Key words Standards, standardisation, secondary fuels, solid recovered fuel, SRF, waste, terminology, quality management system, QMS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Key words Standards, standardisation, secondary fuels, solid recovered fuel, SRF, waste, terminology, quality management system, QMS"

Transcriptie

1 ECN-C DEELNAME ECN AAN CEN/TC343 WG1 Quality Management System and Terminology of Solid Recovered Fuels A.R. Boersma JANUARI 2005

2 Colofon SenterNovem Projectnummer: ECN Projectnummer: Dit project is uitgevoerd door ECN met financiële ondersteuning vanuit het programma Duurzame Energie Nederland (DEN). Het DEN-programma wordt uitgevoerd door NOVEM (het huidige SenterNovem) in opdracht van het ministerie van Economische Zaken. Meer informatie is te vinden op Beheer en coördinatie van het DEN-programma berusten bij: SenterNovem Postbus RE UTRECHT Tel: Contactpersoon: B. van Asselt/J.Neeft SenterNovem geeft geen garantie voor de juistheid en/of volledigheid van gegevens, ontwerpen, constructies, producten of productiemethoden voorkomende of beschreven in dit rapport, noch voor de geschiktheid daarvan voor enige bijzondere toepassing. Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Dit project is uitgevoerd door: ECN Biomassa A.R. Boersma Postbus ZG PETTEN Tel: Datum rapportage: januari 2005 Abstract Solid recovered fuels are expected to fulfil an important role in Europe. At present no European standards are available for solid recovered fuels. To facilitate the use of these fuels, it is considered to be of key importance to develop standards for terminology, classification, chemical and physical characterisation, and quality management system. For this purpose a Technical Committee under supervision of the European Committee on Standardization is founded. In this framework the Energy Research Centre of the Netherlands (ECN) has represented the Netherlands in a working group on terminology and quality management systems. As a result of the joint effort of several European experts, Technical Specifications on these subjects have been developed. Key words Standards, standardisation, secondary fuels, solid recovered fuel, SRF, waste, terminology, quality management system, QMS ECN-C

3 INHOUD 1. INLEIDING 5 2. PROBLEEMSTELLING 5 3. DOELSTELLING 5 4. WERKWIJZE 6 5. UITGEVOERDE AKTIVITEITEN EN RESULTATEN 6 6. CONCLUSIES 7 ECN-C

4 ECN-C

5 1. INLEIDING De mondiale energievoorziening vindt momenteel grotendeels plaats op basis van fossiele brandstoffen zoals aardolie, steenkool en aardgas. In verband met de eindigheid van de voorraden van deze brandstoffen en de mogelijke opwarming van de aarde als gevolg van het broeikaseffect door de bij verbranding optredende emissies van koolstofdioxide (CO 2 ), is er, naast het gebruik van duurzame energiebronnen zoals biomassa, zonne-energie en windenergie, een groeiende interesse voor het opwekken van energie uit secundaire brandstoffen zoals afval 6ROLGUHFRYHUHGIXHOV (SRF) zijn hier een voorbeeld van. SRF is afkomstig van niet-giftige afvalstromen (huishoudelijk afval, bedrijfsafval en andere niet-gevaarlijk, brandbaar afval) en kunnen dienen als vervanging van primaire brandstoffen door toepassing van verschillende conversietechnologieën zoals verbranding, vergassing en pyrolyse om uiteindelijk warmte en/of elektriciteit te produceren. De totale hoeveelheid SRF in Europa bedroeg 1,4 miljoen ton in 2000 en wordt verwacht toe te nemen tot 13 miljoen ton in 2005 als gevolg van het verbod op het storten van dit materiaal. De inzet van SRF leidt daarnaast tot een aanzienlijke vermindering van de uitstoot van het broeikasgas methaan vergeleken met de conventionele stort. Bovendien vermindert het gebruik van SRF de inzet van fossiele brandstoffen. Een groot gedeelte van deze (afval)stromen is van organische oorsprong (naar schatting 65% biogeen voor huishoudelijk afval en 58% biogeen voor bedrijfsafval 1 ). 2. PROBLEEMSTELLING Momenteel bestaan er in Europees verband geen normen met betrekking tot SRF. Dit gebrek aan normen wordt als één van de belemmeringen gezien voor het grootschalige internationaal gebruik in Europa van dit type brandstoffen. Deze normen worden als noodzakelijk beschouwd voor de kwaliteitsborging en ontwikkeling van een goede infrastructuur voor de (grensoverschrijdende) handel in vaste biomassabrandstoffen met als doel door het ontwikkelen van dergelijke normen de toepassing van deze brandstoffen in Europa te bevorderen. 3. DOELSTELLING De doelstelling van het onderhavige project is het leveren van de Nederlandse bijdrage door middel van het overdragen van informatie vanuit de Europese context naar de Nederlandse belanghebbenden en vice versa aan de ontwikkeling van de terminologie- en kwaliteitsmanagement systeem norm ((QJ Quality Management System (QMS)) 2 die onderdeel uitmaakt van de te ontwikkelen Europese normen voor kwaliteitsborging, classificatie en karakterisering van SRF. Een dergelijk terminologiedocument, waarin definities en beschrijvingen van essentiële termen voorkomend in de verschillende deelnormen worden gegeven en het tweede onderdeel, een kwaliteitsmanagementsysteem, zijn vaste onderdelen van dit type normen. Gedurende de looptijd van dit project zullen deze documenten voor SRF worden uitgewerkt in een werkgroep bestaande uit Europese (afval)experts. De doelgroepen van deze norm zijn onder andere 1 2 De vaste schone biomassastromen vallen reeds onder een andere werkgroep, namelijk CEN TC 335 Solid Biofuels. In de oorspronkelijke subsidieaanvraag was de voorziene taak van CEN TC343/WG1 het realiseren van een terminologienorm voor SRF. De taken van deze werkgroep zijn naderhand uitgebreid met het werk aan een kwaliteitsmanagementsysteem (QMS). ECN-C

6 overheden, elektriciteitsproducenten, afvalproducenten, -verwerkers en -sorteerders, meetorganisaties en onderzoeksinstituten. 4. WERKWIJZE Om de doelstelling te bereiken wordt een tweetal activiteiten uitgevoerd. De eerste activiteit betreft de deelname van ECN aan de Europese werkgroep CEN TC343/WG1 Quality Management System and Terminology of Solid Recovered Fuels met het doel dat het Nederlandse standpunt vertegenwoordigd wordt tijdens de vergaderingen van deze werkgroep en er bijdragen geleverd worden aan de ontwikkeling van de Europese terminologie- en kwaliteitsmanagementnorm voor SRF. De werkzaamheden binnen de werkgroep worden uitgevoerd onder begeleiding van het Europese normalisatie instituut Comité Européen de Normalisation (CEN), volgens de ISO norm voor terminologie en op basis van ISO 9001:2002 voor het QMS systeem. De tweede activiteit betreft de ECN-deelname aan de NEN normcommissie Vaste Biobrandstoffen. De vorderingen en resultaten van de eerste activiteit worden door ECN teruggekoppeld met de Nederlandse achterban. Deze is vertegenwoordigd in deze normcommissie waarin experts en belanghebbenden op het gebied van biobrandstoffen, energieopwekking en afvalverwerking (met name elektriciteitsproducenten afvalproducenten/sorteerders, onderzoeksinstituten, meetorganisaties, certificeringorganisaties en het Nederlands Normalisatie Instituut) zitting hebben. Uiteindelijk is het tot stand komen van dergelijke normen een sterk iteratief proces tussen de verschillende nationale normcommissies en de werkgroep. 5. UITGEVOERDE AKTIVITEITEN EN RESULTATEN Ten aanzien van de eerste activiteit zijn binnen het project de volgende vergaderingen van de Europese werkgroep CEN TC343/WG1 tot op heden bijgewoond waarbij het Nederlandse standpunt ten aanzien van terminologie en QMS zijn ingebracht: 18 september 2002, Brussel (Be) 20/21 januari 2003, Milaan (It) 5/6 mei 2003, Milaan (It) 28/29 augustus 2003, Mestre (It) 20/21 januari 2004, Brescia (It). Verder activiteiten zijn onder andere geweest het verslag doen en het voorleggen van de resultaten aan de normcommissie en het verwerken en bundelen van de commentaren en dan met name van een zogenaamde volgersgroep waarin specifieke partijen (Afvalzorg, TNO-MEP, SenterNovem, BRBS en SGS) hun mening kunnen geven over de tot dan toe bereikte resultaten. De laatste groep is door middel van de concept documenten toegestuurd en gevraagd specifiek (schriftelijk) commentaar te leveren op deze documenten. De commentaren zijn gebundeld en naar de secretaris van de Europese werkgroep gestuurd en vervolgens verwerkt in een nieuw werkdocument voor de volgende vergadering, waarop vervolgens door de Europese werkgroep commentaar kon worden gegeven. ECN-C

7 De volgende vergaderingen van de Nederlandse Normcommissie Vaste Biobrandstoffen zijn bijgewoond: 2002: 11 december 2003: 20 maart, 27 mei, 2 oktober 2004: 29 januari, 16 juni. In Nederland is eveneens de normsubcommissie Kwaliteitsborging actief geweest met het opstellen van de Nederlandse Technische Afspraak (NTA) Secundaire Brandstoffen Kwaliteitsborging. Gezien de overeenkomstige aard van de activiteiten zijn ook vergaderingen van deze subcommissie bijgewoond en zijn ervaringen ten aanzien van het opzetten van kwaliteitssystemen uitgewisseld. De volgende vergaderingen zijn bijgewoond: 2003: 11 maart, 8 mei. De huidige resultaten: de concept terminologienorm (documentnummer CEN TC343/WG1 N75) en concept QMS-norm (documentnummer CEN TC343/WG1 N76) met bijdragen vanuit de verschillende schaduwgroepen uit de verschillende deelnemende Europese landen (Nederland, België, Duitsland, Noorwegen, Zweden, Finland, Frankrijk en Italië) hebben inmiddels (januari 2005) de status waarin ze kunnen worden aangeboden voor internal inquery binnen TC343. Na goedkeuring door de nationale normcommissies zullen uiteindelijk de verschillende deelnormen 3 bij het NEN in Delft verkrijgbaar zijn (www.nen.nl). Het terminogie-concept (20 pagina s) bevat momenteel 101 termen met betrekking tot SRF. De termen zijn onder te verdelen in verschillende categorieën zoals juridische termen, fysische en chemische eigenschappen, classificering en monstername. Het QMS concept (35 pagina s) bevat de hoofdstukken zoals gebruikelijk in een ISO 9001:2001 QMS systeem en specifiek aangepast voor de toepassing van SRF, gezien het speciale karakter van dit product dat gemaakt wordt uit grondstoffen, namelijk afval, die vaak een inhomogeen karakter hebben. De aanpassingen betreffen met name de hoofdstukken die betrekking hebben op 3URGXFW 5HDOL]DWLRQ en0hdvxuhphqw$qdo\vlvdqg,psuryhphqw. 6. CONCLUSIES De ontwikkeling van de normen heeft meer tijd gekost dan oorspronkelijk was gepland. De oorzaak hiervan ligt in het feit dat het QMS extra is toegewezen aan de Europese werkgroep naast het geplande ontwikkelen van de terminologie. Naast dat het QMS van omvang groter is, ligt dit onderwerp ook nog politiek aanzienlijker gevoeliger. Dit kwam onder meer tot uiting in de benadering: een keuze voor product- of processtandaardisatie/certificatie, wat een wezenlijk verschil in aanpak betekent en in welke mate eisen gesteld kunnen worden aan de producent. Hierdoor is de afronding van de normen binnen de geplande vier vergaderingen niet gehaald. Verder is de communicatie tussen werkgroep en Nederlandse normcommissie goed verlopen. De standpunten van Nederland zijn ingebracht in de werkgroep. Dit wil niet altijd zeggen dat het Nederlandse standpunt altijd gevolgd is, aangezien er meerdere partijen zijn die consensus moeten bereiken. Verder blijkt dat in de praktijk de respons van de volgergroep beperkt is. Meestal volgden enkele reacties op de toegestuurde concepten vanuit deze groep. Dit is wel begrijpelijk aangezien het kritisch doornemen en commentariëren van de stukken een aanzienlijke hoeveelheid tijd in beslag neemt die niet wordt gefinancierd voor deze volgers. 3 De (ontwerp)normen zijn niet aan dit rapport toegevoegd aangezien de auteursrechten in het bezit van CEN/NEN zijn. ECN-C

Classificatie en duurzame productie van biomassa voor energietoepassing

Classificatie en duurzame productie van biomassa voor energietoepassing Classificatie en duurzame productie van biomassa voor energietoepassing Laten we een afspraak maken! Jarno Dakhorst NEN Energiewinning Seminar Beleid en emissies bij bio-wkk Bodegraven, 7 mei 2009 Programma

Nadere informatie

Onderzoek 14 C methode biogeenbepaling

Onderzoek 14 C methode biogeenbepaling ECN-C--06-020 Onderzoek 14 C methode biogeenbepaling Eindrapport project F.P. Bakker Opgesteld door: Revisies Goedgekeurd door: F.P. Bakker Geverifieerd door: J.J. Saurwalt Vrijgegeven door: ECN Engineering

Nadere informatie

Revisie van de Eurocodes

Revisie van de Eurocodes 1 Revisie van de Eurocodes Jan Gijsbers, TNO Voorzitter normcommissie TGB Betonconstructies Lid CEN/TC250/SC2 Eurocode Concrete structures 2 Inhoud presentatie Eurocodes en Europa Eurocodes in Nederland

Nadere informatie

Commissieplan 2016 Normcommissie , Ter plaatse vervaardigde metalen opslagtanks

Commissieplan 2016 Normcommissie , Ter plaatse vervaardigde metalen opslagtanks kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-03-15 pagina 1/4 Commissieplan 2016 Normcommissie NORMCOMMISSIE 11 januari 2016 NEN Industrie & Veiligheid Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg 6 2623 AX

Nadere informatie

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Level 4 Business Planning & Logistics ISA-99 beveiliging binnen het control domain Level 3

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen. Heleen de Coninck, 13 september 2011

Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen. Heleen de Coninck, 13 september 2011 Onze energievoorziening in feiten: mythes, nieuwtjes en kansen Heleen de Coninck, 13 september 2011 Energieonderzoek Centrum Nederland Grootste energieonderzoekcentrum van Nederland Missing link tussen

Nadere informatie

Rapport. Datum: 16 september 2005 Rapportnummer: 2005/270

Rapport. Datum: 16 september 2005 Rapportnummer: 2005/270 Rapport Datum: 16 september 2005 Rapportnummer: 2005/270 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat het Directoraat-Generaal Goederenvervoer, Directie Transportveiligheid, van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat

Nadere informatie

Wat zijn standaarden? Voorwaarde-scheppend voor de business

Wat zijn standaarden? Voorwaarde-scheppend voor de business Wat zijn standaarden? Voorwaarde-scheppend voor de business Tim Kniep Standardisation Consultant NEN 2009-11-04 1 In deze presentatie Wat zijn normen NEN, CEN en ISO Waarom normen Normen en normalisatie

Nadere informatie

Nederlandse NEN-EN 10204

Nederlandse NEN-EN 10204 Nederlandse NEN-EN 10204 Produkten van metaal. Soorten keuringsdocumenten Metallic products. Types of inspection documents 2e druk, oktober 1995 UDC 669:620.1(088) Dit document bevat de vertaling in het

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum pagina 1/4 Commissieplan 2014 Normcommissie , Outsourcing

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum pagina 1/4 Commissieplan 2014 Normcommissie , Outsourcing kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2014-03-11 pagina 1/4 Commissieplan 2014 Normcommissie NORMCOMMISSIE NEN Kennis & Informatiediensten Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg 6 2623 AX Delft T 015

Nadere informatie

Voorbeeld. norm NEN-EN 795. Preview. Persoonlijke beschermingsmiddelen. Nederlands

Voorbeeld. norm NEN-EN 795. Preview. Persoonlijke beschermingsmiddelen. Nederlands Nederlandse norm Persoonlijke beschermingsmiddelen tegen vallen - Verankeringsvoorzieningen - Eisen en beproeving NEN-EN 795 Protection against falls from a height - Anchor devices - Requirements and testing

Nadere informatie

De toekomstige ISO 17100 vertaaldiensten norm. Totstandkoming en de belangrijkste wijzigingen t.a.v. EN 15038

De toekomstige ISO 17100 vertaaldiensten norm. Totstandkoming en de belangrijkste wijzigingen t.a.v. EN 15038 De toekomstige ISO 17100 vertaaldiensten norm Totstandkoming en de belangrijkste wijzigingen t.a.v. EN 15038 1 Even voorstellen Jaap van der Marel Secretaris Normcommissie Tolk- en vertaaldiensten en aanverwante

Nadere informatie

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Agnes Schuurmans Voorzitter NEN 351 281 (CEN TC350) Rockwool International 1 Bouwbesluit - 1 april 2012 Milieuparagraaf Artikel

Nadere informatie

Duurzaamheid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Duurzaamheid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52459 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Totstandkoming, wettelijk kader en beschikbaarheid van normen

Totstandkoming, wettelijk kader en beschikbaarheid van normen Totstandkoming, wettelijk kader en beschikbaarheid van normen Christel Fostier Legal Advisor NBN Agenda Wie is het NBN? Wat zijn normen? Welke voordelen hebben normen? Hoe worden normen ontwikkeld? Wat

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Commissieplan 2016 Normcommissie , Wegenonderhoudsmachines en -producten

Commissieplan 2016 Normcommissie , Wegenonderhoudsmachines en -producten kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-03-15 pagina 1/4 Commissieplan 2016 Normcommissie 341075, Wegenonderhoudsmachines en NORMCOMMISSIE NEN Industrie & Veiligheid Postbus 5059 2600 GB Delft

Nadere informatie

Methode en data in Europees perspectief

Methode en data in Europees perspectief Methode en data in Europees perspectief SBK-symposium Nationale Milieudatabase 24 februari 2011 Agnes Schuurmans (vz normcie 351 281 / lid SBK-TIC / Rockwool) Europese ontwikkelingen waarvoor milieu-informatie

Nadere informatie

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 6 NORMCOMMISSIE NEN Kennis- & Informatiediensten Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg 6 2623 AX

Nadere informatie

VOETAFDRUK CONFORM DE CO 2 PRESTATIELADDER

VOETAFDRUK CONFORM DE CO 2 PRESTATIELADDER CO 2 VOETAFDRUK 2011 SHANKS NEDERLAND BV VOETAFDRUK CONFORM DE CO 2 PRESTATIELADDER R A P P O R T S N L _ C O 2 _ 2 0 1 1 D. D. 2 0 A P R I L 2 0 1 2 INHOUD INLEIDING...1 CO 2 VOETAFDRUK 2010 SHANKS NEDERLAND

Nadere informatie

Scope 3 ketenanalyse volgens Green House Gas Corporate value Chain Accounting and Reporting Standard.

Scope 3 ketenanalyse volgens Green House Gas Corporate value Chain Accounting and Reporting Standard. 2013 Scope 3 ketenanalyse volgens Green House Gas Corporate value Chain Accounting and Reporting Standard. Auteur: Harry Minkhorst, hoofd risicomanagement en KAM Datum: 20 maart 2014 Pagina 1 van 12 Inhoud

Nadere informatie

20 Verbranden als vorm van verwijdering

20 Verbranden als vorm van verwijdering 20 Verbranden als vorm van verwijdering 20.1 Inleiding Afvalstoffen die niet nuttig kunnen worden toegepast, moeten op een milieuhygiënisch verantwoorde manier worden verwerkt. Het beleid voor brandbaar

Nadere informatie

Commissieplan 2016 Normcommissie 341093, Explosieve atmosferen

Commissieplan 2016 Normcommissie 341093, Explosieve atmosferen kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-01-13 pagina 1/4 Commissieplan 2016 Normcommissie NORMCOMMISSIE 341093, Ontplofbare atmosferen NEN Industrie & Veiligheid Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg

Nadere informatie

VOETAFDRUK CONFORM DE CO 2

VOETAFDRUK CONFORM DE CO 2 CO 2 VOETAFDRUK 2013 SHANKS NETHERLANDS HOLDING BV VOETAFDRUK CONFORM DE CO 2 PRESTATIELADDER R A P P O R T S N L _ C O 2 _ 2 0 1 3 D. D. 2 3-0 4-2 0 1 4 INHOUD INLEIDING... 2 CO 2 VOETAFDRUK 2013 SHANKS

Nadere informatie

NORMEN. Functioneel voor Iedereen. Willem van der Bijl. Nederland is Geregeld

NORMEN. Functioneel voor Iedereen. Willem van der Bijl. Nederland is Geregeld NORM Functioneel voor Iedereen Willem van der Bijl 1 Nederland is Geregeld Typ dit in bij Google en het levert bijna 10.000 hits! Is Nederland overgeregeld?? 2 Copyright Communicatie BV [Presentatie PPA2008.ppt]

Nadere informatie

Commissieplan 2015 Normcommissie 380419, 'Forensisch technisch onderzoek'

Commissieplan 2015 Normcommissie 380419, 'Forensisch technisch onderzoek' kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-04-28 pagina 1/5 Commissieplan 2015 Normcommissie NORMCOMMISSIE NEN Kennis & Informatiediensten Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg 6 2623 AX Delft T 015-269

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 6, 7, 8 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Wie de norm heeft, heeft de hub

Wie de norm heeft, heeft de hub Wie de norm heeft, heeft de hub Ing. Emiel Verhoeff Consultant Business Development NEN Nederlands Normalisatie-instituut, Delft Emiel.verhoeff@nen.nl, (015) 26 90 334, http://www.nen.nl Dr.ir. Henk J.

Nadere informatie

Carbon footprint 2011

Carbon footprint 2011 PAGINA i van 12 Carbon footprint 2011 Opdrachtgever: Stuurgroep MVO Besteknummer: - Projectnummer: 511133 Documentnummer: 511133_Rapportage_Carbon_footprint_2011_1.2 Versie: 1.2 Status: Definitief Uitgegeven

Nadere informatie

Commissieplan. Normcommissie 342 082 - VERVORMINGSSTAAL

Commissieplan. Normcommissie 342 082 - VERVORMINGSSTAAL Commissieplan Normcommissie 342 082 - VERVORMINGSSTAAL 2012 . Inhoud 1 Inleiding 1 2 Werkgebied 2 3 Belang 3 4 Inbedding in de NEN organisatie 4 5 Internationale binding 5 6 Omgevingsfactoren 6 7 Ledenbestand

Nadere informatie

KLIMAATTRANSPARANTIE

KLIMAATTRANSPARANTIE KLIMAATTRANSPARANTIE GEBOUWEN CO 2 Footprint Rapportage Volledig 2014 ACO BV Doetichem Werkmaatschappij Versie 1.0 11-03-2015 INLEIDING Carbon Footprint staat synoniem voor CO 2 -voetafdruk of CO 2 -emissie

Nadere informatie

In het hol van de leeuw?

In het hol van de leeuw? In het hol van de leeuw? Ing. Ruud Brunst Manager Applications 5-10-2016 remeha.nl We horen vaak Gas raakt op of fosiele brandstoffen worden schaars maar is dat wel zo? remeha.nl Gas zal nog lang beschikbaar

Nadere informatie

Als definitie voor vezelvliezen van textiel is de internationale norm ISO 9092, Ie druk, 1988, als Nederlandse norm aanvaard.

Als definitie voor vezelvliezen van textiel is de internationale norm ISO 9092, Ie druk, 1988, als Nederlandse norm aanvaard. UDC 677.076.4:001.4 Textiel - Vezelvliezen - Definitie (ISO 9092:1988) NEDERLANDSE NORM Textiles - Nonwovens - Definition (ISO 9092:1988) NEN-ISO 9092 EN 29092 Ie druk, augustus 1992 Als definitie voor

Nadere informatie

Workshop Disclosure. 26 februari 2015

Workshop Disclosure. 26 februari 2015 Workshop Disclosure 26 februari 2015 BESTAAND KADER DISCLOSURE WETGEVING VREG VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN GASMARKT P 2 Informatieverlening over de oorsprong en milieugevolgen van de geleverde

Nadere informatie

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Inleiding Jaarlijks brengt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) in opdracht van het ministerie van

Nadere informatie

1.2 Werkgebied Normalisatie van veiligheidseisen en beproevingsmethoden voor speeltoestellen.

1.2 Werkgebied Normalisatie van veiligheidseisen en beproevingsmethoden voor speeltoestellen. Commissieplan 2012 normcommissie 330003 'Speeltoestellen' Datum 04-11-2011 1 ALGEMENE GEGEVENS 1.1 Commissie 330003 Speeltoestellen 1.2 Werkgebied Normalisatie van veiligheidseisen en beproevingsmethoden

Nadere informatie

Dit document bevat de vertaling in het Nederlands van de Europese norm EN 277, april 1995.

Dit document bevat de vertaling in het Nederlands van de Europese norm EN 277, april 1995. Nederlandse Zakken voor het vervoer van levensmiddelen bestemd voor voedselhulp. Zakken gemaakt van geweven polypropeen NEN-EN 277 Sacks for the transport of food aid. Sacks made of woven polypropylene

Nadere informatie

HERNIEUWBARE ENERGIE, VERVOER EN SPECIFIEK VERBRUIK

HERNIEUWBARE ENERGIE, VERVOER EN SPECIFIEK VERBRUIK HERNIEUWBARE ENERGIE, VERVOER EN SPECIFIEK VERBRUIK VAN DE TERTIAIRE SECTOR IN BRUSSEL UITGEVOERD OP VERZOEK VAN HET BIM, DE ADMINISTRATIE VAN ENERGIE EN LEEFMILIEU VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST,

Nadere informatie

KLIMAATTRANSPARANTIE

KLIMAATTRANSPARANTIE KLIMAATTRANSPARANTIE GEBOUWEN CO 2 Footprint Rapportage Volledig 2012 ACO BV Doetichem Werkmaatschappij Versie 1.0 08-04-2013 INLEIDING Carbon Footprint staat synoniem voor CO 2 -voetafdruk of CO 2 -emissie

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof.

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof. Energielabel auto Personenwagens moeten voorzien zijn van een zogenaamd energielabel. Deze maatregel is ingesteld om de consument de mogelijkheid te geven om op eenvoudige wijze het energieverbruik van

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Biopark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Terneuzen Diepgang 12,50 meter Oppervlakte circa 2100 ha Ports of Vlissingen and Terneuzen Vlissingen Diepgang

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Analyser Platform. Arno van Adrichem EMEEL Analyser Engineer, EMEAP Coordinator ExxonMobil Research and Engineering.

Analyser Platform. Arno van Adrichem EMEEL Analyser Engineer, EMEAP Coordinator ExxonMobil Research and Engineering. Januari 26, 2016 Analyser Platform Kick off meeting analyser platform 26 Januari 2016, Delft Arno van Adrichem EMEEL Analyser Engineer, EMEAP Coordinator ExxonMobil Research and Engineering ExxonMobil

Nadere informatie

Vario Grass B.V. Keteninitiatieven. Masters in Green. CO2-Prestatieladder Eis: 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1. Koningslinde 5b. 7131 MP, Lichtenvoorde

Vario Grass B.V. Keteninitiatieven. Masters in Green. CO2-Prestatieladder Eis: 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1. Koningslinde 5b. 7131 MP, Lichtenvoorde Keteninitiatieven CO2-Prestatieladder Eis: 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1 Vario Grass Masters in Green Organisatie: Adres: Opgesteld door: Vario Grass B.V. Koningslinde 5b 7131 MP, Lichtenvoorde Jasper Eppingbroek

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Classificatie vaste biomassa

Classificatie vaste biomassa Classificatie vaste biomassa Europese en nationale classificaties F.P. Bakker J.R. Pels ECN-E--11-007 November 2010 Verantwoording Dit rapport is opgesteld in opdracht van het Agentschap, projectnaam Classificatie

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum pagina 1/17 Commissieplan 2013 Normcommissie Vaste biobrandstoffen

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum pagina 1/17 Commissieplan 2013 Normcommissie Vaste biobrandstoffen kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2013-03-21 pagina 1/17 Commissieplan 2013 Normcommissie NEN Energiewinning Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg 6 2623 AX Delft energy@nen.nl www.nen.nl/energy

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

INDC Suriname : Renewable Energy

INDC Suriname : Renewable Energy INDC Suriname : Renewable Energy Mw. N. Plet Nationale Coördinatie Milieubeleid Kabinet van de President van de Republiek Suriname Donderdag 23 Juni 2016 Marriot Presentatie opbouw Waarom er is gekozen

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen we door middel van duurzame energieopwekking op eigen Nederlandse productielocaties.

Nadere informatie

LPS 1233 - Certificatie van vastopgestelde brandbeveiligingssystemen in Nederland

LPS 1233 - Certificatie van vastopgestelde brandbeveiligingssystemen in Nederland LPS 1233 - Certificatie van vastopgestelde brandbeveiligingssystemen in Nederland Huib Timmerman LPCB ROADSHOW LPS-1233 2006 Programma Historie van certificeren sprinkler- en overige blussystemen in Nederland

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

the state of renewable energies in europe

the state of renewable energies in europe HERNIEUWBARE ENERGIE IN EUROPA 12 th EurObserv ER Report the state of renewable energies in europe 2012 12 th EurObserv ER Report Werkgelegenheid en omzet Voor de periode 2005-2010 is de energieproductie

Nadere informatie