Ad [1]: de observator is op de hoogte van zijn eigen (on-) moge- lijkheden ten aanzien van waarnemen en het interpreteren van de waarnemingen.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ad [1]: de observator is op de hoogte van zijn eigen (on-) moge- lijkheden ten aanzien van waarnemen en het interpreteren van de waarnemingen."

Transcriptie

1 Onder observeren versta ik het waarnemen van een of meerdere personen, met de bedoeling om uit de waarnemingen conclusies te trekken t.a.v. gedragingen, en/of handelwijzen, en/of interactiemomenten, en/of interpersoonlijke relaties, en/of de waargenomen lichaamstaal binnen het kader van de observatieopdracht. 1. De randvoorwaarden en het verloop van de observatie 1. Uit de definitie kun je een aantal randvoorwaarden en stappen van de observatie destilleren. Laat ik deze eens formuleren. 2. De observator is op de hoogte van zijn eigen (on-)mogelijkheden ten aanzien van waarnemen en het interpreteren van de waarnemingen. 3. De observator bezit kennis van de lichaamstaal en enkele belangrijke (communicatieve-)processen. 4. De observator heeft een heldere observatieopdracht gekregen of zelf geformuleerd. 5. De observator houdt rekening met de gegeven omstandigheden die zowel op hem, als op de geobserveerde personen, invloed hebben. 6. De observator bepaalt wie hij observeert en hoe lang. 7. De observator legt zijn observaties vast. 8. De observator neemt alle verzamelde gegevens door en toets de gegevens aan de observatieopdracht. 9. De observator probeert aan de hand van de observatiegegevens en de observatieopdracht, zijn waarnemingen te interpreteren. 10. De observator formuleert zijn conclusies en bespreek de hele opdracht met de opdrachtgever en/of de werkgroep, en/of de geobserveerde persoon, en/of de geobserveerde groep.

2 Ad [1]: de observator is op de hoogte van zijn eigen (on-) mogelijkheden ten aanzien van waarnemen en het interpreteren van de waarnemingen. Als observator heb je te maken met een instrument dat soms wispelturig is, en soms nauwgezet te werk gaat, namelijk: jezelf. Wanneer je met een instrument werkt, wil je graag weten hoe het instrument werkt. Soms zit er een gebruiksaanwijzing bij. Een dergelijke gebruiksaanwijzing heb jij ook, zij het dat deze niet op schrift staat. Daarom dien je jezelf goed onder de loep te nemen. Ten aanzien van het observeren zijn de volgende punten van zelfkennis belangrijk: Selectief waarnemen: Jij neemt sommige dingen waar, die een ander niet ziet. Dit wordt ook wel selectief waarnemen genoemd. Anders gezegd: Onder invloed van vroegere ervaringen, en je referentiekader, neem je sneller die gedragingen en/of gebeurtenissen en/of handelingen waar die herkenbaar zijn, die je kunt identificeren en op waarde kunt schatten. Subjectief waarnemen: Observeren is altijd een subjectieve activiteit. Hoe graag je ook objectief wilt zijn, is alleen het kijken objectief. Het herkennen, identificeren en op waarde schatten van beelden is per definitie subjectief omdat het hier een verwerking en interpretatie van de hersenen betreft. Desondanks bestaan er verschillende degradaties van subjectiviteit. Zo kun je een observatie omschrijven als:"de jongen gedroeg zich tamelijk agressief", of als:"de jongen sloeg de begeleider twee keer, waarvan een keer op de neus en een keer op de borstkas". Het verschil tussen beide omschrijvingen is dat de eerste omschrijving een gevoelsbeleving van de observator beschrijft, en de tweede omschrijving de gebeurtenissen zelf beschrijft. Beide beschrijvingen kunnen deugdelijk zijn binnen de observatieopdracht. Beide kunnen echter ook ontoereikend zijn! Wees als observator alert op de mate van subjectiviteit die je van nature hanteert. Individueel waarnemen: Een derde gebied waar je als observator rekening mee dient te houden is jouw persoonlijke manier van waarnemen. Laat ik de belangrijkste aspecten eens belichten.

3 Constantie: Hoe reëel is je waarneming zover het de afstand tussen de objecten van de observatie betreft. Hoe reëel zijn de vorm en de grootte van de objecten die je waarneemt. Voorbeeld: wanneer jij een ongeluk waarneemt, dan hangt het ondermeer van de positie af die je inneemt of je met zekerheid kunt zeggen wie de verkeersovertreding heeft begaan. Voor jou was het rode stoplicht misschien wel zichtbaar, maar voor de vrachtwagenchauffeur niet omdat hij te ver was doorgereden. Met andere woorden: de constantie die jij waarneemt, hoeft helemaal niet van toepassing te zijn voor degene die je observeert. Let dus goed op dat je dus niet jouw positie van waarnemen gaat projecteren op de personen die je waarneemt. Voor hen geldt een andere constantie. Overlappingen: Overlappingen in waarnemingen komen frequent voor. Je denkt iets gezien te hebben, terwijl de feitelijke handeling geheel of gedeelte aan het oog was onttrokken. Voorbeeld: Laat ik nog even bij het verkeersongeluk blijven. Je ziet hoe de vrachtauto door rood rijdt en vrijwel gelijktijdig op zijn rem gaat staan. Je hoort het geluid van piepende banden en een 'doffe klap'. Je gaat er vanuit dat de vrachtauto een fietser of een voetganger heeft aangereden. Toch heb je het ongeluk niet zien gebeuren, omdat de vrachtauto een goed overzicht onmogelijk maakte. Figuur en grond: Als observator ben je ook met handen en voeten gebonden aan het figuur en grondprincipe. Dit wil niets anders zeggen dan dat je alle aandacht richt op een figuur, waardoor de achtergrond van secundair belang wordt. In een waarneming van tien seconden kun je al tientallen figuren hebben waargenomen! Desondanks ben je niet bij machte geweest om deze figuren allemaal tegelijkertijd met dezelfde aandacht waar te nemen. Samenvoegen op basis van nabijheid en gelijkheid: Bij het herkennen, identificeren en op waarde schatten ben je geneigd om personen, objecten, gedragingen, handelingen en dergelijke, samen te voegen op basis van nabijheid en gelijkheid. Deze regel gaat zeker op wanneer je onbekende personen, objecten of situaties observeert. Voorbeeld: je loopt, hartje zomer, over het strand. Tatoeages vind je lelijk, iets dat hoort bij personen die stoer willen overkomen. Je ziet vele mannen en vrouwen met één of meerdere tatoeages. Je beschouwt hen als een 'groep', zonder dat de personen onderling zelf ook maar iets met elkaar te maken hoeven te hebben.

4 Lotgemeenschap: Stel je voor dat je voor een groot warenhuis personen staat te observeren die naar binnen gaan. Je bekijkt, selectief, alleen maar de mensen die het warenhuis betreden. Deze mensen worden samen tot dezelfde categorie gerekend, omdat ze met ongeveer dezelfde snelheid een kant opgaan. Het streven naar sluiting: Soms neem je als observator een gebeurtenis of een situatie waar, die dusdanig interessant is dat je precies denkt te weten hoe de vork in de steel zit. Je hebt de neiging om bewegingen in gedachten af te maken. Je hebt de neiging om situaties in gedachten af te ronden. Wanneer je alert bent op dit streven, ben je ook in staat om de onvermijdelijke subjectiviteit voor een deel te verminderen. Beeldinterpretatie wordt aangepast aan het eigen referentiekader: Als observator kun je altijd alleen maar je observaties binnen je eigen referentiekader interpreteren. Soms kan dit geweld aandoen aan de feitelijke gebeurende werkelijkheid, toch is dit niet anders. Voorbeeld: stel je voor dat je net een Greyhound hebt aangeschaft. Wanneer je over straat loopt valt het je ineens op hoeveel Greyhounds er zijn, terwijl je van te voren 'zelden of nooit' een Greyhound hebt gezien. Je hebt ze wel gezien, maar niet waargenomen omdat een Greyhound voor jou van te voren nog geen bijzondere betekenis had. Een beeld kan alleen binnen een context worden begrepen: Een afzonderlijke handeling zegt weinig tot niets over de context waar binnen deze handeling plaats vindt. Als observator dien je daarom ook de context, waar binnen de observatie plaatsvindt, in je verwerking van de gegevens te betrekken. Voorbeeld: Je observeert een enquêteur die mensen in een drukke winkelstraat probeert te interviewen. Het valt je op dat de meeste mensen doorlopen. De reden hiervoor ontbreekt, tenzij je de context vermeld. Bijvoorbeeld het vroor twintig graden of de enquêteur stelde een beledigende vraag, of het was bijna sluitingstijd van de winkels, of de enquêteur was ongemotiveerd zodat hij amper iemand aansprak.

5 Een waarneming is opgebouwd uit vele beeldfragmenten: Een videocamera registreert alle gebeurtenissen met grote nauwkeurigheid, toch betreft het hier niets anders dan een registratie die een aaneenschakeling van handelingen laat zien. Om de beeldfragmenten te kunnen interpreteren is het noodzaak om verbanden tussen de verschillende handelingen te ontdekken, te herkennen, te benomen en op waarde te schatten. Ad [2]: de observator bezit kennis van de lichaamstaal en enkele belangrijke (communicatieve-)processen Aangezien het waarnemen en interpreteren van de lichaamstaal twee van de belangrijkste onderdelen van het observeren zijn, is het van belang dat de observator de taal van het lichaam goed beheerst. Enkele belangrijke (communicatieve- )processen waarop je als observator dient te letten zijn: Feedback, feed forward, conflicthantering, het polarisatieproces, de rolverdeling, het groepsproces, de interpersoonlijke contacten en relaties, de hiërarchische structuur en de manieren van communiceren. Wanneer je over deze onderwerpen iets meer te weten wil komen, verwijs ik je graag naar het boek:'de beginnende groepsleider'. Ad [3]: de observator heeft een heldere observatieopdracht gekregen of zelf geformuleerd Een observatieopdracht bestaat uit zes onderdelen. Ieder onderdeel dient ingevuld te worden, voordat je aan de realisatie van de observatieopdracht kunt beginnen. De onderzoeksvraag of hypothese: Wat wil je onderzoeken? Of wat wil je toetsen in het geval van een hypothese? Probeer de onderzoeksvraag of de hypothese zo eenvoudig mogelijk te houden. Anders gezegd: probeer niet om in een hypothese of onderzoeksvraag meerdere observatieopdrachten te verwerken. Dus niet: De groep functioneert niet naar behoren. Ik wil achterhalen waarom niet en wie hier voor verantwoordelijk is. Maar: Wie zijn de leiderstypen in deze groep? Hoe zijn de groepsrollen verdeeld? Hoe ziet het polarisatieschema eruit? Wie voelt zich niet met de andere groepsleden verbonden?

6 Mate van subjectiviteit: Welke mate van subjectiviteit streef je na? Interpreteer je tijdens het observeren het gedrag van de personen of leg je het gedrag vast zonder er enige invulling aan te geven? Bijvoorbeeld: je kunt constateren dat Jos zijn neus ophaalt omdat hij een vieze geur ruikt. Je kunt echter ook vastleggen dat Jos zijn neus ophaalt. Misschien blijkt wel uit de verdere observaties dat Jos verkouden is en dus geen vieze geur heeft geroken, maar zijn neus ophaalde om te voorkomen dat het neusvocht over zijn bovenlip liep. In sommige gevallen kan het juist zijn om een subjectief observatieverslag te maken, bijvoorbeeld wanneer tijdens een hulpverleningsgesprek blijkt dat je observatie aansluit bij je gevoel of intuitie en eerdere gesprekken. In andere situaties is juist een zo'n objectief mogelijke waarneming noodzakelijk, bijvoorbeeld als je wilt vaststellen hoe vaak het 'hoornteken' binnen een groep wordt gebruikt. Met andere woorden: de bepaling van de mate van subjectiviteit geeft aan welke positie jij, als observator, inneemt binnen situatie of de gebeurtenis. Wanneer je een objectieve observatie nastreeft, zul je je ook zo min mogelijk betrokken wensen te voelen met de personen of objecten die je observeert. Wanneer je echter deel uitmaakt van de groep die je observeert, bijvoorbeeld als notulist van een vergadering, is het beschrijvende karakter van een observatie wenselijk (en vaak ook onoverkomelijk). De gewenste gegevens: Als je weet wat je wilt observeren en welke positie je (subjectief) inneemt, wordt het tijd om te bepalen welke gegevens je wilt inwinnen tijdens de observatie. Welke soorten gegevens kun je zoal inwinnen? 1. Gegevens over de frequentie van gedrag. Bijvoorbeeld: hoe vaak gaat een persoon in een 'gesloten' houding zitten? 2. Gegevens over de duur van gedrag. Bijvoorbeeld: hoe lang blijft een persoon in een 'gesloten' houding zitten? 3. Gegevens over de intensiteit van gedrag. Bijvoorbeeld: hoe sterk is de 'gesloten' houding? Zijn zowel de armen, als ook de benen gekruist? Of alleen de armen? 4. Gegevens over de richting van gedrag. bijvoorbeeld: neemt de persoon een 'gesloten' houding aan wanneer hij door een bepaalde persoon wordt aangesproken? 5. Gegevens over de afwisseling van gedrag. Bijvoorbeeld: neemt een persoon meerdere en welke houdingen aan? Waaruit bestaat de vocabulaire van de lichaamstaal van een persoon?

7 De registratie: Hoe en wat leg je vast naar aanleiding van je observatie? Voordat je aan de observatieopdracht gaat beginnen, dien je een keuze te maken ten aanzien van de registratie. Hoe leg je de ingewonnen gegevens vast? Je kunt dit doen door gebruik te maken van transcripties (=zuivere registratie methoden) zoals audio en/of video-opnamen, filmopnamen, foto's, dia's of een letterlijk schriftelijke weergave van wat er is gezegd. Of door gebruik te maken van protocollen (=beschrijving van een gebeurtenis en/of een situatie en/of een handeling) zoals notulen, verslagen of rapportages. Lichaamstaal: Op welke aspecten van de lichaamstaal wil je tijdens de observatie alert zijn? Let je in het bijzonder op de oogbewegingen? Of op het territoriumgedrag? Het voetenwerk? De gebaren? De mimiek? Of tussen de relatie van de verbale en non-verbale communicatie? Verwerking van de gegevens: Hoe wil je de observatiegegevens verwerken, met als doel het interpreteren en het trekken van conclusies te vergemakkelijken? Je kunt de ingewonnen gegevens verwerken in een of meerder sociogrammen, schema's, turflijsten of het vergelijken en/of samenvoegen van bepaalde handelingen, gedragingen, of gebeurtenissen. Ten aanzien van sociometrie verwijs ik je naar het boek: 'De beginnende groepsleider'. Interpretaties en conclusies: Wanneer je de gegevens hebt verwerkt in een of meerdere sociogrammen, schema's, turflijsten of in een verslagvorm, probeer je om aan de hand van de observatieopdracht de niet ter zake doende gegevens te verwijderen. Anders gezegd: de gegevens die niets met de opdracht hebben uit te staan worden buiten de interpretaties en de conclusies gehouden. Vervolgens ga je de resterende gegevens benoemen, vergelijken en/of samenvoegen en op waarde schatten. Met andere woorden: Iedere Waarneming voorzie je van een etiket, dat duidelijk aangeeft wat de kern van deze waarneming is. De waarnemingen ga je met elkaar vergelijken. Wat zijn de verschillen en de overeenkomsten? Gelijksoortige waarnemingen die met elkaar in verband staan ga je samenvoegen, dan wel scheiden van minder relevante waarnemingen. Je gaat aan de verworven waarnemingen een betekenis toekennen. Anders gezegd: Je geeft aan welke waarde deze waarnemingen bezitten ten aanzien van de observatieopdracht.

8 Een interpretatie van een waarneming formuleer je in een krachtige stelling. Vervolgens ga je de stellingen relateren aan de onderzoeksvraag of de hypothese. Hieruit trek je je conclusies. Ad [4]: de observator houdt rekening met de gegeven omstandigheden die zowel op hem, als op de geobserveerde persoon, invloed hebben Onder de 'gegeven omstandigheden' versta ik alle invloeden van binnen- en buitenuit die het gedrag, de houdingen, de uitdrukkingswijze of de gemoedstoestand beïnvloeden zodat er een wijziging of aanpassing van het gedrag nodig is. Waar dien je zoal rekening mee te houden? De fysieke gesteldheid van jou, als ook die van de geobserveerde personen. Heb je hoofdpijn? Kan een persoon niet goed lopen vanwege een handicap? Zie je wel goed? Ben je zenuwachtig? Is de geobserveerde persoon zenuwachtig? De omgevingsfactoren. Is het koud? Te warm? Regent het? Welk jaargetijde? Waar sta je te observeren? In een winkelstraat? Op het strand? Is er voldoende licht om te observeren? Is de stoep opengebroken? Praten mensen zachtjes omdat ze in een kerk zijn? De gemoedstoestand. Als het mooi weer is hebben meer mensen de goede zin, dan wanneer het hagelt en waait. Op een begrafenis heerst er een andere gemoedstoestand dan in een ziekenhuis of op het gemeentehuis of in een winkelstraat. Hoe voel je jezelf? De beperkingen. Staan er obstakels in de weg zodat je moeilijk kunt observeren? Ervaar je tijdsdruk? Gedraagt de persoon zich anders omdat hij weet dat hij wordt geobserveerd? Weet je hoe je een videocamera moet bedienen? Weet je hoe je een verslag moet schrijven? Weet je voldoende af van de lichaamstaal? Praat de persoon in een andere, voor jou een onbegrijpelijke, taal.

9 Ad [5]: de observator bepaalt wie hij observeert en hoe lang Aangezien je sterk beperkt bent in je opname- en verwerkingscapaciteit van alle waarnemingsgegevens, moet je een keuze maken wie je wilt observeren en hoe lang. Je kunt bijvoorbeeld een persoon uit een gesprekskring tien minuten lang observeren, maar je kunt bijvoorbeeld ook een groep een half uur observeren om te achterhalen hoe vaak een bepaalde handeling voorkomt. Ad [6]: de observator legt zijn observaties vast Je past in de praktijk toe wat je tijdens de voorbereiding (het formuleren van de observatieopdracht) hebt gepland. Zonodig pas je de registratie aan de gegeven omstandigheden aan. Ad [7]: de observator neemt alle verzamelde gegevens door en toetst de gegevens aan de observatieopdracht. Ad [8]: de observator probeert aan de hand van de observatie gegevens, en de observatieopdracht, zijn waarnemingen te interpreteren Ad [9]: de observator formuleert zijn conclusies en bespreek de hele opdracht met de opdrachtgever en/of de werkgroep, en/of de geobserveerde persoon, en/of de geobserveerde groep 2. Het observatieformulier Op de volgende bladzijden tref je een observatieformulier aan, dat je bij toekomstige observaties kunt gebruiken.

10 Datum: Training: Begintijd van de observatie: Eindtijd van de observatie: Trainer: Trainingsgroep: (1) Observatieopdracht: (2) De aard van de verslaglegging: Een letterlijk verslag Een beschrijvend verslag Een functioneel verslag Een audio-opname Een video-opname. (3) Wat voor soort gegevens wil je inwinnen? Gegevens over de frequentie van gedrag Gegevens over de duur van gedrag Gegevens over de intensiteit van gedrag Gegevens over de richting van gedrag Gegevens over de afwisseling van gedrag. Copyright Gert van Veen 1997/2003

11 (4) Wat heb je geobserveerd? (situatieschets) (5) Hoeveel personen waren het onderwerp van observatie? (6) Waarom heb je juist voor deze personen voor je observatie gekozen? (7) Wat is de relatie tussen de geobserveerde personen? Copyright Gert van Veen 1997/2003

12 (8) Observatieverslag: Copyright Gert van Veen 1997/2003

13 (9) Benoem de essentiële waarnemingen uit het voorgaande observatieverslag. De mate van belangrijkheid hangt mede af van de antwoorden op vraag 1 tot en met 3. (10) Wat zijn de verschillen en/of overeenkomsten tussen de waarnemingen? Copyright Gert van Veen 1997/2003

14 (11) Welke waarde hecht je aan de afzonderlijke waarnemingen? (12) Formuleer de interpretaties uit vraag 11 in krachtige stellingen. Copyright Gert van Veen 1997/2003

15 (13) Relateer je stellingen aan de observatie-opdracht en trek je conclusies. PsychoWerk, praktijk voor psychosociale counseling en management toepassingen. Jan Smitzlaan LD Eindhoven Telefoon: / Website: - KvK nr: Copyright Gert van Veen 1997/2003

Het observatieplan. 1 Inleiding

Het observatieplan. 1 Inleiding DC 23 Het observatieplan 1 Inleiding bserveren kan je helpen bij het oplossen van problemen van een cliënt of in een groep. Het helpt je om juiste beslissingen te nemen. bserveren doe je niet zomaar. Je

Nadere informatie

WORKSHOP 1: Anatomie Werkproces: 2.1, 2.6

WORKSHOP 1: Anatomie Werkproces: 2.1, 2.6 Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO4P, niveau 4 WORKSHOP 1: Anatomie Werkproces: 2.1, 2.6 In je werk zal je mogelijk soms, in meer

Nadere informatie

Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie

Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie Non verbaal werken in de AZC s Inleiding In toenemende mate krijgen we in de AZC s te maken met nieuwkomers. Bewoners die onze taal niet spreken en wij,

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Wat is een mindfuck? PsychoWerk

Wat is een mindfuck? PsychoWerk PsychoWerk Wat is een mindfuck? Een mindfuck is een psychologisch spel dat je met jezelf speelt. Het heeft betrekking op het vrijelijk associëren op gedachten en gevoelens die je ervaart, zonder te checken

Nadere informatie

Reflectie en feedback

Reflectie en feedback Reflectie en feedback Doelen bijeenkomst Kennis uitbreiden over reflectie en feedback Vaardigheden oefenen met stimuleren van reflectie Hoe in te bedden in de organisatie (wie, wanneer, teamoverzicht,

Nadere informatie

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER Inleiding Kennis over het tot stand komen van gedrag Bewustwording van de invloed van ons eigen gedrag op onze omgeving? Ervaren wat JIJ kan doen om je eigen gedrag en dat van anderen te verbeteren Drijfveren

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER SPECIFIEKE DOELGROEPEN OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER GEHANDICAPTENZORG

OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER SPECIFIEKE DOELGROEPEN OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER GEHANDICAPTENZORG OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER SPECIFIEKE DOELGROEPEN OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER GEHANDICAPTENZORG BPV WERKBOEK, LEERJAAR 1 BOL SCHOOLJAAR 2015-2016 Summacollege Cluster Welzijn, Cultuur & Onderwijs

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

Attitudes en gedrag i.v.m. de professionele rollen van leraren in opleiding. Opdrachtenbundel

Attitudes en gedrag i.v.m. de professionele rollen van leraren in opleiding. Opdrachtenbundel Attitudes en gedrag i.v.m. de professionele rollen van leraren in opleiding Opdrachtenbundel Oefening 1: Oudercontact 1. Thema van de oefening Ouderavond. 2. Type oefening Individueel werk. 3. Opgave Algemene

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Organiseren van zorg Niveau 3

Organiseren van zorg Niveau 3 Antwoorden stellingen Organiseren van zorg Niveau 3 NU ZORG Editie 2014 Pagina 1 Hoofdstuk 1. Het zorgproces 1. De holistische mensvisie gaat uit van de hele mens. Lichamelijke, psychische en sociale aspecten

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Herkennen en behandelen MIGRAINE

Herkennen en behandelen MIGRAINE Herkennen en behandelen MIGRAINE MIGRAINE Is meer dan gewoon hoofdpijn Wat is migraine? Een migraineaanval is veel meer dan gewoon hoofdpijn, het is een hele verzameling verschijnselen waaronder zeer ernstige

Nadere informatie

1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 Opdrachtformulier Feedback geven

Nadere informatie

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Wat is communicatie LSD (luisteren, samenvatten en doorvragen) Open vragen stellen Waarderend gesprek Hoe geef je feedback (doorlopend proces) Oefenen d.m.v. rollenspellen

Nadere informatie

Voor het propedeuseprogramma Inleiding onderzoeksmethoden 2007 2008

Voor het propedeuseprogramma Inleiding onderzoeksmethoden 2007 2008 De opdracht tot observatieonderzoek Voor het propedeuseprogramma Inleiding onderzoeksmethoden 2007 2008 De grote opdracht die een verplicht onderdeel is van het programma inleiding onderzoeksmethoden is

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Het NLP communicatie model

Het NLP communicatie model Het NLP communicatie model Ontdek jouw communicatie waarnemingsfilters Leef je natuurlijk leiderschap 1 Inleiding Op het moment dat veranderingen in een organisatie plaatsvinden is communicatie één van

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO3V, niveau 4

Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO3V, niveau 4 Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO3V, niveau 4 Workshop 1: Ouderenzorg Werkproces: 1.1, 1.2, 2.1, 2.2, 2.3, 2.4, 2.6, 3.1, 3.6

Nadere informatie

Praktisch Mentaliseren

Praktisch Mentaliseren Praktisch Mentaliseren Gieke Free SPV Mary Kwint GZ-psycholoog FACT 4 persoonlijkheidsstoornissen Indeling Oefening Definitie Hechting Modi van functioneren Videofragmenten Mentaliserende interventies

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

3. Handleiding bij de peuter-estafette

3. Handleiding bij de peuter-estafette 3. Handleiding bij de peuter-estafette Voor leidinggevenden en pedagogisch medewerkers peuterspeelzaal en kinderdagverblijf Een goede overdracht waarborgt de doorgaande ontwikkeling van de peuter. Bij

Nadere informatie

Observatie- en oefenlijst voor de 'algemene gespreksvaardigheden'

Observatie- en oefenlijst voor de 'algemene gespreksvaardigheden' Observatie- en oefenlijst voor de 'algemene gespreksvaardigheden' Instructie Je treft hier een observatie- en oefenlijst aan voor het observeren van de algemene gespreksvaardigheden. Er zijn dertien clusters

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Doel A bestaat uit vier inhoudelijke elementen waar we bij stil zullen staan in deze studie:

Doel A bestaat uit vier inhoudelijke elementen waar we bij stil zullen staan in deze studie: Doel A: Geboren in het Koninkrijk : studenten zowel kerkelijk als niet-kerkelijk komen tot persoonlijke geloofsovergave aan Jezus en leren dit proces voor zichzelf verwoorden. Doel A bestaat uit vier inhoudelijke

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Handleiding Vergadertechnieken

Handleiding Vergadertechnieken Handleiding Vergadertechnieken Zelfstudie en rapporteren Bij OGO leer je niet alleen via het actief deelnemen aan groepsdiscussies, maar ook via het individueel uitvoeren van zelfstudieopdrachten (ZSO).

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK Van positieve feedback leer ik niets. INLEIDING Feedback geven en ontvangen moet je eerst oefenen en dan toepassen. In de opdrachten hieronder ga je ermee aan de slag. Doelstellingen

Nadere informatie

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Angelique van het Kaar Risbo Erasmus Universiteit Rotterdam 7 november 2012 Overzicht onderwerpen Training Didactische

Nadere informatie

DEEL A COMPETENTIEOPDRACHT LFG 2

DEEL A COMPETENTIEOPDRACHT LFG 2 DEEL A COMPETENTIEOPDRACHT COMPETENTIEOPDRACHT TOEZICHTHOUDER 1. INLEIDING Een belangrijk werkveld in de zwembadsector is het werken als lifeguard in een zwembad. Dit kan zowel in publiek zwembad, een

Nadere informatie

ALLES IS GEZEGD GEBRUIKSAANWIJZING

ALLES IS GEZEGD GEBRUIKSAANWIJZING ALLES IS GEZEGD GEBRUIKSAANWIJZING Een van de jongens De Kempenaerstraat 11B 1051 CJ Amsterdam The Netherlands www.eenvandejongens.com +31 20 894 36 28 info@eenvandejongens.nl VOORWOORD Wij zijn Anne Marieke

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

User Centred Development! UCD Werkcollege blok 1 week 3

User Centred Development! UCD Werkcollege blok 1 week 3 User Centred Development! UCD Werkcollege blok 1 week 3 Agenda! Problemen in de supermarkt! Feedback! Design review! Observatie oefening: Wat zit er in mijn tas?! Deel 1: Alleen kijken! Deel 2: Kijken

Nadere informatie

Stappenplan voor de begeleiding van individuele kinderen

Stappenplan voor de begeleiding van individuele kinderen DC 37 Stappenplan voor de begeleiding van individuele kinderen 1 Inleiding Binnen het sociaal-cultureel werk maak je normaal gesproken geen individuele plannen. Dat doe je in uitzonderlijke gevallen echter

Nadere informatie

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller Lichaamstaal en sekspraat Leonora van der Beek en Esther Keller Even voorstellen Leonora van der Beek Communicatiedeskundige Kentalis, regio west, Zoetermeer Werkzaam binnen de doelgroep Communicatief

Nadere informatie

Werk aan je winkel. Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren. Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken

Werk aan je winkel. Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren. Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken Werk aan je winkel Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken Voorwoord Dit boek is geschreven voor jou als trainer, docent of hulpverlener om aan te bieden

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Petra de Bil. Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren

Petra de Bil. Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren Petra de Bil Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren Copyright: 2004, 2014 Uitgeverij Boom Nelissen & Petra de Bil Omslag: Garage, Kampen Binnenwerk: CO2 Premedia, Amersfoort ISBN: 9789024403332

Nadere informatie

Libra R&A Revalidatie. Chronische pijnklachten van spieren en/of gewrichten. bij kinderen en jongeren

Libra R&A Revalidatie. Chronische pijnklachten van spieren en/of gewrichten. bij kinderen en jongeren Libra R&A Revalidatie Chronische pijnklachten van spieren en/of gewrichten bij kinderen en jongeren Deze folder is bedoeld voor kinderen en jongeren (of ouders/verzorgers), die in behandeling zijn bij

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5 Beleidsplan sociaal-emotionele ontwikkeling O.B.S. de Zoeker Maart 2012 Inhoudsopgave 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3 2. Beginsituatie 4 3. De gewenste

Nadere informatie

Doelen Bereiken. Van wens naar doel en van doel naar realiteit in 6 stappen. Greater Potentials Ltd. 2007 Koenraad Rau http://www.zensatie.

Doelen Bereiken. Van wens naar doel en van doel naar realiteit in 6 stappen. Greater Potentials Ltd. 2007 Koenraad Rau http://www.zensatie. Doelen Bereiken Van wens naar doel en van doel naar realiteit in 6 stappen Inleiding: - Doelen Bereiken Van Wens Naar Doel En Van Doel Naar Realiteit In 6 Stappen. In dit programma zal ik je verschillende

Nadere informatie

Training Fact Finding

Training Fact Finding Training Fact Finding Algemeen Samen met een collega-trainer, Bregje De Lannoy-Walenkamp, is een nieuwe training ontwikkeld die wij Fact Finding hebben genoemd. Wanneer er bijvoorbeeld sprake is van mogelijk

Nadere informatie

Training: (gast)psychologie

Training: (gast)psychologie Training: (gast)psychologie Training 3 Laura de la Mar Gemeente Oldenzaal Facilitair 8 januari 2015 1. Terugblik training 2 en opdracht bespreken 2. Zelfkennis 3. Wie is je klant? 4. Wat zijn je uitdagingen?

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

gedragen. Een belangrijke factor daarbij is de functie van ons verstand.

gedragen. Een belangrijke factor daarbij is de functie van ons verstand. inleiding Soms zijn we als mensen zo sterk met onze gedachten bezig,dat we bijna vergeten om in het hier en nu te leven.als ik op een stralendedagdoorde stad loop zie ik toch veel mensen in gedachten eigenlijk

Nadere informatie

Communicatiestijlen Rapport

Communicatiestijlen Rapport GITP Datum Deelnemer Beoordelen en Ontwikkelen > 04 092007 > Voorbeeldpersoon www.gitp.nl Communicatiestijlen Rapport Project Voorbeeldproject Deelnemer Voorbeeldpersoon Pakket Voorbeeld-V-486 Rapport

Nadere informatie

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen!

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Workshop NEVI Inkoopdag, 25 juni 2015 Joost van Eijk Remco Kramers Agenda Even voorstellen Wat is Het NIC? Wat zijn jullie verwachtingen? Jouw grondhouding

Nadere informatie

Gatekeeper training. 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks

Gatekeeper training. 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks Gatekeeper training 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks Gatekeepers Jullie gaan deuren openen naar hulp voor mensen die gevaar lopen zichzelf wat aan te doen waarom 1600 suïcides per jaar waarvan

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio

Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio Supplement b. Functie evaluator multidisciplinair oefenen Functie zoals genoemd in artikel 2 lid 3 sub b Besluit personeel veiligheidsregio

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

HHC Quick Stick. Cursus Weerbaarheid Clubscheidsrechters. Cursus weerbaarheid HHC Quick Stick Wijnand Bruin 2014 1

HHC Quick Stick. Cursus Weerbaarheid Clubscheidsrechters. Cursus weerbaarheid HHC Quick Stick Wijnand Bruin 2014 1 HHC Quick Stick Cursus Weerbaarheid Clubscheidsrechters Cursus weerbaarheid HHC Quick Stick Wijnand Bruin 2014 1 Inleiding 2 Tsja, weerbaarheid. Daar sta je dan op een verrekt groot veld. Veel groter dan

Nadere informatie

Anneke Durlinger Tjoys training, coaching & consulting T 06 51516208 tjoys@xs4all.nl www.tjoys.nl

Anneke Durlinger Tjoys training, coaching & consulting T 06 51516208 tjoys@xs4all.nl www.tjoys.nl Groepsrapport In dit artikel ga ik met name in op groepsrapport in een trainingssituatie. Het laat zich echter ook makkelijk en zinvol relateren aan vergaderingen, teambijeenkomsten, projectgroepen etc.

Nadere informatie

Het ondersteuningsplan in schema

Het ondersteuningsplan in schema DC 35 Het ondersteuningsplan in schema 1 Inleiding Dit dc-thema geeft je een schematische weergave van het ondersteuningsplan. Je vindt een utwerking van: Stap 1 De beginsituatie vaststellen Stap 2 Probleem

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen - Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - Belangrijke namen 7 luisteren karaktereigenschappen 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE Werkplezier Spel Heb je plezier in je werk? Dat is een vraag die regelmatig wordt gesteld. Is je antwoord ja, dan is de kunst dit zo te houden.

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Basisvaardigheden voor zorg & welzijn Marieta Koopmans Ron Groothuis (red.) Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen 1 COMMUNICATIE EN FEEDBACK Stel je de volgende situatie

Nadere informatie

Emotionele Intelligentie

Emotionele Intelligentie Emotionele Intelligentie ubeon Academy Programma Emotionele intelligentie (EQ) staat voor het vermogen om eigen en andermans gevoelens te herkennen en er op effectieve wijze mee om te gaan. 70 % van communicatie

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Aangepast aan de situatie bij Gastouderbureau MiKado VERSIE augustus 2015 Een woord vooraf Wij bieden u bij deze een herziene versie van de Meldcode huiselijk

Nadere informatie

LEERGEBIED MAATSCHAPPIJ-ORIËNTATIE

LEERGEBIED MAATSCHAPPIJ-ORIËNTATIE Vlaamse Onderwijsraad Raad Levenslang en Levensbreed Leren Kunstlaan 6 bus 6 26 februari 2008 1210 Brussel RLLL/ET/ADV/005bijl3 Bijlage bij het Vlor-advies LEERGEBIED MAATSCHAPPIJ-ORIËNTATIE Opleiding

Nadere informatie

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang)

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang) Workshop Taal, veel meer dan praten. Koolhof Coaching en Training Over de complexiteit van communicatie Onderwerp: Uitgangspunt: communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren,

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

ken jezelf en en verbeter je relaties met anderen

ken jezelf en en verbeter je relaties met anderen DISC KLEURENTRAININGEN: ken jezelf en en verbeter je relaties verbeter met anderen je relaties met anderen Waarom klikt het met de ene persoon direct en verloopt het contact met andere altijd moeizaam?

Nadere informatie

BPV Styling Design 3e jaars cohort 2009 2010

BPV Styling Design 3e jaars cohort 2009 2010 BPV Styling Design 3 e jaars cohort 2009 2010 BPV STYLING DESIGN 3 e jaar 2011-2012 Voor je ligt het werkboek voor de BPV-periode van het 3 e jaar, deze stage beslaat 20 weken. Deze periode loopt van 12-09-11

Nadere informatie

Accent op improvisatie

Accent op improvisatie onderdeel: improvisatie Titel: Bij de dokter Graad: 2 Accent op improvisatie Aan al deze doelen wordt gewerkt, toch duidt u best aan welke u in de verf wil zetten. Leerplandoelnummer Leerplandoel uitgeschreven

Nadere informatie

Informatiebrochure. Profielwerkstuk HAVO Colegio Arubano

Informatiebrochure. Profielwerkstuk HAVO Colegio Arubano Informatiebrochure Profielwerkstuk HAVO Colegio Arubano 2011-2012 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Het profielwerkstuk 4 Beoordelingsmomenten 6 Het schriftelijk verslag 7 Eindbeoordeling profielwerkstuk 8 2

Nadere informatie

Handleiding Plannen van Zorg BBL-CombiCare Gehandicaptenzorg Verzorgende-IG/Medewerker Maatschappelijke Zorg

Handleiding Plannen van Zorg BBL-CombiCare Gehandicaptenzorg Verzorgende-IG/Medewerker Maatschappelijke Zorg Handleiding Plannen van Zorg BBL-CombiCare Gehandicaptenzorg Verzorgende-IG/Medewerker Maatschappelijke Zorg Werkproces VZ-IG 1.1 Stelt (mede) het zorgplan op De verzorgende-ig verzamelt gegevens om de

Nadere informatie

10 Gouden Tips voor Professioneel Relatiebeheer

10 Gouden Tips voor Professioneel Relatiebeheer 2 Inhoudsopgave Inleiding ----------------------------------------------------------- 5 Wees je bewust van je doel -------------------------------------- 6 Bellen: een uitstekend instrument -------------------------------

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ...

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ... P1 VOORBEELD OBSERVATIE-INSTRUMENT GROEP klantgerichtheid klanteninzicht groepsdynamica omgaan met diversiteit PRESENTATIE stemgebruik taalvaardigheid non-verbaal communiceren professionele houding PERSOON

Nadere informatie

Werkbladen Hondengedrag: Kalmerende signalen

Werkbladen Hondengedrag: Kalmerende signalen Werkbladen Hondengedrag: Kalmerende signalen Figuur 1: Artikel NRC Blaffende honden De wetenschappers in het bovenstaande artikel denken dat honden hard hun best doen om met ons te communiceren op de manier

Nadere informatie

16/06/2014 CRITERIUMGERICHT INTERVIEW HET GEBRUIK VAN CRITERIUMGERICHT INTERVIEW IN EEN EVC-PROCEDURE

16/06/2014 CRITERIUMGERICHT INTERVIEW HET GEBRUIK VAN CRITERIUMGERICHT INTERVIEW IN EEN EVC-PROCEDURE HET GEBRUIK VAN CRITERIUMGERICHT INTERVIEW IN EEN EVC-PROCEDURE Karine Janssens Brussel 17 juni 2014 CRITERIUMGERICHT INTERVIEW Interviewtechniek Gestructureerd Focus = gedrag Doel = competentie beoordelen

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie