BEVOLKINGSPROGNOSE PURMEREND

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BEVOLKINGSPROGNOSE PURMEREND 2013-2028"

Transcriptie

1 BEVOLKINGSPROGNOSE PURMEREND

2

3 BEVOLKINGSPROGNOSE PURMEREND

4 Colofon Uitgevoerd door: Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Saskia Hofstede Pronexus Bram van der Klauw Publicatiedatum: Mei 2013 Verkrijgbaar bij: Gemeente Purmerend Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Purmersteenweg 42 Telefoon Tabellen en figuren zijn ook verkrijgbaar in Excel. Digitaal rapport: 2

5 Inhoudsopgave Samenvatting Inleiding Bevolkingsontwikkeling tot Factoren die effect hebben op de omvang van de bevolking Woningbouw Vestiging en vertrek Geboorte en sterfte Prognoses Prognose totaal aantal inwoners Prognose vergrijzing Prognose doelgroepen decentralisaties Prognose per wijk Bijlage 1: Tabel prognose Purmerend Bijlage 2: Tabel prognose wijken Bijlage 3: Tabel prognoses voor Kadernota en decentralisaties Bijlage 4: Tabel prognose per wijk en leeftijd

6 4

7 Samenvatting Grote demografische veranderingen op komst voor Purmerend Tot nu toe had Purmerend al te maken met grote demografische veranderingen. Die veranderingen waren in één woord te vangen: 'groei'. In de nabije toekomst komt er een wending in de aard van de demografische ontwikkelingen. De belangrijkste trends zullen zijn: Daling van het inwoneraantal vanaf ongeveer Woningbouwplanning en het halen van inwoners onzeker. Purmerend is niet langer een vestigingsstad. Aantal sterfgevallen gaat aantal geboorten overtreffen. Sterkere vergrijzing en ontgroening dan de rest van Nederland. Daling van potentiële beroepsbevolking. Bevolkingsomvang van de wijken wordt stabiel. Een daling van het inwoneraantal vanaf ongeveer De verwachting is dat Purmerend de komende 15 jaar rond de inwoners zal blijven. In 2016 zullen we waarschijnlijk de grens passeren. Rond 2021 zal Purmerend het hoogtepunt bereiken, met ongeveer inwoners. Daarna zet de daling in, en we komen in 2028 uit op het niveau waar we nu op zitten. Van 1960 tot 2013 groeit de bevolking jaarlijks met gemiddeld inwoners. Als we inzoomen op een kortere periode, namelijk de laatste vijf jaar, dan is de jaarlijkse gemiddelde toename van het aantal inwoners ongeveer 200. Woningbouwplanning en het halen van inwoners onzeker. Het is onzeker of we de inwoners grens echt gaan passeren. De precieze inwoneraantallen zijn moeilijk te voorspellen, maar de beweging -van eerst stijgen en daarna dalen- is een realistische inschatting. Mocht de woningbouw worden belemmerd doordat de economische crisis aanhoudt, dan is het aannemelijk dat we inwoners niet halen. Purmerend is niet langer een vestigingsstad Dat de bevolking van Purmerend zo is gegroeid, is voor het grootste deel te danken aan mensen van buiten de stad die hier komen wonen: de vestigers. Maar het aantal vestigers gaat teruglopen. De afgelopen vijf jaar kwamen er zich gemiddeld mensen per jaar vestigen in Purmerend. De verwachting is dat vestiging de komende jaren geleidelijk gaat dalen, tot we in 2028 op het niveau zitten van ongeveer vestigers per jaar. Tot nu toe overtrof aantal vestigers het aantal vertrekkers altijd, en vaak zelfs in grote mate. Het aantal mensen dat Purmerend verlaat om ergens anders te gaan wonen, is heel stabiel (het schommelt rond de verhuizers per jaar). In de toekomst zullen vestiging en vertrek elkaar ongeveer in evenwicht houden. Er zullen dus maar weinig Purmerenders bij komen door verhuisbewegingen. 5

8 Aantal sterfgevallen gaat aantal geboorten overtreffen. Tot nu toe was er sprake van een positieve natuurlijke aanwas: elk jaar overtrof het aantal geboorten het aantal sterfgevallen in de stad. Hier gaat verandering in komen. De verwachting is dat er in 2016 voor het eerst sprake zal zijn van een negatieve natuurlijke aanwas. Er zal vanaf dan elk jaar een stijging van het aantal sterfgevallen zijn, terwijl het aantal geboorten jaarlijks heel licht daalt. Sterkere vergrijzing en ontgroening dan de rest van Nederland. Het percentage 65-plussers in Purmerend is 16,8%. Dat is gelijk aan het landelijke percentage 65- plussers (ook 16,8%). Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) verwacht dat dit percentage voor Nederland in 2028 zal liggen op 23,0. Voor Purmerend verwachten we een grotere stijging, namelijk naar 24,4%. Het aantal 65-plussers gaat de komende 15 jaar stijgen van naar Dat is een stijging van ruim inwoners van 65 jaar en ouder. Ook het aantal 75-plussers en 85-plussers groeit. Tegelijkertijd met de vergrijzing krijgt de stad te maken met ontgroening. Het aandeel 0 tot 15-jarigen in de samenleving neemt in onze stad sterk af (-13,6%). In Nederland is de daling van het aantal jongeren minder sterk (-3,1%). Daling van potentiële beroepsbevolking. De groep 15 tot 65 jaar zal kleiner worden in Nederland (-3,4%) en in Purmerend (-7,9 %). Bevolkingsomvang van de wijken stabiel Vanaf 1975 zijn er veel nieuwe wijken gebouwd, die allemaal zorgden voor flinke bevolkingsgroei. De bevolkingsomvang per wijk zal in de toekomst veel rustiger zijn. Er zullen nog wel wat schommelingen plaatsvinden, maar niet meer zo heftig als voorheen. De grootste groei zal plaatsvinden in de buurt Europa van de wijk Weidevenne. Daar komen nog ruim mensen wonen. De groei van Weidevenne in totaal is echter een stuk lager, namelijk ruim nieuwe inwoners. Dat komt omdat er in de buurt Europa groei zal zijn, maar in de andere buurten gaat het inwoneraantal dalen. De bevolking in Centrum gaat ook groeien, daar komen ongeveer 560 mensen bij (+13,5%). Van de 560 nieuwe toekomstige bewoners van Centrum is een groot deel 65 jaar of ouder, namelijk

9 1 Inleiding Op 1 januari 2013 heeft Purmerend inwoners. Hoewel de grens van inwoners binnen handbereik lijkt, is het nog onzeker of we grens gaan passeren. De prognose van het totaal aantal inwoners voor de komende 15 jaar is minder vast dan de bevolkingsprognoses die in voorgaande jaren zijn uitgegeven. De reden daarvoor is de aanhoudende crisis, en terugnemende woningbouw. De toekomstige woningbouw heeft veruit de belangrijkste invloed op het inwoneraantal. Het is nu moeilijk om het aantal huizen dat gebouwd gaat worden te voorspellen, en dat geldt dus ook voor het aantal Purmerenders. Het is belangrijk om dit als achtergrondinformatie te hebben bij het lezen van dit rapport. Hoewel de grens lastig te voorspellen is, weten we wél wat de belangrijkste trends zullen zijn in de demografie van onze stad. Het is bijvoorbeeld vrij zeker dat we vanaf nu te maken gaan krijgen met een sterfteoverschot, in plaats van een geboorteoverschot. De grootste trends komen uitgebreid aan de orde in de komende hoofdstukken. De Bevolkingsprognose geeft antwoord op de vraag: Wat zijn de te verwachten trends in de bevolking van Purmerend in de komende 15 jaar? Daarbij komen de volgende onderwerpen aan de orde: Hoe heeft de bevolking zich tot nu toe ontwikkeld, en in hoeverre wijkt dat af van de vorige bevolkingsprognose 1? Wat verwachten we in de woningbouw? Wat worden de trends betreffende geboorte en sterfte? Wat worden de trends in verhuizingen (vestiging, vertrek en verhuizingen binnen de stad)? Welke omvang verwachten we voor de inwoneraantallen voor de hele stad en per wijk? Wat zal de toekomstige omvang zijn van de doelgroepen van de naderende decentralisaties? 1 Poorten, J. van (2011). Bevolkingsprognose Gemeente Purmerend. 7

10 2 Bevolkingsontwikkeling tot nu Purmerend is een stad die al decennia mensen trekt om er te komen wonen (zie Figuur 1). In bijna alle voorgaande jaren zien we dat het aantal mensen dat zich in Purmerend vestigt, het aantal mensen dat vertrekt overtreft. In andere woorden: tot nu toe is er bijna altijd sprake geweest van een positief migratiesaldo. Dezelfde positieve trend is te zien in de natuurlijke aanwas (geboorte min sterfte). Het aantal geboorten is bijna elk jaar hoger geweest dan het aantal sterfgevallen. De aantallen migranten zijn hoger dan het aantal geboorten en sterfgevallen. Dat de bevolking van Purmerend zo is gegroeid, is dus meer beïnvloed door verhuizingen dan door natuurlijke aanwas. In Figuur 1 is ook duidelijk te zien dan de lijnen van vestiging en vertrek steeds dichter bij elkaar komen. In 2013 zijn ze bijna gelijk aan elkaar, het aantal mensen dat hier komt wonen is ongeveer gelijk aan het aantal vertrekkers. Het totaal aantal inwoners van Purmerend verandert dus niet meer zo veel door verhuizingen. Hetzelfde geldt voor geboorte en sterfte: die lijnen raken elkaar ook bijna. In hoofdstuk 3 staat wat we de komende 15 jaar verwachten voor geboorte, sterfte en migratie Geboorte Sterfte Vestiging Vertrek Figuur 1 Geboorte, sterfte, vestiging en vertrek in Purmerend, nu Nu helder is welke veranderingen in migratie en natuurlijke aanwas de afgelopen 50 jaar hebben plaatsgevonden, zoemen we in op de afgelopen twee jaar. De vorige bevolkingsprognose is verschenen in 2011, en de eerste stap in het maken van nieuwe prognosecijfers is te onderzoeken in hoeverre de voorspellingen uit dat rapport waarheid zijn geworden. Daarbij wordt gekeken naar de werkelijke bevolkingsontwikkeling is geweest en of het verwachte aantal nieuwbouwwoningen is gerealiseerd. 8

11 Op 1 januari 2011 woonden er mensen in Purmerend en een jaar later (1 januari 2012) waren dat er In 2011 is de bevolking van Purmerend dus met 28 personen toegenomen. Op 31 december 2012 woonden er personen in Purmerend. De bevolking van Purmerend is in 2012 met 222 personen toegenomen. In totaal is de bevolking de afgelopen twee jaar dus gegroeid met 250 inwoners (28 in 2011, en 222 in 2012). De vorige bevolkingsprognose voorspelde echter een toename in de bevolking van 712 (417 in 2011, en 295 in 2012). Dit betekent dat er de laatste twee jaar 462 minder inwoners bijgekomen zijn dan in de vorige bevolkingsprognose werd voorspeld. Tabel 1: Loop van de bevolking in Purmerend (voorspeld en werkelijk), Bevolking 1 januari Geboren Overleden Natuurlijke aanwas Vestiging Vertrek Migratie -saldo Totale toename Bevolking 31 december Werkelijk Voorspeld Verschil Werkelijk Voorspeld Verschil *Inclusief administratieve correcties 9

12 3 Factoren die effect hebben op de omvang van de bevolking Het totaal aantal inwoners van Purmerend wordt beïnvloed door het aantal geboorten, overledenen, vestigers, vertrekkers en woningen. Uit een berekening aan de hand van deze cijfers van de afgelopen 50 jaar blijkt dat het aantal woningen veruit het belangrijkste factor is bij veranderingen in het inwoneraantal 2. Wat we voor de toekomst verwachten voor deze factoren, is de basis waarop de bevolkingsprognose rust. In de volgende paragrafen worden alle factoren toegelicht met hun achtergrond en toekomst. Bij het berekenen van de toekomstige bevolking, zijn van de bovenstaande factoren de cijfers van de afgelopen vijf jaar als uitgangspunt genomen. 3.1 Woningbouw Volgens de woningbouwplanning van februari 2013 van team Projecten (zie Tabel 2) zullen er de komende twaalf jaar nog ongeveer woningen worden gebouwd. Ongeveer daarvan komen in Weidevenne, vooral in de buurt Europa. Op korte termijn (tot 2017) zullen daar tussen de 120 en 180 woningen per jaar worden opgeleverd. Op lange termijn (2017 en later) zullen in totaal nog 400 woningen worden opgeleverd, vooral in de Kop van West. In het Centrum zullen er 360 woningen bij komen. Het grootste deel van de nieuwe woningen vallen onder de herontwikkeling van de Brantjesoever (het voormalige 'Big Boss'-terrein) en de Nukahal/Schapenmarkt (grenzend aan de Koemarkt). De herinrichting van Wheermolen-West levert de in komende jaren nog bijna 400 woningen op. Het is nog onduidelijk of en hoeveel woningen er zullen komen op Kwadijkerpark. De bouw is in ieder geval voor de komende twee jaar stilgelegd. In de bevolkingsprognose gaan we uit van 240 woningen op lange termijn (dus in 2017 en verder). Tabel 2: Woningbouwplanning Purmerend per wijk, Jaarlijks Totaal Centrum Overwhere Wheermolen Gors Purmer-Noord Purmer-Zuid Weidevenne (Afrika) Weidevenne (Europa) Totaal Bron: gemeente Purmerend, team Projecten (februari 2013) 2 Effect van geboorten, sterfte, vestigers, vertrekkers en woningbouw op inwoneraantal Purmerend 1960 tot 2011 (R²=.997. Bèta's: Geboorte (.057), Vestiging (-.060), Vertrek (.070), Woningvoorraad (.949). Sterfte heeft geen significant effect. Voor volledige analyse: 10

13 'Extra woningen' leveren tegenwoordig minder inwoners op Purmerend is gewend aan groei. De afgelopen 50 jaar stonden in het teken van groei, het aantal inwoners steeg elk jaar behoorlijk (zie Figuur 2). Van 1960 tot 2013 groeit de bevolking jaarlijks met gemiddeld inwoners. Dat lijkt veel, maar als we alleen naar de groei van de afgelopen 10 jaar kijken, dan wordt het gemiddelde een stuk lager, namelijk 450. De laatste vijf jaar is de jaarlijkse gemiddelde toename van het aantal inwoners ruim Bevolkingsgroei Woningengroei Figuur 2: Bevolkingsgroei en groei van de woningvoorraad Purmerend In Figuur 2 staat behalve de jaarlijkse bevolkingsgroei ook de groei van de woningvoorraad per jaar. De woningvoorraad is het totaal van de koop- en huurwoningen in de stad op 1 januari. Naast het totaal aantal woningen is ook de toename van de woningvoorraad in een jaar een belangrijk cijfer. Voor het aantal woningen dat er per saldo bij komt in een jaar (dus de bouw min de sloop), wordt hier de term 'extra woningen' gebruikt. De bevolkingsgroei lag in het verleden meestal flink boven de woninggroei. De verhouding tussen deze twee lijnen geeft aan hoeveel inwoners er bij komen per 'extra woning'. Het geeft een indruk wat het bouwen van 'extra huizen' voor gevolgen heeft voor de totale bevolkingsomvang. De verhouding tussen de bevolkingsgroei en de groei van de woningvoorraad daalt. De afgelopen 13 jaar, namelijk van 2000 tot 2013, komen er gemiddeld 1,24 inwoners bij voor elke 'extra woning'. Maar als we alleen de afgelopen vijf jaar bekijken, dan is dat een stuk lager, namelijk 0,5 nieuwe inwoners voor elke 'extra woning'. Het feit dat een 'extra woning' in verhouding minder inwoners oplevert dan vroeger is een nieuwe trend voor Purmerend, en een belangrijk gegeven voor deze prognose. Dat 'extra woningen' tegenwoordig minder inwoners opleveren heeft een aantal redenen: De gemiddelde woningbezetting daalt Purmerenders maken wooncarrière binnen de stad Het aantal vestigers daalt (zie paragraaf 3.2) 11

14 De gemiddelde woningbezetting daalt Het gemiddeld aantal bewoners per huis (de gemiddelde woningbezetting) neemt af (zie Figuur 3). Dit is een landelijke trend, die al jaren gaande is. In 1960 woonden er in Nederland gemiddeld vier (4,0) personen in een huis. Dat gemiddelde zakt heel geleidelijk en gelijkmatig, en in 2011 heeft een woning gemiddeld 2,3 bewoners. De gemiddelde woningbezetting in Purmerend is vrijwel gelijk, namelijk 3,9 in 1960 en 2,3 in Gem. aantal bewoners per woning 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0, Figuur 3: Gemiddelde woningbezetting in Purmerend, Purmerenders maken wooncarrière Niet alleen komen hier mensen wonen, ze blijven hier ook wonen. Het zijn voornamelijk de vestigers (ongeveer 3000 per jaar) die voor groei van het bevolkingsaantal zorgen. Geboorten leveren een stuk minder nieuwe Purmerenders op (ongeveer 700 per jaar). Als je als stad wil groeien, heb je dus vestigers nodig. Voor vestigers zijn 'extra woningen' nodig (een toename van de woningvoorraad). Maar de 'extra huizen' worden niet langer 'als vanzelf' gevuld met vestigers van buiten. Purmerenders verhuizen ook binnen de stad, en het zijn vooral Purmerenders die in de 'nieuwe woningen' gaan wonen, en daardoor neemt het totale inwoneraantal van Purmerend minder snel toe. Jaarlijks verhuizen gemiddeld Purmerenders binnen de stadgrenzen verhuist (zie Figuur 4). Het aantal verhuizingen binnen de stad is sinds de jaren '80 stabiel. Het zijn bijvoorbeeld Purmerenders die een mooiere woning willen, stellen die kinderen krijgen of jongeren die het huis uit gaan. 12

15 Personen verhuizend binnen Purmerend Figuur 4: Personen verhuizend binnen Purmerend, In 2012 verhuisde er Purmerenders binnen de stad (zie Tabel 3). Overwhere stond bovenaan wat betreft binnenkomende verhuizers, hier kregen 774 Purmerenders een nieuwe woning. In Overwhere is in het gebied rond de Wagenweg veel nieuwbouw opgeleverd (Het Plateel). Bovendien zijn er zorgcomplexen voor ouderen en gehandicapten in Overwhere (De Tien Gemeenten, Novawhere, Jaap van Praaghuis en de Prinsenstichting). Dit soort woningen heeft over het algemeen een groter verloop dan overige woningen. Op de tweede en derde plaats stonden Weidevenne (764) en Purmer-Noord (525). Dit zijn tevens de wijken waarin verhuizen binnen de eigen wijk populair is. Voor heel Purmerend geldt dat 33 procent van alle verhuizingen gebeurt binnen de eigen wijk. In Overwhere (278), Weidevenne (269), en Purmer-Noord (229) vonden in 2012 de meeste verhuizingen binnen de eigen wijk plaats. Naast het feit dat de gemiddelde woningbezetting daalt, en Purmerenders verhuizen binnen de stad, neemt ook het aantal vestigers af. Dat wordt toegelicht in de volgende paragraaf. Tabel 3: Personen verhuizend binnen Purmerend naar wijk, Centrum Gors Overwhere Wheermolen Purmer- Noord Purmer- Zuid Weidevenne Totaal Centrum Overwhere Wheermolen Gors Purmer-Noord Purmer-Zuid Weidevenne Totaal

16 3.2 Vestiging en vertrek De afgelopen vijf jaar kwamen er zich gemiddeld mensen per jaar vestigen in Purmerend (zie Figuur 5). Tussen 2000 en 2013 waren dat er zelfs gemiddeld per jaar. De verwachting is dat vestiging de komende jaren geleidelijk gaat dalen, tot we in 2028 op het niveau zitten van ongeveer vestigers per jaar. Dit heeft grote gevolgen voor de demografie van Purmerend. Tot nu toe overtrof aantal vestigers het aantal vertrekkers altijd, en vaak zelfs in grote mate. In de toekomst zullen vestiging en vertrek elkaar ongeveer in evenwicht houden (zie Figuur 6). Dat betekent dat het migratiesaldo daalt van gemiddeld 500 naar 100 (zie Figuur 7). Er zullen dus maar weinig Purmerenders bij komen door verhuisbewegingen. De grote instroom van jonge gezinnen die zo kenmerkend was voor de groei van Purmerend komt ook tot een halt, en Purmerend wordt -net als de rest van Nederland- steeds grijzer Vestiging Vertrek Figuur 5: Vestiging en vertrek uit Purmerend, Woningbouw zorgt niet langer voor een hoog migratiesaldo De overtuiging dat het bouwen van nieuwbouwhuizen vanzelf veel nieuwe, jonge vestigers van buiten de stad oplevert, gaat niet meer op. In paragraaf 3.1 beschreven we de verhouding tussen de hoeveelheid woningen die er in een jaar bij komt, de groei van het bevolkingsaantal van dat jaar. Deze verhouding liet zien dat het totaal aantal inwoners minder groeit door het bouwen van huizen dan vroeger Naast deze verhouding is nog er een andere verhouding informatief, namelijk die tussen de hoeveelheid woningen en het migratiesaldo. Het migratiesaldo is het aantal vestigers min het aantal vetrekkers in één jaar. Een positief migratiesaldo wil dus zeggen dat er dat jaar méér mensen van buiten in Purmerend kwamen wonen, dan dat er Purmerenders verhuisden naar een andere gemeente. Door te kijken naar het migratiesaldo per 'extra woning' krijgen we een indruk van hoeveel mensen Purmerend van buiten binnenhaalt. Dat verhoudingscijfer wordt in de bevolkingsprognose gebruikt om te bepalen hoeveel vestigers de huidige woningbouwplanning zal gaan opleveren. Tussen 1998 en 2008 was het migratiesaldo per 14

17 'extra' woning gemiddeld 1,34. In de periode 2008 tot en met 2012 zakte dat naar gemiddeld 0,50. Eén 'extra huis' leverde dus effectief 0,5 extra inwoners door migratie op. Bij het bepalen van het toekomstig aantal inwoners wordt uitgegaan van een verhoudingscijfer dat tussen de 1,34 en 0,50 ligt, namelijk Vestiging Vertrek Figuur 6: Vestiging en vertrek Purmerend, Migratiesaldo Figuur 7: Migratiesaldo Purmerend,

18 Migranten Vestiging in Purmerend Vertrek naar Amsterdam Migratiesaldo Purmerend- Amsterdam Figuur 8: Migratie Purmerend - Amsterdam, ,5 4,0 Migratiewoning per 'extra woning' 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0, Figuur 9: Migratiesaldo per 'extra woning' in Purmerend, Vertrek uit Purmerend is stabiel Het aantal mensen dat Purmerend verlaat om ergens anders te gaan wonen, is heel stabiel (het schommelt rond de verhuizers per jaar). In deze prognose gaan we er van uit dat het totaal aantal vertrekkers de komende jaren ongeveer zal blijven (zie Figuur 6). De meeste vertrekkers gaan in Amsterdam wonen, dat zijn er ongeveer 550 per jaar. Figuur 10 laat zien dat het grootste deel van de verhuizers is tussen de 15 en 29 jaar oud is (60%). De op één na 16

19 grootste leeftijdsgroep is die van 30 tot en met 45 jarigen (19%). Van alle vetrekkers naar Amsterdam is slechts 12% getrouwd of heeft een geregistreerde partner Figuur 10: Leeftijd van Purmerenders die vertrekken naar Amsterdam, Geboorte en sterfte We bevinden ons demografische gezien- op een bijzonder tijstip voor Purmerend. Purmerend heeft namelijk altijd te maken gehad met een geboorteoverschot: binnen elk kalenderjaar werden er meer mensen geboren dan er dood gaan (zie Figuur 11). Purmerend was altijd een groeiende gemeente, en we trokken jonge mensen aan. Maar Purmerenders worden ouder. In 1988 was de gemiddelde leeftijd van Purmerenders 33,9 jaar, in 2013 is dat 40,8 (zie Tabel 4). Figuur 12 laat duidelijk zien dat de laatste jaren het aantal geboorten afneemt, en het aantal sterfgevallen toeneemt. In 2013 is het geboorteoverschot nog maar 67. De lijnen raken elkaar dus bijna. De verwachting is dat er in 2016 voor het eerst sprake zal zijn van een negatieve natuurlijke aanwas. Er zullen dan elk jaar meer sterfgevallen zijn, terwijl het aantal geboorten heel licht daalt. Tabel 4: Gemiddelde 3 leeftijd op 1 januari Nederland 35,7 40,3 43,0 Purmerend 33,9 40,8 44,7 3 Voor 1988 en 2013 geldt dat personen die ouder dan 95 zijn, in de berekening zijn meegenomen met leeftijd

20 Inwoners Geboorte Sterfte Figuur 11: Geboorte en sterfte in Purmerend, Inwoners Geboorte Sterfte Figuur 12: Geboorte en sterfte in Purmerend, Sterfte stijgt Terwijl geboorten nog wel eens wat schommelingen laten zien (zie Figuur 11), klimt de sterfte heel stabiel. Hoe meer inwoners Purmerend heeft, hoe hoger het sterftecijfer wordt 4. Het aandeel sterfgevallen op de totale bevolking is sinds 2000 stabiel, gemiddeld 0.82% (Nederland 0,84%). 4 Pearson's correlation coëfficiënt inwoneraantal en sterfte: (significant bij 99% betrouwbaarheidsinterval) 18

21 Tussen 2000 en 2013 stierven er gemiddeld 631 Purmerenders per jaar. Het gemiddelde aantal sterfgevallen zal tussen nu en 2028 hoger zijn, namelijk 847. Hoewel de sterfte dus toeneemt, hebben we in eerdere bevolkingsprognoses de toekomstige sterfte iets te hoog geschat. In deze prognose hanteren we daarom een voorzichtiger sterftecijfer. Overige factoren Voor de vruchtbaarheid is het gemiddelde van de laatste vijf jaar doorgetrokken naar de toekomst. In de prognose wordt ook de verhouding tussen het aantal mannen en vrouwen meegenomen. In Purmerend zijn iets meer vrouwen dan mannen: 51,6 van de 100 inwoners is vrouw. 19

22 4 Prognoses 4.1 Prognose totaal aantal inwoners De verwachting is dat Purmerend de komende 15 jaar rond de inwoners zal blijven (zie Figuur 13 en Tabel 5). In 2016 zullen we waarschijnlijk de grens passeren. Rond 2021 zal Purmerend het hoogtepunt bereiken, met ongeveer inwoners. Daarna zet de daling in, en we komen in 2028 uit op het niveau waar we nu op zitten Figuur 13: Bevolkingsontwikkeling Purmerend, Het is onzeker of we de inwoners grens echt gaan passeren. De precieze inwoneraantallen zijn moeilijk te voorspellen, maar de beweging -van eerst stijgen en daarna dalen- is een realistische inschatting. In het geval dat we de grens passeren, is het aannemelijk dat we dat inwoneraantal niet langer dan een jaar of tien zullen vasthouden. De belangrijkste reden voor twijfel is het onzekere karakter van de woningbouwplanning. Gaan we daadwerkelijk nog woningen bouwen de komende 15 jaar? En wat voor mensen gaan daar dan wonen? Bij de voorspelling dat we de grens met ongeveer 350 inwoners gaan passeren, is uitgegaan van een optimistisch scenario. Een optimistisch scenario houdt in dat de huizenmarkt de komende jaren aantrekt, en ten minste de nu geplande woningbouwplannen worden uitgevoerd. In dit scenario is het een voorwaarde dat we met de woningbouw vestigers aantrekken, dus dat er niet- Purmerenders hier komen wonen. Mocht de woningbouw worden belemmerd doordat de economische crisis aanhoudt, dan is het aannemelijk dat we inwoners niet halen. 20

23 Tabel 5: Prognose woningen en inwoners Purmerend, Jaar Woningen Inwoners Prognose vergrijzing Purmerend wordt ouder, dat is een reëel vooruitzicht. Tabel 4 laat zien dat de gemiddelde leeftijd van de Purmerenders gaat stijgen van 40,8 (in 2013) naar 44,7 (in 2028). Het aantal 65-plussers de komende 15 jaar stijgen van naar (zie Figuur 14). Dat is een stijging van ruim inwoners van 65 jaar en ouder. Ook het aantal 75-plussers en 85-plussers groeit. Inwoners plussers 75-plussers 85-plussers Figuur 14: Prognose 65-, 75- en 85-plussers in Purmerend, Tegelijkertijd met de vergrijzing krijgt de stad te maken met ontgroening (zie paragraaf 4.3). Door deze twee ontwikkelingen zal de bevolkingspiramide een 'zwaardere top' krijgen (zie en Figuur 15). Op dit moment staat Overwhere bovenaan wat betreft het aantal 65-plussers, daar wonen er Hier komen er de komende 15 jaar ongeveer 600 bij, en dan staat het totaal op ruim Overwhere en 21

24 Weidevenne zullen dan het grootste aantal 65-plussers hebben. Van alle wijken zal de grootste groei van het aantal 65-plussers in Weidevenne plaatsvinden. Daar wonen nu bijna plussers, en dat aantal gaat de komende 15 jaar stijgen met naar bijna in Mannen Vrouwen Mannen 2028 Mannen 2013 Vrouwen 2028 Vrouwen 2013 Figuur 15 Bevolkingspiramide Purmerend, 2013 en In 2013 is 16,8 % van de Purmerend 65 jaar of ouder. Dat is gelijk aan het percentage 65-plussers in heel Nederland, namelijk ook 16,8%. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) verwacht dat dit percentage voor Nederland in 2028 zal liggen op 23,0. Voor Purmerend verwachten we een grotere stijging, namelijk naar 24,4%. In 2028 heeft Purmerend ook een hoger percentage 65-plussers dan Noord-Holland 5 (21,2%) en een veel hoger percentage dan Amsterdam (14,6%). De provincies Gelderland, Friesland, Zeeland, Drenthe en Limburg kunnen rekenen op een sterkere vergrijzing dan Purmerend. De groep 15 tot 65 jaar zal kleiner worden in Nederland (-3,4%) en in Purmerend (-7,9 %). Het aandeel 0 tot 15-jarigen in de samenleving neemt in onze stad sterk af (-13,6%), in Nederland is die daling van de jongeren minder sterk (-3,1%). Kortom, Purmerend zal een krachtigere vergrijzing en ontgroening meemaken dan Nederland in zijn geheel. 4.3 Prognose doelgroepen decentralisaties Purmerend gaat de komende jaren te maken krijgen met drie decentralisaties. "Het Rijk geeft gemeenten steeds meer taken en verantwoordelijkheden. Het kabinet Rutte-Asscher: Hevelt de begeleiding, ondersteuning en verzorging uit de AWBZ per 2015 over naar de WMO. Vanaf 2014 vervalt bovendien de aanspraak op dagbesteding en wijzigt de 5 Het percentage 65-plussers in Noord-Holland is relatief laag door het lage percentage 65-plussers in Amsterdam. 22

Bevolkingsprognose Purmerend 2011-2026

Bevolkingsprognose Purmerend 2011-2026 Bevolkingsprognose Purmerend 2011-2026 Uitgevoerd door: Jan van Poorten Team Beleidsonderzoek & Informatiemanagement Gemeente Purmerend mei 2011 Informatie: Gemeente Purmerend Team Beleidsonderzoek & Informatiemanagement

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O Research

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Stede Broec

Demografische ontwikkeling Gemeente Stede Broec Demografische ontwikkeling Gemeente Stede Broec Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen

Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Augustus 2014

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Augustus 2014 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Augustus 214 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 229-282555 Rapportnummer 214-245 Datum Augustus 214 Opdrachtgever De Westfriese

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Andijk

Demografische ontwikkeling Gemeente Andijk Demografische ontwikkeling Gemeente Andijk Andijk Opm eer Medem blik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

Toekomstige demografische veranderingen gemeente Groningen in een notendop

Toekomstige demografische veranderingen gemeente Groningen in een notendop VLUGSCHRIFT Bevolkingsprognose gemeente Groningen - Toekomstige demografische veranderingen gemeente Groningen in een notendop Inleiding De omvang en samenstelling van de bevolking van de gemeente Groningen

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik

Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen

Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen Demografische ontwikkeling Gemeente Enkhuizen Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Koggenland Augustus 2014

Demografische ontwikkeling Gemeente Koggenland Augustus 2014 Demografische ontwikkeling Gemeente Koggenland Augustus 214 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 229-282555 Rapportnummer 214-246 Datum Augustus 214 Opdrachtgever De Westfriese

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-073 13 december 2012 9.30 uur Potentiële beroepsbevolking blijft straks op peil dankzij 65-plussers Geen langdurige krimp potentiële beroepsbevolking

Nadere informatie

Bevolkingsprognoses Deventer 2013

Bevolkingsprognoses Deventer 2013 Bevolkingsprognoses Deventer 2013 december 2013 Uitgave : team Kennis en Verkenning Naam : John Stam Telefoonnummer : 3298 Mail : gj.stam@deventer.nl 1 1 Samenvatting en conclusies... 3 2 Inleiding...

Nadere informatie

Bevolkingsprognose s-hertogenbosch 2013-2030

Bevolkingsprognose s-hertogenbosch 2013-2030 Bevolkingsprognose s-hertogenbosch 2013-2030 O&S s-hertogenbosch Februari 2014 2 Samenvatting Eens in de vier jaar maakt de gemeente s-hertogenbosch een bevolkingsprognose. De resultaten van de meest recente

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Deventer 2015

Bevolkingsprognose Deventer 2015 Bevolkingsprognose Deventer 2015 Aantallen en samenstelling van bevolking en huishoudens Augustus 2015 augustus 2015 Uitgave : team Kennis en Verkenning Naam : John Stam Telefoonnummer : 0570 693298 Mail

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-083 17 december 2010 9.30 uur Tempo vergrijzing loopt op Komende 5 jaar half miljoen 65-plussers erbij Babyboomers leven jaren langer dan vooroorlogse

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Nieuwegein 2011

Bevolkingsprognose Nieuwegein 2011 Postbus 1 3430 AA Bezoekadres Martinbaan 2 3439 NN www.nieuwegein.nl Communicatie, Juridische & Personeelszaken Bevolkingsprognose Nieuwegein 2011 Raadsnummer Datum 7 mei 2012 Auteur Tineke Brouwers Versie

Nadere informatie

Bevolkingsprognose 2010 2025 gemeente Groningen

Bevolkingsprognose 2010 2025 gemeente Groningen Deze publicatie is uitgegeven door Onderzoek en Statistiek Groningen September Bevolkingsprognose gemeente Groningen Inleiding Dit vlugschrift behandelt de bevolkingsprognose van de gemeente Groningen.

Nadere informatie

Bevolkingsprognose van Amersfoort 2013-2030 Gemeente Amersfoort Marc van Acht en Ben van de Burgwal maart 2013

Bevolkingsprognose van Amersfoort 2013-2030 Gemeente Amersfoort Marc van Acht en Ben van de Burgwal maart 2013 Bevolkingsprognose van Amersfoort 213-23 Gemeente Amersfoort Marc van Acht en Ben van de Burgwal maart 213 In april verwacht Amersfoort haar 15.ste inwoner te mogen begroeten. Ondanks de recessie in de

Nadere informatie

Demografische (wijk-) analyse van de woningbouwplannen Deventer 2015

Demografische (wijk-) analyse van de woningbouwplannen Deventer 2015 Demografische (wijk-) analyse van de woningbouwplannen Deventer 2015 Uitgave : team Kennis en Verkenning Naam : John Stam Telefoonnummer : 3298 Mail : gj.stam@deventer.nl 1 Inhoudsopgave pagina 1 Inleiding:

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Arnhem

Bevolkingsprognose Arnhem Bevolkingsprognose Arnhem 2016-2030 Gemeente Arnhem Afdeling Informatievoorziening Onderzoek & Statistiek Juli 2016 Inhoud Arnhem groeit door... 3 Natuurlijke aanwas nader bekeken... 5 Migratie nader bekeken...

Nadere informatie

LEEFTIJD 1.1.2016 Bevolking Bevolking 0-19 jaar 63.028 Bevolking 20-64 jaar 155.898 Bevolking 65 jaar 51.002 In de Drechtsteden wonen momenteel bijna 270.000 mensen. In 2015 nam het aantal personen toe

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Zoetermeer

Bevolkingsprognose Zoetermeer Bevolkingsprognose Zoetermeer JaBo / Onderzoek & Statistiek Bevolkingsprognose Zoetermeer 2016-2036 juli 2016 opdrachtgever: Directeur / Concerncontroller analyse en rapportage: JaBo, Onderzoek & Statistiek

Nadere informatie

Krimp én groei PRIMOS BEVOLKINGSPROGNOSE Op basis van deze factsheet trekken we de volgende conclusies: 2 Bevolkingsomvang

Krimp én groei PRIMOS BEVOLKINGSPROGNOSE Op basis van deze factsheet trekken we de volgende conclusies: 2 Bevolkingsomvang Krimp én groei PRIMOS BEVOLKINGSPROGNOSE 216-24 Inhoud 1. Conclusies 2. Bevolkingsomvang 3. Leeftijd 4. Verloop 5. Huishoudens De bevolkings- en huishoudenprognose voor de Drechtstedengemeenten is in het

Nadere informatie

DEMOGRAFIE DEMOGRAFISCHE TRENDBREUK DOOR VERMINDERDE WONINGBOUW

DEMOGRAFIE DEMOGRAFISCHE TRENDBREUK DOOR VERMINDERDE WONINGBOUW HOOFDSTUK 2 DEMOGRAFIE DEMOGRAFISCHE TRENDBREUK DOOR VERMINDERDE WONINGBOUW Van sterke bevolkingsgroei door migratie naar matige groei door geboorteoverschot De drooglegging van de Haarlemmermeerpolder

Nadere informatie

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 19 november 2014

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 19 november 2014 Aan de raad van de gemeente Lelystad uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 19 november 2014 behandeld door algemeen nummer U13-74923 bijlagen FAB-SEC dossiernummer AC Dombroek-van Vliet 14 0320 1 onderwerp

Nadere informatie

Demografische ontwikkelingen

Demografische ontwikkelingen DEEL 2.4 INFORMATIE Demografische ontwikkelingen: - Ontwikkeling inwonersaantallen; - Ontwikkeling migratiestromen; - Ontwikkeling huishoudens; - Prognoses en huishoudens; - Ontgroening en vergrijzing;

Nadere informatie

Bevolkingsprognose 2016

Bevolkingsprognose 2016 Bevolkingsprognose 2016 een notitie van IB Onderzoek november 2016 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl internet www.utrecht.nl/onderzoek

Nadere informatie

Auteur: Onderzoek en statistiek gemeente Dronten Datum: 28 januari 2016 Voor vragen: Feiten en cijfers 2015 Bevolking

Auteur: Onderzoek en statistiek gemeente Dronten Datum: 28 januari 2016 Voor vragen: Feiten en cijfers 2015 Bevolking Auteur: Onderzoek en statistiek gemeente Dronten Datum: 28 januari 2016 Voor vragen: h.van.eijken@dronten.nl Feiten en cijfers 2015 Bevolking Inleiding Wat is Dronten feiten en cijfers Dit document is

Nadere informatie

Kernprognose : tijdelijk minder geboorten

Kernprognose : tijdelijk minder geboorten Bevolkingstrends 214 Kernprognose 213 : tijdelijk minder geboorten Dit artikel verscheen eerder, op 16-12-213, als thema-artikel en webartikel op de website. Coen van Duin Lenny Stoeldraijer januari 214

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Schiedam Schiedam, juli 2004

Bevolkingsprognose Schiedam Schiedam, juli 2004 Bevolkingsprognose Schiedam Schiedam, juli 2004 Onderzoek & Statistiek Gemeente Schiedam 010-2465597/5598 Inhoud Inleiding... 3 1. Achtergronden bevolkingsontwikkeling... 5 2. Schiedam - de stedelijke

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2005 Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Het inwonertal van Amsterdam is in 2004 met ruim 4.000 personen tot 742.951

Nadere informatie

Het onderdeel van aardrijkskunde dat zich bezighoudt met de bevolkingsomvang en de bevolkingssamenstelling wordt demografie genoemd.

Het onderdeel van aardrijkskunde dat zich bezighoudt met de bevolkingsomvang en de bevolkingssamenstelling wordt demografie genoemd. Rekenen aan bevolkingscijfers Introductie Het aantal mensen in een gebied is niet steeds gelijk. De bevolkingsomvang verandert voortdurend. Er worden kinderen geboren en er gaan mensen dood. Ook kunnen

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Gemeente Houten 2011 t/m 2031

Bevolkingsprognose Gemeente Houten 2011 t/m 2031 Bevolkingsprognose Gemeente Houten 2011 t/m 2031 In opdracht van de gemeente Houten, april 2011 2011 Pronexus - Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen, verveelvoudigd,

Nadere informatie

Inhoudsopgave hoofdstuk 2

Inhoudsopgave hoofdstuk 2 -46- Inhoudsopgave hoofdstuk 2 Samenvatting hoofdstuk 2 Tabellen: 2.1 Loop van de bevolking 2.2 Loop van de bevolking in Haaglanden per gemeente, Zuid-Holland en Nederland in 2013 2.3 Loop van de bevolking

Nadere informatie

Bevolkingsprognose 2002 2050: anderhalf miljoen inwoners erbij

Bevolkingsprognose 2002 2050: anderhalf miljoen inwoners erbij Bevolkingsprognose 22 25: anderhalf miljoen inwoners erbij Andries de Jong Volgens de nieuwe bevolkingsprognose van het CBS zal het inwonertal van Nederland toenemen van de huidige 16,2 miljoen naar 17,7

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

Wonen met Zorg in de anticipeerregio s

Wonen met Zorg in de anticipeerregio s Wonen met Zorg in de anticipeerregio s Inleiding In de komende decennia zal de bevolkingssamenstelling veranderen en zal het aandeel ouderen in de bevolking toenemen. Indien nu al bekend is hoeveel ouderen

Nadere informatie

Bevolkingsprognoses Deventer oktober 2012

Bevolkingsprognoses Deventer oktober 2012 Bevolkingsprognoses Deventer 2012 oktober 2012 Uitgave : team Kennis en Verkenning Naam : John Stam Telefoonnummer : 3298 Mail : gj.stam@deventer.nl 1 1 Samenvatting en conclusies... 3 2 Inleiding... 6

Nadere informatie

Bijlage F Demografische ontwikkelingen

Bijlage F Demografische ontwikkelingen Bijlage F Demografische ontwikkelingen Inleiding Demografische ontwikkelingen kunnen nationaal worden beschouwd, maar om specifieke lokale ontwikkelingen te kunnen aangeven is het van belang ze op Puttens

Nadere informatie

Primos-model. Basisuitkomsten Primos 2013 Kleidum

Primos-model. Basisuitkomsten Primos 2013 Kleidum Primos-model Basisuitkomsten Primos 2013 Kleidum 2 Het Primos-model Werking Primos-model Het Primos-model voorspelt de bevolkingsontwikkeling als gevolg van geboorte, sterfte, buitenlandse en binnenlandse

Nadere informatie

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief April 2012 Derks, Hovens, Klinkers) is het onderwerp bevolkingsdaling op de agenda gekomen. Er zijn inmiddels veel publicaties verschenen

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Gemeente Tiel

Bevolkingsprognose Gemeente Tiel Bevolkingsprognose Gemeente Tiel 2015 t/m 2035 In opdracht van de gemeente Tiel, september 2015 2015 Pronexus - Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen, verveelvoudigd,

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Planbureau voor de Leefomgeving De stad: magneet, roltrap en spons. IB Onderzoek, 22 mei Utrecht.

Onderzoeksflits. Planbureau voor de Leefomgeving De stad: magneet, roltrap en spons. IB Onderzoek, 22 mei Utrecht. Onderzoeksflits Planbureau voor de Leefomgeving De stad: magneet, roltrap en spons IB Onderzoek, 22 mei 2015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

bevolkingsprognose

bevolkingsprognose bevolkingsprognose -2032 Onderzoek en Statistiek Gemeente Lelystad Telefoon: 0320-278574 E-mail: lelystadspanel@lelystad.nl www.lelystadspanel.nl Augustus 2016 Colofon Dit is een prognose gemaakt door:

Nadere informatie

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe  Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012 Vergrijzing in Fryslân fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe In Fryslân wonen op 1 januari 2011 647.282 inwoners. De Friese bevolking groeit nog jaarlijks. Sinds 2000 is het aantal inwoners toegenomen

Nadere informatie

Woningmarktanalyse Gooise Meren

Woningmarktanalyse Gooise Meren Woningmarktanalyse Gooise Meren Op basis van WOZ en BAG gegevens Versie Kerngegevens Woningmarktanalyse Gooise Meren De in dit rapport gepresenteerde analyses zijn gemaakt met behulp van gemeentelijke

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Noordoostpolder

Bevolkingsprognose Noordoostpolder Bevolkingsprognose Noordoostpolder - 241 Gemeente Noordoostpolder 25-4- 25-4- Inhoudsopgave Inhoud Blz. 1 Inleiding... 3 2 Prognose inwoners... 4 2.1 Emigratie en natuurlijke groei... 5 2.2 Beroepsbevolking

Nadere informatie

9 10B. Poelman en C. van Duin

9 10B. Poelman en C. van Duin 9 10B. Poelman en C. van Duin Bevolkingsprognose 2009 2060 Publicatiedatum CBSwebsite: 12 maart 2010 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Gemeente Houten

Bevolkingsprognose Gemeente Houten Bevolkingsprognose Gemeente Houten 2016 t/m 2036 In opdracht van de gemeente Houten, mei 2016 2016 Pronexus - Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen, verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Purmerend in cijfers 2012 Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Oktober 2012 PURMEREND IN CIJFERS 2 0 1 2

Purmerend in cijfers 2012 Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Oktober 2012 PURMEREND IN CIJFERS 2 0 1 2 PURMEREND IN CIJFERS 2 0 1 2 Purmerend in cijfers 2012 Colofon Purmerend in cijfers is een uitgave van de gemeente Purmerend, team Beleidsonderzoek en informatiemanagement (B&I). Samenstelling Saskia Hofstede

Nadere informatie

Fact sheet. Bevolkingsprognose. Jaarlijks Amsterdammers erbij. Amsterdam blijft groeien. nummer 4 mei 2014

Fact sheet. Bevolkingsprognose. Jaarlijks Amsterdammers erbij. Amsterdam blijft groeien. nummer 4 mei 2014 Fact sheet nummer 4 mei 214 Bevolkingsprognose Figuur 1 Bevolking in Amsterdam, 1985-24 x 1. 15 1 95 9 85 8 75 7 5 Jaarlijks 1. Amsterdammers erbij Het inwonertal van Amsterdam is in 21 met 11.74 personen

Nadere informatie

Demografische ontwikkelingen gemeente Groningen tot Narly Rambharos September

Demografische ontwikkelingen gemeente Groningen tot Narly Rambharos September Demografische ontwikkelingen gemeente Groningen 2006 tot 2036 Narly Rambharos September 2016 www.os-groningen.nl Inhoud 1. Inleiding 3 2. Demografische ontwikkelingen 2006 tot 2016 4 Geboorte en sterfte

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2006 Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Na een aantal jaren van groei is door een toenemend vertrek

Nadere informatie

Prognose van de bevolking naar herkomst,

Prognose van de bevolking naar herkomst, Prognose van de bevolking naar herkomst, 6 Lenny Stoeldraijer en Joop Garssen In 6 zal Nederland ruim 7,7 miljoen inwoners tellen,, miljoen meer dan op dit moment. De samenstelling van de bevolking zal

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Gemeente Houten

Bevolkingsprognose Gemeente Houten Bevolkingsprognose Gemeente Houten 2014 t/m 2034 In opdracht van de gemeente Houten, mei 2014 2014 Pronexus - Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen, verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040:

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten De komende dertig jaar treedt in delen van Nederland, vooral in

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

FACTSHEET OUDEREN EN WONEN PURMEREND APRIL 2015

FACTSHEET OUDEREN EN WONEN PURMEREND APRIL 2015 FACTSHEET OUDEREN EN WONEN PURMEREND APRIL 2015 Kaartje concentraties 75+ 1 team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Inleiding Op 23 maart 2015 startte het Woondebat met een open bijeenkomst. Doel

Nadere informatie

Artikelen. Huishoudensprognose : belangrijkste uitkomsten. Maarten Alders en Han Nicolaas

Artikelen. Huishoudensprognose : belangrijkste uitkomsten. Maarten Alders en Han Nicolaas Artikelen Huishoudensprognose 2 25: belangrijkste uitkomsten Maarten Alders en Han Nicolaas Het aantal huishoudens neemt de komende jaren toe, van 7,1 miljoen in 25 tot 8,1 miljoen in 25. Dit blijkt uit

Nadere informatie

Overzichtsrapport SER Gelderland

Overzichtsrapport SER Gelderland Overzichtsrapport SER Gelderland Bevolking en participatie In opdracht van SER Gelderland September 2008 Drs. J.D. Gardenier L.T. Schudde CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen 050-3115113 cab@cabgroningen.nl

Nadere informatie

Bevolking I.O MVANG EN LEEFTIJDSOPBOUW

Bevolking I.O MVANG EN LEEFTIJDSOPBOUW Op een gemiddelde dag worden er in Nijmegen 5 kinderen geboren en overlijden er 3 mensen. Zo n 100 mensen zijn aan het verhuizen. 35 tot 40 van hen doen dat binnen de stad, gaan van het ene Nijmeegse adres

Nadere informatie

Meer over jeugdigen in Leiden staat in hoofdstuk 13 over Jeugd. Meer over ouderen in Leiden staat in hoofdstuk 14 over Welzijn en zorg.

Meer over jeugdigen in Leiden staat in hoofdstuk 13 over Jeugd. Meer over ouderen in Leiden staat in hoofdstuk 14 over Welzijn en zorg. Hoofdstuk 1 Bevolking 1.1 Inleiding In dit hoofdstuk gaat het om de Leidse bevolking: hoeveel inwoners zijn er, wat zijn hun kenmerken, waar in de stad wonen zij, zijn vragen waarop dit hoofdstuk ingaat.

Nadere informatie

Demografie in Schildersbuurt-Oost

Demografie in Schildersbuurt-Oost Aantal inwoners Demografie in Schildersbuurt-Oost De buurt Schildersbuurt-Oost ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 7.332 inwoners. Aantal inwoners De gemeente Den Haag telde op 1 januari 2015 515.739

Nadere informatie

Noord-Brabant in demografisch perspectief

Noord-Brabant in demografisch perspectief Noord-Brabant in demografisch perspectief over prognoses, trends en ontwikkelingen en de opgaven op het vlak van wonen met zorg en welzijn --- Inspiratiebijeenkomst Wonen met zorg en welzijn Futura / Provincie

Nadere informatie

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 225 voor provincies Andries de Jong 1) In 26 hebben het Ruimtelijk Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek voor het eerst

Nadere informatie

Bevolkingsprognose 2015

Bevolkingsprognose 2015 Bevolkingsprognose 2015 a Bevolkingsprognose 2015 April 2015 Colofon Dit is een uitgave van de provincie Drenthe RO15042801-Bevolkingsprognose 2015 Inhoud Samenvatting 4 1 Inleiding 6 2 De gebruikte veronderstellingen

Nadere informatie

Bevolkings- en huishoudenprognose

Bevolkings- en huishoudenprognose Bevolkings- en huishoudenprognose Zeeland 214 Nota met Resultaten Datum: december 214 Versienummer: Definitief rapport Auteur: Lenneke Jongbloed/ Léon Kaagman Afdeling: Ruimte Inhoudsopgave Nota met Resultaten

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Den Haag 2016

Bevolkingsprognose Den Haag 2016 juni 2016 PSO is het strategisch advies- en onderzoeksbureau van DSO; PSO onderzoekt, verzamelt en ontsluit informatie en adviseert over strategie, innovatie en de programmering van DSO-projecten. Bevolkingsprognose

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2014

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2014 DATUM 7 december 2014 PROJECTNUMMER 3400.106 OPDRACHTGEVER Woningmarktmonitor provincie : de staat van de woningmarkt medio 2014 Inleiding Afgelopen maand is er een nieuwe update uitgevoerd van de Woningmarktmonitor

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 5 e editie. Opzet en inhoud. Deze factsheet is de vijfde editie van de

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 5 e editie. Opzet en inhoud. Deze factsheet is de vijfde editie van de 5 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud Deze factsheet is de vijfde editie van de Economische Monitor Voorne-Putten en presenteert recente economische ontwikkelingen van Voorne-Putten

Nadere informatie

Artikelen. Allochtonenprognose : naar 5 miljoen allochtonen

Artikelen. Allochtonenprognose : naar 5 miljoen allochtonen Artikelen Allochtonenprognose 28 2: naar miljoen allochtonen Joop Garssen en Coen van Duin Volgens de nieuwe allochtonenprognose zal Nederland in 2 bijna, miljoen allochtonen tellen, 1,8 miljoen meer dan

Nadere informatie

LaboXX 2. Bijlage E1: Bevolkingsprognoses Antwerpen 2011-2030. Studiedienst stadsobservatie Bestuurszaken stad Antwerpen

LaboXX 2. Bijlage E1: Bevolkingsprognoses Antwerpen 2011-2030. Studiedienst stadsobservatie Bestuurszaken stad Antwerpen A B C D E F G 1 LaboXX 2 Bijlage E1: Bevolkingsprognoses Antwerpen 2011-2030 3 Studiedienst stadsobservatie Bestuurszaken stad Antwerpen 4 5 6 7 8 9 Inhoudstafel Inhoudstafel... 1 1 Inleiding: evaluatie

Nadere informatie

Regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005-2025. rpb. Centraal Bureau voor de Statistiek

Regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005-2025. rpb. Centraal Bureau voor de Statistiek Regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005-2025 rpb Centraal Bureau voor de Statistiek Regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005-2025 Coen van Duin (cbs) Andries de Jong (rpb) Rob Broekman

Nadere informatie

Artikelen. Bevolkingsprognose : maximaal 17 miljoen inwoners. Andries de Jong

Artikelen. Bevolkingsprognose : maximaal 17 miljoen inwoners. Andries de Jong Artikelen Bevolkingsprognose 24 25: maximaal 17 miljoen inwoners Andries de Jong Volgens de nieuwe bevolkingsprognose van het CBS zal het inwonertal van Nederland toenemen van de huidige 16,3 miljoen naar

Nadere informatie

Bevolkingsprognose XVIII

Bevolkingsprognose XVIII Bevolkingsprognose XVIII a Bevolkingsprognose XVIII Provinciale staten van Drenthe Maart 2012 Colofon Dit is een uitgave van de provincie Drenthe ROM&N12032201 Inhoud Samenvatting 4 1 Inleiding 6 2 De

Nadere informatie

Waalsprongmonitor Bevolking en woningen in de Waalsprong

Waalsprongmonitor Bevolking en woningen in de Waalsprong Waalsprongmonitor 2011 Bevolking en woningen in de Waalsprong Waalsprongmonitor 2011 Bevolking en woningen in de Waalsprong Datum: augustus 2012 Colofon Gemeente Nijmegen Afdeling Onderzoek en Statistiek

Nadere informatie

Second opinion Bevolkingsprognose Den Haag

Second opinion Bevolkingsprognose Den Haag Second opinion Bevolkingsprognose 2008-2025 Den Haag Joop de Beer Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut Postbus 11650 2502 AR Den Haag beer@nidi.nl 070-3565234 In opdracht van de afdeling

Nadere informatie

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist Bevolking Waar zit iedereen? Waar zit iedereen? Bevolkingsspreiding Vraag 1 van 9 Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist B. Onjuist De manier waarop de bevolking over een gebied

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Neimed Krimpbericht. Structurele bevolkingsdaling nu ook in Midden- en Noord-Limburg NOVEMBER 2015

Neimed Krimpbericht. Structurele bevolkingsdaling nu ook in Midden- en Noord-Limburg NOVEMBER 2015 NOVEMBER Neimed Krimpbericht Structurele bevolkingsdaling nu ook in Midden- en Noord- In alle se gemeenten worden inmiddels minder kinderen geboren dan er mensen sterven. De natuurlijke aanwas is kleiner

Nadere informatie

Aantal huwelijken, huwelijksontbindingen, partnerschappen en partnerschapsontbindingen per woonplaats in 2014

Aantal huwelijken, huwelijksontbindingen, partnerschappen en partnerschapsontbindingen per woonplaats in 2014 Aantal huwelijken, huwelijksontbindingen, partnerschappen en partnerschapsontbindingen per woonplaats in 214 Huwelijk Huwelijksontbinding Partnerschap Partnerschapsontbinding Woonplaats Man % Vrouw % Man

Nadere informatie

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2016

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2016 DATUM 16 november 2016 PROJECTNUMMER 3400.107/G OPDRACHTGEVER Woningmarktmonitor provincie : de staat van de woningmarkt medio 2016 Update woningmarktmonitor De afgelopen maand heeft er een grote update

Nadere informatie

Vergrijzing, verkleuring en individualisering. Voor wie verstandig handelt!

Vergrijzing, verkleuring en individualisering. Voor wie verstandig handelt! Vergrijzing, verkleuring en individualisering Trendsamenvatting Naam Definitie Scope Conclusies Invloed Impact Bronnen Vergrijzing, verkleuring en individualisering De wereldbevolking neemt toe, waarbij

Nadere informatie

prognoses in tijden van crisis

prognoses in tijden van crisis prognoses in tijden van crisis over demografische veranderingen, flinke bouwopgaven en stagnerende woningbouw --- Bouwberaad West-Brabant 1 maart 2012 --- Niek Bargeman senior adviseur bevolking en wonen

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Den Haag De toekomstige ontwikkeling van de bevolking, de huishoudens en de etniciteitsgroepen

Bevolkingsprognose Den Haag De toekomstige ontwikkeling van de bevolking, de huishoudens en de etniciteitsgroepen Gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling Directie Beleid/Onderzoek Bevolkingsprognose Den Haag 2006-2022 De toekomstige ontwikkeling van de bevolking, de huishoudens en de etniciteitsgroepen november

Nadere informatie

Monitor Leerdamse woningmarkt 2006

Monitor Leerdamse woningmarkt 2006 Monitor Leerdamse woningmarkt 2006 1. Inleiding Bij de vaststelling van de beleidsnota Volkshuisvesting 2005 2010 door de gemeenteraad op 14 april 2005 zijn een aantal conclusies getrokken die kenmerkend

Nadere informatie

Verhuizers onder in- en uitstroom WWB

Verhuizers onder in- en uitstroom WWB Verhuizers onder in- en uitstroom WWB Februari 2013 Afdeling Onderzoek en Statistiek i.o.v. afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling 1 omvang onbekend Conclusie: rol van verhuizingen in ontwikkeling WWB-bestand

Nadere informatie

Monitor Woningproductie Noordvleugel 2016 Woningvraag, Plancapaciteit en Productie

Monitor Woningproductie Noordvleugel 2016 Woningvraag, Plancapaciteit en Productie Monitor Woningproductie Noordvleugel 2016 Versie juni 2016 Inleiding In deze derde monitor woningproductie wordt in vogelvlucht een weergave gegeven van de cijfers die op dit moment beschikbaar zijn. Het

Nadere informatie

6. Vergrijzing in Noord-Nederland

6. Vergrijzing in Noord-Nederland 6. Vergrijzing in Noord-Nederland De komende jaren zal de gemiddelde leeftijd van de Nederlandse bevolking sterk stijgen. Er worden minder kinderen geboren dan vroeger en onder invloed van stijgende welvaart

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Dordrecht per wijk 2007-2020

Bevolkingsprognose Dordrecht per wijk 2007-2020 Bevolkingsprognose Dordrecht per wijk 2007-2020 Onderzoekcentrum Drechtsteden A. van der Linden maart 2008 Colofon Opdrachtgever Tekst Drukwerk Informatie Gemeente Dordrecht Onderzoekcentrum Drechtsteden

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

INVESTEREN IN WONEN, WELZIJN EN ZORG. www.aimtrack.nl PAUL REIJN & AUKE VLONK

INVESTEREN IN WONEN, WELZIJN EN ZORG. www.aimtrack.nl PAUL REIJN & AUKE VLONK BEVOLKINGSPROGNOSES ESSENTIEEL VOOR INVESTEREN IN WONEN, WELZIJN EN ZORG www.aimtrack.nl PAUL REIJN & AUKE VLONK SEMINAR BEVOLKINGSPROGNOSES IN THEORIE, BELEID EN PRAKTIJK 6 OKTOBER 2015, CBS, DEN HAAG

Nadere informatie

Bevolkings- en huishoudenprognose

Bevolkings- en huishoudenprognose Bevolkings- en huishoudenprognose Zeeland 215 Nota met Resultaten Datum: December 215 Versienummer: 1. Auteur: Lenneke Jongbloed/ Léon Kaagman Afdeling: Ruimte Inhoudsopgave Nota met Resultaten 1 1. Samenvatting

Nadere informatie

Beschrijving bevolkingsprognose 2015 OIS

Beschrijving bevolkingsprognose 2015 OIS Beschrijving bevolkingsprognose 2015 OIS In deze rapportage wordt beschreven hoe de bevolkingsprognose van OIS tot stand komt. De achterliggende veronderstellingen voor de prognose worden toegelicht, en

Nadere informatie

Bevolkingsprognose : veronderstellingen

Bevolkingsprognose : veronderstellingen Bevolkingsprognose 24 25: veronderstellingen Andries de Jong In de afgelopen twee jaar is de bevolking minder sterk gegroeid dan in de vorige prognose werd aangenomen. De immigratie is veel sneller gedaald

Nadere informatie

Huishoudensprognose : ontwikkelingen naar type en grootte

Huishoudensprognose : ontwikkelingen naar type en grootte Huishoudensprognose 5: ontwikkelingen naar type en grootte Andries de Jong Het aantal huishoudens neemt de komende decennia fors toe, van 6,9 miljoen in naar 8, miljoen in 5. Deze groei wordt vooral bepaald

Nadere informatie