Leren door werken. De integratie van leren op school en in het bedrijf. Opleiding Officemanagement Friesland College. Jeroen Onstenk en Ceel Kleiss

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leren door werken. De integratie van leren op school en in het bedrijf. Opleiding Officemanagement Friesland College. Jeroen Onstenk en Ceel Kleiss"

Transcriptie

1 Leren door werken De integratie van leren op school en in het bedrijf Opleiding Officemanagement Friesland College Jeroen Onstenk en Ceel Kleiss CINOP, s-hertogenbosch

2 Colofon Titel: Auteurs: Met dank aan: Tekstredactie: Ontwerp/opmaak: Foto s: Leren door werken : De integratie van leren op school en in het bedrijf Jeroen Onstenk en Ceel Kleiss Team Officemanagement, cursisten en bedrijven van het Friesland College Hilda Scholten (Friesland College) José van den Berg (CINOP) Petra Schulte Evert van de Biezen Rob Schoteldraaijer Uitgave: CINOP, s-hertogenbosch Oktober 2004 CINOP 2004 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke andere wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever. ISBN Centrum voor innovatie van opleidingen Friesland College, Postbus 1585 Expertisecentrum Innovatie 5200 BP s-hertogenbosch Postbus 1781 Telefoon: BC Leeuwarden Fax: EvdB-04099/041008

3 Vooraf Een mens leert vooral in de praktijk: door te doen en te reflecteren op situaties die voor hem belangrijk zijn. Dit is een belangrijke reden voor het Friesland College om te kiezen voor praktijkgestuurd leren en om samen met CINOP Expertisecentrum een aantal praktijksituaties in het onderwijs te beschrijven en analyseren. De opleiding Officemanagement experimenteert met verschillende aanpakken waarvan het kenmerk is dat er geleerd wordt door te werken op echte werkplekken. Bedrijven krijgen een substantiële rol in de opleiding, onder andere via het aanbieden van vacatures als praktijkleerplaats. Het zoekproces dat het gevolg is van deze keuze is spannend. Leren vindt niet plaats in een volledig gecontroleerde en vooraf gestructureerde omgeving, maar antwoorden moeten in de praktijk worden gevonden, vaak met vallen en opstaan.wat is een goede rolverdeling tussen school en bedrijf; hoe spelen docenten in op de vragen van cursisten; wat betekent het om de cursist zelf te laten kiezen/sturen; wat moeten school en bedrijf van elkaar weten? Dit zijn enkele van de vragen die in deze brochure aan de orde komen. Het proces is niet af, de beschrijving is een momentopname, een weergave van een dagelijkse praktijk in het Friesland College. Reflectie op deze ervaringen maakt doorgaande ontwikkeling mogelijk en helpt het Friesland College en ook geïnteresseerde collega s verder op weg met het vormgeven van zinvol, effectief en praktijkgestuurd leren.voor CINOP Expertisecentrum is het een goed voorbeeld van hoe praktijk en theorie elkaar kunnen versterken. Reflectie op praktijkervaringen geeft een impuls aan de verdere ontwikkeling van leren dat praktijksturing als vertrekpunt neemt. Analyse en publicatie van praktijkervaringen als die van het Friesland College leveren een bijdrage aan de verrijking van de praktijktheorie competentiegericht leren en opleiden, waarin leren in en gevoed door de praktijk een cruciale bouwsteen is. Friesland College Liesbeth Vos, vice-voorzitter College van Bestuur CINOP Expertisecentrum Cees Doets, directeur Oktober 2004

4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Het onderwijsconcept praktijkgestuurd leren 3 3 Praktijkgestuurd leren bij Officemanagement 7 Het concept 7 De opleiding 8 Praktijk 13 4 Ervaringen en conclusies 17 LEREN DOOR WERKEN

6

7 1Inleiding Deze brochure geeft een beeld van de ontwikkeling en vormgeving van praktijkgestuurd leren in de opleiding Officemanagement van het Friesland College. De tekst is gebaseerd op een onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het Friesland College en CINOP Expertisecentrum. Het Friesland College werkt met een onderwijsconcept waarin twee uitgangspunten centraal staan: praktijkgestuurd leren (praktijksituaties zijn uitgangspunt voor elk leerproces); contractrelatie tussen de cursist, de school en het bedrijf. Uit deze uitgangspunten volgen niet alleen tal van consequenties voor de inrichting van het onderwijs, maar er komt ook uit naar voren dat een bredere en actievere rol van bedrijven in inrichting en uitvoering van de opleidingen zeer belangrijk is. Daarbij probeert het Friesland College nieuwe concepten en vormen uit. Deze zijn hier voor de opleiding Officemanagement in beeld gebracht. Het betreft een momentopname van een vernieuwing waar de opleiding nog middenin zit. In het onderzoek is een aantal activiteiten uitgevoerd. Via analyse van documenten (leerplan, onderwijs- en examenreglement, afspraken, informatie voor cursist en bedrijven enzovoort) en een gesprek met de teamleider zijn feitelijke gegevens rond de opleiding Officemanagement in kaart gebracht. Vervolgens is informatie verzameld via gesprekken met of observaties van relevante actoren: bedrijven, unitleiding, teamleider, docenten en cursisten.voor de gesprekken is een gespreksleidraad ontwikkeld, waarin met beperkte variaties een vergelijkbare lijst thema s aan de orde komt. Daarbij hebben we gesproken met organisaties en bedrijven die in het eerste jaar twee dagen praktijkleren aanbieden. In de gesprekken ging het over de achtergronden en overwegingen voor het aanbieden van een stageplaats, al of niet op basis van vacaturevervulling; de organisatie van het leerproces in het bedrijf en de ervaringen met begeleiding, beoordeling, overdracht tussen cursisten in dezelfde functie, contacten met school, verschillen tussen cursisten, organisatie van het werk enzovoort. LEREN DOOR WERKEN 1

8 Daarnaast hebben de teamleider, de direct betrokken docenten en enkele andere docenten input geleverd. Ook maakten we gebruik van notities en artikelen van het Friesland College. Bij de teamleider en docenten stonden vragen centraal rond de plaats van de BPV in de opleiding (omvang, inhoud, doorwerking in en verbinding met schools leren), de consequenties en overwegingen van lerend werken/bpv via vacaturestage en de ervaringen met begeleiding, beoordeling, toedeling van cursisten naar praktijkleerplekken. Ook ging het over de overdracht tussen cursisten in dezelfde baan, contacten met het bedrijf, omgaan met wensen van en verschillen tussen cursisten. Verder zijn vijf cursisten geïnterviewd. Gespreksonderwerpen waren: hun visie op plaats en belang van BPV in de opleiding (omvang, inhoud, verbinding met schools leren), de consequenties en overwegingen van lerend werken/bpv via vacaturestage en vooral de ervaringen met praktijkkeuze, inhoud, begeleiding in het bedrijf en op/door school, beoordeling, overdracht tussen cursisten in dezelfde baan, contacten met het bedrijf enzovoort. De resultaten van de documentanalyse en gespreksrondes zijn in de vorm van stellingen, conclusies en aanbevelingen besproken op een bijeenkomst met vertegenwoordigers van de bedrijven, de teamleiding en docenten. Ze zijn verwerkt in deze brochure. In hoofdstuk 2 wordt het door het Friesland College gekozen onderwijsconcept praktijkgestuurd leren beschreven. Hoofdstuk 3 laat zien hoe dit concept vorm krijgt in het eerste jaar van de opleiding Officemanagement. In hoofdstuk 4 vindt reflectie daarop plaats.we richten de focus vooral op de ervaringen van cursisten en leerbedrijven.tevens worden conclusies geformuleerd bij de ervaringen. Deze zijn in dialoog tussen Friesland College en de CINOP-onderzoekers totstandgekomen. 2

9 2Het onderwijsconcept praktijkgestuurd leren Een mens leert als hij reflecteert op zijn gedrag in situaties die voor hem belangrijk zijn. Het Friesland College heeft in 1996 gekozen voor een nieuw onderwijsconcept: praktijkgestuurd leren.twee pijlers van dat concept zijn: De praktijk stuurt het onderwijs. Er is een contractrelatie tussen de cursist, de school en het bedrijf. Voor de beroepsopleidingen van het Friesland College houdt het concept in dat cursisten vanaf het begin van hun opleiding te maken hebben met de beroepspraktijk. Doe je een secretaresseopleiding, dan ben je vanaf dag 1 secretaresse. Er is sprake van een contractrelatie waarbij elke partij verantwoordelijkheid heeft. De opleiding is niet vrijblijvend. STURING DOOR PRAKTIJKVRAGEN In praktijkgestuurd leren bepalen en sturen praktijkvragen elke stap in het leerproces. Dat is mogelijk als iedere cursist de kans krijgt om ervaringen op te doen in levensechte praktijksituaties, of dat nu in een bedrijf, een instelling of maatschappelijk relevante werkplek is. In de praktijksituaties trainen cursisten ambachtelijke vaardigheden, verwerven ze kennis en ontdekken leervragen. De vanouds bekende stage, tegenwoordig aangeduid als beroepspraktijkvorming (BPV), maakt onderdeel uit van dit geheel van praktijkervaringen. GOEDE RELATIE MET BEDRIJVEN Het Friesland College zoekt bedrijven en instellingen die werkplekken willen leveren voor cursisten. Dat zullen deze bedrijven eerder doen, als zij er belang bij hebben om direct betrokken te zijn bij opleidingen en leerprocessen. Men wil cursisten zo opleiden dat ze goed zijn voorbereid op een sterk veranderende arbeidsmarkt. Dat betekent opleiden voor beroepen waar vraag naar is in het (regionale) bedrijfsleven. Het Friesland College werkt dan ook zoveel mogelijk samen met het bedrijfsleven. Zo wil het Friesland College afspraken maken over het vervullen van bestaande vacatures en zorgen voor een goede matching tussen de vraag van het bedrijf en de LEREN DOOR WERKEN 3

10 (leer)vraag van de cursist. Het bedrijf wil iemand met bepaalde competenties en de cursist heeft wensen en verwachtingen over wat hij in het bedrijf kan leren. RELATIECONTRACT Het Friesland College ziet cursisten als (beginnende) beroepsbeoefenaars en collega s. Dat betekent dat men ernaar streeft dat cursisten leren om zelf keuzes te maken en zelf (mede)verantwoordelijk te zijn voor hun leerproces. Begeleiding is hierbij heel belangrijk, zinvolle werkplekken ook. Het omgaan met cursisten als toekomstige collega s betekent dat de relatie met cursisten niet vrijblijvend is. Cursist, opleiding en bedrijf zijn alledrie verantwoordelijk, dus duidelijke afspraken zijn een must. Een relatiecontract tussen cursist, school en bedrijf levert in de visie van het Friesland College de beste leerprocessen, leerinhouden, leeromgevingen en beoordelingssituaties op. KERN VAN EEN BEROEP Basis voor een leertraject zijn (kern)competenties. In overleg met de praktijkverlenende bedrijven wordt aan deze competenties gewerkt. De competenties zijn zowel gericht op de technischambachtelijke aspecten van het beroep als op adequaat gedrag in werk en loopbaan. Iedere (kern)competentie bestaat uit kennis, vaardigheden en persoonlijke kwaliteiten. In gesprek met de beroepsmensen worden kritische beroepssituaties bedacht, die de kern vormen van waar het in een bepaald beroep om gaat. Ze vragen van iemand kennis en vaardigheden, maar vooral persoonlijke kwaliteiten (een belangrijke succesfactor in een loopbaan). De kritische beroepssituaties vormen de basis voor het diploma. Ze zijn vanaf de eerste dag bij de cursisten bekend. Omdat persoonlijke kwaliteiten zo belangrijk zijn in werk en loopbaan wordt er veel aandacht besteed aan het herkennen en ontwikkelen van persoonlijkheidsaspecten die van belang zijn voor het zelfstandig vormgeven aan de loopbaan, het je kunnen binden en het op je eigen manier kunnen functioneren in een sociale omgeving. VAN BEGINNER NAAR EXPERT De coach-begeleiders ontwerpen leer- en ontwikkellijnen om stappen in het leerproces zichtbaar te maken. Cursisten maken zich elke stap eigen. Zo kunnen ze eigenaar worden van hun leerproces. Het initiatief komt gedurende de opleiding steeds meer bij hen te liggen. Leer- en ontwikkellijnen beschrijven hoe de ontwikkeling van beginner naar expert eruit ziet. Elk leertraject wordt opgebouwd rond enkele leer- en ontwikkellijnen. Ontwikkellijnen zijn gebaseerd op de (kern)competenties voor een beroep. Ze geven vorm aan iemands persoonlijke ontwikkeling. Leerlijnen richten zich op voor het beroep relevante kennis of vaardigheden. 4

11 BEGELEIDING Prestaties Om competent te worden werken cursisten aan prestaties. Een prestatie is een bondig geformuleerde, uitdagende, (zelf te kiezen) opdracht waaraan een kleine groep cursisten een korte periode kan werken. De opdracht heeft een externe opdrachtgever en een zekere complexiteit. Reflectie voor, tijdens en na afloop van het werken aan een prestatie is de sleutel tot het leren. Zicht hebben op het eigen gedrag en de effecten ervan, vormen de kern van reflectie. Beoordeling en begeleiding zijn erop gericht dit te bevorderen. Portfolio In een portfolio verzamelt een cursist alles wat hij van belang vindt om te laten zien over zijn leerproces. Het is een map met de prestaties die hij geleverd heeft, de kritische beroepssituaties die aan de orde zijn geweest en alles wat hij zelf illustratief vindt voor zijn ontwikkeling. Hierbij wordt de cursist begeleid door een coach-begeleider. Portfolio: ontwikkeling in beeld LEREN DOOR WERKEN 5

12 6

13 3Praktijkgestuurd leren bij Officemanagement Secretaresse of managementassistent worden is secretaresse of managementassistent zijn. In iedere unit van het Friesland College vullen de teams op eigen wijze het onderwijsconcept praktijkgestuurd leren in. Zo ook het team van Officemanagement binnen de unit mbo Zakelijke Dienstverlening. Men wil cursisten opleiden tot competente vakvrouwen. Cursisten die de opleiding starten, zijn vanaf de eerste dag secretaresse. Dat betekent in de visie van het team dat je je ook als een secretaresse gedraagt én dat je zo snel mogelijk kennismaakt met het echte secretaressewerk. Het concept De kern van de visie van Officemanagement is: vakvrouw worden is vakvrouw zijn. Daarin komt zowel tot uitdrukking dat de opleiding cursisten vanaf het begin wil zien als beroepsbeoefenaars, als dat ze veel aandacht wil besteden aan de persoonlijke kwaliteiten. De opleiding Officemanagement wil hier met name voor zorgen door veel aandacht te besteden aan de bedrijfscultuur in betekenisvolle situaties en opdrachten. De cursisten produceren (in plaats van consumeren) en ze kunnen kiezen, ondersteund door een herkenbare structuur. Op basis van deze visie heeft vervolgens de onderwijsvernieuwing plaatsgevonden via de ontwikkeling van leeren ontwikkellijnen, meer coaching in de opleiding, methodische werkbegeleiding (MWB) voor eerstejaars, onderscheid maken in training, coaching, reflectie en leergroepen. Belangrijk is de opbouw rond prestaties en projecten. Er is een nieuwe structuur in de opleiding gebracht. Zittenblijven is verdwenen; cursisten moeten een bepaald programma hebben doorgewerkt voor ze overstappen naar de volgende fase. Keuzevakken zijn ondergebracht in profielen voor de opleiding secretaresse en managementassistent. Derdejaarscursisten werken aan een afstudeerproject. Om dit te kunnen realiseren is er hard gewerkt aan teamvorming. In het docententeam staan nu alle neuzen dezelfde kant op. Er is een vaste teammiddag, waarop collega s elkaar ontmoeten. LEREN DOOR WERKEN 7

14 Docenten zijn coach/begeleider of trainer/vakspecialist, of combineren dat. Scholing voor docenten richtte zich op het onderwijsconcept: coaching, cursisten leren reflecteren, het ontwikkelen van leer- en ontwikkellijnen. Het Friesland College heeft de afgelopen jaren hierin flink geïnvesteerd.veel docenten zijn bereid zich te ontwikkelen en de nieuwe onderwijsvormen uit te proberen. Wij zijn immers allemaal juffen en meesters en willen een ander vertellen hoe ze een probleem op moeten lossen. Docenten die 25 jaar lang klassikaal onderwijs hebben gegeven, moeten ineens coach zijn en cursisten zelf oplossingen laten zoeken.wij moeten bij wijze van spreken met onze handen op de rug gaan staan. En af en toe een pleister op onze mond plakken. Of liever gezegd: een ander type commentaar en feedback geven. Er zijn natuurlijk ook nog toekomstplannen van het team Officemanagement. Ze willen het concept verder uitwerken door vorm te geven aan anders beoordelen, meer vraaggestuurd te werken, nog sterker van consumeren naar produceren te gaan en verschillen tussen cursisten te honoreren. De opleiding De opleiding Officemanagement leidt op tot secretaresse (niveau 3) en junior officemanager (niveau 4). De cursisten kunnen zich specialiseren in medisch, juridisch en internationaal secretaresse of directiesecretaresse.vooral naar juridisch (directie)secretaresses is veel vraag vanuit het werkveld. De unit Officemanagement sluit direct aan bij de dynamische arbeidsmarkt. Er zijn bijvoorbeeld regelmatig contacten met beroepsverenigingen van secretaresses. NIVEAU Op basis van de intake en de vooropleiding wordt bepaald of een cursist de opleiding op niveau 3 of 4 gaat doen. In april/mei van het eerste jaar wordt gekeken op welk niveau de cursist dan functioneert en wordt een keuze voor het vervolg gemaakt. Het verschil in niveau zit in de complexiteit van de taken, maar vooral in de houding en persoonlijke kwaliteiten. Het heeft bijvoorbeeld sterk te maken met de mate van zelfstandigheid waarin een cursist werkt. De opleiding duurt voor beide niveaus drie jaar. Iedere cursist kan een versneld traject van twee jaar volgen.vooral cursisten met een havo-vooropleiding doen dit. KLASSEN EN GROEPEN Het rooster is de afgelopen jaren op de schop gegaan: Niet meer een uurtje Duits, dan een uurtje Engels en vervolgens twee uur Nederlands. Nee, we werken in dagdelen van half negen tot half een en van één tot vijf. Een goede invulling van die dagdelen lukt de ene keer beter dan de andere. Het eerste jaar bestaat nu uit twee groepen van ongeveer dertig cursisten. Een groep wordt onderverdeeld in twee leergroepen en drie methodische-werkbegeleidinggroepen (MWB). In de MWB vindt reflectie op de praktijkdagen plaats (zie pagina 10 en 11). Zo bevat de opleiding methodische werkbegeleiding, vakken en vaktechnische aspecten. Dat komt aan bod door 8

15 coaching, door instructie in leergroepen en in trainingen. De vakken zijn deels (nog) sterk aanbodgericht georganiseerd. Officemanagement biedt ze nu nog aan, los van de leervragen van cursisten. De vaktechnische aspecten als spelling, Excel/Access, representativiteit en dergelijke worden meer vraaggericht georganiseerd in de leergroepen. Een aantal vakken volgen de cursisten in het talenpracticum en studiecentrum. We hebben de afgelopen jaren al een hele serie traditionele lessen geschrapt.we geven nu nog twee uur groepsgewijs tekstverwerken, waar er vroeger zes uur per week op het rooster stonden. Als het aan mij ligt, besteden we er nog minder instructietijd aan. Met een studiewijzer, zelfstudie in het studiecentrum en door veel echte praktijkopdrachten te doen, zijn ze aan het eind van de opleiding zeer vaardig met tekstverwerken. De docenten en de onderwijsassistent geven in de eerste maand van de opleiding vóór alle cursisten de praktijk ingaan voorbereidende trainingsbijeenkomsten, zoals een telefoontraining, een intensieve training typevaardigheid, vergadertechniek en een workshop representatie. De cursisten vinden dit belangrijk en een nuttige hulp in hun praktijk. Kunt u uw naam even spellen? LEER- EN ONTWIKKELLIJNEN Officemanagement ontwikkelt momenteel keuzeaanbod op basis van geïnventariseerde leervragen. Cursisten kunnen zich dan inschrijven. Hiervoor werkt het team met leer- en ontwikkellijnen. Leerlijnen gaan over beroepsrelevante vakinhouden (kennis, vaardigheden), ontwikkellijnen betreffen persoonlijke bekwaamheden. Er zijn voor het eerste jaar leerlijnen ontwikkeld. De ontwikkellijnen zijn al vastgesteld voor de drie leerjaren: een doorlopende ontwikkellijn van persoonlijke kwaliteiten. LEREN DOOR WERKEN 9

16 De kerncompetenties van een beroep zijn door de het team zelf uitgewerkt in leer- en ontwikkellijnen. Het gedrag van een beginner en van een expert worden omschreven in concrete aandachtspunten. Op de leerlijnen staan de vaardigheden en de kennis van een vak omschreven. De huidige leerlijnen voor de opleiding Officemanagement zijn: Archiveren en post verwerken Computervaardigheden Mondelinge communicatie/telefoon/balie Notuleren Plannen en organiseren/regelen Schriftelijke communicatie Tekstverwerken Leerlijn mondelinge communicatie/telefoneren De beginner weet niet wie er aan de telefoon is, maakt geen of onvolledige telefoonnotities. De expert echter begroet de klant correct, maakt volledige notities, maar blijft ook rustig als er zich tegelijkertijd andere werkzaamheden aandienen. In de ontwikkellijnen zijn de attidudes en persoonlijke kwaliteiten van de (directie)secretaresse beschreven. De ontwikkellijnen voor de opleiding Officemanagement zijn: Feedback geven/ontvangen Flexibiliteit Nauwkeurigheid Oplossingsgericht handelen Pro-actief handelen Reflecteren Representativiteit Zelfbewust zijn Ontwikkellijn pro-actief handelen De beginnend (directie)secretaresse heeft een zeer beperkt beeld wat tot haar taken behoort. Ze wacht af tot ze werk krijgt. Ze werkt in het hier en nu. De expert onderneemt echter zelf initiatief, kijkt om zich heen en vraagt anderen. 10

17 METHODISCHE WERKBEGELEIDING (MWB) Een belangrijk onderdeel in het programma is de methodische werkbegeleiding, die in het eerste half jaar eens per week plaatsvindt en in het tweede half jaar eens per twee weken. Een MWBsessie duurt ongeveer twee uur en is vooral gericht op reflectie op de praktijkdagen. De cursisten bespreken de ervaringen op hun werkplekken, bijvoorbeeld omgaan met kritiek. Ze horen dan van elkaar hoe ze tegen soortgelijke problemen aanlopen en welke oplossingen ze vinden. Ook controleren ze het werk van elkaar. Hun studieplanning, absentie, knelpunten en ervaringen in de opleiding kunnen ook onderwerp van de MWB zijn. Er vindt ook een transfer vanuit de praktijk naar instructie plaats, bijvoorbeeld hoe kritiek op elkaar te leveren in de les. De cursisten kunnen gedeeltelijk zelf de inhoud van de methodische werkbegeleiding bepalen. De sessies worden begeleid door een docent van de opleiding. De methodische werkbegeleiding functioneert ook als leeromgeving voor het verwerven van secretariële competenties. Elke cursist moet één keer per acht weken de sessie notuleren en is de keer daarop de voorzitter. De voorzitter stelt ook de agenda op. De eerstejaars hebben van tevoren geen instructie gehad in vergaderen en notuleren. Toen de eerste cursist in september voor de eerste keer notuleerde, was er amper sprake van een lay-out. De tweede keer waren de notulen per agendapunt ingedeeld. De derde keer waren de agendapunten genummerd en spraken ze elkaar aan op taalfouten. Ze maken er een sport van om taalfouten bij elkaar op te sporen. Het Groot Secretaressedictee Een slimme notulist laat haar werk, voordat ze het inlevert, door een andere cursist controleren. Na ongeveer tien weken leveren ze heel goede notulen. Een secretaresse moet de Nederlandse taal voortreffelijk beheersen. Ze leren van elkaar en wij geven af en toe aanwijzingen, LEREN DOOR WERKEN 11

18 bijvoorbeeld over formeel en informeel taalgebruik. Per toerbeurt zijn de cursisten voorzitter.van de week vroeg ik of de voorzitter na enige discussie over een bepaald agendapunt dit punt wilde samenvatten. Bij het volgende agendapunt vroeg de notulist om de samenvatting. De methodische werkbegeleiding is ook belangrijk voor het docententeam. Na de MWB s vindt er een sturende vergadering plaats, waarin MWB-docenten met elkaar de stand van zaken bespreken. ROL DOCENTEN: VOORAL COACHING Het team Officemanagement bestaat uit zeven personen, die merendeels in deeltijd werken. Docenten geven deels nog groepsgewijs instructie, maar werken sinds de invoering van het nieuwe onderwijsconcept veel meer één-op-één of met kleine groepen.van de cursisten wordt zelfstandigheid en zelfstudie verwacht. Je zult ergens die tijd vandaan moeten halen. Dus moet je ook onderdelen schrappen of soms juist met zeer grote groepen werken. Het team wil cursisten actief laten nadenken en reflecteren op houding en gedrag via coaching. Coaching vormt de kern: tijdens de begeleidingsgesprekken op de praktijkplek of bij de stage (BPV), op de terugkomdagen en in de methodische-werkbegeleidinggroepen. Deze manier van onderwijs is intensief. De docent moet alert blijven op problemen, zoals conflicten bij het samenwerken of mislukte opdrachten. De docenten merken dat het veel energie en tijd kost om het concept praktijkgestuurd leren aan de cursisten uit te leggen. De tweedejaarscursisten werken beter dan de eerstejaars, omdat ze het concept beter begrijpen. De aansluiting bij de bedrijven is er met dit concept op vooruit gegaan, alleen al omdat iedereen begrippen gebruikt die ook in het bedrijf worden gehanteerd, zoals POP. Docenten zijn enthousiast over praktijkgestuurd leren. Ze halen veel werkplezier uit hun rol van coach, maar ook uit die van trainer/vakspecialist. PORTFOLIO EN POP De cursisten krijgen, mede door hun praktijkervaringen en de feedback van de coachende docenten, geleidelijk beter zicht op hun sterke en zwakke punten. Het is de bedoeling dat eerstejaars op basis van hun werkervaringen en leer- en ontwikkellijnen een portfolio opbouwen. In het kader van feedback en begeleiding wordt er gezorgd voor vertraagde tijd. Dit houdt in dat de cursisten regelmatig een individueel gesprek met een docent hebben. Dan worden twee sterke en twee zwakke punten in de ontwikkel- en leerlijnen aangegeven en wordt besproken welke twee punten de cursist wil ontwikkelen. Dit wordt vastgelegd in het persoonlijk ontwikkelplan (POP). Het is een contract dat de cursist met zichzelf aangaat. Het is de bedoeling dat het POP ook wordt besproken in de bedrijven. 12

19 Portfoliogesprek BEOORDELEN Bij dit andere concept van opleiden hoort anders beoordelen, waarbij de prestaties en opdrachten centraal staan. We moeten leren loslaten om van tevoren in eindtermen te denken. Daar kijken we aan het eind van een prestatie naar. Dan blijkt dat het elke keer weer meevalt. Er zijn altijd meer eindtermen afgetoetst dan we vooraf dachten. Toetsen zijn geschrapt. Er is ingezet op integraal beoordelen en gestart met aanleg van het portfolio, waarin de cursisten hun ontwikkeling aan kunnen tonen. Portfolio past goed als beoordelingsinstrument en cursisten experimenteren met het samenstellen van hun portfolio s. Ze stoppen er bijvoorbeeld telefoonnotities in die ze op de werkplek hebben gemaakt, echte brieven die ze hebben geschreven, notulen, berichten, een memo of een videoband van een telefoongesprek. De map geeft een goed beeld van de ontwikkeling van een cursist. Het Friesland College wil het bedrijfsleven betrekken bij de eindbeoordeling van de cursisten in de zogenaamde panelgesprekken. Een lastige vraag blijft voor het college hoe je individuen wat het schooldeel betreft beoordeelt, terwijl de groep een prestatie heeft geleverd. GOED OP WEG Op school is er veel veranderd. De teamleider: Als ik nu na drie jaar rondloop, zie ik dat we resultaat hebben. Ik zie groepjes meiden heel actief aan de slag. Ze hebben lol in hun opdrachten, ze confronteren elkaar, ze vinden het leuk om de theorie erbij te halen. Het snoep is verdwenen, de tassen zijn van tafel, de jassen zijn uit. Alleen het gevecht tegen kauwgom moet nog iedere dag gevoerd worden. LEREN DOOR WERKEN 13

20 Praktijk Het aandeel praktijk is in de opleiding uitgebreid.twee dagen per week in het eerste leerjaar en gedurende 20 weken vier dagen per week in leerjaar 2 en 3. De kwaliteitseisen aan praktijkbedrijven zijn verhoogd. In 2002 startte het experiment met de vacature-praktijkplek. In 2003 is de vacature-praktijkplek onderdeel van de opleiding geworden. Sindsdien zijn er bij Officemanagement twee soorten praktijkplekken: de vacature-praktijkplek en de gewone praktijkplekken. Friesland College werft onder bedrijven waar het voor de tweede- en derdejaarsstages al contacten mee heeft. Bedrijven melden zich ook wel spontaan. Sommige cursisten brengen zelf praktijkplekken in.veel cursisten werken op het Friesland College zelf. In totaal zijn er ongeveer 40 praktijkplaatsen, waarvan 20 binnen of gerelateerd aan het eigen Friesland College.Van de 20 buiten Friesland College zijn er in 2003 ongeveer 10 nieuw. De praktijkorganisaties wisselen nogal, soms zijn het eenmalige praktijkplaatsen. Ook in de volgende leerjaren neemt de praktijk een grote plek in: Jaar Praktijk 2 dagen in de week gedurende het gehele jaar eerste half jaar 20 weken (4 dagen), één maal per 4 weken terugkomdag (reflectie) tweede half jaar 20 weken (4 dagen), één maal per 4 weken terugkomdag (reflectie) Praktijkgehalte Officemanagement Daarnaast wordt het tweede en derde jaar ingevuld met veel prestaties of projecten. Deze brochure gaat in op de praktijk in het eerste jaar. DE VACATURE-PRAKTIJKPLEK Een speciale vorm van praktijk is de vacature-praktijkplek. Het is een praktijk die via de vervulling van een bij een bedrijf bestaande vacature wordt ingevuld. In de vorm van een experiment is de unit hier in het schooljaar 2002/2003 mee begonnen. In 2003/2004 werken negen (van de zestig) cursisten op een vacature-praktijkplek. Zes cursisten lopen praktijk bij de educatieve afdelingen van twee asielzoekerscentra (AZC s). De vacature-praktijkplek voor drie andere cursisten is bij verschillende afdelingen van het Friesland College zelf (Educatie, Administratief Serviceteam, Personeelszaken). De organisaties die een vacature-praktijkplek aanbieden krijgen twee cursisten voor de prijs van één werknemer, of zoals bij de AZC s: voor acht uur werk betalen ze vier uur. De werkgever betaalt het minimumloon aan het team. Cursisten krijgen geen salaris, maar extra begeleiding. Het team heeft hiervoor een speciale medewerker (onderwijsassistent) aangesteld, 14

21 betaald met het geld van de bedrijven (werkgevers). De onderwijsassistent bezoekt elke vacature-cursist een keer per twee of drie weken. De andere cursisten krijgen één keer per praktijkperiode (een half jaar) bezoek van een docent, tenzij zich een probleem voordoet. De cursisten op een vacature-praktijkplek krijgen aan het eind van hun praktijkperiode een bonus, door de afdeling te betalen uit het vacaturegeld. Bij het gewone praktijkbedrijf krijgen de eerstejaars van het bedrijf soms een praktijkvergoeding, soms een cadeau of bonus bij vertrek. In principe zou de unit wel meer vacature-praktijkplekken willen. Er zijn er nog geen ideeën hoe het aantal uitgebreid zou kunnen worden. OFFICE FOR YOU Een ander goed voorbeeld van praktijkgestuurd leren is het werken op het secretariaatsbureau van de unit Officemanagement zelf: Office for You (gewone praktijkplek). De stagiairs ontvangen s morgens een aantal opdrachten, waar ze van begin tot het eind verantwoordelijk voor zijn (prestaties). Als ze vastlopen, vragen ze hulp aan de tweedejaars of aan een docent-coach. ( ) Die docent zegt dan niet wat ze moeten doen, maar stelt vragen ( ). Een docent, die coach is, laat cursisten zélf oplossingen zoeken. En die coach vraagt door. Soms hebben ze specialistische hulp nodig. Dan zoeken ze een vakspecialist, bijvoorbeeld een ICT-docent of een docent secretariaatspraktijk. Of ze pakken een boek, waarin staat hoe je mailings en etiketten maakt. Trial-and-error is een beproefde methode. Zelf oplossingen zoeken is een belangrijk gegeven. Het bedrijfsleven vraagt dat ook van zijn medewerkers. De clou van het geheel is natuurlijk dat een cursist die een keer zelf heeft uitgezocht hoe je een mailing moet maken, dat de volgende keer ook kan. Werkoverleg bij Office for You LEREN DOOR WERKEN 15

Vormgeving van SLB in de praktijk

Vormgeving van SLB in de praktijk Vormgeving van SLB in de praktijk Inhoudsopgave Inleiding...2 Het eerste leerjaar...2 Voorbeeld Programmering Studieloopbaanbegeleiding (SLB) niveau 3-4...3 POP en Portfolio...8 Vervolg...10 Eisma-Edumedia

Nadere informatie

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN voor INNOVATIE VMBO. Shoot for the moon. Even if you miss it, you will land among the stars

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN voor INNOVATIE VMBO. Shoot for the moon. Even if you miss it, you will land among the stars NIEUW PEDAGOGISCH ELAN voor INNOVATIE VMBO Shoot for the moon. Even if you miss it, you will land among the stars Jan Geurts, PAT Onderwijsinnovatie Nieuwegein, 13 mei 2004 AGENDA 1. KRITIEK OP HET VMBO

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Workshop Goed kan Beter V&VN congres 27 januari 2011

Workshop Goed kan Beter V&VN congres 27 januari 2011 Workshop Goed kan Beter V&VN congres 27 januari 2011 Doel van de workshop Inzicht krijgen in de wijze waarop de organisatie als leerbedrijf van goed naar beter gebracht kan worden. Kwaliteitsgebieden BPV

Nadere informatie

Secretaresse. Mbo-kwalificaties in de sector Secretarieel. Secretaresse

Secretaresse. Mbo-kwalificaties in de sector Secretarieel. Secretaresse Secretaresse Leeswijzer voor bedrijven Kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven ECABO houdt ontwikkelingen in de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen bij. Deze ontwikkelingen leggen

Nadere informatie

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding portfolio handleiding Werkgroep portfolio & coaching 1 De plaats van portfolio in het leren op het VMBO. In enkele notities en werkdocumenten is het kader voor het nieuwe onderwijs geschetst. Dit komt

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Leerjaar Doelstelling opdracht. Activiteit Betrokkenen Loopbaancompetenties. Motievenreflectie Kwaliteitenreflectie

Leerjaar Doelstelling opdracht. Activiteit Betrokkenen Loopbaancompetenties. Motievenreflectie Kwaliteitenreflectie LOB matrix KWC afdeling SMS Noteer in onderstaand schema alle activiteiten die jij als professional of binnen de afdeling waar je werkzaam bent mee gewerkt wordt. Dit kunnen losse instrumenten zijn zoals

Nadere informatie

Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4

Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 De mbo-opleiding secretaresse niveau 3 / management assistent niveau 4 is bedoeld voor secretaresses en management assistenten die geen mbo-diploma

Nadere informatie

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN TECHNISCH VMBO HEERLEN. Het gaat niet om wat ik vertel, maar om wat u hoort

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN TECHNISCH VMBO HEERLEN. Het gaat niet om wat ik vertel, maar om wat u hoort NIEUW PEDAGOGISCH ELAN TECHNISCH VMBO HEERLEN Het gaat niet om wat ik vertel, maar om wat u hoort Bijeenkomst: Kijk eens anders naar techniek Jan Geurts, Heerlen 24 november 2004 AGENDA 1. KRITIEK OP HET

Nadere informatie

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding 1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding De afsluitende bijeenkomst van het Leonardo-project Key to Mobility vond plaats in september 2011. Het resultaat van het project was een trainingscursus

Nadere informatie

secretaresse! niveau 3 en! management assistent niveau 4!

secretaresse! niveau 3 en! management assistent niveau 4! secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 De mbo-opleiding secretaresse niveau 3 / management assistent niveau 4 is bedoeld voor secretaresses van KLM die geen mbo-diploma hebben. VAKMANSCHAP

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

EEN LEVEN LANG LEREN

EEN LEVEN LANG LEREN EEN LEVEN LANG LEREN Martin van der Dong, 48 allround operator mengvoeder Agrifirm, Meppel Waarom ben je een EVC-traject gaan volgen? Wat was je motivatie? Mijn werkgever Agrifirm besloot om voor alle

Nadere informatie

HaKa Nederland b.v. 24-11-2012

HaKa Nederland b.v. 24-11-2012 EVC in de Jeugdzorg HaKa Nederland b.v. 24-11-2012 EVC in de jeugdzorg Wat is EVC? EVC staat voor Erkennen van Verworven Competenties. Het is een instrument waarmee werknemers hun kennis en ervaring -

Nadere informatie

Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk Praktijkkern c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema Praktijkkern 12. Het vinden

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders!

Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders! Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders! Leerbedrijven geven leerlingen de kans om ervaring op te doen in het beroep waarvoor zij opgeleid worden. Zij vervullen daarmee een belangrijke en onmisbare rol voor

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema 1 Introles De leerling oriënteert zich op

Nadere informatie

MBO-beroep in beeld. Secretarieel medewerker mbo-beroep, niveau 2. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair?

MBO-beroep in beeld. Secretarieel medewerker mbo-beroep, niveau 2. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair? MBO-beroep in beeld mbo-beroep, niveau 2 In deze uitgave beschrijven we de inhoud van een mbo-beroep. Zo weet u wat u van iemand mag verwachten die gediplomeerd is in dit vakgebied. Bent u praktijkopleider,

Nadere informatie

BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE

BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE HANDREIKING BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE REGIEGROEP BEOORDELEN SEPTEMBER 2009 INLEIDING In deze uitgave vertellen wij je op welke manier je in het Friesland College beoordeeld wordt. Er bestaan

Nadere informatie

1. Eigenaarschap zelfstandigheid verantwoordelijkheid ondernemendheid zelfsturing en zelfregulatie

1. Eigenaarschap zelfstandigheid verantwoordelijkheid ondernemendheid zelfsturing en zelfregulatie Persoonlijke ontwikkeling en socialisatie analyseren / plannen / creëren / representeren van jezelf (LOCO) 1. Eigenaarschap zelfstandigheid verantwoordelijkheid ondernemendheid zelfsturing en zelfregulatie

Nadere informatie

Nieuwe kansen voor intermediairs

Nieuwe kansen voor intermediairs 1 Bemiddeling van werkzoekenden met een arbeidsbeperking Nieuwe kansen voor intermediairs De komende jaren is het aan werk helpen van werkzoekenden met een arbeidsbeperking een groot thema. In 2026 moet

Nadere informatie

Het werkveld. Kennis en vaardigheden

Het werkveld. Kennis en vaardigheden Eindkwalificatie propedeuse opleiding Communicatie Vanuit de visie van Biesta dient uitgebalanceerd onderwijs te leunen op drie pijlers, namelijk persoonlijke ontwikkeling, socialisatie en kwalificatie.

Nadere informatie

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie?

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie? Handleiding jij en het hbo..een succesvolle combinatie? Inhoudsopgave Leeswijzer 3 Inleiding 4 1. Het portfolio 5 1.1 Kwaliteitseisen 5 1.2 Samenstelling van het portfolio 5 1.3 Inleveren portfolio 6 1.4

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Studiegids. Praktijkroutes Praktijkgestuurd leren binnen bedrijven. Maatwerk Geef je eigen opleiding vorm

Studiegids. Praktijkroutes Praktijkgestuurd leren binnen bedrijven. Maatwerk Geef je eigen opleiding vorm Studiegids Praktijkroutes Praktijkgestuurd leren binnen bedrijven Maatwerk Geef je eigen opleiding vorm Persoonlijke + Meer dan alleen beroepsgericht Studiegids Praktijkroutes 2015-2016 Friesland College

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Deel 2. Gevolgd onderwijs pag. 9 2.1 onderwijs op dit moment pag. 10

Deel 2. Gevolgd onderwijs pag. 9 2.1 onderwijs op dit moment pag. 10 Van: Klas: 1 Inhoud: Handleiding Portfolio pag. 3 Deel 1. Dit ben ik pag. 6 Deel 2. Gevolgd onderwijs pag. 9 2.1 onderwijs op dit moment pag. 10 Deel 3. Ervaringen pag. 11 3.1 stage (binnen schooltijd)

Nadere informatie

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo Van Theorie naar Praktijk De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo In deze bijdrage slaat junior adviseur Marloes Zewuster van CINOP de brug tussen de theorie van het intersectorale vmbo en

Nadere informatie

ECTS-fiche. Opleiding. Geïntegreerde competentieverwerving 2. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Opleiding. Geïntegreerde competentieverwerving 2. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot GMW Geïntegreerde competentieverwerving 2 AD2 40 n.v.t. 220 JA aanvragen

Nadere informatie

BPV Begeleidingsmap Groenhorst Almere Cursusjaar 2015-2016

BPV Begeleidingsmap Groenhorst Almere Cursusjaar 2015-2016 BPV Begeleidingsmap Groenhorst Almere Cursusjaar 2015-2016 Naam deelnemer Naam opleiding BPV bedrijf : : : Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Checklist te gebruiken bij start- en eind BPV-periode 4 1.2 Omvang

Nadere informatie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Korte versie Colofon Titel Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Auteur Christel Kuijpers en

Nadere informatie

IMPLEMENTEREN KUN JE LEREN teamontwikkeling

IMPLEMENTEREN KUN JE LEREN teamontwikkeling IMPLEMENTEREN KUN JE LEREN teamontwikkeling Observaties team/werkgroep in steekwoorden STARTNOTITIE LEERLIJN PROMOTIE Sterke punten Betrokkenheid, veel inzet, welwillendheid, improviserend vermogen, gretigheid,

Nadere informatie

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk De jongeren die zich aanmelden bij Maljuna Frato hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt en hebben weinig of geen zicht op hun mogelijkheden, kwaliteiten

Nadere informatie

Op de volgende pagina's worden bovengenoemde instrumenten uitvoeriger beschreven.

Op de volgende pagina's worden bovengenoemde instrumenten uitvoeriger beschreven. Bijlage 1 Reintegratiemiddelen Chronologische volgorde van reïntegratiemiddelen, die ingezet kunnen worden tijdens het Van Werk Naar Werk-traject, hieronder volgt een beknopt overzicht: 1. arbeidsmarktprofiel

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

Competentieprofiel Werkbegeleider

Competentieprofiel Werkbegeleider Competentieprofiel Werkbegeleider Calibris Kenniscentrum voor leren in de praktijk in Zorg, Welzijn en Sport Postbus 131 3980 CC Bunnik T 030 750 7000 F 030 750 7001 I www.calibris.nl E info@calibris.nl

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE

BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE HANDREIKING BEOORDELEN IN HET FRIESLAND COLLEGE REGIEGROEP BEOORDELEN ZOMER 2008 1 TER INTRODUCTIE In deze uitgave vertellen wij je op welke manier je in het Friesland College beoordeeld wordt. Er bestaan

Nadere informatie

Porfolio. Politie Vormingscentrum

Porfolio. Politie Vormingscentrum Porfolio 1. Inleiding 2. Wat is een portfolio? Hoe gebruik je het portfolio Reflectieverslagen Persoonlijke leerdoelen formuleren Werkwijze en denkmodel om opgaven/problemen op te lossen 1. INLEIDING Ligt

Nadere informatie

Ik ben. Eerlijk. Geduldig. Creatief. Gestructureerd. Communicatief. Geïnteresseerd. Geeft aandacht WWW.IKBENHARRIE.NL

Ik ben. Eerlijk. Geduldig. Creatief. Gestructureerd. Communicatief. Geïnteresseerd. Geeft aandacht WWW.IKBENHARRIE.NL Ik ben Geïnteresseerd Creatief WWW.IKBENHARRIE.NL Communicatief Geeft aandacht Eerlijk Gestructureerd Geduldig Harrie is ontwikkeld door CNV Jongeren en Vilans, met dank aan de support van UWV en Instituut

Nadere informatie

Op het Nova College leer je een vak. Bijvoorbeeld verpleegkundige, monteur of kok. Dat kies je zelf, waarschijnlijk samen met je

Op het Nova College leer je een vak. Bijvoorbeeld verpleegkundige, monteur of kok. Dat kies je zelf, waarschijnlijk samen met je GELOOF IN JEZELF Jij verwacht dat je bij ons een vak kunt leren. Dat je goed onderwijs krijgt, zodat je kennis opbouwt die je nodig hebt voor later. Dat je tijdens je stage werkervaring kunt opdoen die

Nadere informatie

Onderwijs- en Examenregeling 2015-2016

Onderwijs- en Examenregeling 2015-2016 Onderwijs- en Examenregeling 2015-2016 Summa Automotive Kwalificatiedossier : Assemblagetechnicus Mobiliteitsbranche Opleiding : Assemblagetechnicus Mobiliteitsbranche Crebonummer : 92230 KBB : Innovam

Nadere informatie

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STAGIAIRS MET DYSLEXIE IN DE WERKSITUATIE

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STAGIAIRS MET DYSLEXIE IN DE WERKSITUATIE Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE I AANDACHT GEVRAAGD VOOR STAGIAIRS MET DYSLEXIE IN DE WERKSITUATIE II Inzicht, herkennen, handelen Zo n vier tot vijf procent van de studenten in

Nadere informatie

LEERCOACH IN DE NETWERKSCHOOL. Verantwoordelijkheden

LEERCOACH IN DE NETWERKSCHOOL. Verantwoordelijkheden Leercoaches begeleiden studenten in hun leertraject, studievoortgang en ieontwikkeling binnen de Netwerkschool ROC Nijmegen. Deze notitie uit 2013 beschrijft de verantwoordelijkheden, bevoegdheden en kerntaken

Nadere informatie

Samenspraak Examen Nederlands Spreken en Gesprekken voeren 3F

Samenspraak Examen Nederlands Spreken en Gesprekken voeren 3F Samenspraak Examen Nederlands Spreken en Gesprekken voeren 3F Inhoudsopgave Informatie voor alle betrokkenen... 2 Examenboekje voor de kandidaat... 4 Bijlage 1. Input voor Student 1... 7 Bijlage 2. Input

Nadere informatie

HANDLEIDING. Studiejaar 2015-2016. begeleider Leren in praktijk

HANDLEIDING. Studiejaar 2015-2016. begeleider Leren in praktijk HANDLEIDING Studiejaar 2015-2016 begeleider Leren in praktijk Over leren in het Friesland College Bij het Friesland College leert de student praktijkgestuurd. Dit houdt kort gezegd in, dat hij/zij zoveel

Nadere informatie

Hybride leeromgeving in het beroepsonderwijs

Hybride leeromgeving in het beroepsonderwijs Erica Aalsma(a) & Tonnie van Dijk(b) (a) De Leermeesters, Wijk bij Duurstede (b) Koning Willem I College, s-hertogenbosch Contact: Erica.aalsma@deleermeesters.nl t.vandijk@kw1c.nl Hybride leeromgeving

Nadere informatie

Portfolio Pedagogisch Werk. Studiewijzer. Opleiding Pedagogisch Werk niveau 3 instroom Helpende (KD 79140)

Portfolio Pedagogisch Werk. Studiewijzer. Opleiding Pedagogisch Werk niveau 3 instroom Helpende (KD 79140) Studiewijzer Opleiding Pedagogisch Werk niveau 3 instroom Helpende (KD 79140) 1 Inhoud Inleiding... 3 1 Hoe ziet de opleiding eruit?... 4 1. Visie... 4 1.1 De opbouw van de opleiding... 4 1.2 De opbouw

Nadere informatie

Aan het einde van het tweede semester vier werkdagen voor het driehoeksgesprek in mei of juni.

Aan het einde van het tweede semester vier werkdagen voor het driehoeksgesprek in mei of juni. HOE WORDT DE STUDENT BEGELEID EN BEOORDEELD? Studenten doen clusters van onderzoeksdagen en eindigen met een langere stage. Tijdens het praktijktraject worden studenten begeleid door de mentor, de leergroepbegeleider

Nadere informatie

Wij analyseren de situatie en vervolgens werken we met een eenvoudig categoriemodel:

Wij analyseren de situatie en vervolgens werken we met een eenvoudig categoriemodel: Re-integratiebegeleiding (2 e en 3 e spoor) Doel 1. Duidelijkheid! Wij analyseren de situatie en vervolgens werken we met een eenvoudig categoriemodel: 2. Werk! * Ruime arbeidsmogelijkheden * Beperkte

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Bijlage I - Persoonlijk Ontwikkelingsplan (POP)

Bijlage I - Persoonlijk Ontwikkelingsplan (POP) Bijlage I - Persoonlijk Ontwikkelingsplan (POP) POP-formulier ( zie toelichting) Persoonlijke gegevens Naam student Whitney Cheung Opleiding Interactief vormgeving ID-nummer 213060231 Groep/klas IV2A Mobiel/Email

Nadere informatie

Sportleider SeniorenSport (SSS)

Sportleider SeniorenSport (SSS) Sportleider SeniorenSport (SSS) Een leven lang bewegen We worden steeds ouder en genieten gelukkig steeds langer van een goede gezondheid. Sport en bewegen speelt hierbij een belangrijke rol. Steeds meer

Nadere informatie

MBO Bonaire Zakelijke dienstverlening 2013/2014

MBO Bonaire Zakelijke dienstverlening 2013/2014 SGB MBO SECTOR ADMINISTRATIE KAYA KORONA 4 KRALENDIJK TEL. +599 717 8142 WWW.SGBONAIRE. COM create create your your future future @ MBO Bonaire Zakelijke dienstverlening MBO Bonaire 2013/2014 Sector zakelijke

Nadere informatie

Young Executive Program. Behouden, ontwikkelen en klaarstomen van jong talent

Young Executive Program. Behouden, ontwikkelen en klaarstomen van jong talent Young Executive Program Behouden, ontwikkelen en klaarstomen van jong talent Copyright Arvid Buit Executive Coaching 2015 pagina!1 Leiderschapsontwikkeling voor de toekomst PROGRAMMA ONDERDELEN: * Trainingsprogramma

Nadere informatie

Allround AV-medewerker Niveau 3

Allround AV-medewerker Niveau 3 Examinering Allround AV-medewerker Cohort 2005-2006 en 2006-2007 Informatie voor cursisten Inhoud: Hoofdstuk 1 Inleiding. 3 1.1. Inleiding. 3 Hoofdstuk 2 Het examendossier. 4 2.1. Inleiding. 4 2.2. Het

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

De lerende Overblijf Medewerker

De lerende Overblijf Medewerker Whitepaper tussenschoolse opvang Overblijf Academie Maart 2014 Inleiding Deze whitepaper is bedoeld voor schoolleiders, directies en besturen in het primair onderwijs in Nederland die willen weten hoe

Nadere informatie

Gras groeit sneller door eraan te trekken!

Gras groeit sneller door eraan te trekken! Gras groeit sneller door eraan te trekken! Ontwikkel de competenties van je medewerkers Ton van Dongen en Jan Harmen Rietman Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen 1 waarom zijn competenties belangrijk?

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Organisatiestructuur... 4 2.1 Rollen binnen de Netwerkschool (zie bijlage)... 4 2.2 Het kernteam... 5 2.3 De Interne flexibele

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RIJN IJSSEL. AFDELING UITERLIJKE VERZORGING Opleiding Kapper / Junior kapper

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RIJN IJSSEL. AFDELING UITERLIJKE VERZORGING Opleiding Kapper / Junior kapper RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RIJN IJSSEL AFDELING UITERLIJKE VERZORGING Opleiding Kapper / Junior kapper Plaats: BRIN: Onderzoeksnummer: Onderzoek uitgevoerd op: Conceptrapport verzonden op: Rapport

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt én van de noden van de collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling

Nadere informatie

BPV-praktijkboek. Arbeidsmarktgekwalificeerd assistent

BPV-praktijkboek. Arbeidsmarktgekwalificeerd assistent BPV-praktijkboek Arbeidsmarktgekwalificeerd assistent Crebocode 90440, dossier 2013-2014 Bedrijfsnaam :. Naam Student : Cohort :.. Wat is een BPV werkboek Dit BPV werkboek maakt onderdeel uit van de Opleiding

Nadere informatie

Handleiding. voor. praktijkbegeleiders

Handleiding. voor. praktijkbegeleiders Handleiding voor praktijkbegeleiders Versie: februari 2011 Inhoud: Inleiding... 3 Kerntaken van een praktijkbegeleider... 3 Voorbereidend gesprek met de cursist... 4 Feedback geven... 4 Begeleiden van

Nadere informatie

Wat is leercoaching?

Wat is leercoaching? Wat is leercoaching? 2 zelfstandig sturen Leercoaching is een programma dat als doel heeft leren en ontwikkelen te stimuleren. Diegene die leert, wordt begeleid door een coach. De coach onderzoekt samen

Nadere informatie

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 Kleinschalig BBL-onderwijs INHOUDS OPGAVE 2 3 4 5 6 8 10 12 13 Welkom bij ROC A12 Professionalisering in de praktijk BBL, de uitleg Subsidie

Nadere informatie

De Bakfiets. Jobcoaching. De Bakfiets. Onze dienstverlening. Coaching / Persoonlijke ondersteuning

De Bakfiets. Jobcoaching. De Bakfiets. Onze dienstverlening. Coaching / Persoonlijke ondersteuning Jobcoaching De Bakfiets Onze dienstverlening Coaching / Persoonlijke ondersteuning De Bakfiets Dit is de persoonlijke begeleiding van de werknemer. Afhankelijk van de het doel van de coaching vindt de

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Management & Organisatie

Management & Organisatie Management & Organisatie Algemeen De opleiding Bedrijfskunde MER (deeltijd) wordt verzorgd door het Instituut voor Bedrijfskunde, Hanzehogeschool Groningen. Steeds meer krijgen organisaties te maken met

Nadere informatie

Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg

Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg Naam: Klas: praktijkbegeleider: Werkplek: Toelichting bij de Voortgangsrapportage Maatschappelijke Zorg Gedurende de opleiding werken de studenten in de praktijk aan praktijkopdrachten. Een schooljaar

Nadere informatie

Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers

Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers Vastgesteld in MT d.d. 30 september 2004 Voorzien van instemming/positief advies van GMR d.d. 12 oktober 2004 Vastgesteld in AB-vergadering d.d. 22

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

BROCHURE VOOR DE PRAKTIJKOPLEIDER handvatten bij de begeleiding van stagiairs voor de MBO opleiding coördinator beveiliger

BROCHURE VOOR DE PRAKTIJKOPLEIDER handvatten bij de begeleiding van stagiairs voor de MBO opleiding coördinator beveiliger BROCHURE VOOR DE PRAKTIJKOPLEIDER handvatten bij de begeleiding van stagiairs voor de MBO opleiding coördinator beveiliger BLAUW MAATWERK IN EDUCATIE AQUAMARIJNLAAN 178 3523 EN UTRECHT BRIN 30 RC CREBO

Nadere informatie

Outplacement: voor de werknemer

Outplacement: voor de werknemer Outplacement: voor de werknemer Ontslag: een keerpunt voor werkgever en werknemer De aanleiding tot outplacement is een ontslag. Dat kan zijn door een reorganisatie of omdat werknemer en werkgever, om

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Ontdekkend Leren en Werkend leren

Ontdekkend Leren en Werkend leren Ontdekkend Leren en Werkend leren Motivatie Even voorstellen * Andrea de Groot: teamleider bovenbouw daarvoor: (v)mbo * Ria van Tuinen: opleidingsdirecteur daarvoor: teamleider vso mlk * Kennemer Praktijkschool

Nadere informatie

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Angelique van het Kaar Risbo Erasmus Universiteit Rotterdam 7 november 2012 Overzicht onderwerpen Training Didactische

Nadere informatie

Toelichting voorbeeldcurriculum Marketing, communicatie en evenementen

Toelichting voorbeeldcurriculum Marketing, communicatie en evenementen voorbeeldcurriculum Marketing, communicatie en evenementen Profielen Medewerker marketing en communicatie (MMC) (niveau 4) Medewerker evenementenorganisatie (MEO) (niveau 4) Onderdeel Algemeen Aandachtspunten

Nadere informatie

Handboek beoordelen. cps. Unit Techniek en Innovatie ROC Utrecht Januari 2004. CPS_binnenwerk 29-04-2004 14:10 Pagina 1

Handboek beoordelen. cps. Unit Techniek en Innovatie ROC Utrecht Januari 2004. CPS_binnenwerk 29-04-2004 14:10 Pagina 1 CPS_binnenwerk 29-04-2004 14:10 Pagina 1 Handboek beoordelen Unit Techniek en Innovatie ROC Utrecht Januari 2004 Deze map kwam tot stand vanuit een denktankproject uit 2003 met als titel: Didactisch Doorlopende

Nadere informatie

Leren, Loopbaan en Burgerschap 2009 2010 MBO Handel MBO Zakelijke Dienstverlening

Leren, Loopbaan en Burgerschap 2009 2010 MBO Handel MBO Zakelijke Dienstverlening Leren, Loopbaan en Burgerschap 2009 2010 MBO Handel MBO Zakelijke Dienstverlening Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Wat is Leren, Loopbaan en Burgerschap?... 3 Hoe ziet dat eruit tijdens mijn opleiding?...

Nadere informatie

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend.

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend. Naam student: Studentnummer: Evaluatieformulier meewerkstage CE In te vullen door de bedrijfsbegeleider van de stage biedende organisatie voorafgaand aan het eindgesprek met de stagedocent. De stagiair

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

30 DAGEN FOCUS TRAINING

30 DAGEN FOCUS TRAINING BROCHURE 30 DAGEN FOCUS TRAINING Voor medewerkers van woningcorporaties In samenwerking met de corporatie-academie Informatie colofon en aanmeldprocedure: zie einde brochure Simpel en snel leren op je

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde De beste manier om aan goed opgeleid hbo personeel te komen! Informatie en aanvragen Onno Niessen, Programmamanager Vanessa Fleuren, Start People M: 06 13

Nadere informatie

Begeleiders Handleiding

Begeleiders Handleiding Begeleiders Handleiding handleiding voor de ondernemer, praktijkbegeleider of docent Onderdeel van de Opleidingen Verkopen in de Gemengde Branche en Verkopen in de Speelgoedbranche Retail Trainingen Begeleiders

Nadere informatie