Meer informatie over de varkensvleesketen is te vinden op en

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meer informatie over de varkensvleesketen is te vinden op www.pve.nl/varkens en www.overvarkens.nl."

Transcriptie

1 MVO in de agribusiness Vlees De Nederlandse vleessector produceert jaarlijks ongeveer 2,5 miljoen ton vlees. Het overgrote deel daarvan is varkensvlees, gevolgd door pluimveevlees en rundvlees. Een groot deel van het vlees wordt geproduceerd in intensieve veehouderijsystemen. De belangrijkste MVO-thema s zijn dierenwelzijn, milieu en de diervoederproductie. Varkens Algemeen De Nederlandse varkensvleessector is een belangrijke speler op de Europese markt. De jaarlijkse bruto productiewaarde is ruim 2 miljard euro en een groot deel van de productie is bestemd voor export. De sector exporteert zowel levende dieren als vlees naar verschillende Europese landen. Het overgrote deel van de Nederlandse varkens wordt in de intensieve veehouderij gehouden. Hiervoor gelden strenge eisen op het gebied van welzijn en milieu. Nederland staat internationaal bekend als één van de koplopers op deze gebieden. Desondanks staat het houderijsysteem in ons land regelmatig ter discussie. Vooral dierenwelzijn, schaalvergroting en in toenemende mate antibioticagebruik zijn gevoelige onderwerpen in de maatschappij. Varkens worden voor het vlees gehouden. Er zijn echter veel meer producten die van delen van het varken worden gemaakt. Reststromen, bijproducten die overblijven na het slachtproces, worden gebruikt voor veel industriële toepassingen in zowel de voedings- als andere industrieën. Een bekend voorbeeld is gelatine, dat in allerhande producten verwerkt wordt, en ook bloed, vet en beenderen kennen uiteenlopende bestemmingen. Meer informatie over de varkensvleesketen is te vinden op en Ketenitiatieven Bij duurzame keteninitiatieven zijn dierenwelzijn en milieu de belangrijkste aandachtspunten. Vaak wordt samengewerkt met maatschappelijke organisaties, zoals de Dierenbescherming. Veel initiatieven richten zich op het zogeheten tussensegment. Dit is varkensvlees dat tussen gangbaar

2 en biologisch in zit. Er wordt bijvoorbeeld duurzame soja gebruikt, dieren hebben meer leefruimte en varkens worden niet gecastreerd. Het varkensvlees van Keten Duurzaam Varkensvlees (www.duurzaamvlees.nl), voorheen Milieukeur De Hoeve, is bijvoorbeeld een initiatief van de primaire sector in samenwerking met slagers. Het doel is om de hele keten, van varkensvoer tot verwerking, te verduurzamen. Daarvoor worden de eisen van stichting Milieukeur aangehouden, plus extra eisen op het gebied van welzijn en milieu. Inmiddels zijn 175 varkenshouders aangesloten bij de Keten Duurzaam Varkensvlees en verkopen veel keurslagers, maar ook supermarktketen Coop, het vlees. Ook vanuit de retail komen steeds meer initiatieven voor de productie van tussensegment vlees. Supermarktketen Jumbo lanceerde in 2006 al het concept Jumbo Bewust varkensvlees, van varkens die in strostallen gehouden worden. Albert Heijn gaat nog een stap verder: hier wordt al het gangbare vlees vervangen door Puur & Eerlijk tussensegment vlees. Albert Heijn werkt in dit traject nauw samen met onder andere vleesverwerker VION en varkenshouders die aan VION leveren. Het project begint met 30 varkenshouders, maar naarmate het verder uitgerold wordt groeit dat aantal. Het vlees ligt sinds september 2010 in de eerste Albert Heijn winkels, in de loop van 2011 wordt al het gangbare vlees vervangen door tussensegment vlees. Een ander bekend voorbeeld van een keteninitiatief is de Verklaring van Noordwijk. Hierin hebben de primaire varkenshouderij, de vleessector en de levensmiddelenhandel afgesproken om in 2015 te stoppen met het castreren van biggen en de verwerking en verkoop van het vlees van deze varkens. In de tussenliggende periode worden biggen alleen nog verdoofd gecastreerd.

3 Keten 1. Varkenshouderij Nederland telt ongeveer 12 miljoen varkens. Er wordt onderscheid gemaakt tussen vermeerderingsbedrijven, die biggen produceren, en vleesvarkensbedrijven die deze biggen slachtrijp maken. Om de license to produce te behouden gaat er de laatste jaren steeds meer aandacht naar MVO. Een belangrijk knelpunt daarbij is dat varkenshouders met kleine marges werken en zoeken naar de laagste kostprijs, wat niet altijd samen gaat met duurzaam ondernemen. De varkenshouderij moet in 2013 voldoen aan strengere eisen van de overheid op het gebied van dierenwelzijn en milieu. Alle varkensstallen moeten dan emissiearm zijn. Ook gaan er in 2013 strengere welzijnseisen in, bijvoorbeeld verplichte groepshuisvesting voor dragende zeugen en ruimere oppervlakte eisen. Daarnaast heeft de overheid streefdoelen opgesteld voor een duurzame productie. In 2011 wil het ministerie 5 procent integraal duurzame stallen, een stijging van 1,7 procentpunt ten opzichte van De omzet van tussensegmenten moet jaarlijkse groeien met 15 procent. Voor de beperking van broeikasgasemissies is samen met de agrarische sector het convenant Schoon en zuinig opgesteld. Doel is om het energieverbruik te verminderen en in 2030 minimaal 20 procent duurzame energie te gebruiken.. Milieu Milieu is een belangrijk MVO-thema in de varkenssector. In de afgelopen jaren is op het gebied van energie een efficiëntieslag gemaakt. Het energiegebruik per varken is sinds de jaren 90 duidelijk gedaald. Tussen 1995 en 1999 werd per nge (Nederlandse grootte-eenheid, een maatstaf voor bedrijfsomvang) 10,2 GJ energie verbruikt, in 2008 was dat nog maar 6,6. Naast energie spelen vooral emissies van ammoniak, fijnstof en broeikasgassen een rol. De landbouw is verantwoordelijk voor 90 procent van de ammoniakuitstoot in Nederland, waarvan ongeveer een derde uit de varkenshouderij. De ammoniakemissie door de varkenshouderij nam tot het jaar 2000 duidelijk af, vooral door het emissie arm uitrijden van mest, en is de laatste jaren stabiel op ruim 30 miljoen kilo. Ook de emissie van fijnstof komt voor ongeveer een derde uit de varkenshouderij. Exacte getallen zijn niet bekend, wel is bekend dat de fijnstofemissie tussen 1990 en 2005 met ongeveer 20% is verminderd. Om stallen emissiearm te maken, zijn inmiddels op 10 tot 15% van de stallen luchtwassers geïnstalleerd. Daarnaast investeren steeds meer ondernemers in mestverwerking, waarbij mest omgezet wordt in bijvoorbeeld energie. Dat zorgt voor een reductie van de emissies, een

4 vermindering van het mestoverschot, de productie van duurzame energie en voor financieel voordeel voor de ondernemer, die anders veel moet betalen voor de afzet van de mest. Dierenwelzijn Welzijn is een thema dat veel aandacht krijgt in de varkenshouderij, vooral huisvesting en ingrepen. Door de nieuwe eisen die in 2013 ingaan worden op het gebied van huisvesting in de komende jaren grote slagen gemaakt. Groepshuisvesting voor zeugen is dan verplicht. Op dit moment wordt ongeveer 60 procent van de zeugen in groepen gehouden. Daarnaast wordt op kleinere schaal gewerkt naar innovatieve huisvestingssystemen, zoals het ComfortClass (www.comfortclass.nl ) systeem van Wageningen UR, dat uit gaat van de behoeften van het varken. Vijf varkenshouders testen dit systeem nu in de praktijk. Ingrepen bij varkens, zoals staartcouperen en de castratie van biggen, zijn andere welzijnsthema s. Couperen wordt nu op grote schaal toegepast om staartbijten te voorkomen. Om couperen af te kunnen schaffen wordt gezocht naar oplossingen voor het staartbijten, zoals andere huisvesting of meer ruwvoer om voor afleiding te zorgen. In de biologische varkenshouderij is couperen al verboden. Het castreren van biggen is een eis van afnemers om een afwijkende geur aan het vlees te voorkomen. Dit gebeurt sinds 2008 verdoofd, na afspraken tussen alle schakels in de varkensketen. Het streven is om in 2015 helemaal te stoppen met castreren. Ook nu al komt er steeds meer ongecastreerd vlees op de markt, bijvoorbeeld van Puur & Eerlijk of Keten Duurzaam Varkensvlees. Er zijn geen concrete cijfers over de productie in tussensegmenten of de welzijnsverbeteringen op individuele bedrijven. Wel is bekend dat 4,5 procent van de varkensstallen aan de eisen van integrale duurzaamheid voldoet. Dat komt neer op ruim stallen. Het aantal biologische varkens in Nederland is de laatste jaren gestaag gestegen, maar is relatief nog steeds beperkt. In 2008 waren er biologische varkens, 0,6% van de in Nederland gehouden varkens. 1,1 procent van de bedrijven werkt biologisch. Volksgezondheid Een duurzaamheidsthema dat de laatste jaren maatschappelijke onrust veroorzaakt is het antibioticagebruik. Dat komt onder andere door de toenemende zorg over resistentie en MRSAbacteriën Om het gebruik van antibiotica te verminderen en zo resistentievorming tegen te gaan heeft de sector het masterplan Varkenshouderij opgesteld. Als onderdeel daarvan heeft de varkenssector als eerste sector een database voor de registratie van diergeneesmiddelen. Met deze database hoopt de sector ook duidelijk in beeld te krijgen hoeveel antibiotica er gebruikt wordt. Dit is een eerste stap op weg naar een reductie. De overheid geeft de sector tot 2013 de tijd

5 om het antibioticagebruik te halveren. Voor vleesvarkens lag het verbruik in 2009 naar schatting op ruim 18 dagdoseringen per dierjaar, in de zeugenhouderij was dat ruim 25,5. Schaalvergroting Kenmerkend voor de ontwikkeling van de varkenshouderij in de afgelopen jaren is de schaalvergroting. Vanuit het streven naar efficiëntie stijgt de gemiddelde bedrijfsomvang waardoor de sector verder geconcentreerd raakt. Het aantal varkens in Nederland schommelt al sinds 1990 tussen de 11 en 13 miljoen, terwijl het aantal bedrijven daalde van bijna naar ruim bedrijven. Anno 2009 heeft het gemiddelde zeugenbedrijf een kleine 400 zeugen, de gemiddelde omvang van een vleesvarkensbedrijf is ongeveer dieren. In de afgelopen jaren stuit deze schaalvergroting op steeds meer weerstand. Er is een heftige discussie over zogeheten megastallen, bedrijven met grote aantallen varkens op één locatie. In verschillende provincies zijn burgerinitiatieven tegen de bouw van grote stallen gehouden en in de omgeving van deze stallen wordt vaak heftig actie gevoerd. Een probleem bij deze discussie is dat de definitie van een megastal onduidelijk is. Mede daardoor stuiten ook gezinsbedrijven steeds vaker op weerstand bij nieuw- of verbouwplannen. Een veel gehanteerde definitie van een megastal is een bedrijf van meer dan 300 nge. Volgens die definitie zijn er een paar honderd megastallen in Nederland. Transparantie De varkenshouderij is voor burgers een vrij gesloten sector. Om dit te veranderen zijn er verschillende initiatieven om burgers bij de sector te betrekken. Er zijn bijvoorbeeld verschillende informatieve websites en sinds 2007 wordt jaarlijks het Weekend van het Varken georganiseerd, waarbij verschillende varkenshouders hun deuren openzetten voor het publiek. Bovendien zijn er zogeheten zichtstallen, met kijkvensters en skyboxen om de varkenshouderij aan het grote publiek te laten zien. Er zijn zestien van deze stallen aangesloten bij de stichting Varkens in Zicht (www.varkensinzicht.nl), daarnaast zijn er individuele ondernemers met een zichtstal. Arbeid Veel arbeid in de primaire varkenshouderij wordt gedaan door de ondernemers zelf. Personeel is dan ook geen belangrijk thema op de duurzaamheidsagenda van de sector. Toch neemt het belang steeds verder toe. Dat komt vooral door het groeiende personeelstekort, terwijl er door de schaalvergroting juist steeds meer behoefte aan personeel is. Inmiddels heeft ongeveer 20 procent van de varkenshouders personeel in dienst. Om dit op te vangen gaat er steeds meer aandacht naar scholing en opleiding van (toekomstige) werknemers. Daarnaast zijn er projecten om de arbeidsomstandigheden te verbeteren, bijvoorbeeld door de blootstelling aan stof te verminderen.

6 Financieel De P van profit is een groot knelpunt voor de varkenshouderij. De sector werkt met krappe en vooral sterk schommelende marges. Het percentage huishoudens in de varkenshouderij dat onder de lage inkomensgrens van werkt varieert van 15 procent in goede varkensjaren tot 70 procent in de slechte jaren. Mede hierdoor wordt MVO nog op relatief beperkte schaal in praktijk gebracht, MVO vraagt namelijk vaak om investeringen en voor veel varkenshouders zijn die moeilijk op te brengen. Initiatieven waarbij een meerprijs wordt betaald voor duurzame producten, zoals Puur & Eerlijk, kunnen daar mogelijk verandering in brengen. De nieuwe welzijns- en milieueisen die in 2013 in gaan vragen veel van varkenshouders. Volgens sectororganisaties zal een derde moeten stoppen omdat ze de investeringen niet op kunnen brengen. Uit onderzoek van het Landbouweconomisch Instituut blijkt dat slechts 35 procent van de bedrijven de aanpassingen op kan brengen zonder in financiële problemen te komen. Naar aanleiding daarvan heeft het ministerie van LNV de regels aangepast, de eisen van emissiearm en groepshuisvesting blijven echter van kracht. 2. Toelevering De belangrijkste toeleverancier van de varkenshouderij is de veevoerindustrie. Andere toeleverende schakels zijn de varkensfokkerij en veetransportbedrijven. De verduurzaming van de toeleverende schakels in de varkensketen is voor een deel onlosmakelijk verbonden met duurzame keteninitiatieven. Dergelijke initiatieven stellen vaak niet alleen eisen aan de productiewijze op het varkensbedrijf, maar ook de gebruikte grondstoffen. Voor Milieukeur De Hoeve mag bijvoorbeeld alleen duurzame soja worden gebruikt. Door de keteninitiatieven ontstaat vraag naar verantwoorde producten, waardoor ook toeleveranciers automatisch verduurzamen. Diervoeder De belangrijkste toeleverancier van de varkenshouderij is de veevoerindustrie. Enerzijds heeft de varkenshouderij een belangrijke rol in de verwerking van reststromen. Reststromen uit de voedingsindustrie, van bier tot bakkerijproducten, worden verwerkt tot veevoer waardoor afvalstromen sterk beperkt worden. Anderzijds is er echter discussie over de oorsprong van grondstoffen, die veelal van ver komen en niet altijd als duurzaam worden gezien. Deze discussie gaat met name over soja. Meer over de diervoederindustrie ( link naar tekst Diervoeder). Transport De meeste varkens in Nederland gaan twee keer op transport: van het vermeerderingsbedrijf naar de vleesvarkenshouder en van daar naar de slachterij. Dit transport wordt meestal door

7 gespecialiseerde bedrijven gedaan, sommige varkenshouders hebben hun eigen transportmiddelen. Regelmatig ontstaat er ophef over varkenstransporten. Het gaat dan vooral om exportvarkens die over een langere afstand vervoerd worden. Stichting Varkens in Nood heeft verschillende keren een dergelijk transport gevolgd en beelden naar buiten gebracht van varkens die met weinig ruimte en zonder water vervoerd werden. Ook over transporten bij hoge temperaturen ontstaat regelmatig discussie. In reactie hierop zijn er twee kwaliteitssystemen in het leven geroepen, Veetrans en Dierwaardig Vervoer, die in het najaar van 2010 samen met enkele andere regelingen door het productschap zijn samengevoegd tot de kwaliteitsregeling Een huis. Genetica. Er zijn verschillende fokkerijorganisaties die zich bezig houden met de afzet en verbetering van varkensgenetica. De belangrijkste duurzaamheidsthema s daarbij zijn efficiëntie en welzijn. In de afgelopen jaren was de aandacht sterk gericht op het verhogen van de productie. Enerzijds draagt dit bij aan een duurzame productie, varkens hebben immers minder voer nodig om evenveel kilo s te groeien. Bovendien daalt de mestproductie door een hogere efficiëntie. Anderzijds is de focus op efficiëntie niet altijd bevorderlijk voor het welzijn. Het aantal biggen per zeug per jaar is in de afgelopen jaren sterk gegroeid en dat zorgt onder andere voor een hogere biggensterfte. Vergeleken met andere Europese landen is de biggensterfte in Nederland vrij laag. De uitval tot het spenen is van 2002 tot 2007 echter wel met een procentpunt gestegen tot 12,9 procent. In fokprogramma s is de laatste jaren daarom steeds meer aandacht voor zaken als bigvitaliteit, moedereigenschappen van de zeug, maar ook bijvoorbeeld het gedrag van de varkens om zo het welzijn te bevorderen. De Nederlandse fokkerijorganisatie Topigs voldeed als eerste Europese organisatie aan de Code-EFABAR, een Code of Good Practice voor Verantwoorde Fokkerij. 3. Verwerking Bij de Nederlandse vleesverwerkers staat duurzaamheid steeds hoger op de agenda. Er zijn bijvoorbeeld verwerkers die stappen zetten op MVO-gebied als onderdeel van een ketenprogramma. De grootste varkensvleesverwerker VION slacht voor het Puur & Eerlijk concept van Albert Heijn bijvoorbeeld tussensegment varkens, zoals slachterij Westfort dat al deed voor Keten Duurzaam Varkensvlees. De basis van verantwoord ondernemen in de vleesindustrie is vastgelegd in kwaliteitssystemen voor de keten, zoals IKB, die bepaalde eisen stellen aan bijvoorbeeld voedselveiligheid en

8 dierenwelzijn. Vooral voedselveiligheid staat bij de Nederlandse vleesverwerkers hoog in het vaandel. Dierenwelzijn Dierenwelzijn is niet alleen in de primaire sector, maar ook in de verwerking een thema. Naar aanleiding van discussie over de gangbare slachtmethodes bij varkens wordt bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar de minst onvriendelijke manier van slachten. Ook hebben slachterijen en verwerkers zich samen met de rest van de keten ingezet om een einde aan de castratie van biggen te maken. Sinds 1 januari 2009 verwerken ze alleen nog vlees van verdoofd gecastreerde varkens. Milieu De vleesverwerkers en slachterijen, georganiseerd in de Centrale Organisatie voor de Vleessector, doen mee aan het Convenant Meerjarenafspraak energie-efficiëntie Deelnemers verlagen het energieverbruik door het nemen van besparingsmaatregelen in hun bedrijf. Aandachtsgebieden daarbij zijn watergebruik, koeling en transport en logistiek. Ook in de afgelopen jaren deed de sector mee aan een dergelijk convenant. De afspraken lijken resultaat te hebben. De doelstelling voor de vleesverwerkende industrie in totaal was een reductie met 360,8 TJ, in werkelijkheid daalde het verbruik van 1998 tot 2008 met 656,1 TJ. Dit is een verbetering met 11,4 procent. Arbeid De werkgelegenheid in de vleesverwerkende sector is van 1999 tot 2009 met ongeveer gedaald tot ruim fte. Slachterijen en vleesverwerkers hebben de laatste jaren steeds meer moeite om hoger opgeleid personeel te vinden. Een relatief groot deel van het werk is laaggekwalificeerd werk, dat deels door buitenlandse uitzendkrachten wordt gedaan. Volgens de vakbonden worden vooral deze buitenlandse medewerkers het slachtoffer van misstanden, zoals een te laag salaris. Vakbond FNV heeft hier een speciaal meldpunt voor ingericht. Hoewel de basis van verantwoord personeelsbeleid is geregeld via de CAO s, zijn er nog weinig collectieve initiatieven. Daar begint echter verandering in te komen. De vleessector werkt aan een arbocatalogus en ook wordt gewerkt aan het project Levensfasebewust Personeelsbeleid. 4. Afzet De afzet is een bepalende schakel voor duurzaamheid in de varkensketen. Omdat met krappe marges gewerkt wordt is er in de voorgaande schakels weinig ruimte voor grote investeringen in duurzaamheid. Het is de uitdaging voor de afzet, als laatste schakel in de keten, om deze investeringen door te berekenen aan consumenten, zodat ook de economische pijler van duurzaamheid wordt ondersteund. Verschillende supermarktketens hebben in de afgelopen jaren

9 stappen gezet op dit gebied. Jumbo introduceerde in 2006 bijvoorbeeld het Jumbo Bewust varkensvlees, Coop supermarkten verkoopt sinds 2008 Milieukeur vlees en Albert Heijn kondigde dit jaar aan het hele varkensvleesassortiment te gaan vervangen door duurzaam vlees. De retail wordt ook steeds vaker aangesproken door maatschappelijke organisaties. Waar organisaties als Wakker Dier zich eerst op de primaire sector richtten is dat nu vaker de supermarkt of groothandel. In de zomer van 2010 voerde Wakker Dier bijvoorbeeld actie tegen C1000 als supermarkt met de meeste kiloknallers en spoorde stichting Varkens in Nood diverse supermarktketens en groothandels aan om te stoppen met de verkoop van vlees van gecastreerde varkens. Trends De varkensvleesketen wordt zich steeds bewuster van het belang van draagvlak in de samenleving. Typerend voor de sector is dat duurzaamheid voor een groot deel opgelegd wordt door wetgeving, zoals de nieuwe welzijns- en milieueisen die in 2013 in gaan. Daarnaast is de keten al jarenlang een belangrijk onderwerp van acties van NGO s. De sector heeft een moeizaam imago op het gebied van dierenwelzijn en milieu. Ook schaalvergroting leidt in toenemende mate tot maatschappelijke weerstand. Om tegemoet te komen aan de wensen van de maatschappij ontstaan steeds meer initiatieven voor een duurzame varkenshouderij. Denk hierbij aan de ontwikkeling van nieuwe huisvestingsconcepten tot kleinschaligere projecten als mestverwerking of zichtstallen. Veel van de projecten bevinden zich nog in de experimentele fase. Voor het uiteindelijke succes zal het financiële plaatje bepalend zijn. Na een aantal jaren met zeer krappe of zelfs negatieve marges hebben varkenshouders weinig ruimte over om te investeren in MVO als dat zich niet direct terugbetaalt. Dit dilemma is voor een groot deel bepalend voor de MVOontwikkelingen in de sector. De uitdaging ligt in de vermarkting van duurzaamheid. Met de ketensamenwerking tussen AH en VION is hierin een substantiële eerste stap gezet.

10 Pluimvee Algemeen Het overgrote deel van het Nederlandse pluimveevlees bestaat uit kip. De sector telt ruim 40 miljoen vleeskuikens op ruim 700 bedrijven, met een jaarlijkse productie van circa ton. Het overgrote deel wordt geproduceerd in de intensieve veehouderij en vanwege de efficiënte productie staat kip bekend als relatief duurzaam vlees met betrekking tot milieuaspecten. Over het welzijn van vleeskuikens bestaat echter discussie, net als over de directe milieueffecten van de intensieve veehouderij. De kwaliteit en veiligheid van het productieproces wordt in Nederland gegarandeerd door het kwaliteitssysteem IKB Kip, dat betrekking heeft op alle schakels van de keten. Meer informatie over de pluimveevleesketen is te vinden op en Keteninitiatieven In de afgelopen periode zijn verschillende keteninitiatieven in het leven geroepen die zich richten op het tussensegment. Dit komt neer op productie met meer aandacht voor welzijn en milieu. Op kleinere schaal bestonden al langer initiatieven, zoals Kemper Kip (www.kemperkip.com), maar de laatste jaren zijn er ook grotere initiatieven voor scharrelhouderij. Het keteninitiatief Volwaard (www.volwaard.nl ), van mengvoerbedrijf Coppens, slachterij Flandrex, boerenkoepel ZLTO en pluimveehouders, heeft daar een belangrijke rol ingespeeld. Net als bij Kemper Kip gaat het om vleeskuikens die meer tijd krijgen om te groeien en met meer ruimte en met een uitloop worden gehouden. Volwaard kip is inmiddels bij verschillende grote supermarktketens te verkrijgen. Daarnaast introduceerde Albert Heijn onlangs het Puur & Eerlijk concept, waarvoor verschillende Nederlandse vleeskuikenhouders, in samenwerking met slachterij Plukon, zijn omgeschakeld naar een scharrelsysteem. Het streven van de overheid is dat de omzet van deze tussensegmenten jaarlijks met 15 procent groeit. Er zijn echter ook keteninitiatieven die zich op andere thema s richten. Een voorbeeld is het project Antibioticavrije productie, begin 2010 gelanceerd door het ministerie van LNV. Namens de pluimveevleesketen doen slachterij GPS en broederij Lagerwey hieraan mee, samen met een aantal pluimveehouders. Keten 1. Pluimveehouderij

11 Nederland telt ruim 700 vleeskuikenbedrijven, 75 kalkoenenbedrijven en 95 bedrijven met vleeseenden. Daarnaast zijn er bedrijven die zich met de vermeerdering van vleeskuikens bezig houden. De sector heeft te maken met een aantal duurzaamheidsthema s die de laatste jaren steeds meer in de belangstelling staan bij zowel sector als maatschappij. Dierenwelzijn Vleeskuikens worden in grote groepen op intensieve wijze gehouden. Net als in de andere vleessectoren wordt Nederland gezien als één van de koplopers op het gebied van dierenwelzijn. Door de strenge wetgeving, maar ook doordat ondernemers in toenemende mate kansen zien op dit gebied. Toch is het welzijn van vleeskuikens nog regelmatig onderwerp van kritiek. Een belangrijk aandachtspunt is de snelle groei van de kuikens, die door genetische selectie en hoogwaardige voeding in slechts 6 weken tot een slachtgewicht van 2,5 kilo groeien. Dit is heel efficiënt, maar zorgt voor verschillende gezondheidsproblemen en een hoger uitvalspercentage. Dat percentage schommelt al jaren rond de 4 procent. Sinds juli 2010 gelden strengere regels voor de huisvesting van vleeskuikens. Zo is de bezettingsgraad verlaagd van 44 kilo per vierkante meter naar 39 kilo. Alleen bedrijven die zeer goed scoren op uitval en huidaandoeningen mogen een bezetting van 42 kilo hanteren. Deze afspraken zijn in overleg tussen de overheid en de vleeskuikensector gemaakt. De overheid streeft er daarnaast naar dat 5 procent van de pluimveestallen in 2011 integraal duurzaam is. Voor de totale pluimveesector is dat percentage op dit moment 3,2 procent, waarvan een groot deel in de legsector. Van de vleeskuikenstapel wordt 0,4 procent biologisch gehouden. Milieu Pluimveevlees staat bekend als relatief duurzaam vlees vanwege de betrekkelijk lage uitstoot van broeikasgassen. De totale uitstoot staat gelijk aan 2,6 CO2 equivalent per kilo vlees, vergeleken bij 4,5 kilo bij varkensvlees en 15,9 kilo bij rundvlees van vleesvee. Emissies van ammoniak en vooral fijnstof spelen echter wel degelijk een rol. Vanaf 2013 moeten alle vleeskuikenstallen emissiearm zijn. In 2008 voldeed 20 procent van de bedrijven hieraan. De emissie van ammoniak is in de afgelopen jaren wel gedaald, vooral door het be- en verwerken van mest. De pluimveesector, zowel leg- als vleespluimvee, stoot 14,4 miljoen kilo ammoniak uit, 12 procent van de totale uitstoot uit de landbouw. In 2000 was de uitstoot ruim 20 miljoen kilo. Een uitdaging voor de sector is de uitstoot van fijnstof. Deze uitstoot komt voor 90 procent uit de landbouw, en de helft daarvan uit vleeskuikenstallen. Juist doordat de kuikens op strooisel gehouden worden, belangrijk voor het welzijn, is er veel stof in de stallen. Luchtwassers kunnen hierin een rol spelen, maar door de grote hoeveelheid stof raken die snel verstopt. Overheid, sector

12 en wetenschap zoeken naar een effectieve oplossing, zodat niet alleen de uitstoot van stof, maar ook van ammoniak en geur beperkt kan worden. Een initiatief dat een belangrijke rol heeft gespeeld in het beperken van het mestoverschot is de mestverbrandingscentrale BMC Moerdijk. Ruim 600 pluimveehouders leveren hun mest aan deze centrale. Door de verbranding wordt energie uit de mest opgewekt, terwijl de overgebleven mineralen als meststof worden gebruikt. De pluimveesector heeft hiermee als één van de eerste sectoren een (deel)oplossing voor het mestprobleem gevonden. Energie Vleeskuikens vragen veel energie. Zeker in de eerste weken hebben jonge kuikens een hoge temperatuur nodig, terwijl in de latere fases juist veel energie nodig is voor ventilatie. Bovendien is het energieverbruik in de afgelopen jaren gestegen, van 11,2 GJ per grootte-eenheid nge tot 14,4 GJ per nge. Het hoge energieverbruik zorgt voor een belasting van het milieu, maar brengt ook hoge kosten met zich mee. Vleeskuikenhouders zoeken daarom naar alternatieven, zoals een houtkachel. Daarnaast werken inmiddels enkele vleeskuikenhouders met het zogeheten Terra Sea concept. Dit systeem werkt met warmtewisselaars, waardoor er nog maar nauwelijks gestookt en geventileerd hoeft te worden. Daarnaast wordt een deel van het stof uit de lucht gevangen, zodat er met een luchtwasser gewerkt kan worden. Arbeid In de pluimveehouderij wordt maar beperkt met personeel gewerkt. Slechts 20 procent van de arbeid wordt door betaalde arbeidskrachten verricht. Door de toenemende schaalvergroting van bedrijven werken wel steeds meer ondernemers met personeel. Het is echter lastig om goed geschoold personeel te krijgen. Er lopen daarom verschillende projecten om het pluimveeonderwijs te verbeteren en stimuleren en om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Een voorbeeld is het project Stof? Pak t aan! (www.pakstofaan.nl), dat gezondheidsklachten door langdurige blootstelling aan stof wil tegen gaan. De vleeskuikenhouderij heeft veel pieken in de arbeidsbelasting, bijvoorbeeld bij het vangen van vleeskuikens of het schoonmaken van de stal. Hiervoor wordt vaak externe arbeid ingehuurd via pluimveeservicebedrijven. In deze branche werd in het verleden veel gebruik gemaakt van zwart werk. Sinds 2008 wordt dit tegengegaan door een speciale module in het kwaliteitssysteem IKB, waar de meeste pluimveebedrijven bij aangesloten zijn. Volksgezondheid Een actueel duurzaamheidsthema van de laatste jaren is het antibioticagebruik, onder andere door de toenemende maatschappelijke zorg over resistentie en MRSA-bacteriën. Bij vleeskuikens wordt

13 relatief veel antibiotica gebruikt, bovendien stijgt het verbruik. In 2009 lag het verbruik op ruim 39 dagdoseringen per dierjaar, vergeleken bij 30 in Om het antibioticagebruik te verminderen is het masterplan selectief en correct gebruik antibiotica opgesteld. Dit begin in 2008 met het meten van het antibioticagebruik. Daarnaast zijn in het kwaliteitssysteem IKB eisen vastgelegd over een bedrijfsgezondheidsplan en de relatie met de dierenarts. Het masterplan sluit aan bij het streven van de overheid naar een reductie van het antibioticagebruik met 20 procent in Daarnaast werkt de sector aan het terugdringen van salmonella en campylobacter besmettingen. Ook hiervoor is een actieplan opgesteld. Onderdeel zijn strikte hygiënevoorschriften en strenge controles. Wat betreft salmonella zijn hier goede vorderingen mee gemaakt. Het percentage besmette koppels is van 2000 tot 2008 gedaald van ruim 11 procent tot een kleine 3 procent. Op het eindproduct komt salmonella volgens de Europese voedselautoriteit EFSA voor op 10 procent van de kip. Vanaf januari 2011 geldt een nultolerantie voor salmonella op vers vlees. De verwachting is dat de Nederlandse sector hier in de meeste gevallen aan kan voldoen. Campylobacter komt volgens de EFSA in Nederland nog voor op 25 procent van de kip in de winkel. Het gemiddelde in Europa is 75 procent. Transparantie Als intensieve veesector is de pluimveesector vrij gesloten voor de burger. Om het imago te verbeteren wordt steeds meer aandacht aan transparantie besteed. De stichting Kip Kiplekker (www.kipkiplekker.nl) wil burgers via internet en op beurzen een kijkje in het leven van vleeskuikenhouders bieden. Onderdeel daarvan is de inrichting van zichtstallen, waar bezoekers via een kijkvenster in de stal kunnen kijken. Dit staat echter nog in de kinderschoenen. 2. Toelevering Een belangrijke toeleverancier van de vleespluimveehouderij is de veevoerindustrie. De meeste vleeskuikenbedrijven kopen mengvoer, een deel combineert de vleeskuikenhouderij echter met een akkerbouwtak en voert eigen granen, aangevuld met de noodzakelijke vitaminen en mineralen. In het mengvoer zijn tarwe, maïs en soja de belangrijkste grondstoffen. Maïs en tarwe worden geteeld in en om Nederland. Soja wordt bijna uitsluitend geïmporteerd van buiten de EU, met de Verenigde Staten, Argentinië en Brazilië als grootste leveranciers. Meer over de diervoederindustrie.( link naar tekst Diervoeder) Behalve voer, krijgen vleeskuikenhouders ook jonge kuikens aangeleverd. Deze dieren worden geleverd door een broederij, die op zijn beurt broedeieren ontvangt van een vermeerderingsbedrijf. Voor deze bedrijven zijn dezelfde thema s van belang als onder het kopje pluimveehouderij worden beschreven. 3. Verwerking

14 De Nederlandse pluimveevleesindustrie bestaat grotendeels uit kippenslachterijen en verwerkers. Daarnaast zijn er enkele eendenslachterijen. Voor kalkoenen is er sinds 2005 geen slachterij meer in Nederland. Dit betekent dat alle dieren geëxporteerd worden, wat economische- en welzijnsrisico s met zich meebrengt als de grenzen gesloten worden bij het uitbreken van een besmettelijke dierziekte. Duurzaamheid staat steeds hoger op de agenda van Nederlandse vleesverwerkers. De basis hiervan is vastgelegd in kwaliteitssystemen voor de hele keten, zoals IKB, die bepaalde eisen stellen aan bijvoorbeeld voedselveiligheid en dierenwelzijn. Voedselveiligheid staat bij de Nederlandse vleesverwerkers hoog in het vaandel en slachterijen en verwerkers hebben zich over het algemeen goed ingedekt op dit gebied. Dierenwelzijn Bij de slacht van dieren is de manier waarop dieren gedood of bedwelmd worden een belangrijk welzijnsthema. Vleeskuikens worden in slachterijen gedood door middel van een elektrisch waterbad. In 2009 is deze methode echter ter discussie komen te staan en eind 2010 moet een alternatieve methode ingevoerd worden. Hier wordt momenteel onderzoek naar gedaan. Arbeid Zoals in de hele vleesverwerkingsbranche, is arbeid ook in de pluimveevleesindustrie een thema. De werkgelegenheid is in de afgelopen tien jaar sterk gedaald, van fte in 2000 naar in Dat heeft vooral te maken met de concentratie van de sector en de bijbehorende daling van het aantal vestigingen. Slachterijen en vleesverwerkers hebben de laatste jaren steeds meer moeite om hoger opgeleid personeel te vinden. Een relatief groot deel van het werk is laaggekwalificeerd werk, dat deels door buitenlandse uitzendkrachten wordt gedaan. Volgens de vakbonden worden vooral deze buitenlandse medewerkers vaak het slachtoffer van misstanden, zoals een te laag salaris. Vakbond FNV heeft hier een meldpunt voor ingericht waar misstanden gemeld kunnen worden. De pluimveevleesindustrie heeft bovendien zelf een orgaan ingesteld voor sociale aangelegenheden, Sociale Zaken Pluimvee Industrie. Onderdeel is de werkgroep kwaliteit van de arbeid, die in 2009 bijvoorbeeld campagne voerde voor het invoeren van ondernemingsraden en bedrijven adviseert over levensfasebewust personeelsbeleid. In 2009 is daarnaast een arbocatalogus voor de branche opgesteld. Milieu De vleesverwerkende sector verbruikt vooral energie voor koel- en vriesinstallaties. De pluimveevleesverwerkers en slachterijen, georganiseerd in Nepluvi, doen mee aan het Convenant Meerjarenafspraak energie-efficiëntie De deelnemers hieraan verlagen het

15 energieverbruik door besparingsmaatregelen in hun bedrijf. Aandachtsgebieden zijn watergebruik, koeling en transport en logistiek. Ook in de afgelopen jaren deed de sector mee aan een dergelijk convenant. De afspraken lijken resultaat te hebben. De doelstelling voor de vleesverwerkende industrie in totaal was een reductie met 360,8 TJ, in werkelijkheid daalde het verbruik van 1998 tot 2008 met 656,1 TJ. Dit is een verbetering met 11,4 procent. 4. Afzet De afzet is een bepalende schakel voor duurzaamheid in de pluimveevleesketen. Omdat met krappe marges gewerkt wordt is er in de voorgaande schakels weinig ruimte voor grote investeringen in duurzaamheid. Het is de uitdaging voor de afzet om deze investeringen door te berekenen aan consumenten, zodat ook de economische pijler van duurzaamheid wordt ondersteund. In de afgelopen jaren worden voorzichtige stappen gezet op dit gebied. Steeds meer supermarktketens verkopen bijvoorbeeld Volwaard kip en Albert Heijn voerde onlangs het duurzame Puur&Eerlijk assortiment in. Voor de productie van het scharrelpluimveevlees in dit assortiment schakelden zo n dertig leveranciers van verwerker Plukon over naar een meer duurzame productiewijze. De retail wordt bovendien ook steeds vaker aangesproken door maatschappelijke organisaties. Waar organisaties als Wakker Dier, die actie voeren tegen de intensieve veehouderij, zich eerst op de primaire sector richten is dat nu vaker de supermarkt of groothandel. In de zomer van 2010 voerde Wakker Dier bijvoorbeeld actie tegen C1000 als supermarkt met de meeste kiloknallers. Trends De meest in het oog springende MVO-aspecten van de pluimveevleesketen zijn dierenwelzijn en de milieueffecten van vooral de primaire sector. Een nieuw thema op dat lijstje is het antibioticagebruik. Net als andere intensieve veesectoren is de vleeskuikensector regelmatig het onderwerp van acties van maatschappelijke organisaties en maatschappelijke discussie. Het belang van MVO begint steeds meer tot de sector door te dringen. Er zijn een aantal projecten die uitgaan van een meer duurzame productie, maar in de gangbare pluimveevleesketen staat efficiëntie nog voorop. Kippenvlees is populair als voordelig stukje vlees en een lage kostprijs is dan ook essentieel. Duurzame ontwikkelingen komen vooralsnog vooral voort uit wetgeving, maar er vindt steeds meer onderzoek plaats naar milieu- en welzijnsvriendelijkere productiewijzes.

16 Rundvee Algemeen Onder rundvlees verstaat men het vlees van volwassen runderen. Kalfsvlees valt hier niet onder en over de kalfsvleesproductie is hier ( link naar tekst Vlees/Vleeskalveren) meer te lezen. Rundvlees is voor een deel afkomstig uit de melkveehouderij ( link naar tekst Zuivel/Melkveehouderij) en deels uit de vleesveehouderij, een kleine sector in Nederland. Meer informatie over de rundvleesketen is te vinden op Keten 1. Rundveehouderij Er zijn in Nederland maar weinig gespecialiseerde vleesveebedrijven. Er zijn weliswaar bedrijven met vleesvee, maar voor de overgrote meerderheid van deze bedrijven is het vleesvee een kleine neventak. Slechts een klein aantal ondernemers heeft vleesstieren of zoogkoeien als hoofdtak. Financieel Het aantal vleesstierenhouders is in de afgelopen twintig jaar sterk gedaald. Het aantal stieren daalde van bijna in 1991 naar circa in Een deel van de gestopte ondernemers is overgestapt naar de rosékalverhouderij. De sterke inkrimping van de sector heeft er alles mee te maken dat het zeer moeilijk is om een inkomen te behalen met vleesstieren. Onder andere door strenge wetgeving is het moeilijk geworden om rendabel stieren te houden. Dierenwelzijn Vleesstieren zijn over het algemeen de stierkalveren van bedrijven met zoogkoeien. Dit zijn vleesrassen: grote en zwaargebouwde runderen die veel vlees aanzetten. De stieren worden meestal in groepsstallen gehouden tot ze een leeftijd van circa 16 maanden hebben bereikt. Zoogkoeien worden vaak op extensievere wijze gehouden. De dieren lopen meestal een deel van het jaar in de wei en staan in de winterperiode op stal, of worden jaarrond buiten gehouden. Het is gebruikelijk dat er een stier bij de koeien loopt, zodat de dieren elk jaar een kalf krijgen. Bij sommige zogenoemde dikbilrassen, zoals de Belgische Blauwe, gebeurt dat in de regel met een keizersnede. Vanuit duurzaamheidsoverwegingen, zowel met betrekking tot welzijn als economisch, wordt echter steeds vaker voor rassen gekozen die wel natuurlijk kunnen afkalven. 2. Toelevering

17 Voor de voeding van vleesvee werd in het verleden gebruik gemaakt van groeibevorderende middelen. Tegenwoordig is dat echter verboden. Zoogkoeien leven bovendien grotendeels op ruwvoer: gras in de weideperiode en kuilgras als ze op stal staan. Krachtvoer is maar een klein onderdeel van het rantsoen. Vleesstieren krijgen meestal een speciale brok en snijmaïs; voer met een hoge energiewaarde en eiwitgehalte om de vleesaanzet te stimuleren. Meer over de diervoederindustrie( link naar tekst Diervoeder). 3. Verwerking Omdat de rundvleesproductie in Nederland geen omvangrijke sector is zijn er weinig grote, gespecialiseerde slachterijen. Vleesvee wordt vaak bij slagers geslacht, die het vlees direct aan de consument verkopen. Daarnaast zijn er enkele grote vleesverwerkers, zoals VION, die een slachterij voor runderen hebben ingericht. Daar worden vooral (melk)koeien, maar ook vleesstieren geslacht. Tot voor kort was Weyl Beef de grootste runderslachter van Nederland. In 2010 is het bedrijf echter failliet gegaan en overgenomen door VION. Slachterijen die meer dan 75 runderen per week slachten moeten aan strenge eisen op het gebied van slachting, weging en classificatie voldoen. Net als bij de slacht van andere dieren wordt daarop toegezien door het Centraal Bureau Slachtveediensten. Toch komen er zo nu en dan gevallen in de media van misstanden in runderslachterijen. Het gaat dan vaak over de aanvoer van zogeheten wrak vee: runderen die te ziek of gewond zijn om te mogen vervoeren. Milieu Energie is een belangrijk thema in de vleesindustrie, niet in de laatste plaats door het hoge verbruik van koel- en vriesinstallaties. Vleesverwerkers en slachterijen, die lid zijn van de Centrale Organisatie voor de Vleessector doen mee aan het Convenant Meerjarenafspraak energieefficiëntie De deelnemers hieraan verlagen het energieverbruik door het nemen van besparingsmaatregelen in hun bedrijf. Aandachtsgebieden daarbij zijn watergebruik, koeling en transport en logistiek. Ook in de afgelopen jaren deed de sector mee aan een dergelijk convenant. De afspraken lijken resultaat te hebben: De doelstelling voor de vleesverwerkende industrie in totaal was een reductie met 360,8 TJ, in werkelijkheid daalde het verbruik van 1998 tot 2008 met 656,1 TJ. Dit is een verbetering met 11,4 procent. Arbeid Een ander belangrijk thema in de vleesverwerking is arbeid. De werkgelegenheid in de vleesverwerkende sector is van 1999 tot 2009 met ongeveer gedaald tot ruim fte. Slachterijen en vleesverwerkers hebben de laatste jaren steeds meer moeite om hoger opgeleid personeel te vinden. Een relatief groot deel van het werk is laaggekwalificeerd werk, dat deels door

18 buitenlandse uitzendkrachten wordt gedaan. Volgens de vakbonden worden vooral deze buitenlandse medewerkers vaak het slachtoffer van misstanden, zoals een te laag salaris. Vakbond FNV heeft hier een meldpunt voor ingericht waar misstanden gemeld kunnen worden. Hoewel de basis van verantwoord personeelsbeleid is geregeld via de CAO s, zijn er nog weinig collectieve initiatieven op dit gebied. Daar begint echter verandering in te komen. De vleessector werkt aan een arbocatalogus en ook wordt gewerkt aan het project Levensfasebewust Personeelsbeleid. 4. Afzet Net als andere vleessoorten, wordt ook rundvlees vooral in de supermarkt gekocht. In Nederland is rundvlees qua populariteit ondergeschikt aan varkens- en kippenvlees, per jaar eten consumenten gemiddeld 19,2 kilo rundvlees. Een groot deel van dit vlees wordt geïmporteerd, terwijl veel van het Nederlandse vlees wordt geëxporteerd. Vleesveehouders hebben de laatste jaren te maken met dalende inkomens en kiezen er daarom steeds vaker voor om hun vlees zelf te verkopen in een poging meerwaarde te creëren. Huisverkoop is bovendien goed voor het imago en de transparantie van de sector. Bovendien stimuleert huisverkoop een duurzame productie, om de beleving van de consument te versterken. Trends De vleesveesector is in Nederland een kleine en krimpende sector. Een groot deel van het Nederlandse rundvlees betreft uitgeproduceerde melkkoeien, daarnaast is er een klein aantal bedrijven dat vleesvee houdt. Steeds vaker is dit een neventak waarbij de dieren op extensieve wijze worden gehouden. Vooral voor veehouders die aan huisverkoop doen is een duurzaam en ambachtelijk imago belangrijk. In de verwerkende sector spelen MVO-zaken, vooral wat betreft milieu en veiligheid, een aanzienlijke rol.

19 Vleeskalveren Algemeen Nederland staat wereldwijd bekend als producent van kwalitatief goed kalfsvlees. Zowel de primaire sector als de volgende schakels in de keten lopen voorop op het gebied van kwaliteitsgarantie en welzijn. Deels vanwege nationale wetten en regels, maar de kalversector legt zichzelf ook strenge eisen op. Een reden hiervoor is dat de sector het van de export moet hebben. Nederlandse consumenten eten weinig kalfsvlees en 95 procent van het vlees wordt daarom geëxporteerd. Het belang van de vleeskalversector heeft alles te maken met de sterke positie van de zuivelsector in Nederland. Van de 1,5 miljoen kalveren die jaarlijks geboren worden zijn de helft stiertjes en dus niet geschikt voor de melkveehouderij. De vleeskalversector is sterk geïntegreerd en daarmee een uitzondering in agrarisch Nederland. Kalfsvleesintegraties hebben in feite de hele keten in handel, van toelevering tot kalverhouderij en verwerking. Dit heeft voordelen, zoals een zeer goede traceerbaarheid van het vlees, maar vanuit de primaire sector komt ook kritiek op de sterke positie van de integraties. Meer informatie over de kalfsvleesketen is te vinden op en Keteninitiatieven Door de sterke integratie van de vleeskalversector kunnen in feite bijna alle duurzaamheidsinitiatieven worden gezien als keteninitiatieven. Omdat de integraties zowel voerproducent, eigenaar van de kalveren en slachterij zijn kunnen ze projecten relatief eenvoudig over de hele keten uitrollen. Een voorbeeld is het Peter s Farm (www.petersfarm.com) concept van integratie Alpuro. Dit systeem draait vooral om een beter dierenwelzijn, maar vanwege de sterke integratie is het mogelijk om het concept in alle schakels door te voeren. Daardoor kunnen consumenten bijvoorbeeld op internet de exacte herkomst van hun Peter s Farm kalfsvlees terugvinden.

20 Keten 1. Kalverhouderij Nederland telt ruim kalverhouderijen, die ongeveer 1,5 miljoen kalveren per jaar produceren. Circa kalverhouders hebben een contract met de VanDrie Group of Alpuro, dat in 2010 wordt overgenomen door VanDrie. Slechts een klein deel van de kalverhouders, vooral rosékalverhouders, onderneemt voor eigen risico. De kalveren die op contract geproduceerd worden blijven tijdens het hele proces eigendom van de integratie. Dierenwelzijn Dierenwelzijn is een zeer belangrijk thema in de vleeskalverhouderij en krijgt veel aandacht van maatschappij en sector. In de afgelopen jaren zijn grote slagen gemaakt, zowel onder druk van wetgeving als op initiatief van de sector. Bovendien hebben maatschappelijke organisaties als de Dierenbescherming en Wakker Dier de aandacht op het welzijn van kalveren gevestigd. Kritiekpunten waren huisvesting, transport van jonge dieren uit Oost-Europa en de lage bloedwaarden van blanke vleeskalveren. Sinds 2004 is individuele huisvesting van kalveren niet meer toegestaan. Bovendien zijn eisen gesteld aan de minimale Hb-waarde van het bloed, om bloedarmoede te voorkomen. Dit geldt vooral voor de zogeheten blanke kalveren van belang, bestemd voor de productie van blank kalfsvlees. Voor de binnenlandse markt neemt de laatste jaren de productie van rosékalfsvlees toe. Dit vlees is donkerder van kleur en de kalveren krijgen daarom ook krachtvoer en ruwvoer, in tegenstelling tot blanke kalveren die vooral melk krijgen. Vanwege het kleine belang van de binnenlandse markt is het aandeel rosékalveren beperkt, ruim 70 procent van de kalveren zijn blanke kalveren. Een bijzonder project is de welzijnsmonitor. De Nederlandse kalfsvleesproducenten ontwikkelen deze monitor samen met de overheid en dierenbescherming. Doel is om op een objectieve en wetenschappelijk verantwoorde manier het welzijn van kalveren te kunnen meten. Sinds 2007 is er aan gewerkt, in 2010 wordt de monitor in Nederland en andere Europese landen ingevoerd. Daarnaast zijn er verschillende initiatieven die een stap verder gaan. Aan het Peter s Farm concept doen bijvoorbeeld ruim 40 kalverhouders mee. Binnen dit systeem worden de kalveren in grotere groepen gehouden en hebben ze meer afleidingsmateriaal. Sinds begin 2009 is kalfsvlees op de markt met een ster van het Beter Leven kenmerk van de Dierenbescherming. Kalfsvleesintegratie VanDrie heeft hiervoor afspraken gemaakt met de Dierenbescherming over het minimale Hbgehalte, het rantsoen van de kalveren en de maximale transportduur. Milieu

Maatschappelijke issues in de veehouderij. 20 november 2013 Anne-Corine Vlaardingerbroek

Maatschappelijke issues in de veehouderij. 20 november 2013 Anne-Corine Vlaardingerbroek Maatschappelijke issues in de veehouderij 20 november 2013 Anne-Corine Vlaardingerbroek Inhoudsopgave Jumbo Maatschappelijke thema s veehouderij Jumbo en duurzaamheid Waarom GlobalGAP? 2 30 november 2013

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Rabobank Cijfers & Trends Een visie op branches in het Nederlandse bedrijfsleven. 39e jaargang editie 2014/2015 Perspectief Aanbod groter dan vraag in 2015 Het aanbod van biggen en vleesvarkens zal de

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Diervriendelijke keuzes door consumenten

Diervriendelijke keuzes door consumenten Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Diervriendelijke keuzes door consumenten Monitor Duurzame Dierlijke Producten 2009 Deze brochure is een uitgave van: Rijksoverheid Postbus 00000 2500

Nadere informatie

duurzaamheid in eieren en kippenvlees

duurzaamheid in eieren en kippenvlees duurzaamheid in eieren en kippenvlees Milieu-impact Dierwelzijn november 2011 2 Duurzaamheid in eieren en kippenvlees Algemeen Bij duurzaam produceren is er sprake van een goede balans tussen de elementen

Nadere informatie

Inspiratie voor een bezoek aan Varkens Innovatie Centrum Sterksel

Inspiratie voor een bezoek aan Varkens Innovatie Centrum Sterksel Inspiratie voor een bezoek aan Varkens Innovatie Centrum Sterksel Voorbeelden van onderwerpen en projecten Introductie Een bezoek aan Varkens Innovatie Centrum Sterksel is een inspirerende ervaring. Op

Nadere informatie

Betreft: oplossing voor conflicterende maatregelen nieuwe criteria duurzamer varkensvlees

Betreft: oplossing voor conflicterende maatregelen nieuwe criteria duurzamer varkensvlees Ministerie van Infrastructuur en Milieu T.a.v. Staatssecretaris mevrouw W. Mansfeld Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Leidschendam, 10 juli 2013 Ref: 13.033/MJ/LH/ME Betreft: oplossing voor conflicterende

Nadere informatie

de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm

de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm Onze veehouders zorgen voor prachtige en heerlijke producten. Van melk en kipfilet tot eieren en subliem varkensvlees van eigen bodem. Vele mensen

Nadere informatie

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Inleiding Via de Duurzame Zuivelketen streven zuivelondernemingen (NZO) en melkveehouders (LTO) gezamenlijk naar een toekomstbestendige en verantwoorde zuivelsector.

Nadere informatie

Producenten Organisatie Varkenshouderij

Producenten Organisatie Varkenshouderij Producenten Organisatie Varkenshouderij Producenten organisaties onder de loep 31 Mei 2016 Beleidsplan Recept voor Duurzaam Varkensvlees Wij bepalen zelf onze toekomst! Van reactief naar proactief (Business

Nadere informatie

Maatschappij, Markt en Meerwaarde. Paul Jansen, Director Public Affairs Agri VION Food group

Maatschappij, Markt en Meerwaarde. Paul Jansen, Director Public Affairs Agri VION Food group Maatschappij, Markt en Meerwaarde Paul Jansen, Director Public Affairs Agri VION Food group VION Food Group Global Profiel Internationaal Food Concern 9 miljard omzet 27.000 werknemers Hoofdkantoor Son

Nadere informatie

De toekomst zal het leren Visie Dierenbescherming op de toekomst van de pluimveehouderij

De toekomst zal het leren Visie Dierenbescherming op de toekomst van de pluimveehouderij De toekomst zal het leren Visie Dierenbescherming op de toekomst van de pluimveehouderij 27 mei 2015 Frank Dales Algemeen directeur / bestuurder Dierenbescherming Opgericht in 1864 160.000 leden en donateurs

Nadere informatie

DE VARKENSHOUDERIJ: VAN BIG TOT KARBONADE

DE VARKENSHOUDERIJ: VAN BIG TOT KARBONADE SPREEKBEURT OF WERKSTUK DE VARKENSHOUDERIJ: VAN BIG TOT KARBONADE Hier vind je informatie voor een spreekbeurt of werkstuk over de varkenshouderij. De informatie is verdeeld in vier stappen. Dit zijn de

Nadere informatie

Dier- en milieuvriendelijke ketens voor varkens-, pluimvee- en kalfsvlees in 2020

Dier- en milieuvriendelijke ketens voor varkens-, pluimvee- en kalfsvlees in 2020 Dier- en milieuvriendelijke ketens voor varkens-, pluimvee- en kalfsvlees in 2020 Managementsamenvatting Toekomstige ontwikkelingen op het gebied van dierenwelzijn en diergezondheid en de daarbij behorende

Nadere informatie

Masterplan Rationeel Gebruik Antibiotica van de Nederlandse Kalversector

Masterplan Rationeel Gebruik Antibiotica van de Nederlandse Kalversector Masterplan Rationeel Gebruik Antibiotica van de Nederlandse Kalversector Masterplan Rationeel Gebruik Antibiotica van de Nederlandse Kalversector pagina 1 Inleiding In Nederland wordt een toename waargenomen

Nadere informatie

Samenvatting stand van zaken waterbuffelhouderij, struisvogelhouderij, hertenhouderij en eendenhouderij in Nederland, februari 2014.

Samenvatting stand van zaken waterbuffelhouderij, struisvogelhouderij, hertenhouderij en eendenhouderij in Nederland, februari 2014. Samenvatting stand van zaken waterbuffelhouderij, struisvogelhouderij, hertenhouderij en eendenhouderij in Nederland, februari 2014. Judith Poelarends en Marko Ruis Wageningen UR Livestock Research 10

Nadere informatie

Tabel 4 Diergebonden normen

Tabel 4 Diergebonden normen Mestbeleid 20102013: tabellen Tabel 4 Diergebonden normen Waarvoor gebruiken? De diergebonden normen gebruikt u voor zowel de berekening van de minimumopslagcapaciteit die u nodig heeft, als de mestproductie

Nadere informatie

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen!

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! De samenleving stelt steeds hogere eisen aan de productie van vlees. Smaak en prijs zijn niet meer maatgevend.

Nadere informatie

Herkomst en Dierenwelzijnseisen

Herkomst en Dierenwelzijnseisen Scharrel Vlees Van Ommeren Vlees Herkomst en Dierenwelzijnseisen Inhoud Eisen en herkomst Van Ommeren Vlees Scharrel Rundvlees... 2 Eisen en herkomst Van Ommeren Vlees Scharrel Varkensvlees... 3 LIVAR...

Nadere informatie

Relatie sectoren en dierenartsen Nu en in de toekomst

Relatie sectoren en dierenartsen Nu en in de toekomst z Relatie sectoren en dierenartsen Nu en in de toekomst Richard Soons Secretaris Werkgroep Varkens Taskforce Antibioticaresistentie Presentatie 1. Introductie POV 2. Aanleiding/afspraken antibiotica aanpak

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? De Rabobank verwacht een moeizaam derde kwartaal voor de Nederlandse varkenssector. Aan het einde

Nadere informatie

Economische aspecten rondom 'ingrepen bij Pluimvee'

Economische aspecten rondom 'ingrepen bij Pluimvee' Economische aspecten rondom 'ingrepen bij Pluimvee' Peter van Horne, LEI 11 febr2013 Op basis van de concept nota 'uitfasering ingrepen bij Pluimvee' heeft het LEI een eerste inschatting gemaakt van de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 28 818 Wijziging van de Meststoffenwet en van de Wet herstructurering varkenshouderij in verband met het schrappen van de tweede generieke korting

Nadere informatie

De toekomst van rosé kalfsvlees Paul Meeuwissen Vitelco BV

De toekomst van rosé kalfsvlees Paul Meeuwissen Vitelco BV De toekomst van rosé kalfsvlees Paul Meeuwissen Vitelco BV Oirschot, 6 december 2011 Programma Introductie PALI Group / Vitelco Definitie kalfsvlees Kenmerken kalfsvlees Verschillen in kalfsvlees Huidige

Nadere informatie

en de trends van afgelopen jaren

en de trends van afgelopen jaren ANTIBIOTICUMGEBRUIK PLUIMVEESECTOR IN 2014 en de trends van afgelopen jaren 10 maart 2015 De gegevens zijn afkomstig van de databases IKB CRA en KIP 1. Het rapport is opgesteld door de Gezondheidsdienst

Nadere informatie

Spreekbeurtpakket - dieren op de boerderij voor de leerling

Spreekbeurtpakket - dieren op de boerderij voor de leerling Spreekbeurtpakket - dieren op de boerderij voor de leerling Het voorbereiden van je spreekbeurt: 10 tips 1. Start met het verzamelen van materiaal. Heel veel over veeteelt kun je vinden op de site van

Nadere informatie

Nedap Varkens Voer station. Complete oplossingen voor varkenshouderij

Nedap Varkens Voer station. Complete oplossingen voor varkenshouderij Complete oplossingen voor varkenshouderij Nedap biedt middels elektronische individuele dieridentificatie efficiënte en slimme oplossingen voor dierverzorging in de gehele varkenshouderij. Nedap Varkens

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Milieucijfers SuperWijzer

Milieucijfers SuperWijzer Milieucijfers SuperWijzer Achtergrond onderzoek Geert Bergsma en Marieke Head Ketenanalysegroep CE Delft Doelstelling onderzoek CE Delft Wat is de milieubelasting van verschillende eiwitproducten te koop

Nadere informatie

WAAR TREK JE DE GRENS? Hoe zouden we landbouwdieren moeten behandelen?

WAAR TREK JE DE GRENS? Hoe zouden we landbouwdieren moeten behandelen? 1. Productie van kippen Vleeskippen in de stal Scharrelkippen Scharrelvleeskippen kunnen naar buiten. Zij leven langer omdat ze op een langzamere, meer natuurlijke manier groeien. Is het eerlijk dat het

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 18729 18 oktober 2011 Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van 3 oktober 2011, nr. DP2011054569,

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Directoraat-Generaal Milieu en Internationaal; Directie Duurzaamheid

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Directoraat-Generaal Milieu en Internationaal; Directie Duurzaamheid STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 35929 31 december 2013 Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van 13 december 2013, nr. IENM/BSK-2013/297853,

Nadere informatie

Recept voor duurzaam varkensvlees

Recept voor duurzaam varkensvlees Recept voor duurzaam varkensvlees visie van de samenwerkende varkensvleesketen november 2013 recept voor de toekomst Dit document is het resultaat van intensieve en uitgebreide discussies over de toekomst

Nadere informatie

IIIIIIIUIIIIISIIIIIIUIIIIIIIIlH

IIIIIIIUIIIIISIIIIIIUIIIIIIIIlH IIIIIIIUIIIIISIIIIIIUIIIIIIIIlH 3375523 Ingekomen MID C 2 0 MÂÂRĨ 2013 Postbus 85980, 2508 CR Den Haag Provincie Woord-Brabant Provinciale Staten van Noord-Brabant Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Druk op varkensvleesmarkt blijft De vooruitzichten voor de Nederlandse varkenshouderij voor het tweede kwartaal 2015 blijven mager. Ondanks de seizoensmatige

Nadere informatie

Nedap Sorteren Vleesvarkens. Complete oplossingen voor varkenshouderij

Nedap Sorteren Vleesvarkens. Complete oplossingen voor varkenshouderij Complete oplossingen voor varkenshouderij Nedap biedt middels elektronische individuele dieridentificatie efficiënte en slimme oplossingen voor dierverzorging in de gehele varkenshouderij. Nedap Sorteren

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Mest, mestverwerking en wetgeving

Mest, mestverwerking en wetgeving Mest, mestverwerking en wetgeving Harm Smit Beleidsmedewerker Economische Zaken, DG AGRO Inhoud Feiten en cijfers. Huidig instrumentarium. Visie op mestverwerking en hoogwaardige meststoffen Toekomstig

Nadere informatie

Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers

Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers nummer 3 - januari 2010 Inhoudsopgave De Supermarktmonitor 3 Samenvatting 4 1. Prijs 6 1.1 Waar vindt de consument de goedkoopste biologische vlees? 6 1.2 Waar

Nadere informatie

Varkens produceren in Argentinië: lage kosten en daglicht in overvloed

Varkens produceren in Argentinië: lage kosten en daglicht in overvloed Varkens produceren in Argentinië: lage kosten en daglicht in overvloed Argentinië, het land van Maxima en pampa s, maar ook een wereldspeler in de dop als het gaat om varkens! Auteurs: M.A. de Winter P.

Nadere informatie

Nedap Varkens Prestatie Test

Nedap Varkens Prestatie Test Complete oplossingen voor varkenshouderij Nedap biedt middels elektronische individuele dieridentificatie efficiënte en slimme oplossingen voor dierverzorging in de gehele varkenshouderij. Nedap Varkens

Nadere informatie

Bio-industrie. Wat is de bio-industrie? Om hoeveel dieren gaat het eigenlijk. De legbatterij

Bio-industrie. Wat is de bio-industrie? Om hoeveel dieren gaat het eigenlijk. De legbatterij Bio-industrie Wat is de bio-industrie? Bio betekent,,leven'' en industrie is een verzamelnaam voor fabrieken. Bio-industrie is een nieuw woord voor bepaalde moderne vormen van veeteelt. In de veeteelt

Nadere informatie

Varkensvlees met 1 ster

Varkensvlees met 1 ster Varkensvlees met 1 ster Waarom krijgt dit varkensvlees het Beter Leven-kenmerk van de Dierenbescherming? De varkens krijgen meer ruimte; De varkens krijgen beter afleidingsmateriaal; De zeugen worden in

Nadere informatie

Introductie. Supermarktmonitor februari 2011 Varkens in Nood

Introductie. Supermarktmonitor februari 2011 Varkens in Nood Introductie Supermarkten benadrukken graag dat ze dierenwelzijn en milieu hoog in het vaandel hebben staan. De halfjaarlijkse Supermarktmonitor van Varkens in Nood geeft inzicht in de ware inspanningen

Nadere informatie

Inleiding. 1 Het marktaandeel van biologisch vlees was in 2008 2,2%, een toename van 0,3% sinds 2007. Bron: Biomonitor

Inleiding. 1 Het marktaandeel van biologisch vlees was in 2008 2,2%, een toename van 0,3% sinds 2007. Bron: Biomonitor Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers Juli 2009 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Opzet van de Supermarktmonitor... 4 1. Prijs van vleesvervangers en biologisch vlees... 4 2. Aanbod van vleesvervangers

Nadere informatie

Mailwisseling Hans Baaij en Wim van den Brink

Mailwisseling Hans Baaij en Wim van den Brink Mailwisseling Hans Baaij en Wim van den Brink Dit is de mailwisseling die wij hadden met Hans Baaij (Varkens in Nood) en Wim van den Brink (Koninklijke Nederlandse Slagersorganisatie) naar aanleiding van

Nadere informatie

*PDOC01/277025* PDOC01/277025. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

*PDOC01/277025* PDOC01/277025. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG www.rijksoverheid.nl/eleni T 070 378 6868

Nadere informatie

Risico s in de vleesketen. S. van Renssen

Risico s in de vleesketen. S. van Renssen Risico s in de vleesketen S. van Renssen Aanleiding Incidenten in de vleessector Paardenvleesschandaal, februari 2013 Berichten in de media dat vlees besmet zou zijn met fecaliën Berichten over het bijmengen

Nadere informatie

Minder biggensterfte in de Nederlandse zeugenhouderij

Minder biggensterfte in de Nederlandse zeugenhouderij Minder biggensterfte in de Nederlandse zeugenhouderij Analyse en plan van aanpak Stuurgroep bigvitaliteit 12 November 2009. Minder biggensterfte in de Nederlandse zeugenhouderij Analyse en plan van aanpak

Nadere informatie

DE KRACHT VAN HET BETER LEVEN KEURMERK 1-METING

DE KRACHT VAN HET BETER LEVEN KEURMERK 1-METING DE KRACHT VAN HET BETER LEVEN KEURMERK 1-METING Marcel Temminghoff en Niek Damen Presentatie door Monique van Holland Mei 2015, project 18016 1 Resultaten 1.1 Relevantie keurmerk en diervriendelijker 1.2

Nadere informatie

De beste kwaliteitsborging voor vlees én diervoeder komt uit Nederland

De beste kwaliteitsborging voor vlees én diervoeder komt uit Nederland De beste kwaliteitsborging voor vlees én diervoeder komt uit Nederland De Nederlandse vee- en vleessector heeft wereldwijd een naam hoog te houden als betrouwbare leverancier van kwaliteitsproducten. Alle

Nadere informatie

Huisvesting van landbouwhuisdieren 2012

Huisvesting van landbouwhuisdieren 2012 Huisvesting van landbouwhuisdieren 07 08 09 10 11 12 13 14 Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil (indien

Nadere informatie

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 0 Experts verwachten een volumegroei van ~20% tot 2020 door het afschaffen van de quota... Nederlandse melkproductie (mln kg/jaar) 14,000

Nadere informatie

Ingekomen Reactieformulieren inzake de ACR-vergadering d.d. 31 januari 2012

Ingekomen Reactieformulieren inzake de ACR-vergadering d.d. 31 januari 2012 Ingekomen Reactieformulieren inzake de ACR-vergadering d.d. 31 januari 2012 Inleiding Op de website van de PVE worden de vergaderdata, agenda s, mededelingen uit de voorgaande vergadering en eventuele

Nadere informatie

Stichting AVINED Postbus 750, 3700 AT Zeist, 030-755 50 10, kiprelatie@avined.nl

Stichting AVINED Postbus 750, 3700 AT Zeist, 030-755 50 10, kiprelatie@avined.nl Stichting AVINED Postbus 750, 3700 AT Zeist, 030-755 50 10, kiprelatie@avined.nl Aanvraag, wijziging of beëindiging registratie De ondernemer(s) verzoekt (verzoeken) grond van de Regeling Identificatie

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

Huisvesting van varkens en pluimvee 2010

Huisvesting van varkens en pluimvee 2010 Huisvesting van varkens en pluimvee 2010 06 07 08 09 10 11 12 13 Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil

Nadere informatie

Schapen en geiten... 32. Vee, Vlees en Eieren... 2. Vee, vlees en eieren in Nederland.. 4. Pluimvee (-vlees) 38. Rundvee... 12

Schapen en geiten... 32. Vee, Vlees en Eieren... 2. Vee, vlees en eieren in Nederland.. 4. Pluimvee (-vlees) 38. Rundvee... 12 Inhoudsopgave 1 Vee, Vlees en Eieren............. 2 Heffingen en bestedingen 3 Vee, vlees en eieren in Nederland.. 4 Productiewaarde 5 Werkgelegenheid 6 Verbruik vlees en eieren 7 Consumptie 8 Uitvoer

Nadere informatie

OVEREENKOMST. Verbeteren mineralenefficiëntie van melkveebedrijven via KringloopWijzer

OVEREENKOMST. Verbeteren mineralenefficiëntie van melkveebedrijven via KringloopWijzer OVEREENKOMST Verbeteren mineralenefficiëntie van melkveebedrijven via KringloopWijzer Van 1 januari 2014 tot 1 januari 2016 zijn de volgende afspraken van kracht tussen: - De Nederlandse Zuivelorganisatie,

Nadere informatie

Duurzaamheid voor de consument in de 21e eeuw

Duurzaamheid voor de consument in de 21e eeuw Duurzaamheid voor de consument in de 21e eeuw Marc Jansen Directeur Consumentenzaken en Kwaliteit Centraal Bureau Levensmiddelenhandel Inhoud CBL en de branche CBL-Duurzaamheidsagenda Werk in uitvoering

Nadere informatie

Mijn varken. algemene ontwikkelingen en de meerwaarde

Mijn varken. algemene ontwikkelingen en de meerwaarde Mijn varken. algemene ontwikkelingen en de meerwaarde het varken centraal 29 oktober 2014, Geert van der Peet Inhoud Mogelijkheden RFID, maar geen doorbraak - Algemene ontwikkelingen en onderzoek Kansen

Nadere informatie

Voorwoord. Henk Flipsen Directeur Nevedi

Voorwoord. Henk Flipsen Directeur Nevedi Verantwoorde soja in de diervoedersector in 2015 Voorwoord Op 15 december 2011 sprak de Nederlandse diervoederindustrie samen met de zuivel-, vlees- eier-, MVO- en retailsector de ambitie uit om in 2015

Nadere informatie

Fossiel energiegebruik en broeikasgasemissie in de kalfsvleesketen 1990-2012

Fossiel energiegebruik en broeikasgasemissie in de kalfsvleesketen 1990-2012 Fossiel energiegebruik en broeikasgasemissie in de kalfsvleesketen 1990-2012 trends en innovaties Anton Kool Jacomijn Pluimers Hans Blonk December 2013 Versie 2.0 Fossiel energiegebruik en broeikasgasemissie

Nadere informatie

VARKENSSLACHTERIJ / UITSNIJDERIJ / VERWERKER

VARKENSSLACHTERIJ / UITSNIJDERIJ / VERWERKER VARKENSSLACHTERIJ / UITSNIJDERIJ / VERWERKER Normen voor varkensslachterij / uitsnijderij / verwerker Aan deze criteria kunnen geen rechten worden ontleend. Onjuistheden en aanpassingen voorbehouden. =

Nadere informatie

VAN DER MEER. Inwerkingtreding Besluit Huisvesting. Oosterwolde, 11 augustus 2008

VAN DER MEER. Inwerkingtreding Besluit Huisvesting. Oosterwolde, 11 augustus 2008 Inwerkingtreding Besluit Huisvesting Oosterwolde, 11 augustus 2008 Op 1 april jongstleden is het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij (Besluit huisvesting) inwerking getreden. Het Besluit huisvesting

Nadere informatie

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU De Europese Unie mikt hoog Europese Commissie Landbouw en plattelandsontwikkeling Bijdrage van het landbouwbeleid Het GLB biedt landbouwers een aantal stimuli

Nadere informatie

Analyse ACM van duurzaamheidsafspraken De Kip van Morgen

Analyse ACM van duurzaamheidsafspraken De Kip van Morgen Analyse ACM van duurzaamheidsafspraken De Kip van Morgen Kenmerk: ACM/DM/2014/206028 Samenvatting In april 2014 publiceerde de Autoriteit Consument en Markt (ACM) het Visiedocument Mededinging & Duurzaamheid.

Nadere informatie

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONTWIKKELING ENERGIE-EFFICIENTIE IN DE SUPERMARKTSECTOR OVER HET JAAR 2012

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONTWIKKELING ENERGIE-EFFICIENTIE IN DE SUPERMARKTSECTOR OVER HET JAAR 2012 Energy Services Verhoef BV VOORTGANGSRAPPORTAGE ONTWIKKELING ENERGIE-EFFICIENTIE IN DE SUPERMARKTSECTOR OVER HET JAAR 2012 Concept, 21 mei 2013 Opgesteld door Energy Services Verhoef BV in opdracht van

Nadere informatie

De noodzaak van de focus op Melkkwaliteit bij ontwikkelingen in de primaire sector ir Margreet Hovenkamp

De noodzaak van de focus op Melkkwaliteit bij ontwikkelingen in de primaire sector ir Margreet Hovenkamp De noodzaak van de focus op Melkkwaliteit bij ontwikkelingen in de primaire sector ir Margreet Hovenkamp 10 maart 2015, NVTL-studiedag Inhoud Nederlandse Zuivelindustrie Duurzame zuivelketen Uitgangspunten

Nadere informatie

Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste. Mei 2013. Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg

Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste. Mei 2013. Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg De Belgische Voedingsindustrie Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste Mei 2013 Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg Tervurenlaan 168 bus 2 1150 Brussel +32-2-219-11-74

Nadere informatie

Sojaverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013. Inventarisatie in opdracht van Stichting Ketentransitie verantwoorde soja.

Sojaverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013. Inventarisatie in opdracht van Stichting Ketentransitie verantwoorde soja. Sojaverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013 Inventarisatie in opdracht van Stichting Ketentransitie verantwoorde soja Robert Hoste Sojaverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013

Nadere informatie

Vee, Vlees en Eieren in Nederland

Vee, Vlees en Eieren in Nederland 21 Vee, Vlees en Eieren in Nederland Bron Deze publicatie bevat gedeeltelijk voorlopige gegevens over het jaar 29, die in de regel weinig afwijken van de definitieve. De gegevens over aantallen dieren

Nadere informatie

30-11-2015 PROGRAMMA VOERWINST VERGELIJKING ZEUGEN ONTWIKKELINGEN EN TRENDS. 2015 is prognose bedragen exclusief btw

30-11-2015 PROGRAMMA VOERWINST VERGELIJKING ZEUGEN ONTWIKKELINGEN EN TRENDS. 2015 is prognose bedragen exclusief btw PROGRAMMA DE ROL VAN DE ADVISEUR Woensdag 2 december 2015 Ontwikkelingen en trends Uitbreiden zin of onzin? Toekomst bedrijven Risicomanagement / prijsfluctuaties De succesvolle melkveehouders De rol van

Nadere informatie

Aanpakken bij de bron! Netwerk stof tot nadenken

Aanpakken bij de bron! Netwerk stof tot nadenken Aanpakken bij de bron! Netwerk stof tot nadenken Excursie endotoxinen 21-10-10 Mart Smolders Bedrijfsleider VPB Sterksel Deelnemer netwerk stof tot nadenken Netwerk Stof tot nadenken Initiatief van en

Nadere informatie

AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL

AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL SAMEN WERKEN AAN EEN DUURZAME VOEDSELKETEN IN 2020 AGENDA VERDUURZAMING VOEDSEL Voorop lopen met duurzaam voedsel Nederland is wereldspeler op het gebied van voedselproductie, innovatie en agrifood-export.

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen. ESBL s. (extended spectrum β-lactamases) Raadgevend Comité 19/6/2013

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen. ESBL s. (extended spectrum β-lactamases) Raadgevend Comité 19/6/2013 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen ESBL s (extended spectrum β-lactamases) Raadgevend Comité 19/6/2013 Aanleiding Resultaten NL studie ESBL producerende E. Coli in rundvlees/kalfsvlees

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

Tabel 4 Diergebonden normen 2016-2017

Tabel 4 Diergebonden normen 2016-2017 01 van 06 Tabel 4 Diergebonden normen 20162017 Waarvoor gebruiken? De diergebonden normen gebruikt u voor zowel de berekening van de minimumopslagcapaciteit die u nodig heeft, als de mestproductie van

Nadere informatie

Wroeten met VarkensNET

Wroeten met VarkensNET Wroeten met VarkensNET Doorrekening bodemenergie in de varkenshouderij (doorrekening door Maurice Ortmans, Inno+) Beschrijving Inno+ Geo-Balance systeem Zowel mensen als dieren presteren optimaal wanneer

Nadere informatie

Duurzame landbouw Gezond voedsel - Vitaal platteland. Studiedag NVTL. Frits van der Schans. 11 maart 2014

Duurzame landbouw Gezond voedsel - Vitaal platteland. Studiedag NVTL. Frits van der Schans. 11 maart 2014 Duurzame landbouw Gezond voedsel - Vitaal platteland Studiedag NVTL Weidegang Frits van der Schans 11 maart 2014 Uitnodiging - Wat is weidegang precies? - Hoe belangrijk is het en hoe belangrijk vinden

Nadere informatie

Professionals in veelogistiek, belangrijke schakel in een duurzame voedselketen

Professionals in veelogistiek, belangrijke schakel in een duurzame voedselketen Professionals in veelogistiek, belangrijke schakel in een duurzame voedselketen Vee&Logistiek Nederland is de brancheorganisatie voor ondernemers in de veehandel en het veetransport, ondernemers met veeverzamelcentra

Nadere informatie

Agri & Food: de kracht van Nederland!

Agri & Food: de kracht van Nederland! Agri & Food: de kracht van Nederland! Aalt Dijkhuizen FromFarmers Ledenbijeenkomst 22 april 2015 NL Agri & Food: oprecht een topsector! Tweede exporteur ter wereld Stevige pijler onder de economie 10%

Nadere informatie

Inspirerende cases afzet en vermarkting varkensvlees Isabelle Vuylsteke Inagro Afdeling Dierlijke productie

Inspirerende cases afzet en vermarkting varkensvlees Isabelle Vuylsteke Inagro Afdeling Dierlijke productie Inspirerende cases afzet en vermarkting varkensvlees Isabelle Vuylsteke Inagro Afdeling Dierlijke productie Inhoud Labelling varkensvlees: Stalconcepten Ras differentiatie Alternatieve voeders Labelling

Nadere informatie

Tabel 4 Diergebonden normen 2015-2017

Tabel 4 Diergebonden normen 2015-2017 01 van 08 Tabel 4 Diergebonden normen 2015-2017 Waarvoor gebruiken? De diergebonden normen gebruikt u voor zowel de berekening van de minimumopslagcapaciteit die u nodig heeft, als de mestproductie van

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt Na een teleurstellend vierde kwartaal in het vorige jaar, start

Nadere informatie

Uw doel bereiken met MelkNavigator

Uw doel bereiken met MelkNavigator Uw doel bereiken met MelkNavigator Uw doel bereiken met MelkNavigator Als melkveehouder wilt u er uit halen, wat er in zit. Kies gericht voor meer melk, betere gehalten of meer grammen eiwit en/of vet.

Nadere informatie

Duurzaamheid in de melkveehouderij Perspec7ef van de consument en retail

Duurzaamheid in de melkveehouderij Perspec7ef van de consument en retail Duurzaamheid in de melkveehouderij Perspec7ef van de consument en retail 21 november 2013 Marc Jansen Centraal Bureau Levensmiddelenhandel CBL Het CBL is de belangenbehar7ger en spreekbuis van de 4300

Nadere informatie

PPE Statistisch Jaarrapport pluimveevlees en eieren 2012 voorlopig

PPE Statistisch Jaarrapport pluimveevlees en eieren 2012 voorlopig PPE Statistisch Jaarrapport pluimveevlees en eieren 2012 voorlopig februari 2013 Productschap, Pluimvee en Eieren Louis Braillelaan 80 Postbus 460 2700 AL ZOETERMEER www.pve.nl -1- VOORWOORD Het Productschap

Nadere informatie

Bijlage 12: Beoordelingssysteem vleeskuikens

Bijlage 12: Beoordelingssysteem vleeskuikens IKB KIP Beoordelingssysteem vleeskuikens IKB Kip Bijlage 12: Beoordelingssysteem vleeskuikens Het bestuur van het Productschap Pluimvee en eieren heeft, gelet op Bijlage 1.1B Voorschriften IKB Kip slachterijen

Nadere informatie

De consument eet vee eet voer

De consument eet vee eet voer De consument eet vee eet voer Sectorbijeenkomst GMP 24 mei 2005 Marc Jansen Hoofd Consument en Kwaliteit Centraal Bureau Levensmiddelenhandel Inhoud 1. Retail in Nederland 2. Belang voedselveiligheid 3.

Nadere informatie

Stichting Wakker Dier

Stichting Wakker Dier Stichting Wakker Dier Belangrijkste conclusies Inzichten De top 3 van minst acceptabele praktijken in de vee-industrie bestaat uit: 1. Veetransport varkens 2. Huisvesting vleesvarkens 3. Zeug in kraamhok.

Nadere informatie

17 April 2011. Een quick scan naar duurzame eieren in de supermarkten

17 April 2011. Een quick scan naar duurzame eieren in de supermarkten 17 April 2011 Een quick scan naar duurzame eieren in de supermarkten Inhoud Voorwoord 2 1. Onderzoek naar de beschikbaarheid van eieren 3 2. Wat zijn duurzame en wat zijn diervriendelijke eieren? 5 3.

Nadere informatie

ëren start Verbond van Den Bosch

ëren start Verbond van Den Bosch Eindrapportage Opdrachtverlening College van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant inzake initiëren start Verbond van Den Bosch September 2013 ir. D. van Doorn Opdracht en beschikbare inzet Het College

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 23 juli 2014

PERSBERICHT Brussel, 23 juli 2014 1/7 PERSBERICHT Brussel, 23 juli 2014 Minder vleesconsumptie in België maar aanzienlijk meer uitvoer Vleesconsumptie daalt in België. De productie van de vleessector blijft echter hoog dankzij de uitvoer.

Nadere informatie

ING Zakelijk. Effecten grondstoffenmarkt en varkenshouderij. Iets over ING. Marktontwikkelingen varkenshouderij figuren en grafieken

ING Zakelijk. Effecten grondstoffenmarkt en varkenshouderij. Iets over ING. Marktontwikkelingen varkenshouderij figuren en grafieken ING Zakelijk Effecten grondstoffenmarkt en varkenshouderij Iets over ING Marktontwikkelingen varkenshouderij figuren en grafieken Cor Bruns Sectormanager landbouw 25 september 2012 ING Agrarisch Agrarisch,12

Nadere informatie

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be)

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Landbouw in Oekraïne 12/05/2011 Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Oekraïne is groter dan elk land van de EU. De goede ligging van het land, gecombineerd met de vruchtbare bodems, geeft

Nadere informatie

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures;

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures; 1. Inleiding 1.1 Dierlijke voedselproducten en milieu Dierlijke voedselproducten zoals, vlees, melk en eieren, zijn voor de meeste mensen een vast onderdeel van het menu. Deze producten leveren belangrijke

Nadere informatie