussen arm en rijk groeit Afstand tussen arm en rijk is belangrijker dan armoede SW: Welke rol kan SW spelen ter bestrijding van sociale ongelijkheid? Sociale uitsluiting aan de top? 7

8 Participatie Meer inspraak en meer sturing van cliënten en gebruikers in het sociaal werk Vraaggerichte zorg Community as policy versus community as politics Vermarkting Spel van vraag en aanbod Verschillende strategieën om te vermarkten Vraagsturing Voordelen: efficiëntie, responsiviteit en keuzevrijheid Nadelen: kortzichtigheid, egoïstische motieven, kwaliteitsmeting, aantasting intrinsieke waarden 8

9 Netwerken en samenwerking Hedendaagse sociale problemen vragen om een integrale benadering Samenwerking en netwerking => beter sociaal werk (?) beheersingsprobleem Herdefinitie overheidstaken De idee van één centrale sturende overheid gaat niet meer op Lokalisering en territorialisering Europeanisering Civilsociety 9

10 Vagere grens tussen veiligheidsbeleid en sociaal beleid Integrale veiligheid Functies: Terugwinnen van de wijken Verhogen van de leefbaarheid Bestrijden van overlast De logica achter het sociaal werk verandert Conclusie Rondetafels: Veel betrokkenheid maar ook bezorgdheid Bedreigingen én kansen Meer beroepstrots ontwikkelen Maatschappelijke positie van SW versterken 10

11 Hoe versterken? Waarden expliciteren en realisatie ervan evalueren Onderzoek versterken Beroepsvereniging voor of met burgers? Waarden expliciteren Nogal wat SW-discours wordt overgenomen en uitgehold Op zoek gaan naar gedeelde waarden Jordan : verhouding tussen autonomie en solidariteit Beschermen tegen de marktlogica door het bepleiten van een sterkere herverdeling of individuen en groepen sterker maken door opleiding, activering om aan marktlogica deel te nemen 11

12 Onderzoek versterken Onderzoek heeft drie taken: Het familiale defamilialiseren Verantwoordingsvraagstuk inspireren Aansluiten bij internationale theorievorming Professionaliseren Weiss: beroepsvereniging als noodzakelijke voorwaarde om positie te versterken Beroepsvereniging dreigt voorbij te gaan aan participatie Democratisch of participatief professionaliseren: Versterken van banden met allerlei nieuwe bewegingen Sluiten van allianties met en versterken van deze groepen 12

De OCMW op weg naar 2020 in sociaal woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk

De OCMW op weg naar 2020 in sociaal woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk De OCMW op weg naar 2020 in sociaal woelige tijden Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk Inhoud Een korte terugblik Het OCMW anno 2011: Sociaal woelige

Nadere informatie

Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg

Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg Koen Hermans LUCAS, Centrum voor zorgonderzoek en consultancy Centrum voor sociologisch onderzoek Professionele zorg in Vlaanderen is succesverhaal

Nadere informatie

Maatschappelijke kwetsbaarheid. Deskundige en onafhankelijke ondersteuning. Gemeenschappelijke problemen

Maatschappelijke kwetsbaarheid. Deskundige en onafhankelijke ondersteuning. Gemeenschappelijke problemen M I S S I E 'Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.' Mensen hebben recht op werk, sociale bescherming, behoorlijke huisvesting, een gezond leefmilieu, op culturele en maatschappelijke ontplooiing.

Nadere informatie

Binden en boeien van vrijwilligers. 24 januari 2011 Michaëla Merkus

Binden en boeien van vrijwilligers. 24 januari 2011 Michaëla Merkus Binden en boeien van vrijwilligers 24 januari 2011 Michaëla Merkus Introductie Vertel iets over jezelf Doe je zelf vrijwilligerswerk Waarom Definitie van vrijwilligerswerk Werk dat onbetaald en onverplicht

Nadere informatie

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Inhoud Een korte terugblik Het OCMW anno 2011: Sociaal woelige tijden 3 mogelijke

Nadere informatie

Morele Ontwikkeling van Jongeren. Hanze Jeugdlezing 2012

Morele Ontwikkeling van Jongeren. Hanze Jeugdlezing 2012 Morele Ontwikkeling van Jongeren Hanze Jeugdlezing 2012 Wiel Veugelers Universiteit voor Humanistiek Universiteit van Amsterdam Opbouw verhaal Wat is morele ontwikkeling? Wat leert onderzoek over morele

Nadere informatie

Besluit Geen globale terugval in actieve lidmaatschappen, wel onderlinge verschuivingen tussen verenigingen

Besluit Geen globale terugval in actieve lidmaatschappen, wel onderlinge verschuivingen tussen verenigingen Verenigingen (evolutie 1996 tot 2015) Meer dan de helft van de Vlamingen minstens actief in 1 vereniging, een kwart is minstens in 2 verenigingen actief: stabiele cijfers > bevolking tussen 18 en 75 jaar:

Nadere informatie

Vermaatschappelijking van de zorg?!

Vermaatschappelijking van de zorg?! Vermaatschappelijking van de zorg?! Jessica De Maeyer, vakgroep Orthopedagogie Didier Reynaert, vakgroep Sociaal Werk Expertisecentrum Quality of Life (E-QUAL HoGent) Het meervoudige karakter van Vermaatschappelijking

Nadere informatie

Politiek, burgerschap en bestuur in de stad

Politiek, burgerschap en bestuur in de stad De stadsrepubliek Politiek, burgerschap en bestuur in de stad Over nieuwe vormen van democratie, goed stedelijk bestuur en capaciteitsopbouw in stedelijke administraties Linda Boudry - Kenniscentrum Vlaamse

Nadere informatie

Sociale kwetsbaarheid: een lokale zorg. Frank Vandenbroucke VVSG Trefdag Gent, 12 oktober 2017

Sociale kwetsbaarheid: een lokale zorg. Frank Vandenbroucke VVSG Trefdag Gent, 12 oktober 2017 Sociale kwetsbaarheid: een lokale zorg Frank Vandenbroucke VVSG Trefdag Gent, 12 oktober 2017 Armoederisico Armoederisico s volgens werkintensiteit 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% EU27 2004-06 BE 2004-06 EU27

Nadere informatie

Romke van der Veen. Dilemma s van een ac3verende verzorgingsstaat. VU- Divosa collegereeks Van Verzorgingsstaat naar Par3cipa3estad.

Romke van der Veen. Dilemma s van een ac3verende verzorgingsstaat. VU- Divosa collegereeks Van Verzorgingsstaat naar Par3cipa3estad. Romke van der Veen Dilemma s van een ac3verende verzorgingsstaat. VU- Divosa collegereeks Van Verzorgingsstaat naar Par3cipa3estad 18 april 2013 1 Opzet college 1. Herzieningen Nederlandse verzorgingsstaat

Nadere informatie

EEN NIEUWE KOERS. Limburgse VrouwenRaad september 2010

EEN NIEUWE KOERS. Limburgse VrouwenRaad september 2010 EEN NIEUWE KOERS Limburgse VrouwenRaad september 2010 1 1. Terugblik 35 jaar Limburgse VrouwenRaad 2. Belangrijkste conclusies De kracht van de LVR als koepel 3. Een nieuwe koers Economische ontwikkelingen

Nadere informatie

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede Lokale bestrijding kinderarmoede Groeiactieplan kinderarmoede Overzicht 1. Algemeen kader 2. Greep uit de acties in Gent 3. Succesfactoren/knelpunten à Debat Psychologische Dienst - OCMW Gent 2 1. Algemeen

Nadere informatie

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Katrien Steenssens & Barbara Demeyer 24 maart 2009 Activering: wortels van het discours Sociale argumenten wegwerken sociale ongelijkheden

Nadere informatie

Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede ( ): Sterke samenleving, kleine(re) overheid

Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede ( ): Sterke samenleving, kleine(re) overheid Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede (2013-2020): Sterke samenleving, kleine(re) overheid versie : 23 juli 2013 wijziging naar aanleiding van : vaststelling in DT (8 juli 2013) bespreking met wethouder

Nadere informatie

Werken aan diversiteit Visie en missie van de stad Mechelen

Werken aan diversiteit Visie en missie van de stad Mechelen Werken aan diversiteit Visie en missie van de stad Mechelen 1 1. Aanleiding Een aantal bovenlokale processen en gebeurtenissen maken het aanzicht van en het leven in onze stad heel divers. Migratiestromen,

Nadere informatie

Lokale bestrijding. kinderarmoede. OCMW Gent en. kinderarmoede

Lokale bestrijding. kinderarmoede. OCMW Gent en. kinderarmoede Lokale bestrijding kinderarmoede OCMW Gent en kinderarmoede Algemeen kader Regie kinderarmoede : OCMW als regisseur (Beleidsondersteuning / Dept. Sociale Dienstverlening) Armoedebeleidsplan (Regie Joris

Nadere informatie

Toekomstvisie Handicart: Op weg naar 2015!

Toekomstvisie Handicart: Op weg naar 2015! Toekomstvisie Handicart: Op weg naar 2015! 12 april 2011 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Nadere informatie

De maatschappelijke noodzaak om participatie en zorg lokaal te herorganiseren

De maatschappelijke noodzaak om participatie en zorg lokaal te herorganiseren De maatschappelijke noodzaak om participatie en zorg lokaal te herorganiseren 14 maart 2011 Jo Caris Inhoud: 1. Afnemende betekenis van hiërarchie 2. Hiërarchie en netwerk 3. Nationale taken en beleidsuitgangspunten

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA VOORWOORD Hoe leiden we elke student op tot de professional voor de wereld van morgen? Met de blik op 2025 daagt die vraag

Nadere informatie

Wijzer in de professionele ruimte

Wijzer in de professionele ruimte Wijzer in de professionele ruimte Strategieën om de professionele ruimte van docenten(-teams) te optimaliseren Rob Vink Wat is professionele ruimte? Als docent geef je vorm aan het onderwijs en daar voel

Nadere informatie

Vraagsturing en ontwikkeling van organisaties

Vraagsturing en ontwikkeling van organisaties Vraagsturing en ontwikkeling van organisaties Vraaggericht en vraaggestuurd Gevolgen voor organisaties Organisatieverandering De rol van consultants Casus: twee woonzorgcentra Tips vanuit theorie en praktijk

Nadere informatie

Thuis in de Drechtsteden inspelen op de sociale vraag & wonen en zorg. Erwin Zwijnenburg Woonkracht10 namens

Thuis in de Drechtsteden inspelen op de sociale vraag & wonen en zorg. Erwin Zwijnenburg Woonkracht10 namens Thuis in de Drechtsteden inspelen op de sociale vraag & wonen en zorg Erwin Zwijnenburg Woonkracht10 namens Het goede gesprek Hoe kunnen we sociale huurwoningen zo goed mogelijk inzetten? Hoe zorgen we

Nadere informatie

Werken met (etnisch) gemengde groepen: een wereld te winnen

Werken met (etnisch) gemengde groepen: een wereld te winnen Werken met (etnisch) gemengde groepen: een wereld te winnen 07.02.2012 1 Tobias Stark Rijksuniversiteit Groningen Vakgroep Sociologie Kerndoel 2 van de Verlengde Schooldag Sociale competenties ontwikkelen

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening nu en straks. Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam

Oudedagsvoorziening nu en straks. Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam Oudedagsvoorziening nu en straks Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam SER, 24 juni 2014 Agenda Internationaal perspectief Probleemanalyse Houdbaarheid Maatschappelijke trends Keuzes voor

Nadere informatie

Dwarsdwarsdwars hhhhhhhhhhhhhhh

Dwarsdwarsdwars hhhhhhhhhhhhhhh Dwarsdwarsdwars hhhhhhhhhhhhhhh De waarde van onderwijs oktober 2013 lllllllllllllll dwarsdwarsdwars Inleiding De tijd dat het onderwijs alleen maar gericht was op het overdragen van kennis en vaardigheden

Nadere informatie

In gesprek over de inhoud van het onderwijs van de toekomst

In gesprek over de inhoud van het onderwijs van de toekomst In gesprek over de inhoud van het onderwijs van de toekomst Leraar Schoolleider Bestuurder Doe mee en praat mee! Antwoord of reactie op deze vraag? Dé landelijke dialoog over ons onderwijs en de toekomst.

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Inholland. en dichtbij We zijn divers We maken kwaliteit samen Maart 2017 We bek

Inholland. en dichtbij We zijn divers We maken kwaliteit samen Maart 2017 We bek We durven te leren We handelen persoonlijk en dichtbij We divers We maken kwaliteit samen We bekennen kleur We du ven te leren We handelen persoonlijk en dichtbij We zijn div We maken kwaliteit samen We

Nadere informatie

Het V.O.S.-model. De maatschappelijke rol van vrijwilligerscentrales

Het V.O.S.-model. De maatschappelijke rol van vrijwilligerscentrales Het V.O.S.-model De maatschappelijke rol van vrijwilligerscentrales Het V.O.S.-model De maatschappelijke rol van vrijwilligerscentrales Auteur(s) Datum MOVISIE Wendy Stubbe, Koos Berkelaar, Hanneke Mateman

Nadere informatie

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst?

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? 1 maximumscore 2 maatschappelijk belang van vrijwilligerswerk beargumenteerd met behulp van kernconcept sociale cohesie 1 maatschappelijk belang van vrijwilligerswerk

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

DOSSIER. Cliëntenparticipatie

DOSSIER. Cliëntenparticipatie DOSSIER Cliëntenparticipatie CLIËNTENPARTICIPATIE BETREKKEN VAN KWETSBARE BURGERS VRAAGT OM: van ervaring naar doelgerichte actie (idee of agenda) systeemwereld overheid & organisaties veiligheid nodig

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

West4Work 31 oktober 2017 BACK TO. 5 uitdagingen en 6 basisvoorstellen voor Een actueel arbeidsmarkt- en loopbaanbeleid in Vlaanderen

West4Work 31 oktober 2017 BACK TO. 5 uitdagingen en 6 basisvoorstellen voor Een actueel arbeidsmarkt- en loopbaanbeleid in Vlaanderen West4Work 31 oktober 2017 BACK TO 5 uitdagingen en 6 basisvoorstellen voor Een actueel arbeidsmarkt- en loopbaanbeleid in Vlaanderen Ann Vermorgen Nationaal Secretaris ACV Setting the scene Welke arbeidsmarkt

Nadere informatie

Armoede en ongelijkheid: een Europees en lokaal perspectief. Frank Vandenbroucke Turnhout Wetenschapscafé 9 oktober 2017

Armoede en ongelijkheid: een Europees en lokaal perspectief. Frank Vandenbroucke Turnhout Wetenschapscafé 9 oktober 2017 Armoede en ongelijkheid: een Europees en lokaal perspectief Frank Vandenbroucke Turnhout Wetenschapscafé 9 oktober 2017 Armoede bij 65+ : 2007 60 50 40 30 20 10 0 CZ HU LU PL SK NL SE FR AUT DE DK SI MT

Nadere informatie

Actualisatie toerisme en recreatie. Natuur- en recreatieplan Westfriesland

Actualisatie toerisme en recreatie. Natuur- en recreatieplan Westfriesland Actualisatie toerisme en recreatie Natuur- en recreatieplan Westfriesland Programma Doel: (Toekomstige) kracht van het gebied in beeld krijgen Start (13.00) Welkom en toelichting natuur- en recreatieplan

Nadere informatie

FUSION TEAMS. Tewerkstelling en diversiteit in het jeugdwelzijnswerk. April 2014 december 2015

FUSION TEAMS. Tewerkstelling en diversiteit in het jeugdwelzijnswerk. April 2014 december 2015 FUSION TEAMS Tewerkstelling en diversiteit in het jeugdwelzijnswerk. April 2014 december 2015 Aanleiding van het onderzoek; observaties uit de praktijk Eerder weinig jongeren met niet Belgische achtergrond

Nadere informatie

Burgerkracht in steden: Verleden, heden en toekomst. 25 April 2014 Bas Denters

Burgerkracht in steden: Verleden, heden en toekomst. 25 April 2014 Bas Denters Burgerkracht in steden: Verleden, heden en toekomst 25 April 2014 Bas Denters 1 Stad en burgerschap In Westerse wereld denken over staat, democratie en burgerschap onlosmakelijk verbonden met steden o

Nadere informatie

Krachtgericht werken als krijtlijn. Kristin Nuyts

Krachtgericht werken als krijtlijn. Kristin Nuyts Krachtgericht werken als krijtlijn Kristin Nuyts Samenleving evolueert Groeiende dualiteit Groeiend aantal personen in armoede Werken is geen garantie meer om uit de armoede te blijven (jeugdwerkeloosheid

Nadere informatie

( Verantwoord ) Beleidsvoerend Vermogen

( Verantwoord ) Beleidsvoerend Vermogen ( Verantwoord ) Beleidsvoerend Vermogen Herman Siebens SOK - Beveren-Waas 10 / 12 / 2010 Er verandert heel wat meer met minder! toenemende druk richting autonomie openheid naar de maatschappelijke omgeving

Nadere informatie

Ruimte voor zorg Zorg voor ruimte

Ruimte voor zorg Zorg voor ruimte Ruimte voor zorg Zorg voor ruimte proces van dromen naar uitvoeren procesverloop (co) productie onderzoek participatie Parallelle processen medio 2014 procesverloop Vlaamse Regering stuurgroep kernteam

Nadere informatie

Functiecreatie. Het scheppen van arbeidsmogelijkheden in het kader van de Participatiewet

Functiecreatie. Het scheppen van arbeidsmogelijkheden in het kader van de Participatiewet Functiecreatie Het scheppen van arbeidsmogelijkheden in het kader van de Participatiewet Realiseren van de doelstellingen Meer dan een miljoen mensen langs de kant Realiseren van de doelstelling zou gemakkelijk

Nadere informatie

Zorgvastgoed België. 80 plus is heel gewoon

Zorgvastgoed België. 80 plus is heel gewoon Zorgvastgoed België Jo Vandeurzen, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Antwerpen, donderdag 16 juni 2016 80 plus is heel gewoon Vergrijzing wereldwijd verspreid In 2020 zal 1/5 Vlamingen

Nadere informatie

De dagelijkse taal en tekens Onontgonnen kennissignalen

De dagelijkse taal en tekens Onontgonnen kennissignalen De dagelijkse taal en tekens Onontgonnen kennissignalen Congres Master Sociaal Werk Sociaal Werk de toekomst in! Bijdrage Panelgesprek Het sociaal werk als beroep in Vlaanderen Leuven, vrijdag 29 mei 2009

Nadere informatie

Waar komen we vandaan? tiwos. Wat hebben we nodig? Thuis in de Buurt. Waar. staan we. Waar. voor? gaan we. voor? beleidsplan 2012-2016

Waar komen we vandaan? tiwos. Wat hebben we nodig? Thuis in de Buurt. Waar. staan we. Waar. voor? gaan we. voor? beleidsplan 2012-2016 Waar komen we vandaan? tiwos Wat hebben we nodig? Waar staan we voor? Waar gaan we voor? beleidsplan 2012-2016 Extern De meest relevante omgevingsfactoren: politiek De overheid trekt zich terug, bezuinigt

Nadere informatie

Werkgevers Ondernemers. In gesprek over de inhoud van het onderwijs

Werkgevers Ondernemers. In gesprek over de inhoud van het onderwijs Werkgevers Ondernemers In gesprek over de inhoud van het onderwijs 1 Algemeen Doe mee en praat mee! Antwoord of reactie op deze vraag? Dé landelijke dialoog over ons onderwijs en de toekomst. Deel gedachten,

Nadere informatie

workshop Onanfhankelijk Leven 18/01/ /02/2016 Alice in zorgland Marianne Callebaut Coördinator beweging

workshop Onanfhankelijk Leven 18/01/ /02/2016 Alice in zorgland Marianne Callebaut Coördinator beweging Alice in zorgland Marianne Callebaut Coördinator beweging Wie is Koen Directeur van Onafhankelijk Leven vzw Oprichter van Cohousing Projects cvba Vader van Jolan en Ana en een beetje van 30 andere kinderen

Nadere informatie

Woonzorgwijzer. Doelgroepen in beeld. Kees Leidelmeijer

Woonzorgwijzer. Doelgroepen in beeld. Kees Leidelmeijer Woonzorgwijzer Doelgroepen in beeld Kees Leidelmeijer PRESTATIEAFSPRAKEN Jaarlijkse afspraken tussen gemeenten, corporaties en huurdersorganisaties over o.a.: nieuwbouw van sociale huurwoningen betaalbaarheid

Nadere informatie

Je bent nooit te oud om te beginnen Acteur of Regisseur? Ed Klute, Programmaleider OidW Den Haag, 6 april 2017

Je bent nooit te oud om te beginnen Acteur of Regisseur? Ed Klute, Programmaleider OidW Den Haag, 6 april 2017 Je bent nooit te oud om te beginnen Acteur of Regisseur? Ed Klute, Programmaleider OidW Den Haag, 6 april 2017 Wat wil Ouderen in de Wijk? Het project activeert in vijf jaar i.s.m. lokale wijkgerichte

Nadere informatie

Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten.

Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten. Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten. 1. Samenvatting Scholieren willen LOB! Dat is goed want loopbaanoriëntatie en begeleiding (LOB) is belangrijk.

Nadere informatie

Werken met sociale netwerken. Kristin Nuyts & Peter Brepoels

Werken met sociale netwerken. Kristin Nuyts & Peter Brepoels Werken met sociale netwerken Kristin Nuyts & Peter Brepoels Kennismakingsrondje De ochtend Haka Vanwaar al die aandacht? Sociaal netwerk in een veranderende samenleving Sociaal netwerk in een veranderende

Nadere informatie

Bind-Kracht: Een wervend kader voor een lokaal armoedebeleid

Bind-Kracht: Een wervend kader voor een lokaal armoedebeleid Bind-Kracht: Een wervend kader voor een lokaal armoedebeleid Kristel Driessens Katinka Vercammen Conferentie Meedoen is mogelijk Gemeente Lelystad 7/11/2013 Definitie van armoede (Vranken Jaarboek Armoede

Nadere informatie

Transitieplan. 12 september 2013

Transitieplan. 12 september 2013 Transitieplan 12 september 2013 Situatie Oost-Groningen Hoog aantal Wsw-ers (3,5 x landelijk gemiddelde) Hoog aantal Wajongeren (2 x landelijk gemiddelde) Arbeidsparticipatie is laag (61% ten opzichte

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Sociale relaties en welzijn

Sociale relaties en welzijn EENZAAMHEID EN SOCIAAL ISOLEMENT: ACHTERGRONDEN EN AANPAK Onderwerpen Functies van sociale relaties Sociale kwetsbaarheid Achtergronden en gevolgen Knelpunten in de aanpak Elementen van een succesvolle

Nadere informatie

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING P5, 30 januari 2014 TU DELFT - BK - RE&H/UAD Wilson Wong INHOUD - Onderwerp en context - Onderzoeksopzet - Theoretisch

Nadere informatie

Krachtgericht werken als krijtlijn. Kristin Nuyts

Krachtgericht werken als krijtlijn. Kristin Nuyts Krachtgericht werken als krijtlijn Kristin Nuyts Samenleving Samenleving evolueert Groeiende dualiteit Groeiend aantal personen in armoede Werken is geen garantie meer om uit de armoede te blijven (jeugdwerkeloosheid

Nadere informatie

Actualisering Recreatief & Toeristisch Beleid Welkom in Veendam. 3 December 2010

Actualisering Recreatief & Toeristisch Beleid Welkom in Veendam. 3 December 2010 Actualisering Recreatief & Toeristisch Beleid 2011-2014 Welkom in Veendam 3 December 2010 Recreatief & Toeristisch beleid 1. Introductie 2. Recreatief en Toeristisch Product Veendam 3. College Programma

Nadere informatie

GENDERWORKSHOP. Dag van de 4 de Pijler 18/2/17

GENDERWORKSHOP. Dag van de 4 de Pijler 18/2/17 GENDERWORKSHOP Dag van de 4 de Pijler 18/2/17 GENDER & SEKSE Sekse : fysieke, fysiologisch en biologische kenmerken, bepaald door de XX-chromosomen, XY vrouw / man Gender : socioculturele aspecten van

Nadere informatie

Eindhoven: geen verordening maar prestatieafspraken. Joep Berghuis Studiedag Huisvestingswet 2014 18 juni 2014

Eindhoven: geen verordening maar prestatieafspraken. Joep Berghuis Studiedag Huisvestingswet 2014 18 juni 2014 Eindhoven: geen verordening maar prestatieafspraken Joep Berghuis Studiedag Huisvestingswet 2014 18 juni 2014 Inhoud presentatie Woonvisie: kansen benutten, basis op orde Woningmarkt Eindhoven/regio Lokaal

Nadere informatie

OCMW s en armoedebestrijding

OCMW s en armoedebestrijding OCMW s en armoedebestrijding Hoorzitting Commissie Welzijn, Volksgezondheid, Gezin en Armoedebeleid, Vlaams Parlement, 1.2.2011 Piet Van Schuylenbergh, directeur OCMW s VVSG Nathalie Debast, stafmedewerker

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Coöperatie verbindend leiden

Coöperatie verbindend leiden Coöperatie verbindend leiden Document ter oprichting Versie 01-01-2016 Visie De verhouding van burgers tot de overheid, van werknemers tot hun werkgevers en van het individu ten opzichte van het collectief

Nadere informatie

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips Sport en tewerkstelling van jongeren Marc Theeboom / Joris Philips studie Kan sport bijdragen tot competentie-ontwikkeling voor kortgeschoolde jongeren, waardoor hun tewerkstellingskansen toenemen? initiatieven

Nadere informatie

Ontwikkelingen ten grondslag aan arbeidsreintegratie. Louis Polstra

Ontwikkelingen ten grondslag aan arbeidsreintegratie. Louis Polstra Ontwikkelingen ten grondslag aan arbeidsreintegratie Louis Polstra INHOUDSOPGAVE Kenniscentrum Arbeid & lectoraat Arbeidsparticipatie Beleidstheorie arbeidsre-integratie Maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

programma Langer Thuis Rotterdam

programma Langer Thuis Rotterdam programma Langer Thuis Rotterdam toon van het programma Langer zelfstandig thuis wonen - logische en positieve keuze eigen regie! - geldt voor steeds meer mensen in Rotterdam - niet nieuw, wel opnieuw

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten. 26 september 2012 Brussel

EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten. 26 september 2012 Brussel EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten 26 september 2012 Brussel 1. Europa 2020 - Minder en minder aandacht voor inclusieve groei en armoede doelstelling Economisch

Nadere informatie

Is digitaal het nieuwe normaal? Een onderzoek bij kansengroepen naar hun gebruik van internet en sociale media voor arbeidsbemiddeling

Is digitaal het nieuwe normaal? Een onderzoek bij kansengroepen naar hun gebruik van internet en sociale media voor arbeidsbemiddeling Is digitaal het nieuwe normaal? Een onderzoek bij kansengroepen naar hun gebruik van internet en sociale media voor arbeidsbemiddeling Marijke Lemal, Steven Wellens & Eric Goubin Juni 2012 # 1 Opzet en

Nadere informatie

Vermaatschappelijking: Laveren tussen kansen en bedreigingen. Dr. Jessica De Maeyer, coördinator Expertisecentrum Quality of Life, HoGent

Vermaatschappelijking: Laveren tussen kansen en bedreigingen. Dr. Jessica De Maeyer, coördinator Expertisecentrum Quality of Life, HoGent Vermaatschappelijking: Laveren tussen kansen en bedreigingen Dr. Jessica De Maeyer, coördinator Expertisecentrum Quality of Life, HoGent De academische werkplaats Vermaatschappelijking Academische werkplaats:

Nadere informatie

Maatschappelijk aanbesteden

Maatschappelijk aanbesteden Maatschappelijk aanbesteden in vogelvlucht Mark Waaijenberg B&A Groep Maatschappelijk aanbesteden IN PERSPECTIEF 2 Samenleving Terugtreden is vooruitzien Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Verstikkende

Nadere informatie

Bijdrage Paul Ponsaers

Bijdrage Paul Ponsaers Bijdrage Paul Ponsaers 18 mei 2013 1 Bestuurlijke Politie Gerechtelijke Politie FEDERAAL CENTRAAL Commissaris-Generaal A.D. Bestuurlijk A.D. Ondersteuning A.D. Gerechtelijk GEDECONCENTREERD (gerechtelijk

Nadere informatie

Verenigingen en vrijwilligerswerk: hardnekkige fenomenen

Verenigingen en vrijwilligerswerk: hardnekkige fenomenen Verenigingen en vrijwilligerswerk: hardnekkige fenomenen Luk Bral en Guy Pauwels Studiedag 20 jaar peilen in Vlaanderen Leuven, 31 januari 2017 Inhoud Context Opzet Evolutie informele contacten, lidmaatschap

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord Dynamisch overheidsbestel Verschuivingen van bevoegdheden inzake gezin 62

Inhoud. Voorwoord Dynamisch overheidsbestel Verschuivingen van bevoegdheden inzake gezin 62 Inhoud Lijst met tabellen 11 Lijst met figuren 15 Voorwoord 19 Deel 1 Inleiding 21 1 Opzet en structuur 23 Deel 2 Gezinsbeleid 29 2 Waarom zich met gezinnen bemoeien? 31 2.1 Hedendaagse gezinnen: dynamisch,

Nadere informatie

STRATEGIE. maagleverdarmstichting.nl

STRATEGIE. maagleverdarmstichting.nl maagleverdarmstichting.nl NIEUWE UITDAGINGEN De Nederlandse gezondheidszorg is volop in verandering. Gezondheid is niet langer de afwezigheid van ziekte, maar het vermogen van mensen om met de fysieke,

Nadere informatie

Regionale visie op welzijn. Brabant Noordoost-oost

Regionale visie op welzijn. Brabant Noordoost-oost Regionale visie op welzijn Brabant Noordoost-oost Inleiding Als gemeenten willen we samen met burgers, organisaties en instellingen inspelen op de wensen en behoeften van de steeds veranderende samenleving.

Nadere informatie

Het Pedagogische Raamwerk en implicaties voor de opleiding van kinderbegeleiders

Het Pedagogische Raamwerk en implicaties voor de opleiding van kinderbegeleiders Vakgroep Sociale Agogiek UGent ECEGO KU Leuven Het Pedagogische Raamwerk en implicaties voor de opleiding van kinderbegeleiders Prof. dr. Ferre Laevers K.U. Leuven Meten en Monitoren van Kwaliteit in de

Nadere informatie

Verkenning probleemstelling. armoedebeleid Heerenveen. Rekenkamercommissie Heerenveen

Verkenning probleemstelling. armoedebeleid Heerenveen. Rekenkamercommissie Heerenveen Verkenning probleemstelling armoedebeleid Heerenveen Rekenkamercommissie Heerenveen April 2011 Inhoud. INLEIDING..2 ARMOEDEBELEID IN HEERENVEEN 3 AFBAKENING PROBLEEMSTELLING...4 3.1 AFBAKENING 4 3.2 OVERZICHT

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad n.v.t. W.F. Mulckhuijse (SP), R. Pet (GroenLinks), K.G. van Rijn (PvdA), K. Jongejan (VVD) In te vullen door Raadsgriffie Portefeuillehouder nvt nvt RV-nummer: RV-68/2008

Nadere informatie

Welfare vs Workfare: op weg naar maatschappelijke tweedeling?

Welfare vs Workfare: op weg naar maatschappelijke tweedeling? Welfare vs Workfare: op weg naar maatschappelijke tweedeling? Mara Yerkes Institute for Social Science Research The University of Queensland m.yerkes@uq.edu.au Een essentiële functie van de verzorgingsstaat

Nadere informatie

Methodisch werken in een weerbarstige praktijk. Prof. dr. Koen Hermans

Methodisch werken in een weerbarstige praktijk. Prof. dr. Koen Hermans Methodisch werken in een weerbarstige praktijk Prof. dr. Koen Hermans Vertrekpunt: vraag Context : beleidsaandacht voor evidence-based practice JE: tweevoudige vraag IPT wetenschappelijk onderbouwen Effectiviteit

Nadere informatie

Is er toekomst voor jeugdwerkers? POP-UP tijdens Innov8 17 mei 2017

Is er toekomst voor jeugdwerkers? POP-UP tijdens Innov8 17 mei 2017 Is er toekomst voor jeugdwerkers? POP-UP tijdens Innov8 17 mei 2017 Wat is je vraag? 1. Jeugdwerker, een onzeker bestaan of echte baan? 2. Cultuur en structuur veranderd. Heeft jeugdwerk toekomst? 3. Na

Nadere informatie

Shared decision making in zelforganiserende teams Driehoekskunde! April 2016, VMZ-congres, Erik Boerkamp

Shared decision making in zelforganiserende teams Driehoekskunde! April 2016, VMZ-congres, Erik Boerkamp Shared decision making in zelforganiserende teams Driehoekskunde! April 2016, VMZ-congres, Erik Boerkamp Even voorstellen De Twentse Zorgcentra bedient mensen met een verstandelijke beperking Fusiestichting

Nadere informatie

Integrale aanpak What s in a name? Studiedag 3 november 2016

Integrale aanpak What s in a name? Studiedag 3 november 2016 Integrale aanpak What s in a name? Studiedag 3 november 2016 Nieuw, ervaren of expert? - Wie zitten er in de zaal? - Welke vragen leven er? In het kort - GIDS gelden - Gezondheidsverschillen - Integrale

Nadere informatie

Rehabilitatiecongres Parallelsymposium II Armoede en zelfregie Tine Van Regenmortel, 21 mei 2015 Den Bosch

Rehabilitatiecongres Parallelsymposium II Armoede en zelfregie Tine Van Regenmortel, 21 mei 2015 Den Bosch Rehabilitatiecongres Parallelsymposium II Armoede en zelfregie Tine Van Regenmortel, 21 mei 2015 Den Bosch 30-5-2015 2 Inhoud Voorwoord 4 1 Samenvatting 6 1.1 Armoede in 2013 wederom sterk gestegen, maar

Nadere informatie

Participatiesamenleving: retoriek of realiteit?

Participatiesamenleving: retoriek of realiteit? Participatiesamenleving: retoriek of realiteit? De betekenis van gezondheid voor burgerparticipatie Prof. dr. Kim Putters 11 april 2014 Inhoud 1. De Sociale Staat van Nederland 2013 2. Minder verzorgingsstaat,

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

Gewoon mens mogen zijn!

Gewoon mens mogen zijn! Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax. 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Bezieling in de Zorg Is er een alternatief voor de vermarkting?

Bezieling in de Zorg Is er een alternatief voor de vermarkting? Bezieling in de Zorg Is er een alternatief voor de vermarkting? Luk Bouckaert K.U.Leuven & SPES Academie Oostende, 26 maart 2010 Bezieling in de Zorg Vermarkting als uitdaging Wat is vermarkting Externe

Nadere informatie

Visie op participatie

Visie op participatie 1. Inleiding De VVD vindt dat ieder individu een zelfstandig en zelfredzaam bestaan moet kunnen hebben. Volledige zelfontplooiing is een basisrecht dat daarbij hoort. De overheid dient daar waar nodig

Nadere informatie

10. De Nieuwe praktijktheorieën en methoden

10. De Nieuwe praktijktheorieën en methoden De nieuwe Professional Social Work 10. De Nieuwe praktijktheorieën en methoden http://www.wmowerkplaatsrotterdam.nl/implementatietraject/ H.Koetsveld 2015 WMO2015.en de maatschappelijke opdracht Alzo Wij

Nadere informatie

De rechtenverkenner: een hefboom voor het lokaal sociaal beleid in Vlaanderen

De rechtenverkenner: een hefboom voor het lokaal sociaal beleid in Vlaanderen De rechtenverkenner: een hefboom voor het lokaal sociaal beleid in Vlaanderen Steven Vanackere Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin (WVG) 1 Lokaal sociaal beleid: een sterk verhaal Decreet

Nadere informatie

Waarde en weerloosheidvermaatschappelijking. Rick Kwekkeboom Sociaal en Cultureel Planbureau Avans Hogeschool

Waarde en weerloosheidvermaatschappelijking. Rick Kwekkeboom Sociaal en Cultureel Planbureau Avans Hogeschool Waarde en weerloosheidvermaatschappelijking in de zorg Rick Kwekkeboom Sociaal en Cultureel Planbureau Avans Hogeschool Kernwoord in zorg voor mensen met beperkingen (sinds twee decennia): Vermaatschappelijking

Nadere informatie

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Een ruime invulling van EBP als opportuniteit Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Evidence-based practice EBP: één van de belangrijkste

Nadere informatie

Aan burgemeester en wethouders

Aan burgemeester en wethouders Aan burgemeester en wethouders Documentnummer 2016.0.032.999 Coördinerend Portefeuillehouder Zaaknummer 2016-06-00868 Anja Haga Cluster BR Vertrouwelijk Nee Ambtenaar Cees Vermeulen Datum in college 28-06-2016

Nadere informatie

Imrat Verhoeven Uva/AISSR. Vormgeven aan overheidsparticipatie

Imrat Verhoeven Uva/AISSR. Vormgeven aan overheidsparticipatie Imrat Verhoeven Uva/AISSR Vormgeven aan overheidsparticipatie In een notendop Activerende verzorgingsstaat leidt tot meer nadruk verhoudingen burgers onderling Hoe democratisch zijn die verhoudingen eigenlijk?

Nadere informatie

Het kastje en de muur. Voor iedereen met vragen over ouderschap, opvoeding en de ontwikkeling van kinderen van 0-23 jaar

Het kastje en de muur. Voor iedereen met vragen over ouderschap, opvoeding en de ontwikkeling van kinderen van 0-23 jaar Het kastje en de muur Voor iedereen met vragen over ouderschap, opvoeding en de ontwikkeling van kinderen van 0-23 jaar Visie Ouders zijn verantwoordelijk. Zij hebben recht op steun bij vragen en problemen

Nadere informatie

wijkring September 2015

wijkring September 2015 wijkring September 2015 Workshop Gedachtengoed Sociale rol versterking ABCD Keyring Wijkring Hezeveld Stappenplan Reacties op verwondingen Geobsedeerd zijn met de eigen situatie Gedragen/voelen als

Nadere informatie