Hoofdstuk 1: Kwaliteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoofdstuk 1: Kwaliteit"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 1: Kwaliteit Definities Kwaliteit is afgeleid van het latijnse Qualitas hoedanigheid, karakter, eigenschap Kwaliteit geeft aan of een (eigenschap van een) of dienst overeenkomt met hetgeen de klant ervan verwacht behoefte is bevredigt Productkwaliteit Wat? De mate waarin een product voldoent aan de verwachtingen van de gebruiker Uitstekende productkwaliteit? Verwachtingen van de gebruiker worden overtroffen Slechte productkwaliteit? Verwachtingen van de gebruiker worden niet benaderd Subjectief begrip, want wordt bepaald door gebruiker Kwaliteit voor producent Producent moet de verwachtingen van de gebruikers juist kennen. Deze verwachtingen worden dan vertaald naar technische eisen naar alle stappen vh productieproces. Zodat een product tot stand komt dat zo goed mogelijk aan de kwaliteitseisen beantwoordt en dit met zo weinig mogelijk verspilling Kwaliteit voor de producent is op te delen in ontwerpkwaliteit en uitvoeringskwaliteit Ontwerpkwaliteit geeft aan in hoeverre het ontworpen product voldoet aan de verwachtingen vd gebruiker Uitvoeringskwaliteit: mate waarin het product, dat in werkelijkheid getoetst wordt door de gebruikers, overeenkomt met het ontworpen product Verband: In formule vorm productkwaliteit = ontwerpkwaliteit x uitvoeringskwaliteit De verwachtingen van de gebruiker De gebruiker Wat? Elke persoon of organisatie die, meestal tegen betaling, producten benut om zijn behoeften te bevredigen, is een gebruiker Wat niet? De gebruiker is niet noodzakelijk een eindgebruiker of consument De gebruiker kan ook opnieuw een producent zijn Vb: Wij verkopen onze melk aan Belgomilk Ysco Consument Zijn verwachtingen Herhaling: Kwaliteit = subjectief elke gebruiker heeft verschillende behoeften dus andere verwachtingen Gevolg: producent kan onmogelijk een product vervaardigen dat voldoet aan de verwachtingen van DE consument De producent kan zich wel richten tot een doelgroep Doelgroep? Groep mensen met redelijk homogeen verwachtingspatroon Hoe kan producent de verwachtingen van zijn doelgroep bepalen? Dmv. Een marktonderzoek De verwachtingen van een gebruiker veranderen met de tijd Gevolg: continue evolutie in ht verwachtingspatroon vd gebruiker De verwachtingen van niet-eindgebruikers zijn minder subjectief, omdat ze voor een groot deel in dienst staan van de verwachtingen van de eindgebruikers, de consument Stijn Vandelanotte -1-

2 Het product Definitie Algemeen: Middel of goed om de behoeften van de gebruiker te bevredigen Uit het oogpunt van producent: product is het resultaat van arbeid, naarmate een product in het productieproces vordert, stijgt de waarde door de in elke productiestap verrichte arbeid. 4 algemene productcategorieën Goederen: tastbare, afzonderlijke producten met een te onderscheiden vorm Software (programmatuur): denkproduct, bestaande uit info die door een ondersteunend medium wordt uitgedrukt Behandelde stof: tastbaar product dat tot stand komt door het omzetten van grondstoffen in een gewenste staat Dienst: resultaat dat voortvloeit uit activiteiten, uitgevoerd, op het raakvlak tussen de leverancier en de klant om aan de behoeften van de klant te voldoen Het ontstaan van een product Door een reeks opeenvolgende productiestappen: het productieproces Marktonderzoek: bepaling vd verwachtingen vd doelgroep Op basis vh eisenprogramma een ontwerp maken vh product Goedkeuring vh ontwerp Productie vh product: volgens de bepalingen vh ontwerp Distributie: product wordt bij gebruiker gebracht Behoefte bevrediging bij consument? Meten van de kwaliteit De kwaliteit moet uit de subjectieve naar objectieve invloedsfeer gebracht worden Hoe? Door aan de kwaliteit een quotatie te geven: een kwaliteitscijfer voorwaarden van een kwaliteitscijfer? Het moet goed begrijpbaar en eenvoudig zijn Voorbeelden: - het uitvalspercentage van producten - het aantal fouten per product ofwel per vast aantal producten - de gemiddelde waarde x met de standaarddeviatie σ, in het geval van meetbare grootheden - aantal klantenklachten tov het aantal geleverde producten Stijn Vandelanotte -2-

3 Hoofdstuk 2: Van kwaliteit tot integrale kwaliteitszorg Kwaliteitsbeleid wat? De overkoepelende intenties en koers v/e organisatie met betrekking tot kwaliteit opgebouwd uit 2 delen het beleid gericht op het vervaardigen en het op de markt brengen van een product vh juiste kwaliteitsniveau; men tracht zo goed mogelijk in te spelen op de eisen, wensen en verwachtingen van de klant het beleid om die doelstelling op een beheerste wijze en met de kleinste inspanning te realiseren Kwaliteitssysteem omvat: een organisatiestructuur, procedures, processen en middelen deze zijn nodig voor het implenteren van kwaliteitzorg, om zo te kunnen voldoen aan gestelde eisen een kwaliteitssysteem wordt vastgelegd in een kwaliteitshandboek een kwaliteitssysteem moet soms geevalueerd worden om te controleren of door veranderende omstandigheden het kwaliteitssysteem voorbijgestreeft raakt Hoe? dmv. Kwaliteitssysteem-audits Door wie? De organisatie zelf: eerste partij interne audit Haar klanten: tweede partij externe audit Onafhankelijke instellingen: derde partij externe audit Opm: een certificaat kan helpen om de aanwezigheid v/e kwaliteitsysteem aan te tonen Kwaliteitszorg Opdat een producent zijn producten zou kunnen blijven verkopen, is het nodig dat hij aan elke stap vh productieproces zorg besteedt DEF Alle activiteiten van de totale management functie die het kwaliteitsbeleid, de doelstellingen en de verantwoordelijkheden vaststelt en deze implenteert met middelen als: Kwaliteitsplanning, Kwaliteitsbeheersing, Kwaliteitsborging en Kwaliteitsverbetering Evolutie in de kwaliteitszorg Vroeger: weinig aandacht doordat de vervaardigde producten tamelijk eenvoudig waren Nu: producten werden compliceerder en de consument wordt steeds kritischer Types controle 100% eindcontrole (vroeger) Alle producten worden op het einde vh productieproces gecontroleerd Nadeel: beperkt tot goed of afkeuren, gevolgd door sorteren Probleem: de keuring gaf wel inzicht over de omvang vh probleem, maar men zag in dat de eindcontrole te laat kwam. Fouten kan men enkel wegwerken door te vermijden dat ze ontstaan 100% tussencontrole op kritisch punten passief voorkomen van foutieve exemplaren Controle na alle kritieke bewerkingen in het productieproces, hierdoor wordt voorkomen dat producten die toch niet meer te redden zijn, nodeloos dure bewerkingen ondergaan Steekproefcontroles met terugkoppeling actief voorkomen van foutieve exemplaren Deze controle is niet zozeer gericht op het wegnemen van slechte exemplaren, nadat ze geproduceerd zijn, maar veel meer op het vermijden van het fabriceren van slechte producten Dmv. Terugkoppeling uitvoeren van een bijregeling Dmv. Vooruitkoppeling de oorzaak van ontregeling wordt onschadelijk gemaakt door het treffen van compenserende maatregelen in een latere fasevh productie proces Steekproef ingangskeuring Hiermee tracht men de beletten dat het gebruikte materiaal bij de verwerking moeilijkheden zou opleveren Gevolg: statistische methoden doen hun intrede in de kwaliteitszorg Integrale kwaliteitszorg (IKZ) Indien ieder een van top tot basis, in alle af delingen en in alle f unct ies, individueel en samen, aan kwaliteit szorg doen, spreekt men van integrale kwaliteitszorg of Total Quality Management (TQM) TQM Centrale idee: het is efficienter om alle activiteiten in eenmaal te doen Hiermee bespaart de organisatie tijd op correcties, mislukte producten en serviceverlening Hierdoor zou de organisatie uiteindelijk kosten besparen Het is zowel toepasbaar binnen productiebedrijven als binnen dienstverlenende organisaties IKZ of TQM is een mentaliteit, een gedragswijze, dag na dag toe te passen Stijn Vandelanotte -3-

4 Hoofdstuk 3: Kwaliteitsbeheersing Definities Proces Wat? Verzameling van samenhangende middelen en activiteiten die inputs (invoer) omzet in outputs (uitvoer) Deze middelen kunnen personeel, financien, gebouwen, inrichting, uitrusting, technieken en methoden omvatten Procesbeheersing Wat? Het voorkomen van ongewenste veranderingen, zodat het geheel voorspelbaar wordt Voorwaarden? Vereisten: omvatten regels, voorschriften, normen, procedures, afspraken, die door iedereen aanvaard worden. Dit is het vertrekpunt om een proces te beheersen Beoordeling: hier vergelijkt men de werkelijke situatie met de wetgeving. Zijn de resultaten van de beoordeling positief, dan is het ontwerp onder controle of beheerst Bijsturing: noodzakelijk iets om indien de resultaten afwijken van de vereisten Factoren die het procesverloop beïnvloeden die de uitvoeringskwaliteit kunnen beinvloeden Mensen: het personeel belast, met de productie, zal de nodige bekwaamheid of vakmanschap dienen te bezitten Materiaal: alleen grondstoffen waarvan de juiste kwalitatieve waarde gekend is, mogen aangewend worden. Wanneer de grondstoffen afkomstig zijn v/e vorig productie proces in het bedrijf, kan elke productiecel beschouwd worden als klant van de vorige en leverancier van de volgende eenheid Machines: deze moeten in geode staat zijn door systematisch en doeltreffend onderhoud. Het juist instellen van alle parameters en nauwkeurig toezicht op het verloop van deze parameters zijn hierbij onontbeerlijk. Methode: in de ontwerpfase werd de juiste productietechniek vastgelegd. Deze worden aan de operators kenbaar gemaakt door middel van werkinstructies Milieu: het milieu bepaalt de bedrijfsfilosofie, die op haar beurt zorgt voor de aan- of afwezigheid van IKZ Statistische proces beheersing of SPC Wat? Onderdeel van kwaliteitsbeheersing kwaliteit kan enkel volledig beheerst zijn, als het proces volledig onder controle is Een productie-eenheid streeft optimale kwaliteit na elke klant moet op elk moment tevreden zijn geen fouten product beantwoordt aan de gestelde specialisaties Het is echter onmogelijk om steeds identieke perfecte producten te produceren Productieprocessen zijn door toeval altijd onderhevig aan een zekere hoeveelheid Variatie of spreiding Om een kwaliteitsproduct te realiseren moet deze variatie constant gehouden worden Gevolg: Statistische proces controle (SPC) is onmisbaar Essentieel voor kwaliteitsbewaking/kwaliteitsverbetering is een juist beeld vh verloop vh productieproces Een statistisch beheerst proces = proces dat enkel maar door toeval onderhevig is aan een zekere hoeveelheid spreiding (=natuurlijke of normale spreiding) deze levert kwaliteitsproducten Een statistisch onbeheerst proces = proces dat ook variatie heeft door aanwijsbare bronnen (zoals defecte machine) Samenvatting Statistisch: SPC maakt gebruik van een aantal statistische begrippen Proces: SPC is in de eerste plaats een techniek om een proces te beheersen Beheersing: deze omvat meer dan de nederlandse term controle Gegevenzamelen Welke gegevens dient men te verzamelen? Wie moet de gegevens verzamelen? Wanneer zal men de gegevens verzamelen? Waarhaalt men de gegevens vandaan? Waarom verzamelt men de gegevens? Hoe dient men de gegevens te verzamelen? Over hoeveel tijd beschikt men? OPM: de verzamelde gegevens dienen in de eerste plaats als basis voor de actie, en dus moeten ze gebaseerd zijn op feiten en niet op veronderstellingen 2 soorten gegevens Meetbare of variabele gegevens : deze kunnen continu veranderen. Vb: lengte, gewicht, tijd Telbare of attributieve gegevens: welke enkel op discrete wijze kunnen veranderen Vb: een aantal foute producten, een aantal stroompannes, aantal klachten per jaar Stijn Vandelanotte -4-

5 De steekproef Vroeger werd er 100% gecontroleerd, zie ook eerder hoofdstuk, maar men ontdekte dat men door een deel van een te onderzoeken partij waarvan wordt aangenomen dat er naar verhouding evenveel fouten inzitten als de totale productie prevalentie Werking Vooraf moeten eisen gesteld worden waaraan de steekproef moet voldoen deze kunnen worden vastgelegd in een keuringsschema Als de steekproef aan de eisen voldoent wordt de partij goedgekeurd Er is echter een risico: Producentenrisico: de kans dat de partij ten onrechte wordt afgekeurd Consumentenrisico: de kans dat de partij ten onrechte wordt goedgekeurd Opm: deze kansen kunnen echter van tevoren voorspeld worden en vervolgens kan hiermee rekening worden gehouden bij het vaststellen van de grootte van de steekproef en de afgesproken grenswaarde De grootte (vb: 100 monsters op verpakkingen) en grenswaarde (vb 1 afwijking) zijn afhankelijk van De partijgrootte: meestal geldt partijgrootte ~ steekproefgrootte De beschikbare informatie over het proces of de leverancier De toelaatbare keuringskosten: steekproefgrootte ~ steekproef kost Monstername Bij de monstername zijn volgende punten van belang Het nemen van het juiste aantal monsters Het nemen van monsters op de juiste momenten Het controleren en keuren van de monsters Het administreren van de meetresultaten AQL Belangrijk begrip bij het controleren dmv. Steekproefen De AQL = Accepted Quality level = het aanvaardbare kwaliteitsniveau De AQL wordt afgesproken tussen de klant en de afdeling verkoop vh bedrijf De AQL geeft het aantal fouter per 100 eenheden weer, dat door de klant aanvaard wordt Flowchart Dmv. Een aantal symbolen kan men de verschillende stappen van een proces visualiseren in een flowchart of stroomdiagram Eigenschappen van een flowchart Duidelijk en eenvoudig iedereen moet het proces kunnen begrijpen Soms brengt het onvermoede samenhang aan het licht Het laat toe om kritische punten in het proces verloop aan te duiden, waar meer gegevens moeten verzameld worden en beheersing noodzakelijk is Hulpmiddelen voor SPC de verzamelde gegevens kunnen nu gevisualiseerd, geordend en/ of geanalyseerd worden met volgende hulpmiddelen Histogram In een histogram gaat men gegevens ordenen door klassegrenzen of klassemiddens uit te zetten op de horizontale as en de respectievelijke frequenties op de verticale as. Elke staaf stelt dan een klasse voor, de breedte v/e staaf geeft de klassebreedte weer en de hoogte van de staaf de frequentie Uit de histogram kan men voor de analyse enkele heel belangrijke parameters afleiden De centrale waarde = gemiddelde De spreiding = spreidingsbreedte = range = MAX waarde MIN waarde Standaarddeviatie, mediaan, kwartielen Andere grafische voorstellingen Lijngrafieken: geven duidelijk veranderingen in numerieke hoeveelheden weer Staafdiagrammen: tonen duidelijk hoeveelheden en onderlinge verhoudingen weer Cirkeldiagrammen: spreken visueel sterker dan staafdiagrammen, doch exacte waarden komen niet tot uiting Controlebladen Functie: nagaan van de verdeling v/e productieproces Probleem met histogram: meestal omslachtig werk en individuele gegevens v/e productieproces zijn niet van zo n groot belang: gewoonlijk volstaat het de vorm vd verdeling vh productieproces en de verhouding tot de specificatiegrenzen na te gaan oplossing controleblad / kruisjesblad: Veel sneller en eenvoudiger dan iedere waarde afzonderlijk op te tekenen en achteraf te ordenen Stijn Vandelanotte -5-

6 Shewhart-regelkaart of controlekaart Ontstaan? In de jaren 20 door de Amerikaanse statisticus Shewhart en zeer belangrijk in kwaliteitswereld Opbouw? Hoofding Gegevens betreffende het product, steekproefgrootte, werkpost Veld Horizontale as: de steekproefvolgorde dus steekproef i 1, i 2, i 3, Verticale as: de schaal voor de kenmerkende grootheid die in het regelcircuit wordt gebruikt Verschillende grenzen: een 3 à 4 tal soorten horizontale lijnen De streefwaarde: de gewenste waarde, de optimale waarde of de streefwaarde Waarschuwingslijnen: bij een te frequente overschrijding van deze lijnen bestaat de kans dat een corrigerende actie nodig is om te voorkomen dat het product moet worden afgekeurd Regelgrenzen of actiegrenzen: bij het overschrijden is er duidelijk sprake van ontregeling vh proces corrigerende maatregel is nodig OPM: Soms wordt enkel de bovenregelgrens of enkel de onderregelgrens overschreden Afkeurlijnen: bij het overschrijden is er een onaanvaardbare productkwaliteit afkeuring OPM: Deze zijn er enkel als er een grote ruimte is tussen afkeurlijnen en regelgrenzen, is die er niet geldt dat de overschrijding vd regelgrenzen leidt tot het afkeuren vh product Types Variabele controlekaarten Enkel bruikbaar voor het ordenen en analyseren van een meetbare karakteristiek Gesteund op de normale verdeling (Gauss Verdeling) Voorbeeld: X-R controlekaart Bovenaan de kaart wordt x uitgezet tegen de indexen Laat de veranderingen in de gemiddelde waarde vh proces zien Onderaan de kaart wordt R (range = spreidingsbreedte) uitgezet tegen de indexen Laat de veranderingen in de spreiding van het proces zien De toleranties staan altijd op de kaart aangegeven De kaart toont tegelijk veranderingen in gemiddelde waarde en spreiding vh proces en is daardoor zeer efficient in het controleren van abnormaliteiten in het proces Hoe in vullen? A) neem regelmatig een steekproef en noteer de gegevens op de meetkaart die meestal linksonder de controlekaart staat. Er kunnen max. 5 meetwaarden onder elkaar worden ingevuld. In de steekproef kunnen max. 5 producten worden getest B) berekening na iedere steekproef: Som van de metingen Het gemiddelde vd metingen De range C) breng de waarden x en R over op de daarvoor bestemde grafieken en verbind deze punten D) beoordeel het resultaat Vorobeeld: Me-R controlekaart Analoog aan de X-R controlekaart, maar hier wordt het gemiddelde vervangen door de mediaan, deze is bij kleine steekproeven ongeveer gelijk aan het gemiddelde x Attributieve controlekaarten Meestal gebruikt om meetbare waarnemingen te controleren Voorbeeld1: de np-kaart functie: het aantal foutieve eenheden Voorbeeld2: de p-kaart functie: de proportie foutieve eenheden Voorbeeld3: de c-kaart functie: het aantal fouten Voorbeeld4: de u-kaart functie: de proportie fouten Stijn Vandelanotte -6-

7 Keuze van de controlekaart Bepaald door de uitgangssituatie en het gestelde doel De kaarten kunnen in verschillende categorieën ingedeeld worden 1) Wat wordt er geregistreerd: fouten (defect) of foutieve (defective) eenheden Als men obv het aantal foutieve eenheden het aantal goede eenheden kan afleiden, dan maakt men gebruik van controlekaarten, gebaseerd op de binomiale verdeling np-kaart en p-kaart Als men vertrekt van het al dan niet voorkomen van fouten is het niet mogelijk om op basis vh aantal fouten te bepalen hoeveel fouten hadden opgetreden, hier maakt men gebruik van controlekaarten, gebaseerd op de Poisson indeling c-kaart en u-kaart 2) Hoe wordt er geregistreerd? Wordt het aantal foutieve eenheden genoteerd c-kaart en np-kaart Daar vindt men dan effectief het gevonden aantal foutieve eenheden Vanzelfsprekend moeten de steekproeven dan bij benadering even groot zijn Zijn de steekproeven niet even groot, dan kan men de proportie fouten of foutieve eenehden noteren u-kaart en p-kaart * in de cursus staat er op blz 33 een samenvattenschema hiervan Interpretatie van controlekaarten Door de beweging van punten, kan men mbv controlekaarten bepalen welke veranderingen er zich in een productieproces voorgedaan hebben. Om een controlekaart efficient te gebruiken, moet men criteria opstellen voor wat men als abnormaliteit beschouwt Er ontstaat een abnormaliteit als: een aantal punten zich buiten de regelgrenzen bevindt de puntengroepering één of andere bijzondere vorm aanneemt, zelfs wanneer de punten allemaal binnen de regelgrenzen liggen mogelijke punten groeperingen Verloop: punten groeperen zich aan één kant van de centrale lijn het aantal punten in dat verloop, wordt de lengte vh verloop genoemd men besluit tot een abnormaliteit in het proces als het verloop een lengte heeft van zeven punten Trends: een reeks punten vertonen een continue op- of neergang men neemt aant dat er een abnormaliteit in het proces is als zeven opeenvolgende punten een op- of neergaande lijn vertonen. Periodiciteit: Punten vertonen hetzelfde veranderingspatroon voorgelijke intervallen. Voor het evalueren van een periodiciteit is er geen eenvoudige methode zoals voor verloop en trends. De enige manier is de puntenbeweging van nabij te volgen en een technische beslissing nemen Aandrukken tegen centrale lijn of regelgrens: punten liggen dicht bij regelgrens of de centrale lijn. oorzaak? Vaak doordat verschillende types van gegevens of gegevens die betrkking hebben tot verschillende factoren in subgroep werden samengebracht. Men moet dan de samenstelling van de subgroepen veranderen, de gegevens opnieuw verzamelen en de controlekaart opnieuw opmaken Kwaliteitsbeheersing Proces beheersing is geen garantie voor kwaliteitsbeheersing. NEN EN ISO 8402 definieren kwaliteitsbeheersing als de operationele technieken en activiteiten die worden aangewend om aan de kwaliteitseisen te voldoen. Deze technieken en activiteiten zijn zowel gericht op het controleren van een proces als op het voorkomen van verspillingen Stijn Vandelanotte -7-

8 Hoofdstuk 4: Kwaliteitsverbetering = Quality improvement Definitie Kwaliteitsverbetering omvat de acties die door de hele organisaties heen genomen worden om de doeltreffendheid van activiteiten en processen te vergroten om zo voordelen te leveren aan zowel de organisatie als haar klanten. Kwaliteitsverbetering wordt steeds vooraf gegaan door kwaliteitsbeheersing De drie stappen voor kwaliteitsverbetering te hebben 1) onderzoeken en/of vastleggen van de wetgeving Wetgeving? De omschrijving van de gewenste situatie en de vertaling hiervan in meetbare grootheden 2) de beoordeling Beoordeling? Het meten, tellen, wegen, observeren en nagaan in hoeverre de wetgeving behaald wordt 3) de bijsturing Wanneer? Als de resultaten van de beoordeling niet conform zijn met de wetgeving moet er wat veranderd of bijgestuurd worden Kaizen Wat? Een kwaliteitsfilosofie ingevoerd in 1986 Betekenis? Kai = verandering Zen = beter Veranderen ten goede, maar vaak wordt kaizen vertaald als continu verbeteren Hierbij ligt het accent op continu: aandacht voor verbetering moet een hoofdelement zijn vd dagelijkse taakuitoefening. Daarom moet iedereen worden betrokken bij Kaizen, zowel managers als de uitvoerende medewerkers. Hoe? Ideeënbussysteem elke werknemer mag zijn ideeën om de kwaliteit te verbeteren dan indienen De 5 hoofdelementen van kaizen Teamwerk Persoonlijke discipline Verhoogde moraal Kwaliteits continuiteit Ideeën voor verbetering Innovatie Wat? Schoksgewijs verbeteringsproces dat met grote tussenpozen veelomvattende verbeteringen brengt. Waar? Vooral in onze westerse bedrijfscultuur Probleem? De strategie die wordt toegepast bij innovatie, wordt verondersteld te leiden tot trapsgewijze vooruitgang, doch zal de werkelijke vooruitgang niet zo perfect zijn (zie cursus pagina 38) als het niet terzelfdertijd de Kaizenstrategie wordt toegepast. Oorzaak? Alle systemen zijn onderhevig aan slijtage In westerse bedrijfsculturen zien de meeste managers de relatie tussen taken en hierarchische functies zoals weergegeven in deze figuur. Enkel het topmanagement en het middenkader is betroken bij de kwaliteitsverbetering. Dit werkt demotiverend voor de uitvoerders. Toch is er geen enkele reden om te denken dat Kaizen niet in het Westen zou werken Innovatie versus Kaizen Kenmerken van Kaizen en innovatie Innovatie en Kaizen zijn complementaire processen Kaizen is nodig om het resultaat van een innovatieslag vast te houden en verder te verbeteren. In feite begint het continue verbeteringsproces direct na een innovatieslag en loopt verder door tot een volgende innovatie nodig is. Beide zijn nodig indien een bedrijf succesvol wil zijn Opgelet: Kaizen en innovatie moeten in evenwicht zijn Te veel innovaties: geen rust om de bereikte verbeteringen te handhaven Te lang kaizen: reduceert het effect van Kaizen geleidelijk Beide uitersten leiden tot demotivatie Stijn Vandelanotte -8- Kaizen Innovatie Gevolg Lange termijn, blijvend maar niet ingrijpend Korte termijn, maar ingrijpend Tempo Kleine stappen Grote stappen Tijdsbesteding Voortdurend en steeds toenemend Nu en dan, zonder ooit meer Verandering Geleidelijk en constant Plots en vluchtig Benadering Groepsaanpak Sterk individualistisch Middelen Aanwezige kennis en kundigheid Technologische doorbraken, nieuwe uitvindingen, Inzet Mensen technologie

9 Methoden van Kwaliteitsverbetering Voorwaarden om systematisch kwaliteit te leveren? Werkafspraken, procesvolgordes Mensen met de juiste opleiding, ervaring en passie inzetten De juiste machines en hulpmiddelen moeten aanwezig zijn Iedereen moet zich volledig inzetten voor het team, dat moet niet leiden tot het schoonvegen van eigen straatjes of het over de muur gooien van zaken. Besluit: bedrijf moet zich zo flexibel organiseren dat het leveren van kwaliteit mogelijk wordt gemaakt Flexibel, omdat kwaliteit een bewegend doel is Een aantal TQM-stromingen maken gebruik van kwaliteitscirkels, zoals die van Deming De kwaliteitscirkel van W. Edwards Deming is een hulpmiddel voor kwaliteitsmanagement Het beschrijft 4 activiteiten, basisconcepten die op alle organisaties van toepassing zijn en die in een cyclus zorg dragen voor een betere kwaliteit Plan: Plan en ontwikkel Bedenk het wat, hoe, waar, wanneer en op welke wijze de producten moeten worden aangemaakt. Doelstellingen en plannen formuleren Do: pas toe Voer uit wat er in het PLAN is bedacht Iedereen moet hierbij zorgvuldig samenwerken Check: beoordeel Controleer geregeld of de zaken die bij DO en PLAN werden verwacht ook daadwerkelijk werden bereikt. Is dit niet zo, onderzoek dan hoe dat komt (bv te weinig of verkeerde machines) Act: herzie Bepaal de gewenste resultaten en doe iets met de constateringen uit Check Dat betekent dat er wijzigingen in PLAN aangebracht moeten worden Voorbeeld Leveringsmoment distributiebedrijf Verwachte leveringstijd = x Laden goederen op tijd O, vertrek Aankomst tijd = y Controle of x =? y, indien y > x Bijsturen: bvb laden vd goederen op tijd O (y-x) De borgingswig De heuvel staat voor steeds betere kwaliteit Door de Deming-cirkel steeds maar weer te doorlopen kan de kwaliteitsheuvel worden beklommen In de figuur merken we ook een wig op (blauw driehoekje) Deze voorkomt immers dat de cirkel weer vd heuvel afrolt De wig symboliseert de kwaliteitsboring, ofwel het minimum kwaliteitsniveau dat een bedrijf op zeker moment wil halen De wig heeft dus een sterke binding met het PLAN, wanneer immers afspraken over de werkwijze worden gemaakt. Het is dus essentieel dat de borgingswig ook geregeld wordt meegetrokken met de cirkel, anders verdwijnt het effect ervan Stijn Vandelanotte -9-

10 Hulpmiddelen in de kwaliteitsverbetering Pareto-analyse of 80/20-regel Het blijkt dat slechts 20% van de oorzaken 80% van de kwaliteitsafwijkingen veroorzaakt Tvm: de inkomstenverdeling eind 19 e eeuw: 20% vd bevolking genoot van 80% vh totale inkomen Doel van pareto-analyse? De belangrijkste problemen te onderkennen en deze op te lossen Opstellen pareto-diagram Gegevens worden in staafdiagram uitgezet Horizontaal: de fouten rangschikken van meest naar minst voorkomend Linkse verticale as: geeft het aantal defectieven voor iedere fout Rechtse verticale as: percentsgewijze aandeel van iedere fout in het totaal De curve geeft de cumulatieve frequentie weer vh aantal defectieven Uit dit pareto diagram kunnen we nu besluiten welk probleem eerst moet worden aangepakt, namelijk fout B Kritiek op pareto-analyse Er is geen onderliggende wetmatigheid die suggereert dat dit zo is wat betreft het inkomen (zie begin). Zo zijn er economieen waar dit veel gelijkmatiger is verdeeld. Zo zijn er ook geen wetmatigheden die voorschrijft dat 20% vd oorzaken 80 vd gevolgen bewerkstelligd. Het kan evengoed zijn dat 40% van de oorzaken 70% van de gevolgen realiseert Spreidingsdiagram Doel spreidingsdiagram? Toont het verband tussen oorzaak en gevolg, het is een methode die men kan toepassen op elk samengaan van twee grootheden Opstellen spreidingsdiagram Verzamelen van paarsgewijs bij elkaar horende metingen van iets waarvan men de mogelijke samenhang wil onderzoeken. Horizontale as: oorzaken Verticale as: gevolgen Alle punten worden in het diagram uitgezet, indien er tussen 2 grootheden een samenhang bestaat, spreekt men van correlatie. Men kan een trendlijn trekken waarlangs aan beide zijden ongeveer evenveel punten staan Ishikawa-diagram = visgraat diagram Doel ishikawa diagram? Toont duidelijk de verschillende oorzaken die de productkwaliteit beïnvloeden door de oorzaken te ordenen en met elkaar in verband brengen. Soms spreekt men van een oorzaak-en-gevolg-diagram Opstellen ishikawa-diagram Horizontale as met helemaal rechts het probleem of het effect Vervolgens zijgraten tekenen: deze staan voor de hoofdcategorieen van de oorzaken Meestal zijn dit de 5 M s die een proces beïnvloeden : milieu, machines, methode, materiaal en mensen Telkens stelt men de vraag of elke oorzaak inderdaad het vermelde gevolg veroorzaakt Daarna worden de hoofdoorzaken verder opgesplitst in deelfactoren, ze worden geschreven bij kleine zijgraten die uitkomen op de grote zijgraten. Uiteindelijk heeft een goed visgraatdiagram vele kleine gaatjes, die laten zien welke vele kleine oorzaken tot het aangegeven effect hebben geleid. Brainstormen Wat? Middel om in korte tijd een groot aantal ideeën uit een groep mensen te genereren om de kwaliteit Een groot aantal ideeën Niet persee goeie ideeën, alle ideeën zijn aanvaardbaar. Dwaze ideeën scheppen vrolijkheid. De lach is een uitstekende katalysator, stilte maakt een brainstormbijeenkomst heel gauw stuk Groep mensen:ideaal is een 12-tal personen. Iedereen krijgt de gelegenheid om zijn steentje bij te dragen Te grote groep: te veel ideeën en de niet autoritaire personen durven hun ideeën niet mee delen Te kleine groep: mensen zijn te beleefd en wachten op ideeën van elkaar Korte tijd: Een goed georganiseerde brainstormbijeenkomst van 20 min kan zo n 100-tal ideeën opleveren Aandachtspunten Onderwerp moet nauwkeurig gedefinieerd worden Er zijn 2 manieren om alles nu te verwerken: 1) men kan de opgeschreven oorzaken door de deelnemers laten bespreken en bekritiseren. Er blijft een kleiner aantal oorzaken over, waar iedereen het overeen is. Men kan dan stemmen over welke oorzaak nu de belangrijkste oorzaak is. Ten slotte pakt men die oorzaak. Of 2) men kan ook de oorzaken, die alle deelnemers relevant vonden, opnemen in een visgraat diagram. Stijn Vandelanotte -10-

11 Hoofdstuk 5: Kwaliteitsborging = Quality Assurance Definitie Kwaliteitsborging is het geheel van activiteiten dat de kwaliteit wil verzekeren en wil bewijzen dat het kwaliteitssysteem effectief functioneert. Dat kan enkel het geval zijn als objectief kan aangetoond worden dat het kwaliteitssysteem aan de voorwaarden voldoet. Kwaliteitsborging kan zowel intern als extern zijn Interne kwaliteitsborging: binnen een organisatie geeft kwaliteit borging vertrouwen aan de leiding Externe kwaliteitsborging: in contractuele of andere situaties geeft kwaliteitsborging vertrouwen aan de klanten Kwaliteitsborgingsnormen Een norm of een standaard is een procedure of een maat waarvan een groep mensen met elkaar heeft afgesproken dat ze hem zullen gebruiken Letterlijk: norma : richtsnoer, maatstaf of regel Voorbeelden van organisaties die zich daar mee bezig houden DIN = deutsche industrie norm EN = europese norm IEC = international elektrotechnical commision ISO, BIN,. ISO = international organisation for standardization Wat? Een organisatie die normen vaststelt, de organisatie is een samenwerkingsverband van nationale standaardorganisaties in 156 landen Samenwerking met IEC Samen hebben ze het ANSI (american national standard institute) opgericht. Samenwerking met NEN (Nederland) NEN is het nationale orgaan dat de ISO standaarden en Nederlandse uitgaven daarvan in beheer heeft en zorgt draagt voor hun ontwikkeling Samenwerking met BIN (België) Belgisch instituut voor normalisatie is het nationale orgaan dat de ISO standaarden en de Belgische uitgaven daarvan in beheer heeft en zorgt draagt voor hun ontwikkeling Voorbeelden van ISO standaarden ISO 216 papierformaten ISO 1000 SI-eenheden ISO 5218 codes voor het menselijk geslacht ISO 9000 serie Algemeen De ISO 9000 familie is de meest volledige kwaliteitsborgingsnorm De ISO 9000 legt vast hoe een organisatie zijn kwaliteit kan waarborgen De standaarden zijn onafhankelijk van enige specifieke industriele of economische sector en richten zich erop dat het gehele proces v/e organisatie beheerst verloopt (van verkoop t.e.m. service) De ISO 9000 familie ondersteunt de organisaties bij de implementatie en hantering van doeltreffende kwaliteitsmanagementsystemen (KMS) Sinds anno 2000 bestaat de ISO 9000 serie uit volgende standaarden ISO 9000: de grondbeginselen van KMS en specificeert de terminologie ISO 9001: de eisen voor een KMS om te voldoen aan de verwachtingen vd klant Doel? Bedrijf kan de gewenste producten leveren tevredenheid van klanten ISO 9004: de richtlijnen voor zowel de doeltreffendheid als de doelmatigheid vh KMS Doel? Prestatie van de organisatie + tevredenheid van klanten ISO 19011: geeft richtlijnen voor het uitvoeren van audits van kwaliteits en/of milieumanagementsystemen Samen vormen deze normen een samenhangend geheel van normen voor KMS die wederzijds begrip in nationale en internationale handel bevorderen Stijn Vandelanotte -11-

12 ISO 9000:2000 Belangrijkste aspecten De klant centraal Eisen van klanten kunnen contractueel zijn gespecificeerd door de klant of kunnen door de organisatie zelf zijn bepaald. In beide gevallen bepaalt de klant uiteindelijk of het product aanvaardbaar is. Verwachtingen van de klant veranderen: producten en processen moeten dus continu verbeteren De benadering volgens een KMS moedigt organisaties aan om Eisen van klanten te analyseren De processen definieren die bijdragen aan de voltooiing v/e product dat aanvaardbaar is voor de klant Deze processen beheersen Doel? Continue verbetering, klanttevredenheid, Het geeft vertrouwen aan de organisatie en haar klanten dat ze in staat is om producten te leveren die op een constante wijze voldoen aan de eisen De rol van het management Om een organisatie succesvol te leiden en te laten functioneren is het noodzakelijk deze op systematische en transparante wijze te sturen en beheersen Succes kan voortkomen uit het implementeren en onderhouden van een managementsysteem dat ontworpen is om prestaties continu te verbeteren en zich tegelijkertijd richt op de behoefte van belanghebbenden Kwaliteitsmanagement maakt, naast andere management disciplines, deel uit vh besturen v/e organisatie 8 hoofdprincipes van kwaliteitsmanagement 1) Klant gerichtheid Organisaties zijn afhankelijk van hun klanten dus moeten ze: De huidige en toekomstige behoeften vd klant te begrijpen Voldoen aan eisen van de klant Streven naar het overtreffen vd verwachtingen vd klant 2) Leiderschap leidinggevende functies hebben meest macht dus moeten ze: De eenheid van doel en richting van de organisatie vastleggen Een klimaat scheppen en onderhouden waarin medewerkers volledig kunnen betrokken worden bij het bereiken vd doelstellingen van de organisatie 3) Betrokkenheid van medewerkers medewerkers zijn op alle niveaus de kern v/e organisatie, dus moeten ze Hun bekwaamheden ten voordele van de organisatie zoveel mogelijk gebruiken 4) Procesbenadering Een gewenst resultaat wordt doelmatiger bereikt wnr activiteiten en betrokken middelen bestuurd worden als een proces 5) Systeembenadering van managen Vaststellen, begrijpen en sturen van onderling samenhangende processen als een systeem draagt bij tot de doeltreffendheid en doelmatigheid vd organisatie in het bereiken van haar doelstellingen 6) Continue verbetering Continue verbetering vd totale prestatie vd organisatie behoort een permanent doelstelling te zijn 7) Besluitvorming op basis van feiten Doeltreffend beslissingen zijn gebaseerd op de analyse van gegevens en informatie 8) Win-win relaties met leveranciers Een organisatie en haar leveranciers zijn afhankelijk van elkaar en een win-win relatie vergroot het vermogen van beiden om waarde te creëren ISO 9001:2000 Norm stelt een aantal eisen aan het kwaliteitssysteem v/e organisatie en de manier die organisatie omgaat met het kwaliteitsbeleid. Voorbeelden van eisen Het kwaliteitsbeleid op papier staan en gecommuniceerd worden naar alle medewerkers De organisatie moet zorgen voor klantentevredenheid door te voldoen aan de eisen van de klanten en aan de van toepassing zijnde wettelijke voorschriften De bedrijfsprocessen moeten vastgelegd worden in een kwaliteitshandboek Er moet volgens deze processen worden gewerkt Schrijf wat je doet, doe wat je schrijft!!!! Dit is een standaard die van toepassing is voor fabrikanten. Verschil met vroeger? Meer aandacht aan continue verbetering en klanttevredenheid dan in de 1994 versie. Stijn Vandelanotte -12-

13 De ISO 9001:2000 norm bestaat uit volgende hoofdstukken Eisen aan KMS Hoe verlopen processen? Hoe kunnen processen beheerst worden? Zijn hierbij documenten nodig? Verantwoordelijkheid vh management Wat is het beleid vd onderneming? Wat zijn de doelstellingen vd onderneming? Hoe zijn de taken, verantwoordelijkheden, bevoegdheden verdeeld? Hoe toont de directie haar betrokkenheid? Management van middelen Hoe zorgt de onderneming tijdig voor de juiste middelen en faciliteiten zoals werkruimte, uitrusting? Welke opleiding en ervaring zijn nodig voor de verschillende functies? Klant gerelateerde processen/ realiseren vh product Snapt de organisatie wat de klant vraagt? Hoe wordt het product getoetst of het aan de eisen voldoet? Hoe wordt de feitelijke productie- of dienstverleningsproces beheerst? Meting, analyse en verbetering Op welke manier wordt de klanttevredenheid gecontroleerd? Hoe wordt gecontroleerd dat de producten aan de eisen blijven voldoen? Hoe worden de fouten afgehandeld? Hoe kunnen fouten meer vermeden worden De ISO 9001:2000 besteed aandacht aan: Het primaire proces (productie van goederen het tot stand komen van diensten), de wisselwerking met de klant en het continu verbeteren De ISO 9001:2000 besteed geen aandacht aan: Het personeelsbeleid, financiën en de methode van produceren De bedrijfscyclus Prominente rol van de klant De klant stelt de eisen De klant bepaalt zelf of hij al dan niet tevreden is Klanteneisen, klanttevredenheid en continu verbeteren zijn hierbij DE sleutelwoorden De onderdelen directieverantwoordelijkheid, management van middelen en meting, analyse en verbetering geven de randvoorwaarden aan die nodig zijn om het product gerealiseerd te krijgen en om continu te kunnen verbeteren Om ervoor te zorgen dat een organisatie na het verbeteren niet terugvalt, maar de verbetering vasthoud, zijn er zekerheden nodig: de borging. In de norm wordt kwaliteitsborging omschreven als het aspect van kwaliteitsmanagement gericht op het geven van vertrouwen dat aan kwaliteitseisen zal worden voldaan DWZ: er moet een minimum kwaliteitsniveau van de werkzaamheden in de organisatie afgesproken zijn en nageleefd worden zodat de kans dat de verwachtingen van de klant voldaan is, heel hoog ligt Hoe? Dit wordt niet beschreven, het is aan de organisatie zelf om dit te bepalen Soms gebruik van formulieren, handtekening, maar deze zijn ook vaak niet bruikbaar De eisen van deze norm zijn van toepassing op alle organisaties. Deze norm schrijft inhoudelijk niets voor. Bij het lezen van de norm merk je dat echt heel weinig moet. Het enige wat de norm voorschrijft is dat de organisatie goed moet nadenken over de organisatie, zoals taakverdeling en deze duidelijk maken aan alle medewerkers. ISO 9001:2000 in relatie tot de voedselveiligheid De ISO 9001:2000 principes worden opgenomen in de voedselveiligheidssystemen die gebruikt worden in de agri-food sector. Waar de productievereisten door andere systemen zullen worden opgelegd (HACCP, autocontrole, ), kan de ISO 9001:2000 benader ing gebruikt worden om de inherente administratieve systemen, de handboeken en de rapport en te controleren. Andere delen van ISO9001:2000 zijn in primaire sector net zozeer van toepassing als in gelijk welke andere organisatie: management verantwoordelijkheid, resources (human en materialen), opleiding en training, aankoopcontroles, beoordeling van leveranciers, test procedures, ISO 9004: Kwaliteitsmanagementsystemen: Richtlijnen voor prestatieverbeteringen ISO 9004 bevat aanwijzingen voor het laten groeien van een KMS naar integrale kwaliteitszorg Deze norm is bedoeld voor organisaties die verder willen gaan dan de ISO 9001 en de totale prestaties v/e organisatie willen verbeteren Overigens is de ISO 9004 geen norm waar tegen gecertificeerd kan worden, maar is bedoeld om als richtlijn ISO 19011: Kwaliteitsmanagementsystemen: Richtlijnen voor auditing Wanneer een externe audit heeft plaats gevonden, kan de organisatie een certificaat ontvangen waaruit blijkt dat zij voldoet aan de eisen die door de norm worden gesteld Dit is een teken voor de organisatie en haar klanten dat de organisatie op een vooraf gestelde en gestructureerde manier aan kwaliteitsmanagement (zorg, beheersing en borging) doet. Bij een gecertificeerde organisatie komt er regelmatig iemand langs om via een zgn audit vast te stellen of de organisatie inderdaad nog aan de eisen voldoet Stijn Vandelanotte -13-

14 ISO 14001: Milieumanagement Milieumanagementsystemen (MMS) De eisen van ISO zijn gerubriceerd in 5 onderdelen Milieubeleid Planning Implementatie en uitvoering Controle en corrigerende maatregelen Beoordeling door de directie Lijkt sterk op de ISO 9001:2000. De stappen sluiten goed aan bij de Deming Cirkel (PDCA) Kenmerken van ISO Is één van de normen van de ISO serie en wereldwijd toegepast om MMS op te zetten en te certificeren De andere normen van de ISO serie zijn aanvullende en ondersteunend op de ISO norm of behandelen specifieke milieu onderwerpen Doel? Een MMS is, bij voorkeur, een onderdeel vh gangbare managementsysteem en richt zich speciaal op het beheersen en verbeteren van prestaties op milieugebied. Zet organisaties ertoe aan om milieubewust te overleven, hierdoor kunnen organisaties kosten sparen op bv energie gebied, waterkosten, en door het voorkomen van boetes Zich zo onderscheiden van concurrenten die dit niet doen Laatste aanpassing in 2004, de nieuwe norm wil meer verduidelijken, betere formulering vd eisen, afgestemd op ISO 9001:2000 en voorkomen dat de norm strenger wordt. ISO nu vervangen door EN ISO 17025:2000 Specificeert algemene eisen voor competentie wat betreft het uitvoeren van beproevingen, monstername. (kalibratie) Hieronder vallen beproevingen en kalibraties die worden uitgevoerd mbv genormaliseerde methoden, methoden die niet genormaliseerd zijn en methoden die door het laboratorium zelf werden ontwikkeld Deze norm is van toepassing op alle organisaties die beproevingen en/of kalibraties uitvoeren ISO (zie ook HS 8) Producenten, leveranciers en retailers in de (agro)foodketen zijn de laatste jaren bedolven onder normen, checklijsten en eisen voor certificatie, zowel nationaal als internationaal Naar aanleiding hiervan heeft de ISO in 2002 besloten een norm op te stellen voor het managen van voedselveiligheid die is gericht op de gehele voedselketen, van productie tot retailer, inclusief de toeleverende bedrijven zoals de verpakkings- en reinigingsmiddelenindustrie Kernelementen zijn Een basisvoorwaardenprogramma zoals we dat kennen vanuit de HACCP norm Een HACCP systeem waar analyse van de beheerspunten in uitgewerkt staat, gebaseerd op het stappenplan van de Codex Alimentarius Het management systeem zoals we dat kennen vanuit de ISO 9001 norm Certificatie Wat? Een verklaring van een onafhankelijke derde dat: Men een product of een proces heeft vergeleken met bepaalde vooraf gestelde eisen Op basis van de bevindingen heeft geconcludeerd dat een bepaalde mate van vertrouwen gerechtvaardigd is dat het door de gecertificeerde organisatie geleverde product aan die, vooraf gestelde eisen voldoet. Twee belangrijke aspecten In de eerste plaats het vaststellen door middel van onderzoek (audit) dan wel keuring of een product of kwaliteitssysteem aan vooraf gestelde eisen voldoet In de tweede plaats het tijdens de geldigheidsduur van het certificaat erop toezien of aan deze eisen blijvend wordt voldaan Waarom laat een leverancier zich certificeren? De klant vraagt erom Interessant als marketing instrument In het belang vd eigen organisatie, omdat certificatie impliceert dat het proces vastgelegd, gecontroleerd en steeds verbeterd wordt Stijn Vandelanotte -14-

15 Hoofdstuk 6: GMP goede productie praktijken Om de kwaliteit te waarborgen moet het ganse productieproces worden uitgevoerd volgens nauwkeurig voorgeschreven regels (procedures) en op een gecontroleerde manier. Zo n productie noemt men GMP of good manufacturing practices. Voor bedrijven binnen de voedselketen wordt dit vaak gekoppeld aan GHP of good hygienic practices Dit hoofdstuk gaat over e voorwaarden van goede productie praktijken die gangbaar zijn binnen de agrovoedingsindustrie. Omgeving, gebouwen en lokalen Doel? Een aangepaste hygiëne omgeving waarborgen bij de ontvangst, productie, verwerking, opslag, verpakking en vervoer van grondstoffen, eind- en bijproducten en bescherming bieden tegen elke vorm van contaminatie (fysisch, chemisch of microbiologisch Voorwaarden? Dit geldt voor zowel de interne als voor de externe structuur of omgeving vh bedrijf In principe zou de plaats v/e bedrijf zo moeten gekozen worden dat besmettingsgevaar zo klein mogelijk is De perceelsgrenzen vh bedrijf moeten in elk hygiëneplan betrokken worden teneinde mogelijke besmettings- en infestatierisico s te beheersen Materialen voor de binnenbouw moeten duurzaam zijn en gemakkelijk te reinigen en te onderhouden Vaak moeten bijzondere eisen stellen aan oppervlakken (vloeren, plafond) zoals glad, ondoordringbaar Buitenruimen en buitenvensters moet afgeschermd zijn dmv vliegramen om insecten tegen te houden Bescherming tegen knaagdieren Beperkte toegang van lokalen, automatisch sluitende deuren en poorten zijn bijkomende maatregelen Installaties en uitrusting Stromen Water Doel? Als grondstof, reinigingsmiddel van grondstoffen en installaties, opwekken van stoom en ijs Water is mogelijke bron van contaminatie, dus moet er een geschikte toevoer van drinkbaar water voorzien zijn Water gebruikt als ingredient in levensmiddelen mag geen contaminatierisico s inhouden. Licht Geschikte natuurlijke of kunstmatige verlichting voorzien voor een constante van visuele controle van het proces en de producten Geen glazen verlichting tenzij afgeschermd Verlichting in productieruimten moeten afgeschermd zijn om besmetting te voorkomen ingeval van breuk Ventilatie Degelijk ontworpen en geinstalleerd worden met het oog op een zo homogeen mogelijke temperatuur en vochtgehalte in de opslagruimte Dit systeem moet vaak onderhouden, gereinigd en gecontroleerd worden. Elk probleem schriftelijk noteren! Voorzieningen personeel Aangepast hygiënefaciliteiten voorzien om de persoonlijke hygiëne te waarborgen en te onderhouden ter voorkoming van besmettingsgevaar van voedingsmiddelen Machines en materialen Glas moet overal vermeden worden waar mogelijk, dus ook bij monsternames, thermometers Alle machines moeten geschikt zijn om in aanraking te komen met voedingsmiddelen Alle machines moeten gemakkelijk te ontsmetten, te reinigen, te onderhouden zijn en vuilophoping vermijden o Deze laatste helpt tegen het vermijden van ongedierte Bij gebruik van smeermiddelen, is het aanbevolen om gebruik te maken van foodgrade olien waar direct contact met levensmiddelen mogelijk is. Voorraadbeheer Voorwaarden? o Grondstoffen, halffabrikaten, verpakkingsmateriaal en eindproducten dienen geidentificeerd en gestockeerd te zijn opdat efficient voorraadbeheer mogelijk zou zijn en een voorraadrotatie toelaat gebaseerd op het first in, first out principe (fifo principe) Het aantal producten met een korte houdbaarheidsdatum moet beperkt worden en de inkoop afgestemd worden op de vraag!!! Een bedrijf heeft procedures voorhanden die de rotatie in grondstofverbruik vastleggen Een bedrijf heeft procedures om het ingebruik nemen van bv nieuwe loten verpakkingsmateriaal vast te leggen Stijn Vandelanotte -15-

16 Reinigingsplan en goede huishouding Onderhoud Plan? Er dient een systeem van gepland, periodiek onderhoud opgezet worden voor alle apparatuur die van kritisch belang is voor de voedselveiligheid, alsook voor de naleving vd wettelijke voorschriften Bij onderhoud en inspectie van gebouwen en machinepark waarbij machines of uitrusting ontmanteld moet worden of waarbij chemicalien gebruikt worden voor het reinigen, moet het risico van besmetting door vreemde stoffen geregistreerd en bewaakt worden Naast de planmatige reiniging is het ook van essentieel belang dat er een besef is van goede huishouding. Dit is de verantwoordelijkheid van werkgever als werknemer dat alles op veilige en hygienische wijze geproduceerd word. Enkele expliciete voorwaarden bij het reinigen van productresten: Adequate procedures en methodes voor reiniging, ontsmetting en voor de controle ervan moeten aanwezig zijn Er is een schematisch reinigingsprogramma opgesteld waarin duidelijk vermeld wordt: De frequentie van de reiniging Wie voor welk onderdeel verantwoordelijk is Voor complexe schoonmaak of ontsmettting operaties Procedures opgesteld waarin de reinigings of ontsmettingsinstructies heel duidelijk zijn aangegeven Één of meerdere verantwoordelijken moeten aangesteld worden voor de continue bewaking van de hygiëne. Deze verantwoordelijke houdt toezicht op de reiniging en waakt erover dat deze Good Housekeeping gewaarborgd wordt, dit is een belangrijke voorwaarde voor een hygienische productie. De basisbeginselen van Good Housekeeping zijn de volgende: Onmiddellijk reinigen en opruimen Goede werkmethoden gevaar op besmetting en infestatie Schade of tekenen van ongedierte zo snel mogelijk rapporteren Verzekeren van regelmatig onderhoud en controle op de goede werking vd organisatie Verzekeren dat grondstoffen en ingredienten ordelijk opgeslagen worden Alle lekken en glasbreuken rapporteren Voor alles een plaats en alles op zijn plaats Afvalbeheer Geschikte voorzieningen van beschikbaar zijn voor de verwijdering en opslag van afval die gemakkelijk te onderhouden en te reinigen zijn. De opslag van voedingsafval en ander afval mag niet plaatsvinden in de productieafdeling Ongediertebestrijding Waarom? 1 vd belangrijkste bedreigingen voor de veiligheid en geschiktheid van voedingsmiddelen. Oorzaak? Vaak door de aard vd grondstoffen en de eindproducten zijn er geschikte omstandigheden aanwezig voor de aanwezigheid van ratten, muizen, vogels en de ontwikkeling van insecten Oplossing? Planmatig reinigen en good housekeeping, hierbij moet de toegang tot en de verwijdering of beheersing van schuilplaatsen moeten voorrang hebben Enkele maatregelsen om infestatie door ongedierte te voorkomen Controle van inkomende grondstoffen en hulpmiddelen op afwezigheid van ongedierte In het reinigingsplan moet opgenomen worden dat de te reinigen plaatsen en machines, de reinigingsmethode en frequentie alsook de verantwoordelijke die erop toeziet dat het plan daadwerkelijk wordt uitgevoerd Gemorste voedingsmiddelen zo snel mogelijk verwijderen Toegang tot lokalen moet verhinderd worden met stevige vensters, luchtschachten, luiken, zelfsluitende deuren Gaten, afvoer en plaatsen die ongedierte toegang kunnen geven moeten afgesloten worden Vliegenramen en horren kunnen de toegang van ongedierte verminderen Vaak wordt de ongediertebestrijding gedaan door gespecialiseerde bedrijven. Toch ligt de verantwoordelijkheid bij het bedrijf zelf Hygiëne in het productieproces Voor het gehele productieproces zullen voorwaarden worden gesteld om de kwaliteit en de veiligheid vd producten te vrijwaren Het productieproces start bij de ontvangst van de grondstoffen en hulpmiddelen en eindigt bij de expeditie De voorwaarden voor hygiëne in het productieproces omhelzen oa. De voorwaarden voor ontvangst (controle op zuiverheid) en opslag (temperatuur), voorwaarden tijdens bepaalde bewerkingen of verpakkingen. Stijn Vandelanotte -16-

17 Kruiscontaminatie Wat? De ongewenste vermenging van productstromen Gevolg? Negatieve invloed op de voedselveiligheid en/of kwaliteit vd producten Oplossing? Infrastructuur zo regelen dat grondstoffen, eindproducten en afvalstromen gescheiden blijven Bv: verschillende transport wegen, verschillende opslagplaatsen Wanneer? Tijdens het ganse productieproces ongewenste aanwezigheid van allergenen in eindproducten vermijden Allergenen? Enkele voorbeelden Gluten bevattende granen (tarwe, rogge, haver) en producten op basis van glutenbevattende granen Eieren en producten op basis eieren Aardnoot (pinda) en producten op basis van aardnoten Lupine Soja en producten op basis van soja Melk en producten op basis van melk Sulfiet Weekdieren Enkele mogelijke maatregelen? Scheiden in de tijd van de productie van producten met allergenen Reinigen van apparatuur Scheiden ipv de productie, opslag, transportsystemen van producten met allergenen Persoonlijke hygiëne Iedereen die rechtstreeks of onrechtstreeks met voedingsmiddelen in contact komt moet: Mens is drager van pathogenen Persoonlijke hygiëne onderhouden Mag geen bron van besmetting vormen Aangepast gedrag vertonen in de omgang met voedingsmiddelen Voorwaarden hierbij? Propere kleding, handen wassen, ontsmetting, hoofddeksel, melding van ziekte, afschermen van wondjes Kritisch punt? Na bv een hitte behandeling voor of tijdens het verpakken Na toiletbezoek Na het aanraken van grondstoffen Na afvalbehandeling Training en opleiding Voor Wat/Wie? Iedereen die met voedingsmiddelen in aanraking komt moet de hygiënebeginselen in de uitvoering van zijn taak worden bijgebracht Het volledige personeel, inclusief medewerkers en leveranciers Waarom? Een gebrekkige opleiding is een gevaar voor de veiligheid van voedingsmiddelen en de geschiktheid voor consumptie Functie vh bedrijfsmanagement? Deze moet ervoor zorgen dat voldoende opleiding en training van personeelsleden voorzien wordt met betrekking tot de taken die zij moeten uitvoeren Moeten zelf op de hoogte zijn over de voedingshygiëne en de mogelijke fysische en chemische oorzaken van verontreiniging om mogelijke risico s te beoordelen en eventuele tekortkomingen te verhelpen Aandachtspunten voor het trainingsniveau rekening houdende met de functie van het personeelslid Het bijbrengen van de algemene principes inzake voedselhygiëne De kans op contaminatie doorheen het proces Het belang van grondstofspecificaties met het oog op de voedselveiligheid Het belang vd hygienische opslag en opslagcondities van graan en bloem Het belang van de verwijdering van steentjes, metaal, Het belang van gebruik van drinkbaar water De noodzaak van goede en juiste etikettering De noodzaak en belang van goede traceerbaarheid Het belang van persoonlijk hygiëne Stijn Vandelanotte -17-

18 Hoofdstuk 7: HACCP: een voedselveiligheidssysteem Wat? Hazard Analysis (te doen) and Critical Control Points (te bereiken) Een analyse van gevaren en kritische beheerspunten in een bedrijf, voedselveiligheid staat hierbij centraal Microbiologisch voedselveiligheidssysteem Ontwikkeld in jaren 1960 ruimtevaart Van eindproductcontrole naar een preventief systeem Voorbeelden van gevaren Fysische gevaren glas, houtsplinters, metaal Chemische gevaren reinigingsmiddelen, smeermiddelen, koelmedium Microbiologische gevaren pathogenen: ziekmakende bacterien De 7 principes, die de eisen van HACCP weergeven HACCP een logisch proces In alle stadia vh proces moet nagegaan worden welke punten een negatieve invloed zouden kunnen uitoefenen op de veiligheid vh eindproduct en wat kan worden gedaan om dit te voorkomen Bekijk proces en product van start naar eind Welke van in het vorige vastgestelde punten als kritiek moeten worden beschouwd en dus extra aandacht vragen Beschrijf wat en waar de hazard (gevaren) zijn Van deze kritieke punten dient men de streefwaarden en toleranties vast te stellen Breng controle maatregelen en limieten in op de kritische punten Men moet bepalen hoe de kritieke punten systematisch moeten worden gemeten Monitor de controle punten en sla deze op Men bepaalt welke maatregelen moeten worden genomen indien een afwijking wordt geconstateerd Neem corrigerende maatregelen Men bepaalt hoe de doelmatigheid vh procesbeheersingssysteem kan worden vast gesteld Verzeker de accuraatheid vh systeem Men bepaalt welke documenten (registraties e.d.) er binnen het HACCP systeem van toepassing zijn registreer Verschillen met de ISO 9000 normeisen ISO 9000 geeft veel aanvullende en concrete zaken aangeven die kunnen worden gebruikt voor het structureren en invullen van deze principes HACCP is efficienter in het beheersen van microbiele gevaren levensmiddelen HACCP legt meer de nadruk op borging van processen een geeft richtlijnen voor identificatie voor gevaren HACCP is sinds 1997 een verplichting, itt ISO 9001-norm en andere commerciele normen Toepassing van HACCP In de gehele voedingsmiddelensector Erg gewaardeerd door direct afnemers Volgende onderwerpen worden in een HACCP KZS beschreven Kwaliteitsbeleid doelstellingen op gebied van voedselveiligheid Inkoop kwaliteit van leveranciers en grondstoffen Procesbeschrijving Identificatie en traceerbaarheid Onderhoud en controle bedrijfsmiddelen (productie en meetmiddelen) Hygienisch werken, schoonmaak, ongedierte bestrijding Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden op het gebied van voedselveligheidborging Stijn Vandelanotte -18-

19 Hoofdstuk 8: Op HACCP gebaseerde voedselveiligheidsystemen BRC Wat? British retail consortium standard Oorsprong? Groot-brittanie grote Britse supermarkten hebben belangrijke eisen voor hun leveranciers van levensmiddelen verwerkt in een schema het BRC schema Doel? Leverancier van levensmiddelen met 1 inspectierapport, v/e inspectie uitgevoerd door een onafhankelijke derde, aan verschillende bedrijven (afnemers) kan aantonen hoe in zijn bedrijf de zaakjes geregeld zijn Opbouw BRC schema Inspectie protocol bedoeld voor inspecterende instellingen Technische standaard uitgebreide checklist waar leveranciers aan moeten voldoen Verschil met vroeger BRC schema s? Er is slechts 1 niveau waarop geaudit wordt ipv 3 Score verdelingen: A, B, C, D A, B certificaat voor 12 maanden C certificaat voor 6 maanden D certificaat wordt niet toegekend Verschil met HACCP Inhoudelijk gelijkaardig, maar hier aangevuld met concrete eisen t.a.v. bedrijfsinrichting, hygienisch werken,... Er moet een gedocumenteerd kwaliteitssysteem zijn, met daarin de eisen t.a.v. de beheersing vd omgeving, product, proces en personeel. EUREP GAP Wat? Initiatief van aantal Europese supermarkten (Delhaize, Schuitema, Laurus). Hierin zijn de basisrichtlijnen opgesteld voor GAP (Goede Agrarische Productie) van verse groenten en fruit. Naast de verplichte voorschriften kan de teler ook nog kiezen voor het invoeren van geadviseerde voorschriften Na invoering heeft de teler een systeem waarmee hij kan aantonen dat het product op een verantwoorde manier tot stand gekomen is Doel? Het vertrouwen van de consument te behouden inzake de voedselveiligheid, met deze norm als basisnorm Enkele aandachtspunten naast voedselveiligheid Minimaliseren milieuverontreiniging Terugdringen gebruik van gewasbeschermingsmiddelen Meer doelmatig gebruik van natuurlijke hulpbronnen Goed omgaan met gezondheid en welzijn personeel Behoud en verbetering vd flora in de omgeving Hoe te realiseren? Door registratie van de gebruikte meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen Volgende procedures worden in een Eurep-GAP systeem beschreven Traceerbaarheid Rassen-, uitgansmateriaal- en perceelgeschiedenis beheer Bodem en substraat beheer Oogst en hygiëne Bemesting, irrigatie en watergift Gezondheid en welzijn personeel Klantenbeheer Q&S = Qualität und Sicherheit Wat? een certificeringssysteem voor telers van groenten en fruit, maar ook voor handelaren en supermarkten Oorsprong? Uit Duitsland voor de AGF sector, naar aanleiding van het BSE schandaal in de dierlijke sector Verschillen met Eurep-GAP QS ketenmodel = Teelt + handel + retail Eurep GAP = Teelt QS is geen Business tot business logo, maar een consumenten logo en mag dus op verpakkingen verschijnen QS is meer voedselveiligheid-gericht en Eurep GAP meer Arbo, Natuur, Milieu en Afval Overeenkomst met Eurep-GAP Registraties van bemesting, gewasbescherming, hygiëne, beheersing vd opslag producten, opleiding en residu controle OPM: Grotendeels komen de eisen van Eurep-GAP en QS goed overeen met elkaar, toch is men er niet in geslaagd om ze te integreren in elkaar. De meeste Duitse supermarkten vinden 1 van beide genoeg om voedselveiligheid aan te tonen. Toepassing QS: REWE QS is vooral bedoeld voor de Noord-West-Europese teelten Toepassing Eurep-GAP: Edeka, Metro en Globus, deze laatste 2 vragen Eurep-GAP en willen QS niet invoeren Eurep-GAP is een wereldwijde standaard Stijn Vandelanotte -19-

20 IFS = International Food Standard Vooraf In 2003 heeft de GFSI (Global Food Safety iniative) in principe 4 normen voor leveranciers goedgekeurd Sommige grootwinkelbedrijven hebben hun eigen eisen aan de leveranciers, deze luisteren niet naar de GFSI Enkele Duitse en Nederlandse supermarkten hebben inmiddels aangegeven dat de leveranciers moeten voldoen aan de IFS (International Food Standard) De Engelsen accepteren enkel auditrapporten obv BRC De Fransen hebben samen met de Duitsers een nieuwe versie van IFS gemaakt Standaard en protocol IFS De auditor moet beoordelen of de leverancier aan alle elementen vd standaard voldoet Eisen voor het kwaliteitssysteem Bv een uitgebreid HACCP systeem en eisen aan het kwaliteitshandboek Managementverantwoordelijkheid Eisen voor het management, het meten en inventariseren van de klantenbehoeften Management van middelen Opleidingsniveau van personeel, de aanwezigheid van procedures om de persoonlijk hygiëne te waarborgen Realisatie vh product / klantgerelateerde processen Productspecifiecaties van de producten en verpakkingsmaterialen, bedrijfsomgeving en bedrijfsinrichting, transport, onderhoud, schoonmaak en hygiëne, traceerbaarheid van producten en verpakkingsmaterialen Meting, analyse en verbetering Uitvoeren van interne audits, temperatuur controle, metaaldetectie, klachtenafhandeling, verbeteracties Welke bevindingscategorien zijn er voor de auditor? A: volledig overeenstemmend met de criteria in de standaard B: bijna volledig overeenstemmend met de criteria in de standaard, kleine afwijkingen werden geconstateerd C: er wordt slechts voor een deel aan de criteria in de standaard voldaan D: de criteria in de standaard wordt niet voldaan Verschil met BRC Er wordt gewerkt met Knock-Out-Criteria, als er maar 1 van deze criteria s niet wordt voldaan wordt de leverancier al automatisch niet goedgekeurd door IFS Onder KO-criteria vallen Beheersen van kritieke beheerspunten Betrokkenheid van management en medewerkers Traceerbaarheid van producten, grondstoffen en verpakkingsmaterialen Uitvoering van corrigerende maatregelen IFS en BRC komen voor ongeveer 85% overeen, het grootste verschil zit hem zoals in het bovenstaande, in de manier van beoordelen van de criteria. Hierdoor wordt het resultaat vd audit ook bepaald: goedgekeurd of niet Bij BRC bestaat de gelegenheid om het resultaat vd audit te beïnvloeden. De leverancier heeft 28 dagen de tijd om de geconstateerde tekortkoming invulling geven. Bij IFS is dit niet mogelijk. Resultaat vd audit is het eindresultaat vd beoordeling De frequentie van de audits worden bij beide systemen bepaald door het behaalde resultaat en de risico-klasse vh product Aanpassingen Er bestaat de mogelijkheid om een eerder behaald certificaat mee te nemen bij een andere audit controle Bv bij een HACCP gecertificeerd bedrijf is, zal dit men name de onderdelen van managementverantwoordelijkheid, inrichtingseisen en meting en verbetering betreffen ISO Producenten, leveranciers en retailers in de (agro)foodketen zijn de laatste jaren bedolven onder normen, checklijsten en eisen voor certificatie, zowel nationaal als internationaal Naar aanleiding hiervan heeft de ISO in 2002 besloten een norm op te stellen voor het managen van voedselveiligheid die is gericht op de gehele voedselketen, van productie tot retailer, inclusief de toeleverende bedrijven zoals de verpakkings- en reinigingsmiddelenindustrie Kernelementen zijn Een basisvoorwaardenprogramma zoals we dat kennen vanuit de HACCP norm Een HACCP systeem waar analyse van de beheerspunten in uitgewerkt staat, gebaseerd op het stappenplan van de Codex Alimentarius Het management systeem zoals we dat kennen vanuit de ISO 9001 norm Stijn Vandelanotte -20-

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?!

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! Stichting QualityMasters Nieuwland Parc 157 3351 LJ Papendrecht 078-3030060 info@qualitymasters.com www.qualitymasters.com 02-2015 Inhoud Inleiding pagina 3 Van Oud naar

Nadere informatie

VISIETEKST INTEGRALE KWALITEITSZORG (IKZ)

VISIETEKST INTEGRALE KWALITEITSZORG (IKZ) VISIETEKST INTEGRALE KWALITEITSZORG (IKZ) Binnen onze vzw Jeugdzorg Sint-Vincentius zien we kwaliteit als een dynamisch en evolutief gegeven (cfr. Prose-model). Wij willen in eerste instantie een kwaliteitsvolle

Nadere informatie

Aspecten van integrale kwaliteitszorg. Bij de verklaring van integrale kwaliteitszorg worden vijf aspecten onderscheiden:

Aspecten van integrale kwaliteitszorg. Bij de verklaring van integrale kwaliteitszorg worden vijf aspecten onderscheiden: Modellenoverzicht kwaliteit H3 Wat is kwaliteit? De kwaliteit van een product of dienst, zowel intern als extern geleverd, is de mate, waarin het geheel van eigenschappen voldoet aan de gebruiksverwachtingen

Nadere informatie

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V.

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V. Ze hebben weer wat nieuws bedacht! 16-04-2003 Quality B.V. 1 Reden van verandering Oude norm was onvoldoende KLANT- & PRESTATIEGERICHT! 16-04-2003 Quality B.V. 2 1 Reden van verandering a. ISO normen iedere

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan.

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan. ISO 9001:2015 ISO 9001:2008 Toelichting van de verschillen. 1 Scope 1 Scope 1.1 Algemeen 4 Context van de organisatie 4 Kwaliteitsmanagementsysteem 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context. 4 Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V.

Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V. Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V. Een kwaliteitsmanagementsysteem helpt bij de beheersing van risico s Want

Nadere informatie

ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey

ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey INFOSHOP ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey 1 Doelstelling Implementatie van ISO 9001:2000 bij een overheidsadministratie ISO 9001 en AOSO Doelstelling van AOSO Filosofie en uitgangspunten van

Nadere informatie

2.7 Eisen aan de bedrijfsomgeving (IFS5 ; 4.6) 2.9 Beheersing van vreemde materialen (IFS5 ; 4.9) 2.11 Ontvangst van goederen en opslag (IFS5 ; 4.

2.7 Eisen aan de bedrijfsomgeving (IFS5 ; 4.6) 2.9 Beheersing van vreemde materialen (IFS5 ; 4.9) 2.11 Ontvangst van goederen en opslag (IFS5 ; 4. Belangrijkste wijzigingen IFS Versie 5 tov versie 4 IFS Versie 5 03/01/2008 1/9 1. Algemene wijzigingen 1.1 Auditfrequentie 1.2 Audit scope 1.3 Niveau van de vereisten 1.4 KO 2. Belangrijkste wijzigingen

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek procedure interne audit nummer : ORG-00050 blz 1 van 3 eerste uitgiftedatum : 14.01.2000 datum herziening : 05.07.2007 verantwoordelijke : W. Renders uitgegeven door : apotheek

Nadere informatie

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Versie 2012 Inleiding 201 Nederlands Normalisatie Instituut. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

350.51 Interne audits effectiever inzetten

350.51 Interne audits effectiever inzetten 350.51 Interne audits effectiever inzetten ing. A.M. Ruting Inleiding Een belangrijk doel van een audit is het boven tafel krijgen van informatie. In het woordenboek wordt de betekenis van het woord audit

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

Inleiding Systeemgerichte. of: SCB. Mr Joost Jansen MBA

Inleiding Systeemgerichte. of: SCB. Mr Joost Jansen MBA Inleiding Systeemgerichte Contractbeheersing of: SCB Mr Joost Jansen MBA Programma: Voorstellen Doel Management summary Introductie ti SCB ISO 9001:2008 Toetsen Afronding Protocol managementaandacht (Vragen

Nadere informatie

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Methode en web-based software voor proces en resultaatverbetering Comm ant & Bouw Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Frans Münninghoff Sandra Steijvers Heijmans gebruikt

Nadere informatie

VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN

VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN Werk brengt risico s met zich mee. Het productieproces, het transport, de werkorganisatie, de omgeving

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

Service van begin tot eind. De kwaliteit en service van Business Volume Service (BVS)

Service van begin tot eind. De kwaliteit en service van Business Volume Service (BVS) Service van begin tot eind De kwaliteit en service van Business Volume Service (BVS) INHOUD 1 VOORWOORD 2 MISSIE BVS 3 KWALITEITSBELEID 4 ORGANISATIESTRUCTUUR 5 HET KWALITEITSSYSTEEM 5.1 NORMEN 5.2 ELEMENTEN

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Naar HKZ; procesgericht of doelgericht?

Naar HKZ; procesgericht of doelgericht? Naar HKZ; procesgericht of doelgericht? Septa Management Group Scheepsmakershaven 34d 3011 VB Rotterdam Auteur: Johan ter Heegde Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Vertrekpunt HKZ: documenten, processen of

Nadere informatie

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025)

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) NEa, 20-07-2012, versie 1.0 INTRODUCTIE In artikel 34 van de Monitoring en Rapportage Verordening (MRV) is beschreven

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg.

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg. ISO 9001 voor de zorg: een bewuste keuze ir.drs. A. van der Star MSHE Normcommissie ISO 9001 Zorg NEN 1 februari 2011 Bijdragen: H. Dekker: Certificatie in de Zorg Onderwerpen Perspectief van kwaliteit

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

4-11-2013. pagina x van y 1. Onderwerp. Qubic Solutions. Ansur gebruikersdag 2013 30 oktober 2013. Vision meets Precision. Vision meets Precision

4-11-2013. pagina x van y 1. Onderwerp. Qubic Solutions. Ansur gebruikersdag 2013 30 oktober 2013. Vision meets Precision. Vision meets Precision Ansur gebruikersdag 2013 30 oktober 2013 1 Onderwerp Kwaliteitsborging Medische Technologie met Qbus en Ansur door: Hans Schop 2 Qubic Solutions Oplossingen in procesbeheer Qubic Solutions ontwikkelt vanuit

Nadere informatie

Statistische Proces Controle

Statistische Proces Controle Statistische Proces Controle Katrien Descamps Studente KU-Leuven Inhoud Hoofdstuk 1: Inleiding Hoofdstuk 2: Gegevens verzamelen en ordenen Hoofdstuk 3: Verwerken van de gegevens $1. Tolerantiegrenzen $2.

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent.

Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent. Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent. Dit is een voorbeeld hoe uw handboek eruit kan zien. Organisatie Primair Ondersteunend

Nadere informatie

Beoordelingsrapport Construction Product Regulation* * CPR - REGULATION (EU) No 305/2011

Beoordelingsrapport Construction Product Regulation* * CPR - REGULATION (EU) No 305/2011 1. Auditplan 1) Doelstelling: Onderzoek: Beoordeling en verificatie van de prestatiebestendigheid van de producten zoals de fabrikant deze in zijn Declaration of Performance heeft omschreven door middel

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagement theoretisch kader

Kwaliteitsmanagement theoretisch kader 1 Kwaliteitsmanagement theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1 1. Kwaliteitsmanagement Kwaliteitsmanagement richt zich op de kwaliteit organisaties. Eerst wordt het begrip

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

Geheel van beleidslijnen, procedures of eisen (normen) die worden gebruikt als referentie.

Geheel van beleidslijnen, procedures of eisen (normen) die worden gebruikt als referentie. Definities Accreditatie Accreditatie is de erkenning door een gezaghebbende organisatie dat een andere organisatie of persoon competent is om een bepaalde taak uit te voeren. De Raad voor Accreditatie

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetertechnieken

Kwaliteitsverbetertechnieken pag.: 1 van 6 Kwaliteitsverbetertechnieken In dit artikel behandelen we een aantal relatief eenvoudige technieken. Deze kunnen we gebruiken bij het beoordelen en/of gezamenlijk met de leverancier opzetten

Nadere informatie

ORGANISEREN BINNEN FM

ORGANISEREN BINNEN FM Marjon Klootwijk KWALITEITSDOCUMENTEN ORGANISEREN BINNEN FM De hoeveelheid documenten neemt alsmaar toe en het overzicht in het aantal en soorten documenten verdwijnt geleidelijk. De relaties of de interdependentie

Nadere informatie

GEMEENTELIJKE TELECOMMUNICATIE MOBIELE COMMUNICATIE. Bijlage 04 Kwaliteitsborging en auditing

GEMEENTELIJKE TELECOMMUNICATIE MOBIELE COMMUNICATIE. Bijlage 04 Kwaliteitsborging en auditing GEMEENTELIJKE TELECOMMUNICATIE MOBIELE COMMUNICATIE Bijlage 04 Kwaliteitsborging en auditing Inhoud 1 Inleiding 3 2 Aantonen kwaliteitsborging van de dienstverlening 4 3 Auditing 5 3.1 Wanneer toepassen

Nadere informatie

Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent.

Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent. Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent. Dit is een voorbeeld hoe uw handboek eruit kan zien. Organisatie Primair Ondersteunend

Nadere informatie

22 Kwaliteit en kwaliteitszorg 23

22 Kwaliteit en kwaliteitszorg 23 22 Kwaliteit en kwaliteitszorg 23 Waarom aandacht voor kwaliteit? Verhoudingen in de non-profit sector worden steeds zakelijker, ook bij organisaties die met vrijwilligers werken. De klant wil kwaliteit.

Nadere informatie

NCAE. Toelichting handelsnormen voor eieren - verzamelaars november 2013

NCAE. Toelichting handelsnormen voor eieren - verzamelaars november 2013 1 TOELICHTING HANDELSNORMEN VOOR EIEREN VERZAMELAARS Inhoud 1 Algemeen 2 Vergunning / registratie 3 Ontvangst, transportverpakking, begeleidend document eieren 4 Intraverkeer van eieren 5 Merken van de

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen!

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen! De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM- alleen! Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Wat kunt u verwachten? Ontwikkelingen systeemnormen Plug-in

Nadere informatie

GMP+ Feed Safety Assurance scheme. Dioxine-monitoring in leghennen(opfok)voeders

GMP+ Feed Safety Assurance scheme. Dioxine-monitoring in leghennen(opfok)voeders GMP+ Feed Safety Assurance scheme Dioxine-monitoring in leghennen(opfok)voeders GMP+ BCN-NL2 BCN NL2 NL B.V. Alle rechten voorbehouden. De informatie uit deze publicatie mag worden geraadpleegd op het

Nadere informatie

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan;

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan; SSB Guide 65 Deze standaard specificeert algemene eisen waar een derde partij, die een product certificatiesysteem opereert, aan moet voldoen wil het erkend worden als competent en betrouwbaar In deze

Nadere informatie

Certificering als gereedschap voor efficiënt organisatiemanagement

Certificering als gereedschap voor efficiënt organisatiemanagement Certification Certificering als gereedschap voor efficiënt organisatiemanagement Het nastreven en behalen van vooraf vastgestelde doelstellingen is de ultieme uitdaging voor iedere onderneming of instelling.

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Introductie OHSAS 18001

Introductie OHSAS 18001 Introductie OHSAS 18001 OHSAS 18001 -in het kort OHSAS 18001 is een norm voor een managementsysteem die de veiligheid en gezondheid in en rondom de organisatie waarborgt. OHSAS staat voor Occupational

Nadere informatie

5.0 Voorkennis. Er zijn verschillende manieren om gegevens op een grafische wijze weer te geven: 1. Staafdiagram:

5.0 Voorkennis. Er zijn verschillende manieren om gegevens op een grafische wijze weer te geven: 1. Staafdiagram: 5.0 Voorkennis Er zijn verschillende manieren om gegevens op een grafische wijze weer te geven: 1. Staafdiagram: De lengte van de staven komt overeen met de hoeveelheid; De staven staan meestal los van

Nadere informatie

Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen

Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen Handleiding Kwaliteitszorg Medische Vervolgopleidingen Martini Ziekenhuis Groningen/Van Swieten Instituut Ziekenhuisgroep Twente locatie Almelo en Hengelo/ZGT Academie 2013 1 Inleiding Ter bewaking van

Nadere informatie

Een kwaliteitsbeheersysteem. voor verbetering van binnenmilieu en energiegebruik bij renovatie van sociale meergezinswoningen

Een kwaliteitsbeheersysteem. voor verbetering van binnenmilieu en energiegebruik bij renovatie van sociale meergezinswoningen Een kwaliteitsbeheersysteem voor verbetering van binnenmilieu en energiegebruik bij renovatie van sociale meergezinswoningen 1 Renovatie van meergezinswoningen met behulp van het kwaliteitsbeheersysteem

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE VAN DE AUTOCONTROLEGIDS VAN CHOPRABISCO/FENACO

INHOUDSOPGAVE VAN DE AUTOCONTROLEGIDS VAN CHOPRABISCO/FENACO INHOUDSOPGAVE VAN DE AUTOCONTROLEGIDS VAN CHOPRABISCO/FENACO DEEL 1 : INLEIDING...8 1.1 DOELSTELLING... 8 1.2 INITIATIEF EN REPRESENTATIVITEIT... 8 1.2.1 Representativiteit voor de vervaardiging van beschuiten

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

NOVI Product Recall Cost Estimator

NOVI Product Recall Cost Estimator Welkom bij de NOVI Product Recall Cost Estimator. Deze procedure duurt ongeveer 30 minuten. Hou de volgende informatie bij de hand om u te helpen bij het volgen van de procedure: Jaaromzet van de productielocatie.

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Checklist salmonellabestrijding versie 1.0

Checklist salmonellabestrijding versie 1.0 Totale score% (max. 100 %) 0 Aantal lichte non-conformiteiten = Y 0 Aantal zware non-conformiteiten = O 0 Aantal kritieke non-conformiteiten = R 0 Aantal conformiteiten = G 0 Vragen diervoeder als gevolg

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland Baggerbedrijf West Friesland Gebruikte handelsnamen: Baggerbedrijf West Friesland Grond & Cultuurtechniek West Friesland Andijk, februari-mei 2014 Auteurs: M. Komen C. Kiewiet Geaccordeerd door: K. Kiewiet

Nadere informatie

INTEGRATIE VAN MANAGEMENTSYSTEMEN. Leen Scheers Senior consultant

INTEGRATIE VAN MANAGEMENTSYSTEMEN. Leen Scheers Senior consultant Welkom INTEGRATIE VAN MANAGEMENTSYSTEMEN Leen Scheers Senior consultant GEGEVEN bedrijven wensen verschillende managementsystemen met certificaten meerdere invalshoeken (KVM), zowel op managementniveau

Nadere informatie

RELATIE SMK S EN DOCUMENTEN VAN HET KWALITEITSHANDBOEK

RELATIE SMK S EN DOCUMENTEN VAN HET KWALITEITSHANDBOEK 1/8 DOEL Het beschrijven op welke manier aan de SMK s voldaan wordt (SMK 3.7). RELATIE SMK S EN DOCUMENTEN VAN HET KWALITEITSHANDBOEK 1.Gebruikersgerichtheid (*) 1.1 Overleg tussen de gebruiker en de voorziening

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

Klachten en Meldingen. Managementdashboard

Klachten en Meldingen. Managementdashboard Welkom bij de demonstratie van het Welkom bij de systeem demonstratie van Welkom bij de systeem demonstratie van het Management Klachten en Meldingen System Managementdashboard Systemen van Inception Borgen

Nadere informatie

De 17 principes van lean working

De 17 principes van lean working De 17 principes van lean working Lean working kan samengevat worden in 17 basis principes. De totale aanpak is hieruit opgebouwd. Het kennen en beheersen van de principes is belangrijk voor de continu

Nadere informatie

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK INHOUDSOPGAVE 1. FORMAT PLAN VAN AANPAK 1.1. Op weg naar een kwaliteitsmanagementsysteem 1.2. Besluit tot realisatie van een kwaliteitsmanagementsysteem (KMS) 1.3. Vaststellen van meerjarenbeleid en SMART

Nadere informatie

Procesmanagement bij bibliotheken

Procesmanagement bij bibliotheken Stichting Certificering Openbare Bibliotheken Inhoud 1. Huidige stand van zaken kwaliteits- en procesmanagement - p. 3 2. Checklist bij kwaliteits- en procesmanagement - p. 4 3. Waarom kwaliteits- en procesmanagement

Nadere informatie

Duidelijkheid in jungle van normen en richtlijnen. Huidige regelgeving

Duidelijkheid in jungle van normen en richtlijnen. Huidige regelgeving ygienic esign Norm Duidelijkheid in jungle van normen en richtlijnen Huidige regelgeving! Vooral globale invulling Veel eigen interpretaties Veel onbekendheid Praktische invulling Onvoldoende match normen

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Energie management plan

CO2 prestatieladder Energie management plan CO2 prestatieladder Versie: Definitief Datum: februari 2015 Eis: 2.C.3 Westgaag 42b - 3155 DG Maasland Postbus 285-3140 AG Maassluis Telefoon: 010-5922888 Fax: 010-5918621 E-mail: info@kroes.org Versie:

Nadere informatie

EFQM model theoretisch kader

EFQM model theoretisch kader EFQM model theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. EFQM model EFQM staat voor European Foundation for Quality Management. Deze instelling is in 1988 door een aantal

Nadere informatie

Reglement Specialisatie Distributievervoer Versie 1.2, augustus 2007

Reglement Specialisatie Distributievervoer Versie 1.2, augustus 2007 Reglement Specialisatie Distributievervoer Versie 1.2, augustus 2007 Reglement Specialisatie Distributievervoer, versie 1,2 augustus 2007 1 Reglement voor de toekenning van de Specialisatie Distributievervoer

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV BV Leusden, oktober 2013 Auteurs: G.J. van Schoonhoven D.J. van Boven Geaccordeerd door: D.J. van Boven Directeur eigenaar INLEIDING Ons bedrijf heeft een energiemanagement actieplan conform NEN-ISO 50001.

Nadere informatie

Performance Management. Spreker Ir. Karel Rosiers

Performance Management. Spreker Ir. Karel Rosiers Performance Management Spreker Ir. Karel Rosiers Integrale aanpak levert verbeteringen Businessplan Businessplan Doelstellingen Doelstellingen Beleid Beleid Organisatie Organisatie & Communicatie Communicatie

Nadere informatie

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015 NTA 8620 versus ISO-systemen Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M: 06 50 21 34 27 mareille.konijn@rhdhv.com

Nadere informatie

Kwaliteitseisen SEMH. René Ungerer SEMH coördinator

Kwaliteitseisen SEMH. René Ungerer SEMH coördinator Kwaliteitseisen SEMH René Ungerer SEMH coördinator Onderwerpen Totstandkoming erkenningsschema s Opbouw van de eisen Eisen aan kwaliteitsmanagement systeem Erkenningsschema s Procesbeschrijving hulpmiddelenzorg

Nadere informatie

Deel 10. Inkoop en ontvangst grondstoffen

Deel 10. Inkoop en ontvangst grondstoffen Goedgekeurd door: Pagina 1 van 6 Deel 10 Inkoop en ontvangst grondstoffen Goedgekeurd door: Pagina 2 van 6 Inhoudsopgave deel 10 Inkoop en ontvangst grondstoffen Pagina 1. DEFINITIE... 3 2. DOEL... 3 3.

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

Service Level Agreement (SLA)

Service Level Agreement (SLA) Service Level Agreement (SLA) Marcel Spruit Wat is een SLA Een SLA (Service Level Agreement) is een schriftelijke overeenkomst tussen een aanbieder en een afnemer van bepaalde diensten. In een SLA staan,

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

CHECKLIST BEDRIJFSAUDIT

CHECKLIST BEDRIJFSAUDIT 1. Kwaliteitscontroles Regelgeving 1.1a Is de van toepassing zijnde wet- en regelgeving voorhanden? 1.1b Worden wijzigingen in de kwaliteitsvoorschriften bijgehouden? 1.1c Worden wijzigingen in de kwaliteitsvoorschriften

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen?

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen? 5 Procescriteria In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens aan de orde: Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we

Nadere informatie

I N H O U D. Voorwoord 11. Inleiding: een kader voor kwaliteitsontwikkeling 15

I N H O U D. Voorwoord 11. Inleiding: een kader voor kwaliteitsontwikkeling 15 modellen 5 I N H O U D Voorwoord 11 Inleiding: een kader voor kwaliteitsontwikkeling 15 1 Kwaliteit 21 1.1 Situering 22 1.1.1 Beheersbaarheid 22 1.1.2 Waarden 22 1.1.3 Kernprocessen in de non-profitsector

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Rijssen, Juli 2013 Auteur: L.J. Hoff Geaccodeerd door: M. Nijkamp Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding Pagina 3 2. Beleid CO₂ reductie Pagina 4 3. Borging CO₂ prestatieladder

Nadere informatie

VOICE OF THE CUSTOMER

VOICE OF THE CUSTOMER 4/20/ E-BOOK VOICE OF THE CUSTOMER Gratis e-book leansixsigmatools.nl Introductie Bij Six Sigma staat het denken vanuit de behoeften van de klant centraal. Juist de vertaling van de stem(men) van de klant(en)

Nadere informatie

Page 1 of 14. Deel 1: Procedures 1. Algemeen. Milieuhandboek Versie 1.0 1 april 2014. Page 1 of 14. 1.1.1: Inhoud en structuur handboek

Page 1 of 14. Deel 1: Procedures 1. Algemeen. Milieuhandboek Versie 1.0 1 april 2014. Page 1 of 14. 1.1.1: Inhoud en structuur handboek Milieu Page 1 of 14 Versie beheer Versie no. Datum Wijzigingen Auteur(s) 001 13-06-2014 H. Luksen Page 1 of 14 Milieu Page 2 of 14 Inhoud 0. MANAGEMENTVERKLARING 4 1. DOEL, INHOUD, STRUCTUUR MILIEUMANAGEMENTSYSTEEM

Nadere informatie

PROSAFE SCHONE LUCHT VOOR GEVOELIGE PROCESSEN NODIG? LET OP DIT LOGO

PROSAFE SCHONE LUCHT VOOR GEVOELIGE PROCESSEN NODIG? LET OP DIT LOGO PROSAFE SCHONE LUCHT VOOR GEVOELIGE PROCESSEN NODIG? LET OP DIT LOGO ProSafe PROSAFE CLEAN AIR SOLUTIONS DIE ALLE PROCESSEN BESCHERMEN, VAN MELK TOT MEDICIJNEN PROCESVEILIGHEID, HOE GARANDEREN WIJ DIE?

Nadere informatie

Bob Alisic (NEN) Tweedeling in 'ISO land' dankzij ISO 9001:2015? Eindelijk!

Bob Alisic (NEN) Tweedeling in 'ISO land' dankzij ISO 9001:2015? Eindelijk! Bob Alisic (NEN) Tweedeling in 'ISO land' dankzij ISO 9001:2015? Eindelijk! Gaat de volgende versie van ISO 9001 echt iets anders betekenen voor haar gebruikers dan de huidige 2008 versie? Komt er nu een

Nadere informatie

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek zelfmengers. Ir. Herman Diricks FAQ.consult Prof. Dr. Piet Vanthemsche

Kwaliteitshandboek zelfmengers. Ir. Herman Diricks FAQ.consult Prof. Dr. Piet Vanthemsche Kwaliteitshandboek zelfmengers Ir. Herman Diricks FAQ.consult Prof. Dr. Piet Vanthemsche Voor wie is het handboek bestemd? Doelgroep zijn de zelfmengers die ofwel een registratie nodig hebben ofwel aanvullende

Nadere informatie

FTN. 621302005 HERZIENING inclusief aanbevelingen 08052014. Certex Industrie Food

FTN. 621302005 HERZIENING inclusief aanbevelingen 08052014. Certex Industrie Food Certex Industrie Food Uitgangspunt Dit document is een aanvulling/supplement van/op het Certex Kwaliteitshandboek versie 2013. De eisen en richtlijnen die in dit document beschreven worden, gelden als

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

Energie Kwailteitsmanagement systeem

Energie Kwailteitsmanagement systeem Energie Kwailteitsmanagement systeem (4.A.2) Colofon: Opgesteld : drs. M.J.C.H. de Ruijter paraaf: Gecontroleerd : W. van Houten paraaf: Vrijgegeven : W. van Houten paraaf: Datum : 1 april 2012 Energie

Nadere informatie

Kwaliteitskeurmerk voor het Speciaal Onderwijs.

Kwaliteitskeurmerk voor het Speciaal Onderwijs. Kwaliteitskeurmerk voor het Speciaal Onderwijs. Inhoud presentatie De Kwaliteitsnorm Speciaal Onderwijs Implementatie norm en ISO-certificering bij de Ambelt Meerwaarde voor de Ambelt Rol van de externe

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) pag.: 1 van 8 code: SPE-MVI-art-017-bl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Bron: SCCM, pp. 1-7 Auteur(s): www.sccm.nl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) 1 Duurzaam

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding... 9

Inhoudsopgave. Inleiding... 9 Inhoudsopgave Inleiding... 9 Hoofdstuk 1: Wat is geïntegreerd management?... 13 1.1. Wat is het doel van geïntegreerd management?... 13 1.2. Kwaliteit: wat betekent ISO 9001?... 14 1.3. Andere normen:

Nadere informatie

Checklist voor controle (audit) NEN 4000

Checklist voor controle (audit) NEN 4000 Rigaweg 26, 9723 TH Groningen T: (050) 54 45 112 // F: (050) 54 45 110 E: info@precare.nl // www.precare.nl Checklist voor controle (audit) NEN 4000 Nalooplijst hoofdstuk 4 Elementen in de beheersing van

Nadere informatie