Economische aspecten van gewaarborgde kwaliteit in de voedingssector

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Economische aspecten van gewaarborgde kwaliteit in de voedingssector"

Transcriptie

1 1 Faculteit Economie en Bedrijfskunde Academiejaar Economische aspecten van gewaarborgde kwaliteit in de voedingssector Scriptie voorgedragen tot het bekomen van de graad van licentiaat in de economische wetenschappen Anna-Maria De Jaeghere Onder leiding van Prof. dr. Ir. J. Viaene

2 1

3 1 Faculteit Economie en Bedrijfskunde Academiejaar Economische aspecten van gewaarborgde kwaliteit in de voedingssector Scriptie voorgedragen tot het bekomen van de graad van licentiaat in de economische wetenschappen De Jaeghere Anna-Maria Onder leiding van Prof. dr. Ir. J. Viaene

4 1 Permission

5 WOORD VOORAF In dit dankwoord wens ik mij te richten tot een aantal personen die mij geholpen en gesteund hebben bij de realisatie van deze thesis. Vooreerst wens ik mijn promotor Prof. dr. Ir. Jacques Viaene bedanken, die mij de kans gegeven heeft en mij hierin begeleid heeft, om dit interessante onderwerp uit te diepen. Vervolgens had ik graag de heer Nolet, van Viangros en de heer Crismer, van Charleroi Salaisons, bedankt voor hun tijd die ze vrij maakten en hun enthousiasme waarmee ze mij geholpen hebben bij het uitvoeren van mijn onderzoek. Verder wens ik ook mijn familie te bedanken voor hun morele steun bij het schrijven van deze eindverhandeling. In het bijzonder zou ik mij willen richten tot mijn ouders en grootouders die me de kans gegeven hebben om deze studies aan te vatten en die me steeds bijgestaan hebben tijdens mijn jaren als student. Tot slot wil ik mijn vriend Mathieu bedanken voor het vele naleeswerk en de grote steun tijdens het vervolmaken van deze thesis. Anna-Maria De Jaeghere Gent, 29 april 2007 I

6 INHOUDSOPGAVE WOORD VOORAF... I INHOUDSOPGAVE...II LIJST MET FIGUREN... IV INLEIDING... 1 DEEL1: LITERATUUR... 4 HOOFDSTUK 1: De voedingsindustrie Definitie Korte historiek Structuur en kenmerken van de voedingsindustrie Samengevat HOOFDSTUK 2: Kwaliteit Definities Principes omtrent voedselkwaliteit Voedselveiligheid Samengevat HOOFDSTUK 3: Producenten en kwaliteitsmanagementsystemen van gewaarborgde kwaliteit Kwaliteitsmanagement Concepten of systemen voor kwaliteitscontrole Schema s van gewaarborgde kwaliteit Kosten-batenanalyse Samengevat HOOFDSTUK 4: Consumenten en informatiemanagementsystemen van gewaarborgde kwaliteit Consumententrends in de voedingssector Het keuzegedrag van de consumenten Food marketing Betalingsbereidheid of Willingness To Pay (WTP) Samengevat II

7 DEEL 2: JURIDISCH REFERENTIEKADER VOOR VOEDSELKWALITEIT HOOFDSTUK 5: Europese wetgeving Richtlijn 93/43/EEG, inzake levensmiddelenhygiëne Witboek over voedselveiligheid Leidraad voor de implementatie van het Witboek ( implementation guidance ) Verordening (EG) nr. 852/ Van boer tot bord Een Europees kwaliteitslabel voor de toekomst? HOOFDSTUK 6: Belgische wetgeving Koninklijk Besluit van 7 februari Wet houdende oprichting van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen, FAVV (4 februari 2000) Koninklijk Besluit betreffende autocontrole, meldingsplicht en traceerbaarheid in de voedselketen, 14 november HOOFDSTUK 7: Wetgeving in de praktijk De stappen in het overeenstemmingsproces De hindernissen in het overeenstemmingsproces Samengevat DEEL 3: ONDERZOEK IN VLEESVERWERKENDE ONDERNEMINGEN De bedrijven: Viangros en Charleroi Salaisons De visies op de voedingssector De visies op kwaliteitsmanagementsystemen De visies op informatiemanagementsystemen De visies op de wetgeving Samengevat ALGEMEEN BESLUIT BIBLIOGRAFIE...V BIJLAGEN...V III

8 LIJST MET FIGUREN Figuur 1: Structuur van de thesis 2 Figuur 2: Kwaliteitsdimensies en de verbonden kwaliteits-managementsystemen 25 IV

9 INLEIDING De interesse door zowel de overheid als door de consumenten voor voedselveiligheid en voedselkwaliteit is sinds de jaren 80 gestegen. Deze evolutie werd het laatste decennium versterkt door de opeenvolging van meerdere voedselcrisissen die de Europese en Belgische voedingsindustrie ondergingen (Andersen et al., 2005). Zo werd Europa in 1996 geteisterd door de gekke koeienziekte (Bovine Spongiform Encephalopathy, BSE), kende Nederland in 1997 de varkenspest, maakte België in 1999 de dioxinecrisis mee en een tijdelijke verbanning van producten van Coca Cola. Verder werden in Europa in 2001 meerdere gevallen van mond- en klauwzeer ontdekt en meer recentelijk maakte Europa de vogelgriep door (Grunert, 2002, Gellynck et al., 2006 en Luning et al., 2006). Onderzoek wees uit dat dergelijke voedselcrisissen in de eerste plaats op lange termijn schade kunnen toebrengen aan de marktvraag. In tweede instantie kan het de geloofwaardigheid van wetgevende instellingen en voedselbedrijven aantasten (Grunert, 2002). De reden hiervoor kan gevonden worden in het feit dat de voedingsindustrie van vandaag vraaggedreven is, waarbij de consumenten veel bewuster omgaan met hun consumptie van voedsel (Barendsz, 1998, Verhaegen, 2002 en Gellynck et al., 2006). Hierbij ontwikkelt zich een steeds kritischere consument met een grote vraag naar voedselveiligheid en voedselkwaliteit (Luning et al., 2002 en Verbeke, 2005) Uit voorgaande paragraaf blijkt dat innovatie in de voedingsindustrie noodzakelijk was. Om op de stijgende bekommernissen van de consument een antwoord te kunnen bieden, vond een evolutie plaats naar het waarborgen van kwaliteit, waarbij de inefficiëntie erkent wordt dat gepaard gaat met het wachten tot fouten, risico s of gevaren opduiken (Avermaete et al., 2002 en Davis et al., 2003). Het is dus van belang, zowel voor de overheid als voor de voedingsindustrie zelf, om preventief op te treden en een kader te creëren waarin fouten, risico s of gevaren op tijd onderschept worden en waarin corrigerende acties mogelijk zijn (Luning et al., 2002 en Davis et al., 2003). Deze evolutie van kwaliteitswaarborging draagt twee grote economische gevolgen in zich. In de eerste plaats zal de geloofwaardigheid van en het vertrouwen in de voedingsindustrie moeten opgebouwd worden ten aanzien van de consument. Hierin kan het ontstaan en het groeiend belang van informatiemanagementsystemen gekaderd worden waarbij food marketing een belangrijke plaats inneemt. Ten tweede kan vastgesteld worden dat ondernemingen en producenten in toenemende mate kwaliteitssystemen en schema s implementeren om zo de consumenten te overtuigen van de geleverde kwaliteit. Het invoeren van elk systeem gaat eveneens gepaard met economische aspecten. Zo moet bij informatiemanagementsystemen rekening gehouden worden met de betalingsbereidheid van de consument en bij kwaliteitsmanagementsystemen moet een kosten-batenanalyse opgemaakt worden. 1

10 Onderzoeksvraag en probleemstelling De onderzoeksvraag van deze thesis kan omschreven worden als Welke economische aspecten van gewaarborgde kwaliteit kunnen waargenomen worden in de voedingssector? In de voedingssector is het waarborgen van kwaliteit van essentieel belang. De vraag hierbij vanuit een economisch perspectief is hoe er door producenten getracht wordt om de voorwaarden die consumenten stellen betreffende productkwaliteit af te stemmen op de eigenschappen die door producenten aan hun producten meegegeven wordt. Methodologie Figuur 1, die een sterke vereenvoudiging van de realiteit schetst, geeft de structuur van deze thesis weer. Figuur 1: Structuur van de thesis DE VOEDINGSSECTOR LANDBOUW Grondstoffen VOEDINGINDUSTRIE Verwerking Producent RETAIL Verkoop Consument Kwaliteits- Managementsystemen Informatie- Managementsystemen Inputs: grondstoffen en goederen Feedback: vragen en beïnvloedende trends 2

11 In deel 1 van de thesis wordt alles binnen de ovaal van de voedingssector besproken. De invloed van de overheid zal in deel 2 behandeld worden. In het derde deel zal een toets met de realiteit plaatsvinden door onderzoek in de vleesverwerkende industrie. In deel 1 van de thesis, de literatuurstudie, zal dieper ingegaan worden op de voedingssector. Het eerste hoofdstuk zal de voedingssector als geheel behandelen waarin de geschetste structuur, zoals in figuur 1 weergegeven wordt, duidelijk zal worden. In het volgende hoofdstuk zullen de concepten voedselkwaliteit en voedselveiligheid gedefinieerd worden. Het derde hoofdstuk zal zich concentreren op de producenten en hoe zij kwaliteit wensen te waarborgen aan de hand van kwaliteitsmanagementsystemen. Tot slot zal nagegaan worden hoe consumenten geïnformeerd worden over die kwaliteit door middel van informatiemanagementsystemen. Er kan opgemerkt worden dat de voedingssector door de overheid en de wetgeving van deze laatste beïnvloed wordt. Hier zal dieper op ingegaan worden in het tweede deel van deze thesis. In hoofdstuk 5 wordt vooreerst de Europese wetgeving weergegeven. Vervolgens wordt dieper ingegaan op de Belgische wetgeving. In het slotstuk van dit deel, het zevende hoofdstuk, wordt de wetgeving getoetst aan de praktijk. In het derde deel van de thesis zal onderzoek plaatsvinden in de vleesdistributie waarbij onderzocht wordt hoe vleesverwerkende bedrijven het waarborgen van kwaliteit uitwerken. Deze thesis zal afgesloten worden met een algemeen besluit en enkele conclusies. Wanneer deze thesis gelezen wordt, moet evenwel rekening gehouden worden met enkele vereenvoudigingen die plaatsvonden ten opzichte van de realiteit. Zo wordt in de literatuurstudie van de voedingssector abstractie gemaakt van alle inputs die niet afkomstig zijn van de landbouw. Er wordt ook steeds uitgegaan van de gemiddelde consument, wanneer over consumenten gesproken wordt. De voedingssector is onderhevig aan meerdere invloeden dan enkel deze van de wetgever. Wanneer het juridisch referentiekader geschetst wordt, in deel 2 van de literatuurstudie, worden enkel de belangrijkste evoluties op wetgevend vlak weergegeven die noodzakelijk zijn om de naar voor gebrachte literatuur correct te kunnen kaderen. Tot slot zou kunnen gesteld worden dat wat betreft het onderzoekend gedeelte van deze thesis, het naar de toekomst toe aangewezen is om dit op meer uitgebreide schaal uit te voeren en eveneens aan te vullen met een kwantitatief onderzoek. 3

12 DEEL1: LITERATUUR Deel 1 van deze thesis beslaat een literatuurstudie waarin de voedingssector, en voornamelijk de voedingsindustrie uitgediept zal worden. Dit zal gebeuren aan de hand van vier hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk zal de voedingsindustrie geschetst worden in de context van de voedingssector. Vooreerst moet de voedingsindustrie gedefiniëerd worden en daarna wordt een korte historiek weergegeven. In het derde onderdeel komen de structuur met de landbouw, de verwerking en de retail aan bod evenals de typische kenmerken van de industrie. Tot slot wordt dit hoofdstuk kort samengevat. Het tweede hoofdstuk zal dieper ingaan op kwaliteit. Het is immers zeer belangrijk om die goed te definiëren, vandaar dat in het eerste onderdeel een overzicht gegeven wordt van meerdere kwaliteitsdefinities. Daarnaast worden enkele principes omtrent voedselkwaliteit weergegeven. Gezien het grote belang van voedselveiligheid om tot voedselkwaliteit te komen wordt hier het derde deel van het hoofdstuk aan gewijd. Om te besluiten wordt het hoofdstuk kort samengevat. Het derde hoofdstuk van de literatuur zal aandacht schenken aan kwaliteitsmanagementsystemen. Vooreerst wordt het begrip kwaliteitsmanagement toegelicht. Daarna komen drie concepten of systemen voor kwaliteitscontrole aan bod. Het zijn respectievelijk het HACCP-systeem, de ISOstandaarden en het Total Quality Management. In het derde onderdeel worden schema s voor gewaarborgde kwaliteit besproken. Er zal hierbij telkens een business-to-business schema en een business to consumer schema uitgediept worden. Gezien het voor ondernemingen economisch gezien interessant is om kosten-batenanalyse te maken betreffende het kwaliteitsmanagement, wordt dit aspect vervolgens uitgewerkt. Tot slot wordt het hoofdstuk kort samengevat. Het vierde en laatste hoofdstuk van de literatuurstudie wordt gewijd aan informatiemanagementsystemen. In het eerste en tweede onderdeel worden consumententrends en het keuzegedrag van de consumenten naar voor gebracht. Deze tonen de noodzakelijkheid aan van informatie. Food marketing beslaat vervolgens het volgende onderdeel en tracht op deze noodzaak een antwoord te bieden. Dit gebeurt door informatieverschaffing, labelling al dan niet met traceerbaarheidsinformatie en merken. Ook hier wordt een economisch aspect belicht, met name de betalingsbereidheid van de consumenten. Tot slot wordt het hoofstuk kort samengevat. 4

13 HOOFDSTUK 1: De voedingsindustrie In dit onderdeel wordt de voedingsindustrie, en bijgevolg het kader van deze thesis, beschreven. Vooreerst wordt de voedingsindustrie gedefinieerd. Vervolgens wordt een korte historiek geschetst. In het derde punt wordt dieper ingegaan op de structuur van de voedingssector waarin zal blijken hoe de voedingsindustrie dient gekaderd te worden in het groter geheel van de voedingssector. In dat derde onderdeel komen ook enkele de typische kenmerken van de voedingsindustrie aan bod. Tot slot wordt het hoofdstuk kort samengevat. 1.1 Definitie De voedingsindustrie wordt door de Europese Commissie (1993) als volgt gedefinieerd: [De voedingsindustrie is een] cluster van bedrijven dat grondstoffen, hoofdzakelijk afkomstig van de landbouw, transformeert in (voedings-)producten met als doelstelling het inspelen op, en het bevredigen van, de behoeften van de consument. In deze definitie ligt voornamelijk de nadruk op de transformatie van landbouwgoederen naar voedingsproducten voor de consumenten. De bedrijfstak die producten voortbrengt voor menselijke en dierlijke voeding, is de omschrijving die gehanteerd wordt door de Belgische federatie van de Voedingsindustrie. Hier staat de productie van voeding voor mens en dier centraal. De voedingsindustrie kan ook bekeken worden als het geheel van de voedsel-, drank- en tabakindustrie. Alle bedrijven die landbouwproducten verwerken en voedselproducten vervaardigen kunnen volgens deze benadering ondergebracht worden in de voedingsindustrie (Gellynck, 2002). De voedingsindustrie omvat bijgevolg een grote verscheidenheid aan activiteiten, waarvan het gemeenschappelijke element kan teruggevonden worden in het einddoel. Dit doel is de uiteindelijke voedselconsumptie (Audroing, 1995), waarbij getracht wordt de behoeften van de eindconsument te bevredigen (Verbeek et al., 2003). Het is ook vanuit deze optiek dat de voedingsindustrie in deze thesis benaderd zal worden. 5

14 1.2 Korte historiek De geschiedenis van de voedingsindustrie is in te delen in drie grote evolutiefasen. Tot het einde van de 19 de eeuw wordt gesproken van de pre-industriële fase, de industrialisatiefase vindt plaats rond het eerste driekwart van de 20 ste eeuw. Pas sinds de laatste 25 jaar van de 20 ste eeuw kan gesproken worden van de industriële maturiteitsfase (Verbeek et al., 2003). Tot de tweede helft van de 18 de eeuw leeft een grote meerderheid van de bevolking op het platteland, waarbij de landbouw, en eventuele andere activiteiten gericht zijn op het overleven van het gezin. Hier komt echter verandering in door demografische verschuivingen en ontwikkelingen in de landbouw (Vanhaute et al., 2005). De bevolkingsgroei is het resultaat van een hoog geboortecijfer en een laag sterftecijfer. Deze demografische wijziging is evenwel slechts mogelijk wanneer ook de landbouwopbrengsten uitbreiden. Dit wordt in onze gebieden toegewezen aan verbeteringen in de landbouw, intensievere veeteelt, een efficiënter bedrijfsbeheer maar vooral aan de introductie van nieuwe gewassen en nieuwe methodes van wisselbouw. Toch blijft in Vlaanderen en Brabant de landbouwproductie een familieaangelegenheid waarbij zelfvoorziening centraal staat. Echter door de stijging van de lasten en vooral door de explosieve groei van de pacht, wordt het commercialiseren van de eigen productie een noodzaak. De boer wordt er toe aangezet een deel van zijn productie op de markt te brengen, zelfs als dit voor zijn gezin tot onvoldoende levensmiddelen zou leiden. Op deze onvrijwillige manier ontstaan dan lokale en regionale markten met plaatselijke landbouwproducten. Deze markten creëren nieuwe lokale functies zoals kleinhandelaars en transporteurs, die als tussenpersonen optreden tussen de boer en de consument. Temeer omdat deze laatste zich steeds meer in de groeiende steden zal vestigen (Vanhaute et al., 2005). In deze evolutie zou het prille ontstaan van de voedingsindustrie kunnen gevonden worden waarbij de producerende boer zijn producten op de markt brengt, via meerdere schakels in de voedselketen. Deze producten worden door consumenten gevraagd en gekocht ten einde te voorzien in hun behoeftes. In de industriële fase is er een overgang waar te nemen van het ambachtelijke naar het industriële, waarbij de verwerking van producten overheerst. Hierin is de opkomst van internationale groepen en oligopolies te situeren (Verbeek et al., 2003). Tegelijk ondervindt de distributiesector een toenemend belang aan marketing en wordt ze geconfronteerd met een consument die vragende partij is naar meer diversiteit, smaak en kwaliteit. Deze laatste evolutie is mee ingegeven door het gestegen beschikbaar consumenteninkomen (Verbeek et al., 2003). Hier moet echter wel gewezen worden op de wet van Engel. Deze stelt voor basisproducten dat wanneer het inkomen stijgt de uitgaven voor voeding zullen stijgen. Deze laatste stijgen evenwel minder evenredig wanneer het normale goederen betreft. Het komt er voor de producenten dus op aan in te spelen op die specifieke vragen van diversiteit, smaak en kwaliteit van de consument. 6

15 Producenten gaan zich in de derde fase, de industriële maturiteitsfase, richten op efficiëntie, kostenbesparing en nieuwe groeimogelijkheden. Ondertussen moet ook rekening gehouden worden met een consument die peilt naar productiemethoden, veiligheid, kwaliteit en gezondheid. Het consumptiepatroon evolueert en wordt beïnvloed door het levensritme, de levensstijl en de wijzigende samenstelling van de bevolking (Verbeek et al., 2003). Bij gebrek aan tijd moeten maaltijden snel en gemakkelijk te bereiden zijn en tegelijk een rijkelijk smakenpallet bieden tegen een betaalbare prijs (EUFIC, 2002a). Door de stijgende afstand tussen grondstof en eindproduct in deze fase, worden maatregelen met betrekking tot voedselkwaliteit en voedselveiligheid belangrijk. 1.3 Structuur en kenmerken van de voedingsindustrie De voedingsindustrie is van essentieel belang, zoals in de piramide van Maslow wordt aangetoond, gezien het de mensen voorziet in één van de basisbehoeften, met name voeding. Ook vanuit een economische invalshoek is de voedingsindustrie uitermate belangrijk. De voedingsindustrie is op Europees niveau in termen van productiewaarde de grootste verwerkende nijverheid. Wat betreft de tewerkstelling staat ze op de tweede plaats en ze bekleedt de derde positie op het vlak van toegevoegde waarde. Verder levert ze een positieve bijdrage tot de Europese handelsbalans (Gellynck, 2002). Wanneer gekeken wordt op Belgisch niveau, kunnen gelijkaardige resultaten vastgesteld worden betreffende het belang voor de Belgische economie (Avermaete et al., 2002). De voedingsindustrie neemt in België, net zoals op Europees niveau, de tweede plaats in betreffende de tewerkstelling. Hier is vast te stellen dat brood & banket en de vleesindustrie voor ruim 45% van de werkgelegenheid instaan. Wanneer echter de productiewaarde van de voedingsindustrie beschouwd wordt, wordt waargenomen dat deze in België slechts een derde plaats heeft in de totale Belgische industrie. Toch zorgt de voedingsindustrie ook op nationaal niveau voor een overschot op de handelsbalans (Verbeek et al., 2003) Structuur van de voedingssector Wanneer de structuur van de voedingssector beschouwd wordt, kan eenvoudig gesteld worden dat de grondstoffen, die hoofdzakelijk afkomstig zijn van de landbouw, verwerkt worden in de voedingsindustrie en vervolgens op de markt voor consumenten gebracht worden. 7

16 a. De landbouw De basis voor de voedingsindustrie is, zoals aangetoond in het historische overzicht, terug te vinden in de landbouw. Ongeveer één derde van de input voor de voedingsindustrie is afkomstig van de landbouw (Gellynck, 2002). Bijgevolg is het duidelijk dat de voedingsindustrie en de landbouw sterk afhankelijk zijn van elkaar en elkaar eveneens wederzijds beïnvloeden. Hierdoor wordt de ketenbenadering bekomen waarin alle onderdelen van de voedingsindustrie, vanaf de boer tot de consument, met elkaar verbonden zijn. In de landbouw kunnen enkele opmerkelijke trends vastgesteld worden, die er voor zorgen dat de boeren nieuwe productietechnieken en marketingkanalen hanteren. Op deze wijze zal de landbouw zich anders positioneren in de voedingsindustrie. Een eerste trend zit vervat in het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (CAP, Common Agricultural Policy) dat er voor zorgt dat de prijzen een neerwaartse druk ondervinden (Vannoppen et al., 2004). Dit kent bijgevolg een negatieve weerslag op het inkomen van de boeren, hoewel de overheid intervenieert aan de hand van een directe inkomensondersteuning. Deze laatste kunnen hun inkomen slechts in beperkte mate opkrikken gezien de verzadiging van de voedselmarkten (Verhaegen, 2002) en de grote wetgevende druk die een verdere intensivering van de landbouw aan banden legt (Vannoppen et al., 2004). In dit kader wordt duidelijk dat boeren aangewezen zijn op nieuwe productietechnieken om hun inkomen te verhogen. Ten tweede kan opgemerkt worden dat de landbouw met een negatief imago kampt. Dit is zeker in Vlaanderen het geval, waar de publieke opinie de landbouw vooral als vervuilend en destructief beschouwt (Vannoppen et al., 2004). De vele voedselcrisissen zullen hier zeker toe bijgedragen hebben, alsook de groeiende afstand tussen boer en consument. Hier zullen boeren trachten op in te spelen door gebruik te maken van marketingkanalen om de consumenten te overtuigen van hun producten. Berry (2006) stelt in dit verband dat sommigen de techniek van on-farm selling de uitgelezen kans vinden om hun specialiteiten aan te bieden. Een laatste trend wijst op de toegenomen industrialisatie en het hieruit volgende verlies van appreciatie voor de werkzaamheden van de boer (Vannoppen et al., 2004). Een toegenomen concentratie en specialisatie wordt waargenomen ingevolge schaaleffecten, waardoor het aantal landbouwbedrijven daalt en de gemiddelde grootte van de bedrijven stijgt (Gellynck, 2002). Landbouwers zijn in deze vernieuwde landbouwstructuur aangewezen op nieuwe productietechnieken om competitief te blijven. 8

17 Naast deze trends wordt duidelijk dat wijzigingen in de voedingssector ook impact hebben op de landbouw. De boer wordt in stijgende mate geconfronteerd met de wetgeving en de vereisten ervan (Verhaegen, 2002). Ook is een verregaande samenwerking en integratie op het vlak van bijvoorbeeld hygiëne en voedselveiligheid op te merken (Verbeek et al., 2003). Deze aspecten wijzen op een eerste factor waarbij de voedingsindustrie een invloed heeft op de landbouw. De boer ondervindt namelijk een verlies van zijn autonomie. Een tweede effect gaat uit van een toegenomen concentratie in de voedingsindustrie waardoor de druk op de landbouwer vergroot. De boeren kunnen hierop reageren door zich te verenigen en samen te werken om op afdoende wijze hun onderhandelingspositie te versterken. Ook wordt de sector gedwongen om zich marktgerichter op te stellen en afspraken te maken met de voedingsindustrie (Gellynck, 2002). b. De verwerking Wanneer de grondstoffen aanwezig zijn, kan de voedingsindustrie overgaan tot de verwerking van deze basisproducten. De verwerking kan opgedeeld worden in twee categorieën: een primaire en een secundaire verwerking (Verbeek et al., 2003). In de eerste fase worden grondstoffen verwerkt tot intermediaire producten. Een klein deel hiervan is evenwel reeds bestemd voor eindconsumptie. Het overgrote deel van de tussenproducten wordt verder bewerkt en verwerkt tot samengestelde voedingsproducten in de tweede verwerkingsfase. Na die secundaire verwerking komen ook deze producten op de markt van de consumenten (Verbeek et al., 2003). Wanneer gekeken wordt naar de grote industrieën in Europa kan vastgesteld worden dat in Frankrijk en Nederland de eerste verwerking domineert, terwijl in het Verenigd Koninkrijk de secundaire verwerking primeert. In Duitsland zijn zowel de eerste als tweede verwerking sterk aanwezig in de voedingssector (Gellynck, 2002). De Belgische voedingsindustrie wordt in veel sectoren gedomineerd door een klein aantal grote ondernemingen, hoofdzakelijk buitenlandse multinationals. Deze worden omringd door een zeer groot aantal kleine en middelgrote ondernemingen (KMO s) die zich vooral richten op de locale markt (Gellynck, 2002). Op basis van een aantal criteria, met name aantal werknemers, omzet of balanstotaal, wordt vastgelegd of een onderneming al dan niet een KMO is (Richtlijn, 2003/361/EC). Verder kunnen de KMO s opgedeeld worden in drie soorten ondernemingen, de middelgrote, de kleine en de micro-ondernemingen. De middelgrote ondernemingen, dit zijn de grootste KMO s, 9

18 stellen tussen de 50 en 250 werknemers te werk, verwezenlijken een omzet van kleiner of gelijk aan 50 miljoen Euro of hebben een balanstotaal van kleiner of gelijk aan 43 miljoen Euro. Analoog kan gesteld worden voor de kleine ondernemingen dat ze tussen de 10 en 50 werknemers hebben en een omzet of een balanstotaal van maximaal 10 miljoen Euro realiseren. Het werknemersbestand van de kleinste KMO s, de micro-ondernemingen, is kleiner dan 10 en ze hebben een omzet of een balanstotaal van maximum 2 miljoen Euro (Richtlijn, 2003/361/EC). Voor België kan in de voedingsindustrie gewezen worden op de aanwezigheid van multinationals zoals Masterfoods of Nestlé. Wat betreft KMO s die voedsel verwerken, kan bijvoorbeeld het belang van streekproducten aangetoond worden. Deze organisatie binnen de verwerkende sectoren van de voedingsindustrie wordt beïnvloed door de omgeving waarbinnen de industrie opereert. Hier zijn trends zoals globalisering, technologische vooruitgang, overheidsbeleid en evoluerende consumentenverwachtingen vast te stellen. Deze zorgen bijgevolg voor een al dan niet intreden of uittreden van nieuwe bedrijven, voor fusies en overnames en voor de beslissing tot het uitbreiden of verleggen van productieactiviteiten (Gellynck, 2002). c. Retail Wanneer de grondstoffen verwerkt zijn tot finale consumptiegoederen, dan komen deze laatste terecht in de retail, waar de consument en zijn verlangens van primordiaal belang zijn. De retailers stellen bijgevolg de link voor tussen de voedingsproducerende bedrijven en de finale consumenten (Luning et al., 2002). Het is bijgevolg interessant om eerst vier grote algemene trends naar voor te brengen die zich voordoen bij de consumenten. In de eerste plaats is een spectaculaire stijging in de vraag naar do-it-for-me-food of convenience food op te merken. Hierbij wordt dan verwezen naar onder andere kant-en-klare maaltijden, diepvriesgerechten en afhaalmenu s (Sperber, 1998, Verbeek et al., 2003 en Wall, 2005). Dergelijke maaltijden hebben gemeen dat ze enerzijds gemakkelijk en snel zijn (Verbeek et al., 2003), maar anderzijds neemt de complexiteit van het voedingsproduct toe (Luning et al., 2002). Deze eerste trend is toe te schrijven aan de wijzigende rol van de man en de vrouw in de samenleving, het toegenomen levensritme, de gewijzigde levensstijl en de vergrijzing van de bevolking (Verbeek et al., 2003, Atkins et al., 2001 en Fearne et al., 1996). Een tweede trend is de vraag naar superieure smaak en gesofisticeerd voedsel. De consument gaat hier op zoek naar een rijkelijk smakenpallet, waarbij de appreciatie voor de buitenlandse keuken stijgt. Deze evolutie is volgens Verbeek et al. (2003) vooral een gevolg van de toegenomen mobiliteit van de mensen, de gestegen technologiegraad in de voedingsindustrie en het groter beschikbaar inkomen 10

19 (Blaylock et al., 1999). De verkleuring van de samenleving kan hier misschien ook toe bijdragen, gezien allochtonen hun eetcultuur en smaken introduceren in de huidige maatschappij. De derde trend kan gevonden worden in de vraag naar een meer uitgebalanceerde en gezondere voeding (Andersen et al., 2005). Dit valt dan te koppelen aan een grotere bewustwording wat betreft de voeding (Luning et al., 2002). Met uitgebalanceerde voeding wordt gedoeld op zowel de hoeveelheden als op de diversiteit. De consument heeft zowel oog voor de hoeveelheid voedsel die hij consumeert als voor de variatie bij wat hij eet (Verbeek et al., 2003 en Andersen et al., 2005). De retailers zullen hier bijgevolg moeten op inspelen door hun assortiment op een voldoende en kwalitatieve manier uit te breiden. Hierbij mogen ze evenwel het gezondheidsaspect niet uit het oog verliezen, gezien de consument op zoek is naar voedsel met natuurlijke, gezonde en onschadelijke bestanddelen (Vannoppen et al.,2004). In het licht van deze evolutie kan de vraag naar light- en bioproducten gesitueerd worden. In 2004 kocht 69 procent van de Belgen minstens 1 keer een biologisch versproduct (www.bioforum.be). In 2005 kon een stijgend aantal gezinnen, dat bioproducten koopt, vastgesteld worden (www.vilt.be). Ondanks deze positieve cijfers beslaat het marktaandeel van biologische versproducten in de totale gezinsbestedingen slechts 1.5 procent (Van Bellegem, 2006). Wanneer de omzet van de bioproductie uitgezet wordt ten opzichte van de totale verwerkende sector, kan de kleinschaligheid van de bioproductie opgemerkt worden. Deze bedraagt slechts 0.34 procent van de totale omzet van de verwerkende sector (www.vilt.be). Toch blijkt dat de retailers deze markt van bioproducten niet links hebben laten liggen, daar 60 procent van de omzet van biologische versproducten gerealiseerd wordt via supermarkten. Een voorbeeld hiervan is terug te vinden bij Delhaize, die als eerste biologische producten opnam in haar assortiment. In 1997 introduceerde ze zelfs een bio Delhaize label (persbericht Delhaize, 1 juni 2005). In maart 2007 ging Delhaize nog een stap verder door het introduceren van De gezonde wandeling in haar winkels. Op deze manier tracht ze de consument te voorzien van informatie en promoties omtrent gezonde voeding en wordt deze bijgevolg geholpen bij het uitzoeken van uitgebalanceerde en gezondere voeding (Belga Press Release, 12 maart 2007). Gezien de voedselproductie steeds complexer wordt en verder van de consument staat, heeft deze laatste weinig kennis en inzicht in de voedingsindustrie. Dit leidt dan tot een vierde trend, die een toenemende onzekerheid (Vannoppen et al., 2004) en een kritischere consument inhoudt (Luning et al., 2002 en Verbeke, 2005). Deze trend werd verder in de hand gewerkt door de verschillende voedselcrisissen. De vraag naar voedingskwaliteit en voedselveiligheid vloeit uit deze laatste trend voort. In de volgende hoofdstukken zal blijken dat de retailers hierop proberen in te spelen aan de hand van kwaliteitsmanagementsystemen en informatiemanagementsystemen. Zo zullen ze kwaliteitsstandaarden implementeren en de transparantie verhogen door middel van certificaten of labels (Gellynck et al., 2006). Er kan eveneens opgemerkt worden dat ook de overheid op die 11

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

FAQ. 2. Op wie heeft de Europese Verordening 183/2005 betrekking?

FAQ. 2. Op wie heeft de Europese Verordening 183/2005 betrekking? FAQ 1. Waaruit bestaat de Europese Verordening 183/2005? Deze nieuwe Verordening bepaalt de voorschriften voor diervoederhygiëne. Alle verschillende activiteiten in de diervoederketen worden onderverdeeld

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen PB 07 FAQ (G-019) REV 3 2009-1/9 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FAQ - Gids voor het ontwikkelen van autocontrolesystemen bij de productie van voedingsmiddelen in de sectoren:

Nadere informatie

Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste. Juni 2013. Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg

Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste. Juni 2013. Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg De Belgische Voedingsindustrie Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste Juni 2013 Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg Tervurenlaan 168 bus 2 1150 Brussel +32-2-219-11-74

Nadere informatie

Omzendbrief met betrekking tot de toelating en erkenning voor hoevezuivelproducenten en het gebruik van de autocontrolegidsen

Omzendbrief met betrekking tot de toelating en erkenning voor hoevezuivelproducenten en het gebruik van de autocontrolegidsen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief met betrekking tot de toelating en erkenning voor hoevezuivelproducenten en het gebruik van de autocontrolegidsen Referentie PCCB/S3/EME/1136184

Nadere informatie

Juli 2012. Update cijfers extreme groeiers in Vlaanderen

Juli 2012. Update cijfers extreme groeiers in Vlaanderen Juli 2012 Update cijfers extreme groeiers in Vlaanderen Evolutie extreme groeiers periode 2004 2007 1 Vanuit een beleidsstandpunt is het verkrijgen en verankeren van meer en meer succesvolle groeiondernemingen

Nadere informatie

VOEDSELVERLIES, EEN PROBLEEM VAN IEDEREEN

VOEDSELVERLIES, EEN PROBLEEM VAN IEDEREEN VOEDSELVERLIES, EEN PROBLEEM VAN IEDEREEN FEVIA - Federatie Voedingsindustrie vzw Kunstlaan 43 1040 Brussel VOEDSELVERLIES, EEN PROBLEEM VAN IEDEREEN We gooien met z n allen teveel voedsel weg. De cijfers

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1: MERKEN & STRATEGISCH MERKENMANAGEMENT

HOOFDSTUK 1: MERKEN & STRATEGISCH MERKENMANAGEMENT HOOFDSTUK 1: MERKEN & STRATEGISCH MERKENMANAGEMENT 1 INTRODUCTIE H:1 Een merk is in de eerste plaats een product. Een product is fysiek, een service, winkel, persoon, organisatie, plaats of een idee. Een

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO)

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Prof. Hans Crijns Impulscentrum Groeimanagement 1. Inleiding Dit is de eerste editie van de Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) een overzicht van de trends in ondernemingsgroei

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen PB 07 FAQ (G-019) REV 2 2009-1/10 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FAQ - Gids voor het ontwikkelen van autocontrolesystemen bij de productie van voedingsmiddelen in de sectoren:

Nadere informatie

DOSSIER ERKEND VERKOOPPUNT HOEVEPRODUCTEN

DOSSIER ERKEND VERKOOPPUNT HOEVEPRODUCTEN DOSSIER ERKEND VERKOOPPUNT HOEVEPRODUCTEN Dossier Erkend Verkooppunt Hoeveproducten 1. WAT ZIJN HOEVEPRODUCTEN? 2. HET LABEL ERKENDE VERKOOPPUNTEN HOEVEPRODUCTEN 3. HOEVEVERKOOP IN CIJFERS 4. CONTACTPERSOON

Nadere informatie

Dit document is gebaseerd op het business plan van het Agentschap en de waarden opgenomen in de gidsen.

Dit document is gebaseerd op het business plan van het Agentschap en de waarden opgenomen in de gidsen. TECHNISCHE SPECIFICATIE VOOR HET BEPALEN VAN HET AANTAL MANDAGEN EN VAN DE FREQUENTIE BIJ AUDITS IN HET KADER VAN DE VALIDATIES VAN AUTOCONTROLESYSTEMEN Versie 14-12-07 I. INLEIDING De bedoeling van dit

Nadere informatie

NOOD AAN ONTWIKKELING VAN MENU'S MET STREEK- EN HOEVEPRODUCTEN IN RUST EN VERZORGINGSCENTRA

NOOD AAN ONTWIKKELING VAN MENU'S MET STREEK- EN HOEVEPRODUCTEN IN RUST EN VERZORGINGSCENTRA Prof. Dr. Xavier Gellynck & Ir. Sara De Pelsmaeker Universiteit Gent, Vakgroep Landbouweconomie, Afd. Agri-Food Marketing & Ketenmanagement NOOD AAN ONTWIKKELING VAN MENU'S MET STREEK- EN HOEVEPRODUCTEN

Nadere informatie

Het verbinden van boer en burger leidt tot bewustere keuzes van consumenten José Aalders 101857

Het verbinden van boer en burger leidt tot bewustere keuzes van consumenten José Aalders 101857 Verbinden van boer en burger als strategie voor een duurzaam voedselsysteem Het verbinden van boer en burger leidt tot bewustere keuzes van consumenten Ve José Aalders 101857 Verbinden van boer en burger

Nadere informatie

Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste. Mei 2013. Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg

Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste. Mei 2013. Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg De Belgische Voedingsindustrie Rapport samengesteld door: Lilong Mei Tom Vansteenkiste Mei 2013 Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg Tervurenlaan 168 bus 2 1150 Brussel +32-2-219-11-74

Nadere informatie

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw B R U S S E L, 22 s e p t e m b e r 2014 Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw De coöperatieve bank Crelan steunt innovatie in de landbouw via leerstoel aan

Nadere informatie

Rapport samengesteld door: Jolanda van Essen. Tom Vansteenkiste. Januari 2016. Tervurenlaan 168 bus 2. 1150 Brussel

Rapport samengesteld door: Jolanda van Essen. Tom Vansteenkiste. Januari 2016. Tervurenlaan 168 bus 2. 1150 Brussel De Belgische Voedingsindustrie 2016 Rapport samengesteld door: Jolanda van Essen Tom Vansteenkiste Januari 2016 Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg Tervurenlaan 168 bus 2 1150 Brussel

Nadere informatie

Algemene inleiding Reclame is vandaag de dag niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Bekende producenten brengen hun producten en diensten onder de aandacht van het grote publiek via verschillende

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE Studie in opdracht van Fevia Inhoudstafel Algemene context transport voeding Enquête voedingsindustrie Directe

Nadere informatie

Saxionstudent.nl Blok1

Saxionstudent.nl Blok1 Samenvatting eindopdracht Trends en ontwikkelingen op consumentenniveau Macro In dit eind rapport hebben we de navigatiesystemen markt in kaart gebracht. In de macro, meso en micro omgevingen hebben we

Nadere informatie

Varkensproduktie Wat komt morgen - Nationale vereisten, internationale uitdagingen - Agrivaknet 15.10.2015, Erp

Varkensproduktie Wat komt morgen - Nationale vereisten, internationale uitdagingen - Agrivaknet 15.10.2015, Erp Varkensproduktie Wat komt morgen - Nationale vereisten, internationale uitdagingen - Agrivaknet 15.10.2015, Erp Dr. Wilhelm Jaeger (Abteilung Landwirtschaft) Onderwerpen Concerngeschiedenis en concernfilosofie.

Nadere informatie

Frans Verhees 1 en Stef Beerens 2

Frans Verhees 1 en Stef Beerens 2 Frans Verhees 1 en Stef Beerens 2 1 Universitair docent, Marktkunde en Consumentengedrag Wageningen University 2 Green Communicatie Met dank aan: Market Probe, het marktonderzoekbureau met strategische

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Inleiding Het spel Algemeen doel van het spel

Inleiding Het spel Algemeen doel van het spel Brochure Inleiding Boerenbusiness van grond tot mond, is ontwikkeld door jonge vrijwilligers van verschillende kinderboerderijen in Vlaanderen. Ze verdiepten zich in het thema Voedsel, ontwikkelden er

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N Handelspraktijken Voorv. Prod. A03 Brussel, 23.09.2008 MH/AB/LC A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT TOT OMZETTING VAN DE RICHTLIJN 2007/45/EG

Nadere informatie

De noodzaak van het statuut van bijproducten voor de voedingsindustrie

De noodzaak van het statuut van bijproducten voor de voedingsindustrie De noodzaak van het statuut van bijproducten voor de voedingsindustrie 4 de Vlaamse afval- en materialencongres 06.04.11 Inhoud Voorstelling FEVIA / voedingsindustrie Voedingscyclus Huidige situatie Art

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen in de voedselketen

Trends en ontwikkelingen in de voedselketen Trends en ontwikkelingen in de voedselketen Eisen van consumenten, kansen voor ondernemers Dik Goorhuis Economielezing 2 juni 2015: Voedsel voor de economie, kansen voor ondernemers CV Dik Goorhuis 25

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2009

Digitale (r)evolutie in België anno 2009 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 9 februari Digitale (r)evolutie in België anno 9 De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 71% van de huishoudens in

Nadere informatie

Kansendossier Biologische producten en landbouw. België

Kansendossier Biologische producten en landbouw. België Kansendossier Biologische producten en landbouw België Biologische producten en landbouw in België De vraag naar bioproducten zit in België al enkele jaren in de lift en blijkt bovendien bijzonder crisisbestendig.

Nadere informatie

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid?

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? vbo-analyse Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? September 2014 I Raf Van Bulck 39,2% II Aandeel van de netto toegevoegde waarde gegenereerd door bedrijven dat naar

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Mei 212 Jan van Nispen Inleiding De start van de financiële crisis ligt nu al enkele jaren achter ons, maar in 211 voelden we nog steeds de

Nadere informatie

Brussel en omgeving, België

Brussel en omgeving, België ondernemersmissie België Trends in de voedingssector 23 & 24 Mei 2016 Van Bio tot Duurzaam Kosten: 150 ( bij gebruik SIB voucher*) 1.650 (zonder gebruik SIB voucher) bedragen zijn incl. reis en verblijf

Nadere informatie

Samen Ondernemen met de Natuur

Samen Ondernemen met de Natuur Samen Ondernemen met de Natuur Henk Gerbers Kleinschalig maakt gelukzalig, of is bulk beter? Naar een Voedselbeleid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Verhaal over Ondernemen

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004 STUDIE NAAR DE RELEVANTIE VAN MISSION STATEMENTS IN VLAAMSE

Nadere informatie

Hoog tijd voor een écht duurzame landbouw

Hoog tijd voor een écht duurzame landbouw nnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnn... Hoog tijd voor een écht duurzame landbouw een visie over de hervormingen in de landbouw Oktober 2013 nnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnn... Inleiding Landbouwbeleid heeft grote invloed op

Nadere informatie

Governance voor duurzamer wonen en bouwen: ervaringen, lessen en toekomstpistes

Governance voor duurzamer wonen en bouwen: ervaringen, lessen en toekomstpistes Governance voor duurzamer wonen en bouwen: ervaringen, lessen en toekomstpistes Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent www.steunpunttrado.be Omschrijving van het onderzoek Bijdrage

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

HOOFDSTUK 14: MERKEN BEHEREN OVER GEOGRAFISCHE GRENZEN EN MARKTSEGMENTEN

HOOFDSTUK 14: MERKEN BEHEREN OVER GEOGRAFISCHE GRENZEN EN MARKTSEGMENTEN HOOFDSTUK 14: MERKEN BEHEREN OVER GEOGRAFISCHE GRENZEN EN MARKTSEGMENTEN 1 INTRODUCTIE H:14 Er zijn diverse factoren die bedrijven aansporen om producten en diensten buiten de eigen thuismarkt te verkopen.

Nadere informatie

van de voedselketen 22-01-2010

van de voedselketen 22-01-2010 Indicatoren ter ontwikkeling van een barometer voor de veiligheid van de voedselketen 22-01-2010 Prof. dr. ir. Mieke Uyttendaele (SciCom) Labo levensmiddelenmicrobiologie en -conservering Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen

Nadere informatie

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis November 2012 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL

Examenopgaven VMBO-GL en TL Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID CSE GL EN TL NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID VBO-MAVO-D Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen

Nadere informatie

Internationaal dierenwelzijnsbeleid

Internationaal dierenwelzijnsbeleid Internationaal dierenwelzijnsbeleid Stand: februari 2016 Onze visie Eenvoud, verantwoord, betrouwbaar: al meer dan 100 jaar ligt koopmanschap ten grondslag aan het succes van ALDI. Een belangrijke voorwaarde

Nadere informatie

Doc. nr. E2:90---C36 Brussel, 30.3.1999 A D V I E S. over

Doc. nr. E2:90---C36 Brussel, 30.3.1999 A D V I E S. over Doc. nr. E2:90---C36 Brussel, 30.3.1999 MH/AB/IG/LC A D V I E S over EEN VOORONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE ETIKETTERING VAN VOORVERPAKTE VOEDINGSMIDDELEN (bekrachtigd door de Hoge Raad

Nadere informatie

Omzendbrief met betrekking tot de traceerbaarheid bij het verzenden van levensmiddelen van dierlijke oorsprong.

Omzendbrief met betrekking tot de traceerbaarheid bij het verzenden van levensmiddelen van dierlijke oorsprong. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief met betrekking tot de traceerbaarheid bij het verzenden van levensmiddelen van dierlijke oorsprong. Referentie PCCB/S2/GDS/891700

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis 1) Onderwerp 1) Voedsel en dranken uit de organische voedingsproducten en geproduceerd op een milieuvriendelijke wijze EN / OF 2) Voedsel en dranken die een eerlijke

Nadere informatie

VERNIEUWING EN BESTUURLIJKE TRANSPARANTIE!

VERNIEUWING EN BESTUURLIJKE TRANSPARANTIE! Provinciale Staten verkiezingen Noord-Holland TIJD VOOR VERNIEUWING EN BESTUURLIJKE TRANSPARANTIE! PARTIJOVERSCHRIJDEND SAMENWERKEN Vanuit de Vrouwen Partij kiezen wij ervoor om met de thema s gelijke,

Nadere informatie

FAQ - Gids voor de invoering van een autocontrolesysteem voor de brood- en banketbakkerij in de sector transformatie

FAQ - Gids voor de invoering van een autocontrolesysteem voor de brood- en banketbakkerij in de sector transformatie PB 07 FAQ (G-026 B2B) REV0 2014-1/7 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FAQ - Gids voor de invoering van een autocontrolesysteem voor de brood- en banketbakkerij in de sector transformatie

Nadere informatie

Het principe van de sociale voorkeur

Het principe van de sociale voorkeur Vragen naar: Sébastien Pereau E-mail: Sebastien.Pereau@mi-is.be Tel : 02 508 86 81 Fax : 02 508 86 72 http://socialeconomy.fgov.be Ons kenmerk Datum laatste wijziging ESE/30/2 donderdag 24 mei 2007 Betreft:

Nadere informatie

Effectmeting bij kinderen, ouders, leerkrachten en directie van smaakklassen

Effectmeting bij kinderen, ouders, leerkrachten en directie van smaakklassen Effectmeting bij kinderen, ouders, leerkrachten en directie van smaakklassen Vakgroep Landbouweconomie Prof. Dr. Xavier Gellynck Dr. Hans De Steur Ir. Sara De Pelsmaeker Universiteit Gent Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen

Nadere informatie

De Belgische markt voor Babyartikelen 2012

De Belgische markt voor Babyartikelen 2012 De Belgische markt voor Babyartikelen 2012 Rapport samengesteld door: Tom Vansteenkiste Tim Hegeman Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg Tervurenlaan 168 bus 2, 1150 Brussel T +32

Nadere informatie

NCAE. Toelichting handelsnormen voor eieren - verzamelaars november 2013

NCAE. Toelichting handelsnormen voor eieren - verzamelaars november 2013 1 TOELICHTING HANDELSNORMEN VOOR EIEREN VERZAMELAARS Inhoud 1 Algemeen 2 Vergunning / registratie 3 Ontvangst, transportverpakking, begeleidend document eieren 4 Intraverkeer van eieren 5 Merken van de

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 23.5.2008 COM(2008) 314 definitief 2008/0097 (CNS) Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EG) nr. 834/2007 inzake de

Nadere informatie

Brussel, COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 09 / 2007 van 21 maart 2007

Brussel, COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 09 / 2007 van 21 maart 2007 KONINKRIJK BELGIE Brussel, Adres : Hoogstraat, 139, B-1000 Brussel Tel.: +32(0)2/213.85.40 E-mail : commission@privacycommission.be Fax.: +32(0)2/213.85.65 http://www.privacycommission.be COMMISSIE VOOR

Nadere informatie

BELAC, HET BELGISCH ACCREDITATIESYSTEEM ALGEMENE INFORMATIE EN PRAKTISCHE INLICHTINGEN

BELAC, HET BELGISCH ACCREDITATIESYSTEEM ALGEMENE INFORMATIE EN PRAKTISCHE INLICHTINGEN BELAC 7-01 Rev 15-2016 BELAC, HET BELGISCH ACCREDITATIESYSTEEM ALGEMENE INFORMATIE EN PRAKTISCHE INLICHTINGEN De versies van documenten van het managementsysteem van BELAC die beschikbaar zijn op de website

Nadere informatie

ǫ P a g 1 in / 5 a Juni 2016

ǫ P a g 1 in / 5 a Juni 2016 Pagina 1/5 Juni 2016 Introductie De Autoriteit Consument en Markt (ACM) bevordert kansen en keuzes voor bedrijven en consumenten. ACM verbetert concurrentie door te vechten tegen oneerlijke concurrentie

Nadere informatie

Loont kiezen voor Cleantech innovatie?

Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Investeren in Cleantech biedt de mogelijkheid om economische meerwaarde te creëren in combinatie met milieuvoordelen. Een Cleantech productiemodel dient in staat

Nadere informatie

De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in

De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in De biobestedingen groeiden in 2014 verder door terwijl de totale voedingsbestedingen voor het eerst sinds jaren daalden. Ruim negen op de tien

Nadere informatie

Country factsheet - April 2016. België

Country factsheet - April 2016. België Country factsheet - April 2016 België Inhoud Inleiding 3 Wat kopen de Belgische klanten online? 4 Populaire betaalmethodes 4 Populaire leveringsmethodes 5 Populaire online platformen 5 Over de grenzen

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 1-6 Europese economische samenwerkingsverbanden en economische samenwerkingsverbanden

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 1-6 Europese economische samenwerkingsverbanden en economische samenwerkingsverbanden COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 1-6 Europese economische samenwerkingsverbanden en economische samenwerkingsverbanden De Europese Ministerraad hechtte op 25 juli 1985 zijn goedkeuring

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief met betrekking tot erkenning-/registratievoorwaarden van opslagbedrijven van dierlijke bijproducten en afgeleide producten die niet

Nadere informatie

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1. Het landbouwdossier Het feit dat Westerse landbouwproducten de lokale markten in het Zuiden verstoren.

Nadere informatie

Marketingplan. HAK Appelmoes. Opdrachtgever: Datum: 05/01/2010. Dhr. H.H. van Nieuwenhuijze. Inge van Wanrooij Caroline Krouwel

Marketingplan. HAK Appelmoes. Opdrachtgever: Datum: 05/01/2010. Dhr. H.H. van Nieuwenhuijze. Inge van Wanrooij Caroline Krouwel Appelmoes Opdrachtgever: Plaats: Tilburg Datum: 05/01/2010 Docent: Groep 13: Dhr. H.H. van Nieuwenhuijze Marianne Sebregts Inge van Wanrooij Caroline Krouwel Inhoudsopgave 1. Algemeen... 3 2. Analyse...

Nadere informatie

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P. MARICA BIJ DE OPENING VAN HET CONGRES DUURZAME ONTWIKKELING OP DONDERDAG 29 MEI 2008 Collega ministers, overige hoogwaardigheidsbekleders,

Nadere informatie

De biobestedingen groeien stevig door in 2015

De biobestedingen groeien stevig door in 2015 De biobestedingen groeien stevig door in 2015 De biomarkt deed het vorig jaar uitstekend. De bestedingen van biologische producten groeiden in 2015 met 18%. De groei was het sterkst in Brussel. Het totaal

Nadere informatie

FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN

FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN 22 MAART 2013. - Ministerieel besluit betreffende de van de toepassingsmodaliteiten van de en de traceerbaarheid

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagement theoretisch kader

Kwaliteitsmanagement theoretisch kader 1 Kwaliteitsmanagement theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1 1. Kwaliteitsmanagement Kwaliteitsmanagement richt zich op de kwaliteit organisaties. Eerst wordt het begrip

Nadere informatie

Logistiek management in de gezondheidszorg

Logistiek management in de gezondheidszorg Katholieke Universiteit Leuven Faculteit Geneeskunde Departement Maatschappelijke Gezondheidszorg Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap Master in management en beleid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD STUK 459 (2011-2012) Nr. 1 VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD ZIT TING 2011-2012 17 NOVEMBER 2011 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Elke ROEX betreffende het waarborgen van het recht op kinderopvang

Nadere informatie

General Food Law. T&T, meldplicht en aansprakelijkheid definitieve interpretatie EU. d.d. 25 en 27 januari 2005. Anneke van de Kamp

General Food Law. T&T, meldplicht en aansprakelijkheid definitieve interpretatie EU. d.d. 25 en 27 januari 2005. Anneke van de Kamp General Food Law T&T, meldplicht en aansprakelijkheid definitieve interpretatie EU d.d. 25 en 27 januari 2005 Anneke van de Kamp Afdelingshoofd Voedsel en Voeding Hoofdproductschap Akkerbouw Inhoud Wat

Nadere informatie

Samen werken aan voedselveiligheid

Samen werken aan voedselveiligheid Samen werken aan voedselveiligheid Een eerste kennismaking Roel Robbertsen, voorzitter SecureFeed Jaarvergadering Comité van Graanhandelaren Rotterdam, 20-11-2014 Inhoud presentatie Wie en wat is SecureFeed

Nadere informatie

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN Integrale versie 2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN In vergelijking met de vorig jaar gepubliceerde reeksen 2 over de kapitaalgoederenvoorraad (KGV) en de afschrijvingen zijn er drie methodologische aanpassingen

Nadere informatie

ADVIES VAN HET BIPT BETREFFENDE DE OPERATOREN MET EEN STERKE POSITIE OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE.

ADVIES VAN HET BIPT BETREFFENDE DE OPERATOREN MET EEN STERKE POSITIE OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE. ADVIES VAN HET BIPT BETREFFENDE DE OPERATOREN MET EEN STERKE POSITIE OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE. 02/02/2001 INLEIDING 1. Het artikel 7 van Richtlijn 97/33/EG van het Europees Parlement en

Nadere informatie

Zaak Nr IV/M.1262 - CEBECO / PLUKON. VERORDENING (EEG) nr. 4064/89 CONCENTRATIEPROCEDURE. Artikel 6, lid 1, sub b : GEEN BEZWAAR datum : 24/09/1998

Zaak Nr IV/M.1262 - CEBECO / PLUKON. VERORDENING (EEG) nr. 4064/89 CONCENTRATIEPROCEDURE. Artikel 6, lid 1, sub b : GEEN BEZWAAR datum : 24/09/1998 NL Zaak Nr IV/M.1262 - CEBECO / PLUKON Alleen de Nederlandse tekst is beschikbaar en authentiek. VERORDENING (EEG) nr. 4064/89 CONCENTRATIEPROCEDURE Artikel 6, lid 1, sub b : GEEN BEZWAAR datum : 24/09/1998

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-MAVO-C

Examenopgaven VMBO-MAVO-C Examenopgaven VMBO-MAVO-C 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een samenvattingsopdracht.

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Inhoudsopgave I. BASISREGELS. A. Substantiële regels

Inhoudsopgave I. BASISREGELS. A. Substantiële regels Inhoudsopgave I. BASISREGELS A. Substantiële regels Verord. (EG) nr. 178/2002 E.P. en de Raad 28 JANUARI 2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving,

Nadere informatie

Een marketingplan in twaalf stappen

Een marketingplan in twaalf stappen Reekx is gespecialiseerd in het adviseren van organisaties en detacheren van specialisten op het gebied van het efficiënt managen van informatiestromen. Kijk op onze website www.reekx.nl voor actuele informatie

Nadere informatie

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2 2 1.1. WAAROM DIT HANDBOEK? Internationale mobiliteit wordt steeds meer een absolute noodzaak op een arbeidsmarkt waar een sterke vraag heerst naar meer flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Een van de

Nadere informatie

EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL LANDBOUW EN PLATTELANDSONTWIKKELING. INTERPRETATIENOTA Nr. 2015-01

EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL LANDBOUW EN PLATTELANDSONTWIKKELING. INTERPRETATIENOTA Nr. 2015-01 EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL LANDBOUW EN PLATTELANDSONTWIKKELING Directoraat I. Landbouwwetgeving en procedures I.1. Landbouwwetgeving; vereenvoudiging Datum van verspreiding 8.7.2015 INTERPRETATIENOTA

Nadere informatie

Samenvatting Brancherapport 2010.

Samenvatting Brancherapport 2010. Samenvatting Brancherapport 2010. De basis van dit rapport wordt gevormd door face-to-face interviews met ervaringsdeskundigen en een groot kwantitatief onderzoek onder meer dan 4.674 marketeers in Nederland

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

N Handelsprakt. - Allergenen A2 Brussel, 28 januari 2013 MH/EDJ/AS 697-2013 ADVIES. over

N Handelsprakt. - Allergenen A2 Brussel, 28 januari 2013 MH/EDJ/AS 697-2013 ADVIES. over N Handelsprakt. - Allergenen A2 Brussel, 28 januari 2013 MH/EDJ/AS 697-2013 ADVIES over DE UITVOERING IN BELGISCH RECHT VAN ARTIKEL 44 VAN DE VERORDENING NR. 1169/2011 VAN 25 OKTOBER 2011 BETREFFENDE DE

Nadere informatie

BioWanze De nieuwe generatie

BioWanze De nieuwe generatie BioWanze De nieuwe generatie BioWanze in het kort De grootste producent van bio-ethanol in België met een jaarlijkse capaciteit van maximum 300.000 m³ bio-ethanol. Het nieuwe generatie proces verzekert

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU De Europese Unie mikt hoog Europese Commissie Landbouw en plattelandsontwikkeling Bijdrage van het landbouwbeleid Het GLB biedt landbouwers een aantal stimuli

Nadere informatie

Structurele ondernemingsstatistieken

Structurele ondernemingsstatistieken 1 Structurele ondernemingsstatistieken - Analyse Structurele ondernemingsstatistieken Een beeld van de structuur van de Belgische economie in 2012 en de mogelijkheden van deze databron De jaarlijkse structurele

Nadere informatie

FARMACIJFERS 2014. De geneesmiddelenindustrie in België : een vector voor groei. De kerncijfers

FARMACIJFERS 2014. De geneesmiddelenindustrie in België : een vector voor groei. De kerncijfers FARMACIJFERS 214 De geneesmiddelenindustrie in België : een vector voor groei De kerncijfers Verantwoordelijke uitgever : Catherine Rutten voor pharma.be, Algemene Vereniging van de Geneesmiddelenindustrie

Nadere informatie

ALFA-BETA. naar 66.075 m 2. De 5 nieuwe winkels die in 2000 hun deuren openden, zijn gesitueerd in Athene en de voorsteden van de Griekse hoofdstad.

ALFA-BETA. naar 66.075 m 2. De 5 nieuwe winkels die in 2000 hun deuren openden, zijn gesitueerd in Athene en de voorsteden van de Griekse hoofdstad. ALFA-BETA In heeft Alfa-Beta een belangrijke stap gezet in zijn groei door het bereiken van een overeenkomst over de overname van Trofo, de zesde grootste voedingsdistributeur in Griekenland. Nadat deze

Nadere informatie

KIEN - Event. De E-installateur, de veranderende markt en het belang van institutionele innovatie.

KIEN - Event. De E-installateur, de veranderende markt en het belang van institutionele innovatie. KIEN - Event De E-installateur, de veranderende markt en het belang van institutionele innovatie. Prof. dr. Koen Vandenbempt (Universiteit Antwerpen, België) Gent, 21 juni 2013 1 2 jaar KIEN De veranderende

Nadere informatie

ALTERNATIEVE EIWITBRONNEN : SAMENVATTING IDEEËN BRAINSTORM

ALTERNATIEVE EIWITBRONNEN : SAMENVATTING IDEEËN BRAINSTORM ALTERNATIEVE EIWITBRONNEN : SAMENVATTING IDEEËN BRAINSTORM Aan de bedrijven werden 6 vragen gesteld voor deze brainstorm. De eerste vraag was individueel en overkoepelend, en hiervan werd ook een schema

Nadere informatie