PROJECT ZORGINNOVATIE IN WELZIJN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PROJECT ZORGINNOVATIE IN WELZIJN"

Transcriptie

1 Kapucijnenvoer Leuven +32(0) fax: +32(0) PROJECT ZORGINNOVATIE IN WELZIJN Rapport jaar 1 Deel I: Zorginnovatie: gebruikersgericht vernieuwen en veranderen Deel II: Vlaamse zorginnovatoren aan het woord: een kwalitatieve studie Renilt Vranken Dr. Koen Hermans Leuven januari 2009

2 Colofon Opdrachtgever Vlaams Welzijnsverbond Partners VVI Cera Projectgroep wetenschappelijk onderzoek Welzijn Onderzoeksleiding Dr. Koen Hermans, Projectleider LUCAS Financiering Cera Wetenschappelijk medewerkers Renilt Vranken, licenciaat in de sociologie Onderzoekers Administratief medewerkers Lut Van Hoof Lieve Van Cauwenberghe Leuven, januari 2009

3 Inhoud Inleiding Hoofdstuk 1 Innovatie als beleidsprioriteit 3 1 Van een verticaal naar een horizontaal innovatiebeleid 4 2 De innovatieomgeving in een horizontaal innovatiebeleid Kenniscreatie Kennistransfer Valorisatie Het Vlaams innovatiebeleidsplan Vlaamse Raad voor het Wetenschapsbeleid Het Vlaams welzijnsbeleid: vernieuwing als verbetering of innovatie? 9 3 Besluit 10 Hoofdstuk 2 Welzijnszorg uitgedaagd: evoluties in maatschappij en zorg 13 1 Zorg voor welzijn 13 2 Maatschappelijke veranderingen Demografische veranderingen Economische veranderingen Veranderingen in het gezinsleven 17 3 Socio-culturele veranderingen 19 iii

4 Inhoud 3.1 Individualisering Globalisering Dualisering als gevolg 21 4 Beleidsveranderingen Governance New Public Management Monitoring, efficiëntie en effectiviteit Kwaliteit van zorg Vermaatschappelijking van de zorg Het Europees sociaal beleid en de open coördinatiemethode 27 5 Uitdagingen voor de welzijnszorg Uitdagingen aan de vraagzijde Nieuwe of bijkomende maatschappelijke kwetsbaarheden en dualisering Onzekerheid en zingevingsvragen Gezinsinstabiliteit en beperktere sociale netwerken Diversiteit Inclusie Nieuwe, complexere of meer zichtbare problemen Toegenomen mondigheid Toegenomen aandacht voor opvoedingsondersteuning Uitdagingen aan de aanbodzijde Zorg op maat versus sectoralitis Partnerschap met gebruiker en mantelzorger Competente, flexibele en geëngageerde zorgverleners Accountability of verantwoording Vermarkting van de zorg 34 6 Besluit 35 Hoofdstuk 3 Innovatieprocessen onderzocht 37 1 Innovatieprocessen in de profitsector 37 iv

5 Inhoud 2 De verspreiding van innovaties 39 3 Organisatievernieuwing of sociale innovatie 41 4 Innovatief leiderschap 44 5 Eigenheid van welzijnsvoorzieningen Relationeel werk Een turbulente omgeving De ethische component van zorg Moeilijk meetbare prestaties 49 6 Innovatie in zorg en welzijn onderzocht Systematische review naar verbeteringsprocessen Effectief leiderschap dat verandering faciliteert Betrokkenheid en participatie van het personeel Betrokkenheid van stakeholders Herkennen en ondersteunen van diversiteit Compentieontwikkeling Werken met weerstand Evaluatie De checklist van Van Yperen De checklist van LUCAS Aanleiding Visie Proces: durven en doen Cultuur en structuur Flexibiliteit Leren als centrale activiteit Schaal van vernieuwing Langzaam Beter 56 7 Conclusies 56 v

6 Inhoud Hoofdstuk 4 Kennis, leren en samenwerken 57 1 Twee innovatieketens 58 2 Innovatie en organisationeel leren 61 3 Innovatie en netwerken Netwerken en ketens Netwerken, ketens en leren Randvoorwaarden voor netwerken en ketens 68 4 Besluit 71 Hoofdstuk 5: Zorginnovatie in welzijn: gebruikersgericht veranderen en vernieuwen 73 1 Een innovatiedefinitie voor de welzijnszorg: eerste conceptuele oefening Een innovatietypologie voor de welzijnszorg? Een eerste innovatiedefinitie Nieuwheid en nieuwe kennis Kenniscreatie en implementatie Proces en product Breuk Op weg naar de definitie van zorginnovatie 80 2 De richting van zorginnovatie: generieke zorgdoelen Generieke zorgdoelen Levenskwaliteit Zelfredzaamheid en autonomie Participatie en verbondenheid Inclusie Voorwaarden voor verantwoorde zorg Toegankelijkheid Rechtvaardigheid Continuïteit Vraaggerichte zorg en zorg op maat 84 vi

7 Inhoud Effectiviteit en efficiëntie Transparantie en verantwoording Innovatieve doelen Toekomstgerichtheid Voorwaarden voor toekomstgerichtheid De doelen van zorginnovatie in kaart gebracht 89 3 De definitie van zorginnovatie 91 vii

8

9 Inleiding Het Vlaams Welzijnsverbond is in samenwerking met het VVI, LUCAS en CERA in juni 2007 van start gegaan met het driejarig project: Zorginnovatie in welzijn. Het project richt zich tot de gehandicaptenzorg, de bijzondere jeugdbijstand, de integrale gezinsondersteuning, de kinderdagopvang, het vrijwilligerswerk en de ouderenzorg. Welzijnszorg evolueert mee met de tijd en met de context waarin zij zich bevindt. Terwijl bij de aanvang van de twintigste eeuw de armoedebestrijding centraal stond, groeide in de gouden jaren zestig de ambitie om België als verzorgingsstaat uit te bouwen. In deze periode ontstond en groeide de welzijnssector met zijn welzijnsorganisaties zoals we die nu nog in grote lijnen kennen. De samenleving is ondertussen echter grondig veranderd. Men kan zelfs stellen dat ze voortdurend in verandering is. Dit heeft belangrijke implicaties, zowel voor het beleid en de burgers in het algemeen, als voor het welzijnsbeleid en de welzijnsorganisaties in het bijzonder. Tegenwoordig zien het welzijnsbeleid, de burgers, de welzijnsorganisaties zich voortdurend voor nieuwe uitdagingen geplaatst en stellen ze vast dat klassieke antwoorden en strategieën vaak onvoldoende een uitweg bieden. Dit vereist andere en nieuwe antwoorden in het algemeen en een vernieuwende aanpak van de welzijnsorganisaties in het bijzonder. Dit project heeft een drieledige doelstelling. In de eerste fase wil dit project het concept zorginnovatie definiëren. In tweede instantie wordt op zoek gegaan naar knelpunten en naar hefbomen en naar succesfactoren die innovaties doen slagen. Dit zal uitmonden in een diagnose-instrument en een innovatiemethodiek. De derde fase test deze instrumenten uit en evalueert de meerwaarde ervan. In deze bijdrage willen we focussen op de methodische invalshoek van het project en op de werkzaamheden van het eerste werkjaar. Dit rapport is volledig gewijd aan de eerste fase, het definiëren van zorginnovatie aan de hand van een literatuurstudie. Om de literatuurstudie te laten resulteren in een zo volledig mogelijk en genuanceerd beeld, opteren we voor een diversiteit aan kennisbronnen enerzijds en voor een iteratief en participatief proces waarbij de verschillende kennisvormen meermaals met elkaar in wisselwerking gebracht worden anderzijds. In de eerste fase consulteren en vergelijken we een diversiteit aan wetenschappelijke bronnen. We confronteren vervolgens de verworven inzichten op verschillende wijzen met de praktijk. Ten eerste organiseren we op geregeld tijdstip discussies over onze bevindingen met deskundigen uit de welzijnspraktijk in het kader van de reflectiegroep. Daarnaast voeren we een kwalitatief onderzoek uit naar de ervaringen van Vlaamse zorginnovatoren. De resultaten hiervan worden opgenomen in het 1

10 Hoofdstuk 1 tweede projectrapport. Ten derde toetsen we onze inzichten van beide onderdelen op een denkdag bij sleutelfiguren uit de diverse sectoren, het beleid en gebruikersorganisaties. Dit rapport heeft vijf hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk van deze literatuurstudie analyseert het Vlaamse beleidsdiscours. Voor de Vlaamse beleidsmakers is innovatie dè strategie om Vlaanderen te laten uitgroeien tot een welvarende topregio. Het tweede hoofdstuk beschrijft de belangrijkste maatschappelijke veranderingen en beleidsuitdagingen waarmee welzijnsvoorzieningen geconfronteerd worden. Het derde deel van de literatuurstudie analyseert het bestaand onderzoek naar innovatieprocessen in de profit- en nonprofitsector. Bijzondere aandacht gaat hierbij naar het verspreiden van innovaties, organisatievernieuwing en leiderschap. In het laatste deel van dit hoofdstuk worden de belangrijkste wetenschappelijke inzichten over zorginnovatie op een rijtje gezet. Net omdat zowel in het beleidsdiscours als in het wetenschappelijk onderzoek kennis, leren en netwerken een centrale rol krijgen toegewezen in innovatieprocessen, wordt hieraan een afzonderlijk hoofdstuk gewijd. Zowel uit de literatuurstudie als uit de inhoudelijke bespreking met de reflectiegroep komt innovatie naar voor als een complex en multidimensioneel gegeven. De hiermee gepaard gaande conceptuele vaagheid, die we ook in beleidsteksten vaststellen, bevestigt de noodzaak van een gefundeerde en gedragen definitie van zorginnovatie. Het vijfde hoofdstuk werkt deze definitie uit. Door vanaf het begin participatief en iteratief te werk te gaan, bouwen we niet alleen aan een onderbouwde maar ook aan een gedragen visie op zorginnovatie als fundament voor het project Zorginnovatie in welzijn. Bovendien brengt deze werkwijze ons bij een cruciaal punt, met name de vraag naar de beoogde doelen van zorginnovatie. Volgens de ontworpen visie dient zorginnovatie steeds als middel bij te dragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de welzijnszorg. Zorginnovatie moet in de eerste plaats dus de gebruiker ten goede komen. 2

11 Innovatie als beleidsprioriteit Hoofdstuk 1 Innovatie als beleidsprioriteit Dit hoofdstuk bespreekt de evolutie van het innovatiebeleid in Vlaanderen. We starten bij het Pact van Vilvoorde, hoewel technologische innovatie al vanaf de tweede helft van de jaren tachtig een vooraanstaande plaats kreeg in het beleid van de toenmalige Vlaamse Regering. De bekendste uitloper hiervan is Technopolis. Het Pact van Vilvoorde vormde een mijlpaal, omdat de toenmalige regering het langetermijndenken wilde verankeren in haar beleid. Het Pact van Vilvoorde (22 november 2001) omschrijft 21 doelstellingen die de Vlaamse Regering, de sociale partners en de Vlaamse natuur- en milieuverenigingen gerealiseerd willen zien tegen Het weerspiegelt een brede toekomstgerichte visie die vertaald werd in 21 concrete en meetbare doelstellingen over de verschillende Vlaamse bevoegdheidsterreinen heen. We vermelden hierna de drie doelstellingen die rechtstreeks verband houden met de zorg voor welzijn: Het Pact van Vilvoorde: 11. De armoedebestrijding en sociale cohesie zijn in 2010 zo ver gevorderd dat Vlaanderen zich op deze terreinen bij de top 5 van EU-regio s bevindt. Alle inwoners en doelgroepen hebben tijdens elke levensfase voldoende ontwikkelingskansen en keuzemogelijkheden om op elk domein deel te nemen aan het maatschappelijk leven. 12. Vlaanderen waarborgt een toereikend, efficiënt, effectief en kwaliteitsvol zorgaanbod dat voor iedereen toegankelijk is 13. Vlaanderen biedt aan iedereen de mogelijkheid een volwaardige loopbaan op te bouwen en de zorg voor zijn gezin en leefomgeving op zich te nemen. Bron: De doelen van het Pact van Vilvoorde werden sindsdien geactualiseerd. Zo werd aan doelstelling 11 de participatie aan het politieke leven en de toegang tot behoorlijke huisvesting voor alle inwoners toegevoegd. Bovendien wordt op geregeld tijdstip het cijfermateriaal geactualiseerd om te evalueren in welke mate deze doelen ook effectief bereikt worden 1. 1 Dit cijfermateriaal is hier terug te vinden: 3

12 Hoofdstuk 1 De daaropvolgende Vlaamse Regering heeft onder impuls van de minister-president op 11 juli 2006 het sociaal economisch plan Vlaanderen in Actie voorgesteld. Daarmee wil Vlaanderen tegen 2020 op een duurzame manier tot het keurkorps van de Europese regio s gaan behoren. Het plan werkt met projecten, die gegroepeerd worden rond vier uitdagingen: (1) talent, (2) logistiek en mobiliteit, (3) creativiteit en innovatie en (4) internationalisering. 2 Op 17 december 2007 debatteerden meer dan 250 maatschappelijke vertegenwoordigers, captains of society uit o.a. de middenveldorganisaties, de academische wereld en de administratie over hoe Vlaanderen tegen 2020 een Europese duurzame topregio kan worden. Innovatie is dus niet meer weg te denken. Dit hoofdstuk bekijkt de historiek van het Vlaamse innovatiebeleid. In de afgelopen 15 jaar zien we twee belangrijke verschuivingen: (1) van een verticaal naar een horizontaal innovatiebeleid, (2) een toenemende aandacht voor een faciliterende innovatieomgeving. Beide trends komen tot uiting in het Vlaamse innovatiebeleidsplan 1 Van een verticaal naar een horizontaal innovatiebeleid Het Vlaamse innovatiebeleid behoort tot de bevoegdheid van het Vlaams ministerie van Economie, Ondernemen, Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse Handel. In de aanvangsfase in de tweede helft van de jaren negentig gaf de economische oorsprong van het concept innovatie in sterke mate richting aan een verticaal innovatiebeleid. Dit beleid associeerde innovatie hoofdzakelijk met wetenschap en technologie enerzijds en met ondernemerschap in de profitsector anderzijds. Bovendien werd het begrip amper omschreven. Het rapport van het Rekenhof (2003) verwijst naar dit knelpunt: Hoewel tal van teksten stelden dat de overheid technologische innovatie diende te stimuleren, had geen enkele reglementering het begrip gedefinieerd. Dit veroorzaakt discussies over welk soort projecten voor steun in aanmerking kwam. Het innovatiedecreet van 18 mei 1999 heeft deze lacune ingevuld. (artikel 2) (Rapport Rekenhof Innovatiedecreet en IWT Vlaanderen Rekenhof 8 juli 2003 pp ). In het Innovatiedecreet (1999) kregen technologische innovatie en economische innovatie een omschrijving: 2 Het volledige plan kan hier teruggevonden worden: 4

13 Innovatie als beleidsprioriteit Definitie van innovatie Technologische innovatie is het gedeelte van de activiteiten binnen economische innovatie waarin wetenschappelijk, technologisch onderzoek en ontwikkeling of creatieve technologietoepassingen een wezenlijke rol spelen, in combinatie met andere kenniselementen (artikel 2). Economische innovatie is het geheel van activiteiten waarbij bestaande en/of nieuwe kenniselementen creatief worden aangewend en gecombineerd voor de verbetering van bestaande en de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten, productieprocessen, organisatiemethoden en commercialisering, zodat toegevoegde waarde tot stand wordt gebracht of in stand wordt gehouden. Bron: Rapport Rekenhof Innovatiedecreet en IWT Vlaanderen Rekenhof 8 juli 2003, pp Het Vlaamse innovatiebeleid was oorspronkelijk gebaseerd op de traditionele innovatieketen. Deze klassieke kennis- en innovatieketen bestaat uit volgende fasen: algemeen kennisverruimend fundamenteel onderzoek, strategisch basisonderzoek, beleidsondersteunend onderzoek, toepassingsgericht onderzoek in de bedrijven, specifiek innovatiebeleid voor de KMO, technologietransfer en valorisatie van onderzoek (Moerman, Beleidsnota , p. 9). Deze klassieke kennis- en innovatieketen kampt echter met een kennisparadox. Deze kennisparadox wijst op het feit dat er wel voldoende hoogwaardige kennis aanwezig in de samenleving is, maar dat de transfer van deze kennis naar industriële activiteiten en maatschappelijke toepassingen niet vanzelfsprekend is (Moerman, Beleidsnota , p. 9). In 2004 maakte de toen nieuw geïnstalleerde Vlaamse Regering van een toekomstgericht innovatiebeleid één van haar topprioriteiten: De topprioriteit van de Vlaamse Regering, zoals vermeld in het Vlaams regeerakkoord , luidt: Meer ondernemen, meer werkgelegenheid (p. 11), Vlaanderen wil zijn ondernemend, innoverend, lerend en creatief potentieel verder ontwikkelen (Moerman, Beleidsnota , p. 9). Bovendien werden de krijtlijnen voor een verruimd innovatiebeleid uitgetekend: De Vlaamse regering zal het innovatieconcept evalueren en de maatregelen, die tot nu toe vooral beperkt zijn gebleven tot technologische innovatie, verruimen naar niettechnologische aspecten. De Vlaamse regering zal ook de samenwerking en mobiliteit tussen de industrie, de publieke sector en de kennisinstellingen aanmoedigen. (Moerman, Beleidsnota , p. 9). Deze verruimde benadering komt zowel in de beleidsnota Economie, Ondernemen, Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse Handel van toenmalig minister 5

14 Hoofdstuk 1 Moerman als in het Vlaams Innovatiebeleidsplan tot uiting. Centraal hierin staat de cruciale rol van een ruimere innovatieomgeving. Kenniscreatie, kennistransfer en valorisatie zijn de noodzakelijke vereisten in een dergelijke omgeving. Om een ruimere innovatieomgeving te realiseren is een meer horizontaal uitgetekend innovatiebeleid een basisvereiste. Een horizontaal innovatiebeleid is overtuigd van het potentieel van innovatie voor alle beleidsdomeinen. Innovatie mag dus niet langer als een apart beleidsdomein beschouwd worden, maar moet in elk beleidsdomein (arbeid, welzijn, onderwijs ) nagestreefd worden. Bovendien spelen synergieën tussen de verschillende beleidsdomeinen een cruciale rol in het horizontaal innovatiebeleid. In het Vlaamse Innovatiebeleidsplan wordt zorginnovatie expliciet vermeld. Tot slot stellen we echter vast dat het concept innovatie ook nu weer niet omschreven werd. 2 De innovatieomgeving in een horizontaal innovatiebeleid Een wetenschaps- en innovatieomgeving speelt een cruciale rol bij het tot stand komen van innovaties. Een dergelijke omgeving wordt gekenmerkt door drie centrale vereisten, namelijk kenniscreatie, kennistransfer en valorisatie. 2.1 Kenniscreatie In de beleidsbrief van toenmalig minister Moerman wordt verwezen naar de cruciale rol van hoogstaand onderzoek en onderwijs op alle niveaus, naar de interactie tussen onderwijs en onderzoek en naar de ontwikkeling van strategische kennissokkels (Moerman, Beleidsbrief 2006 Wetenschap & Innovatie p. 2-3). De beleidsbrief bevat verschillende elementen van verruiming op het vlak van kenniscreatie. In de eerste plaats wordt gewezen op het belang van kwalitatief hoogstaand onderzoek: Vaak kan toponderzoek een blijvend karakter krijgen als het bij zijn verdere ontwikkeling ingebed is in een omgeving die een vlotte toelevering van kennis uit andere domeinen toelaat. ( ) Maar voor succesvolle innovatie is ook andere kennisontwikkeling nodig: nieuwe benaderingen in het gedragsonderzoek van gebruikers; onderzoek naar de impact van nieuwe reglementeringen; arbeidsorganisatorische innovatie bij de introductie van nieuwe technologieën; enz. Het zijn essentiële kennisontwikkelingen voor het innovatief en dus economisch slagen. (Moerman, Beleidsnota ). Wetenschappelijk onderzoek vormt de motor voor innovatie. Het betreft hier niet enkel de ontwikkeling van nieuwe technologische kennis. Onderzoek naar gebruikers, arbeidsorganisatie komen evenzeer in aanmerking. 6

15 Innovatie als beleidsprioriteit 2.2 Kennistransfer De kennistransfer vormt een tweede centrale schakel in elk innovatiebeleid. De kennis mag niet opgesloten blijven binnen de onderzoekswereld, maar moet zoveel mogelijk getransfereerd worden naar wie de kennis dient toe te passen. Deze transfer is absoluut noodzakelijk om de kennisparadox op te heffen. Men stelt vast dat kennis maar moeizaam haar weg vindt naar industriële activiteiten of maatschappelijke toepassingen. Deze schakel kan enkel gerealiseerd worden door een intense samenwerking tussen de diverse actoren, over de grenzen van bedrijven en organisaties heen. De beleidsbrief omschrijft dit als open innovatie : Kennistransfer is een vitale component van een succesvol wetenschaps- en innovatiesysteem. Het concept van open innovatie staat hierbij centraal. Intense samenwerking tussen de diverse actoren vormt immers de basis van reële kennistransfer (Moerman, Beleidsbrief 2006 Wetenschap & Innovatie, p. 2). 2.3 Valorisatie Valorisatie verwijst naar het operationaliseren, het in praktijk toepassen en het te gelde maken van nieuwe kennis. Valorisatie vormt de uiteindelijke toetssteen voor het welslagen van het innovatiebeleid. Bovendien wordt de maatschappelijke meerwaarde een belangrijke toetssteen: Innovatie gaat bovendien niet alleen over economische valorisatie, maar heeft tevens een ruime maatschappelijke relevantie. Technologische vooruitgang betekent werkelijke vooruitgang, op voorwaarde dat ze ingebed wordt in een grondige reflectie over haar weerslag op ons mens-zijn (beleidsnota p , p ). Innovaties die ontwikkeld worden en die vervolgens hun weg vinden naar wie ze moet toepassen, zijn pas geslaagd als ze een maatschappelijke meerwaarde betekenen. Een omgeving die aan de drie omschreven vereisten werkt, faciliteert de verdere ontwikkeling van de innovatieve capaciteit van bedrijven en organisaties en verschaft hen een groter vermogen om zich aan actuele en toekomstige veranderingen in de markt en in de omgeving aan te passen. 2.4 Het Vlaams innovatiebeleidsplan Het Vlaams Innovatiebeleidsplan 2005 van Minister Moerman geeft aan hoe de oorspronkelijke link met technologische kennis en economische toegevoegde waarde verruimd wordt naar andere kennisvormen en domeinen enerzijds en naar maatschappelijke relevantie als toegevoegde waarde anderzijds. Het Vlaams 7

16 Hoofdstuk 1 Innovatiebeleidsplan beoogt een geïntegreerd en evenwichtig innovatiebeleid en omvat negen krachtlijnen. Innovatief omgaan met zorg wordt expliciet als negende doelstelling vermeld. Krachtlijnen van het Vlaamse Innovatiebeleidsplan 1. We stimuleren creativiteit, innovatie en ondernemerschap in alle sectoren van de samenleving. 2. We promoten Vlaanderen als internationaal attractieve kennisregio. 3. We gaan meer investeren in innovatie. 4. We creëren een innovatieve omgeving. 5. We geven als innoverende overheid het goede voorbeeld. 6. We zetten meer onderzoekers aan het werk. 7. We zetten in op innovatieve hotspots. 8. We hanteren innovatie als hefboom voor duurzame ontwikkeling. 9. We gaan innovatief om met zorg. Bron: Beleidsbrief Wetenschap & Innovatie, 2006, p. 5 Uit dit beleidsplan blijkt ten eerste de sterke nadruk op innovatie voor alle sectoren. Ten tweede wordt het belang van een innovatieve omgeving die innovaties faciliteert, benadrukt. Ten derde wordt zorginnovatie als expliciete doelstelling naar voren geschoven. Innovatie in de zorgsector wordt dus ook binnen dit plan als prioriteit naar voren geschoven. 2.5 Vlaamse Raad voor het Wetenschapsbeleid De Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid (VRWB) is het adviesorgaan van de Vlaamse regering en het Vlaamse Parlement voor het wetenschaps- en technologiebeleid. De wettelijke basis van de VRWB is het decreet van 15 december In 2006 presenteerde de Raad de conclusies van zijn onderzoeksproject naar de strategische keuzes inzake technologie en innovatie. Er worden zes strategische clusters naar voren geschoven. Welzijn als beleidsdomein komt niet echt aan bod binnen een van deze clusters. De focus ligt heel sterk op technologie. Er is enkel een verwijzing naar de thuiszorg. Het rapport erkent dat de focus niet enkel mag liggen op technologische innovatie, maar dat die eveneens moet aansluiten bij de wensen van de gebruiker. Wat dit dan concreet moet betekenen, wordt niet uitgewerkt. 8

17 Innovatie als beleidsprioriteit 2.6 Het Vlaams welzijnsbeleid: vernieuwing als verbetering of innovatie? Het Vlaams welzijnsbeleid was en is in sterke mate gestoeld op het kwaliteitsconcept. De SMK s, de sectorale minimale kwaliteitseisen, die in navolging van het kwaliteitsdecreet van 10 november 2003 per sector werden uitgewerkt, getuigen hiervan. Dit kwaliteitsdecreet is gericht op verantwoorde zorg die voldoet aan de vijf vereisten van het Pact van Vilvoorde: doeltreffendheid, doelmatigheid, continuïteit, maatschappelijke aanvaardbaarheid en gebruikersgerichtheid. Bij het verstrekken van die zorg zijn respect voor de menselijke waardigheid en diversiteit, de bejegening, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en het zelfbeschikkingsrecht, de klachtenbemiddeling en - behandeling, de informatie aan en de inspraak van de gebruiker en iedere belanghebbende uit zijn leefomgeving gewaarborgd. Voor een overzicht van de kwaliteitsmodellen die op dit moment in Vlaanderen worden gebruikt, verwijzen we naar Van Roosbroek (2008). Hij staat uitvoerig stil bij het European Foundation of Quality Management (EFQM), Het Balanced Scorecard, Common Assessment Framework (CAF), Prose en Kwadrant. Voor een toepassing van Prose op de Bijzondere Jeugdzorg verwijzen we naar Veyt (Veyt e.a., 2006). De beleidsnota van toenmalig minister Vervotte is sterk toegespitst op de realisatie van een kwaliteitsvolle zorg binnen een strak budgettair kader. De term innovatie komt in deze beleidsnota niet voor. Dat betekent niet dat er geen aandacht is voor nieuwe initiatieven. De realisatie van het globaal plan jeugdzorg, de zorgvernieuwing binnen de gehandicaptenzorg, de experimenten in de thuiszorg en een meer preventieve benadering in de gezondheidszorg zijn maar enkele voorbeelden van vernieuwingen. In de beleidsbrief van minister Steven Vanackere, zijn de termen kwaliteit maar ook vernieuwing sterk vertegenwoordigd. Bovendien wordt enkele malen verwezen naar innovatie en experimenten in de ouderenzorg, de jeugdhulp, de preventieve gezondheidszorg, VIPA (Vlaams Infrastructuurfond voor Persoonsgebonden Aangelegenheden) en naar evaluatie van de ontwikkeling en implementatie van innovatieve methoden. We hebben niet de intentie om alle beleidsveranderingen hier uitvoerig te beschrijven. We wensen wel stil te staan bij de prioriteiten die binnen Vlaanderen in Actie naar voren worden geschoven. Het actieplan stelt het effectiviteitsvraagstuk centraal en dan vooral de methode die moet toelaten om effectieve methodieken beter te verspreiden: Toegespitst op dit beleidsdomein hebben we het project Innovatief in Welzijn en Gezondheid uitgewerkt, waarbij een verbetering van de kwaliteit en efficiëntie van de Vlaamse zorg vooropgesteld wordt. Concreet ambiëren we in de toekomst een nog meer kwaliteitsvolle zorgverlening aan te bieden die legitimeerbaar, professioneel én transparant is. Een van de innovaties die ik daartoe aanbeveel, is het protocolleren van behandelingsmethodieken en technieken die na wetenschappelijk onderzoek hun 9

18 Hoofdstuk 1 deugdelijkheid hebben bewezen. Deze protocollering is een ontwikkeling die internationaal al jaren bezig is, en dus mag ook de Vlaamse welzijnssector niet achterop hinken. (Vanackere, Beleidsbrief , p. 118) 3 Besluit Innovatie is de laatste jaren een absolute beleidsprioriteit geworden. Enkel door te innoveren kan Vlaanderen uitgroeien tot een welvarende topregio in Europa en de rest van de wereld. Innovatie is wel al lang niet meer beperkt tot technologische vernieuwing. Dit wordt ook erkend door de Vlaamse overheid, die veel meer de nadruk legt op kennis. Er moet te allen prijzen de kennisparadox vermeden worden. Kennis moet dus niet enkel gecreëerd worden door de onderzoekswereld, maar moet ook getransfereerd en vooral gevaloriseerd worden zodat ook een maatschappelijke meerwaarde gecreëerd wordt. Die maatschappelijke meerwaarde is uiteindelijk de toetssteen om te bepalen of een innovatie geslaagd is. Toch blijft het geen evidentie om precies te omschrijven wat nu innovatie is. Het moet iets nieuws zijn, maar het is niet duidelijk hoe dit het best bepaald kan worden: gaat het enkel om uitvindingen of ook om het toepassen van bestaande ideeën binnen nieuwe omgevingen? Uit de recente beleidsdomeinen blijkt ook dat niet enkel economische meerwaarde het ultieme resultaat mag zijn van innovaties. Meer en meer wordt ook de kaart getrokken van het creëren van een maatschappelijke meerwaarde. Ook het Vlaams welzijnsbeleid zit natuurlijk niet stil. Binnen elke sector zijn er wel innovaties op til of in uitvoering. Denken we maar aan integrale jeugdhulp, de zorgvernieuwing in de gehandicaptenzorg, de uitbreidingen binnen de kinderopvang, de nieuwe methodieken binnen de preventieve gezinsondersteuning, het woonzorgdecreet dat de grenzen tussen thuiszorg en residentiële zorg in de ouderensector wil opheffen Het lijkt dan ook dat de huidige welzijnsvoorzieningen voortdurend geconfronteerd worden met nieuwe beleidsverwachtingen. De vraag stelt zich dan ook wat de relevantie is van dit project. Hiervoor zijn een drietal redenen. In de eerste plaats wordt innovatie onvoldoende gedefinieerd. Bovendien stelt zich de vraag in welke mate er een afzonderlijke definitie van zorginnovatie nodig is. Ten tweede willen we via dit project ook meer aandacht voor niet-technologische innovatie. Zorg komt tot stand in interactie tussen de zorgverlener en de gebruiker. Technologie kan hierbij een belangrijke rol spelen, maar kan die relatie moeilijk vervangen. Net daarom stelt zich de vraag hoe ook innovaties ontwikkeld kunnen worden die precies op die primaire relatie zijn gericht. Ten derde kan zorginnovatie niet enkel van de overheid komen. De samenleving is voortdurend in verandering en welzijnsvoorzieningen worden vaak als eerste geconfronteerd met de concrete uitingen van die veranderingen. Net om op die veranderingen te kunnen inspelen, is innovatie onvermijdelijk. In het volgende hoofdstuk bespreken we de maatschappelijke 10

19 Innovatie als beleidsprioriteit veranderingen en de uitdagingen die zij stellen voor de welzijnsvoorzieningen. Naast innovaties die door de overheid worden geïnitieerd willen we met dit project ook een dynamiek op gang brengen die moet leiden tot meer bottom-up innovaties. In het volgende hoofdstuk staan we stil bij die maatschappelijke veranderingen. 11

20 12

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang Figure 1 logo vrouwenraad De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang INHOUDSTAFEL kinderopvang... 1 Een kaderdecreet kinderopvang... 2 Kwaliteitsvolle kinderopvang...

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

Bisconceptnota. Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Bisconceptnota. Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen DE VLAAMSE MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Bisconceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering 1.1. Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen Conceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering Deze conceptnota heeft tot doel om, binnen de contouren van het Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

ARMOEDE GEPEILD Een analyse van de EU-SILC cijfers naar aanleiding van 17 oktober Werelddag van verzet tegen armoede

ARMOEDE GEPEILD Een analyse van de EU-SILC cijfers naar aanleiding van 17 oktober Werelddag van verzet tegen armoede ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 16 oktober 9 ARMOEDE GEPEILD Een analyse van de EU-SILC cijfers naar aanleiding van oktober Werelddag van verzet tegen armoede % van de

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Het hebben van een baan is nog geen garantie op sociale integratie indien deze baan niet kwaliteitsvol is en slecht betaald. Ongeveer een vierde van de werkende Europeanen

Nadere informatie

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE NATIONAAL SECRETARIAAT Huidevettersstraat 165 1000 Brussel T 02 502 55 75 F

Nadere informatie

Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen?

Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen? Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen? Cascade van beleidsniveaus en beleidsteksten Beleid EU Strategie Europa 2020 Europees werkgelegenheidsbeleid Richtsnoeren

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Pensioenzekerheid voor iedereen

Pensioenzekerheid voor iedereen Pensioenzekerheid voor iedereen WAAROM HERVORMEN? Fundamenten sociale zekerheid dateren van WO II: 65 jaar geleden Uitgangspunten (sociale bescherming met evenwicht tussen solidariteit en verzekerd inkomen)

Nadere informatie

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Een ruime invulling van EBP als opportuniteit Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Evidence-based practice EBP: één van de belangrijkste

Nadere informatie

Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1

Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1 1 Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1 Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen Artikel 1. Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid.

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

PROJECTPLAN REGISTRATIESYSTEEM PRIVATE VOORZIENINGEN BIJZONDERE JEUGDZORG

PROJECTPLAN REGISTRATIESYSTEEM PRIVATE VOORZIENINGEN BIJZONDERE JEUGDZORG PROJECTPLAN REGISTRATIESYSTEEM PRIVATE VOORZIENINGEN BIJZONDERE JEUGDZORG Stefaan VIAENE Johan PEETERS 30 maart 2007 1 A. CONTEXT VAN HET PROJECT - Doelstelling 32 van het Globaal Plan bepaalt: We geven

Nadere informatie

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Valsamis, D. & Vandeweghe, B. 2012. Instroom- en retentiebeleid van bedrijven: wachten

Nadere informatie

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips Sport en tewerkstelling van jongeren Marc Theeboom / Joris Philips studie Kan sport bijdragen tot competentie-ontwikkeling voor kortgeschoolde jongeren, waardoor hun tewerkstellingskansen toenemen? initiatieven

Nadere informatie

Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg

Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg Koen Hermans LUCAS, Centrum voor zorgonderzoek en consultancy Centrum voor sociologisch onderzoek Professionele zorg in Vlaanderen is succesverhaal

Nadere informatie

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De toekomst van de welvaartsstaat Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De actieve welvaartsstaat herbekeken De duurzaamheid van het succes van de welvaartsstaat Investeren in kinderen Beleidsuitdagingen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in april 2015

De arbeidsmarkt in april 2015 De arbeidsmarkt in april 2015 Datum: 12 mei 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche april 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Inhoud Een korte terugblik Het OCMW anno 2011: Sociaal woelige tijden 3 mogelijke

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen Stuk 2223 (2003-2004) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2003-2004 5 maart 2004 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen betreffende een

Nadere informatie

SOM-standpunt organisatie- en beheerstructuur Beleidsdomein Welzijn, Gezondheid & Gezin

SOM-standpunt organisatie- en beheerstructuur Beleidsdomein Welzijn, Gezondheid & Gezin SOM-standpunt organisatie- en beheerstructuur Beleidsdomein Welzijn, Gezondheid & Gezin 1. Inleiding Ten gevolge van de zesde staatshervorming wordt een aantal bevoegdheden van het federale beleidsniveau

Nadere informatie

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009 Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel ChanceArt 10 december 2009 Inhoud 1. De naakte cijfers 2. Decenniumdoelstellingen 3. Armoedebarometers 4. Armoede en cultuurparticipatie 5. Pleidooi

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Ex ante evaluatie van beleid en regelgeving: focus op impact assessments VEP studiedag 30 april 2010

Ex ante evaluatie van beleid en regelgeving: focus op impact assessments VEP studiedag 30 april 2010 Ex ante evaluatie van beleid en regelgeving: focus op impact assessments VEP studiedag 30 april 2010 «Ik wil mensen in armoede een transparant model aanreiken waarmee zij kunnen toetsen of een beleidsmaatregel

Nadere informatie

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur Geachte lezer, Fijn dat u even tijd neemt om kortweg kennis te maken met het beleid van stichting Welcom. Door het beleid voor de komende vier jaren te omschrijven, laat Welcom zien wat ze in de samenleving

Nadere informatie

Naar een optimale relatie tussen mens en werk

Naar een optimale relatie tussen mens en werk Naar een optimale relatie tussen mens en werk Wij optimaliseren de mens-werkrelatie In een veranderende omgeving kan uw bedrijf of organisatie niet achterblijven. Meer dan ooit wordt u uitgedaagd om de

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

UITDAGINGEN IN DE SOCIAL-PROFIT. Jo Vandeurzen Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

UITDAGINGEN IN DE SOCIAL-PROFIT. Jo Vandeurzen Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin UITDAGINGEN IN DE SOCIAL-PROFIT Jo Vandeurzen Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 2050: 3x zoveel tachtigjarigen en 10x zoveel honderdjarigen Sector Gezondheidszorg en maatschappelijke

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in augustus 2015

De arbeidsmarkt in augustus 2015 De arbeidsmarkt in augustus 2015 Datum: 8 september 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche augustus 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in november 2015

De arbeidsmarkt in november 2015 De arbeidsmarkt in november 2015 Datum: 7 december 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche november 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

Demografische gegevens ouderen

Demografische gegevens ouderen In dit hoofdstuk worden de demografische gegevens van de doelgroep ouderen beschreven. We spreken hier van ouderen indien personen 55 jaar of ouder zijn. Dit omdat gezondheidsproblemen met name vanaf die

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in februari 2015

De arbeidsmarkt in februari 2015 De arbeidsmarkt in februari 2015 Datum: 24 maart 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche februari 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1.

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede 4 november 2013 Henk Van Hootegem henk.vanhootegem@cntr.be 02/212.31.71 Identikit: Steunpunt tot bestrijding van armoede,

Nadere informatie

Effectief hulpverlenen met goesting in een veranderend welzijnslandschap

Effectief hulpverlenen met goesting in een veranderend welzijnslandschap Effectief hulpverlenen met goesting in een veranderend welzijnslandschap Vermaatschappelijking van de zorg, persoonsvolgende financiering, sociaal ondernemerschap. Het zijn evoluties die niet meer weg

Nadere informatie

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Geachte heer Commissaris Andor, Geachte mensen van De Link, mensen van de Europese partnerorganisaties,

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Inspiratiedag Brede School - 29 april 2014 - BRONKS Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners in

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk PERSBERICHT VLAAMS MINISTER-PRESIDENT KRIS PEETERS VLAAMS VICE-MINISTER-PRESIDENT INGRID LIETEN VLAAMS MINISTER VAN WERK PHILIPPE MUYTERS SERV-voorzitter KAREL VAN EETVELT SERV-ondervoorzitter ANN VERMORGEN

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

27 30 oktober 2011 KAV - Belgium. Wanted: Genderproof systems of Social Security and Protection!

27 30 oktober 2011 KAV - Belgium. Wanted: Genderproof systems of Social Security and Protection! EBCA seminarie Londen Marietje Van Wolputte 27 30 oktober 2011 KAV - Belgium Wanted: Genderproof systems of Social Security and Protection! 1 Inleiding: Armoede is vrouwelijk. Dat is een wereldwijd gegeven.

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

Zorgzaam samenleven Samenvatting Beleidsplan 2016-2020

Zorgzaam samenleven Samenvatting Beleidsplan 2016-2020 Zorgzaam samenleven Samenvatting Beleidsplan 2016-2020 Colofon Eindredactie Anne Dedry, directeur Zorg-Saam Auteurs Kristin Meersschaert en medewerkers Foto s Carl Vandervoort en Zorg-Saam vzw Lay-out

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

Brussel, 27 februari 2007 (01.03) (OR. fr) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE 6855/07 SOC 78

Brussel, 27 februari 2007 (01.03) (OR. fr) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE 6855/07 SOC 78 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 27 februari 2007 (01.03) (OR. fr) 6855/07 SOC 78 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van de Europese Commissie

Nadere informatie

VERTROUWEN & VERANTWOORDELIJKHEID WIM VANDERSTRAETEN

VERTROUWEN & VERANTWOORDELIJKHEID WIM VANDERSTRAETEN VERTROUWEN & VERANTWOORDELIJKHEID WIM VANDERSTRAETEN VAN WAAR KOMT VERTROUWEN? De EU markt (economisch): groei staat onder druk Voor het eerst sinds jaren Oorzaken? Opvoeding? Opleiding? Economie? Waarom?

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Interview met minister Joke Schauvliege

Interview met minister Joke Schauvliege Interview met minister Joke Schauvliege over de rol en de toekomst van etnisch-culturele federaties in Vlaanderen. Dertien etnisch-cultureel diverse federaties zijn erkend binnen het sociaalcultureel werk.

Nadere informatie

ADVIES NR. 109 VAN DE COMMISSIE GENDER EN GEZONDHEID EN DE COMMISSIE GENDER EN OUDEREN BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN GENDER MAINSTREAMING BIJ HET

ADVIES NR. 109 VAN DE COMMISSIE GENDER EN GEZONDHEID EN DE COMMISSIE GENDER EN OUDEREN BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN GENDER MAINSTREAMING BIJ HET ADVIES NR. 109 VAN DE COMMISSIE GENDER EN GEZONDHEID EN DE COMMISSIE GENDER EN OUDEREN BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN GENDER MAINSTREAMING BIJ HET ANTWOORD VAN DE BELGISCHE REGERING OP DE VRAGENLIJST OVER

Nadere informatie

ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 17 oktober 2008. Armoede in België

ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 17 oktober 2008. Armoede in België ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 17 oktober 2008 Armoede in België Ter gelegenheid van de Werelddag van Verzet tegen Armoede op 17 oktober heeft de Algemene Directie Statistiek

Nadere informatie

Wat willen we in Pegode VZW bereiken?

Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Niel, 15 november 2012 Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Doelstelling Pegode VZW zoals vermeld in de statuten: De vereniging heeft als doel, met uitsluiting van elk winstoogmerk, de maatschappelijke

Nadere informatie

Strategisch document Ambulancezorg Nederland

Strategisch document Ambulancezorg Nederland Strategisch document Ambulancezorg Nederland 1 Inleiding: relevante ontwikkelingen 2 Missie en visie AZN 3 Kernfuncties: profiel en kerntaken AZN 4 Strategische agenda AZN vastgesteld: woensdag 23 mei

Nadere informatie

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK OPDRACHTSVERKLARING SINT- LODEWIJK cliënt-organisatie-medew MISSIE SINT-LODEWIJK - biedt aangepast onderwijs

Nadere informatie

lokalebesturen.limburg.be Vergrijzing en zorgvraag in beeld gebracht

lokalebesturen.limburg.be Vergrijzing en zorgvraag in beeld gebracht Vergrijzing en zorgvraag in beeld gebracht Karolien Bloemen Voorstelling Ouder worden in je buurt 20 oktober 2014 Overzicht Vergrijzing en verzilvering Zorgvraag van ouderen Huidige zorgaanbod Provinciale

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

Mijnheer de Voorzitter van het Vlaams ACV, Mevrouw de Nationaal Secretaris, Dames en heren,

Mijnheer de Voorzitter van het Vlaams ACV, Mevrouw de Nationaal Secretaris, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID ACV Studiedag Industrie 18 februari 2014 Mijnheer de Voorzitter

Nadere informatie

Bijlage III Het risico op financiële armoede

Bijlage III Het risico op financiële armoede Bijlage III Het risico op financiële armoede Zoals aangegeven in hoofdstuk 1 is armoede een veelzijdig begrip. Armoede heeft behalve met inkomen te maken met maatschappelijke participatie, onderwijs, gezondheid,

Nadere informatie

EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten. 26 september 2012 Brussel

EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten. 26 september 2012 Brussel EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten 26 september 2012 Brussel 1. Europa 2020 - Minder en minder aandacht voor inclusieve groei en armoede doelstelling Economisch

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd.

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd. Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie DREAM-project Evaluatie DREAM-project De Vlaamse overheid ondersteunt een aantal initiatieven ter bevordering van het ondernemerschap en de ondernemerszin.

Nadere informatie

De horizontale sociale clausule en sociale mainstreaming in de EU

De horizontale sociale clausule en sociale mainstreaming in de EU Belgisch voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie De horizontale sociale clausule en sociale mainstreaming in de EU De horizontale sociale clausule als oproep voor het intensifiëren van de samenwerking

Nadere informatie

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Huidige uitdagingen voor organisaties Veranderd werknemersperspectief

Nadere informatie

!7": ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING

!7: ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING !7": ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING )NKOOPBELEID,ANGDURIGE :ORG +LANTVERSIE Uitgangspunten en inkoopdoelen 2015 Verpleging en Verzorging (V&V) U hebt recht op langdurige zorg als dat nodig is. Denk aan

Nadere informatie

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 Training en opleiding (T&O) van werkzoekenden en werknemers is één van de kerntaken van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

Nadere informatie

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs standpunt Vlaamse Hogescholenraad 17 maart 2010 Algemeen De VLHORA is tevreden dat de instellingen, die in eerste instantie verantwoordelijkheid dragen voor

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk VLAAMS PARLEMENT DECREET betreffende het algemeen welzijnswerk HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1 Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid. Artikel 2 In dit decreet wordt verstaan onder

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

Sylvia Walravens. Stafmedewerker Kennisontwikkeling en beleidsondersteuning

Sylvia Walravens. Stafmedewerker Kennisontwikkeling en beleidsondersteuning Sylvia Walravens Stafmedewerker Kennisontwikkeling en beleidsondersteuning Geïntegreerd gezinsbeleid Preventieve gezinsondersteuning Opvoedingsondersteuning Kinderopvang baby s en peuters Opvang van schoolgaande

Nadere informatie

Advies. Krijtlijnen voor de hervorming van het stelsel van de opleidingscheques

Advies. Krijtlijnen voor de hervorming van het stelsel van de opleidingscheques Brussel, 9 juni 2010 SERV_ADV_20100609_Krijtlijnen_stelsel_opleidingscheques.doc Advies Krijtlijnen voor de hervorming van het stelsel van de opleidingscheques Advies De SERV formuleerde op 14 oktober

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid Workshop HR-scan Naar een duurzaam HRM beleid Inhoud Voorstelling Wat is Human Resources? Overzicht bestaande tools Waarom de HRM Cockpit? Doel van de HRM Cockpit Opbouw van het model De HRM Cockpit Aan

Nadere informatie

Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO

Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO 2 september 2005 te Den Bosch De organisatoren hebben mij gevraagd om, naast mijn rol als dagvoorzitter, vooraf kort een inleiding te houden over de context waarbinnen

Nadere informatie

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen Vlaamse Ouderenraad vzw 18 december 2013 Koloniënstraat 18-24 bus 7 1000 Brussel

Nadere informatie

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland Brussel, april 2014 CVN heeft

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in juli 2014

De arbeidsmarkt in juli 2014 De arbeidsmarkt in juli 2014 Datum: 13 augustus 2014 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche juli 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat'

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat' I B O Een werknemer op maat gemaakt Eén van de kernopdrachten van de VDAB bestaat uit het verstrekken van opleiding. Het tekort aan specifiek geschoold personeel en de versnelde veranderingen in de werkomgeving

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

Stafmobiliteit gewikt en gewogen

Stafmobiliteit gewikt en gewogen Stafmobiliteit gewikt en gewogen Isabelle De Ridder Vlaamse Onderwijsraad Vlaamse Onderwijsraad (Vlor) Strategische adviesraad voor het beleidsdomein onderwijs en vorming - Opdracht: o Adviezen op vraag

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

Leidinggeven bij de stad Antwerpen

Leidinggeven bij de stad Antwerpen Visietekst Leidinggeven bij de stad Antwerpen 1. Inleiding Leidinggevenden zijn sleutelfiguren in onze organisatie. Zij hebben een voorbeeldfunctie, zorgen voor de vertaling van doelstellingen naar concrete

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Samenleven > niet gelijk, maar gelijkwaardig > aantrekkelijke, ecologische woonstad > iedereen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt Samenleven Mensen zijn niet allemaal gelijk, maar wel gelijkwaardig.

Nadere informatie

onderzoek in transitie?

onderzoek in transitie? Transitieonderzoek: onderzoek in transitie? Erik Paredis (UGent) Yves De Weerdt (VITO) Frank Nevens (VITO) Opstartworkshop INTRAP 31 mei 2012, Leuven www.steunpunttrado.be Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor

Nadere informatie

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Beleids- en BeheersCyclus Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Inhoud cursus Rode draad 1.2 Inleiding 1.3 Definities 1.4 Model strategisch 1.5 Belang strategisch 1.6 Belang

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg Afstudeerrichtingen: gezondheidszorgbeleid ziekenhuismanagement Faculteit Geneeskunde De zorgverlening is uitgegroeid tot een van de belangrijkste

Nadere informatie

BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting

BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting De Welzijnsbarometer verzamelt jaarlijks een reeks indicatoren die verschillende aspecten van armoede in het Brussels Gewest belichten. De sociaaleconomische

Nadere informatie