HOOFDSTUK 8 Kwaliteit bij OAO

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HOOFDSTUK 8 Kwaliteit bij OAO"

Transcriptie

1 HOOFDSTUK 8 Kwaliteit bij OAO Door Rosa Miranda & António Teixeira [Portugal] Universidade Aberta, Lissabon Gereviseerd door Rachel Savage [Verenigd Koninkrijk] 1. INLEIDING Tegenwoordig speelt kwaliteit een sleutelrol in onderwijssystemen. In de laatste decennia is kwaliteit ook een van de meest bediscussieerde onderwerpen geworden. Toch is men zich in Europa pas heel onlangs bewust geworden van de institutionele en sociale voordelen die de ontwikkeling van instrumenten voor kwaliteitsmanagement in onderwijsprogramma's impliceert. Onder zowel sociale als politieke druk zijn de meeste Europese onderwijs- en opleidingsinstellingen begonnen met de implementatie van kwaliteitsmanagementsystemen, gebaseerd op normen en standaarden die uitgevaardigd worden door officiële instellingen of organen. De recente editie van ISO 9000:2000, die een bredere visie op kwaliteitsmanagement voorstaat, toepasbaar op elk soort organisatie, heeft de implementatie van kwaliteitssystemen aan universiteiten over heel Europa mogelijk gemaakt. De specifieke kenmerken van de pedagogische benadering en de ondersteunende netwerktechnologie die gebruikt wordt in afstandsleren maken het voor verstrekkers bijna verplicht om een excellent kwaliteitsmanagementsysteem voor het leerproces op te bouwen en te onderhouden. Het is in feite zelfs zo dat een goede reputatie van vitaal belang is voor OAO-opleidingsorganisaties, vooral als ze actief zijn op de markt van het Levenslang Leren (LLL). In dit hoofdstuk willen wij de definities en de terminologie toelichten die gebruikt worden in kwaliteitsmanagementsystemen. Verder zullen we ook universeel aanvaarde kwaliteitsmanagementsystemen beschrijven, waarbij we geen rekening zullen houden met gedeeltelijke of nationale systemen. Er zal een overzicht worden gegeven van de meest relevante kwaliteitssystemen die gewijd zijn aan OAO, waarbij we de nadruk zullen leggen op de Amerikaanse en Britse systemen omwille van hun erkende consequentheid. 2. DEFINITIES VAN KWALITEIT EN TERMINOLOGIE Het moderne concept "kwaliteit" is afgeleid van het Latijnse woord qualitas, een woord dat gebruikt werd om uitdrukking te geven aan datgene wat maakt dat van een ding kan worden gezegd dat het dàt ding is 55. Op een filosofisch niveau kan de term "kwaliteit" algemeen gedefinieerd worden als essentiële of distinctieve eigenschap, kenmerk of attribuut waardoor differentiatie mogelijk wordt. In die betekenis is de kwaliteit van iets datgene wat het speciaal maakt. Dat is de reden waarom kwaliteit een synoniem is geworden voor distinctief kenmerk. Wanneer deze notie van kwaliteit als distinctief kenmerk toegepast wordt op het domein van de 100 Van start gaan met OAO Hoofdstuk 8 - Kwaliteit bij OAO 101

2 evaluatie van consumptiegoederen en organisatorische procedures, dan stellen we vast dat die notie in de laatste decennia eveneens geëvolueerd is. Gaande van een simpele definitie als geschiktheid voor gebruik, is het concept steeds complexer geworden om uiteindelijk te evolueren tot de huidige notie van Totaal Kwaliteitsmanagement. In de laatste editie van ISO 9000: wordt kwaliteit omschreven als het geheel van kenmerken en eigenschappen van producten of diensten die bijdragen tot het feit dat die beantwoorden aan expliciete of impliciete behoeften en verwachtingen. 3. STANDAARDEN EN REGLEMENTERING - ISO 9000:2000 De nieuwe uitgave van ISO 9000:2000 heeft de bedoeling toepasbaar te zijn op elk soort organisatie, onafhankelijk van de bedrijfsactiviteit of de bedrijfsgrootte, gaande van een traditionele industrie tot een ziekenhuis of een school. Deze nieuwe filosofie, die mogelijk werd gemaakt door de verschuiving van een kwaliteitsevaluatiemodel / kwaliteitsbeoordelingsmodel dat gebaseerd was op objectieve kwaliteiten van het product of de dienst naar een model dat zich concentreert op de subjectieve kwaliteiten, presenteert zeven principes van kwaliteitsmanagement die het mogelijk maken kwaliteitsdoelstellingen te bereiken. Deze kwaliteitsmanagementprincipes zijn: Klantgerichte organisatie Elke organisatie hangt af van haar klanten of van de mensen die gebruik maken van haar diensten en moet daarom in staat zijn een volledig inzicht te hebben in hun huidige en toekomstige behoeften, te beantwoorden aan hun eisen en zelfs hun verwachtingen te overtreffen. Denk bijvoorbeeld aan een universiteitscursus; daar kunnen drie niveaus van klanten worden onderscheiden: op het eerste niveau hebben we de studenten, als primaire consumenten van de geproduceerde cursussen; op het tweede niveau hebben we hun werkgevers, die goed gekwalificeerde vakmensen nodig hebben die hun kennis kunnen toepassen en die constant innoveren; en op het derde niveau hebben we de maatschappij in het algemeen, aangezien onderwijs een belangrijk effect heeft op de sociale en economische ontwikkeling van een land en de gemeenschappen die er deel van uitmaken. Leiderschap Leiders scheppen de omstandigheden waarin mensen volledig betrokken geraken bij het behalen van de doelstellingen van de organisatie. Omdat ze zowel staatsbezit als privé zijn, opereren universiteiten als autonome organisaties; hun leiders zijn het sleutelelement voor de implementatie van kwaliteitssystemen - zij beheren de nodige menselijke en financiële middelen. Het is algemeen geweten dat universiteiten zeer weigerachtig staan tegenover veranderingen, vooral als het gaat om organisatorische veranderingen, maar leiders moeten inzicht hebben in kwaliteitsprincipes ze ook implementeren, ze moeten doelstellingen formuleren, resultaten opvolgen en te boek stellen, en zorgen voor de disseminatie van al deze informatie. Betrokkenheid van mensen Op alle niveaus zijn mensen de essentie van een organisatie en het is hun volledige engagement dat het mogelijk maakt dat hun capaciteiten in het voordeel van de organisatie worden gebruikt. De betrokkenheid van iedereen, van studenten tot volwaardige professoren, van technisch tot administratief personeel, is doorslaggevend voor de ontwikkeling van een kwaliteitssysteem voor de onderwijs- en opleidingsorganisatie. Bovendien is een onderwijsorganisatie een levende entiteit die niet enkel een plaats voor zichzelf zoekt in een bepaalde gemeenschap, maar die een eigen kennis gemeenschap opricht, die gevormd wordt door de huidige en voormalige studenten en het personeel, hun gezinnen, werkgevers, betrokkenen, etc. Dat betekent dat het welslagen van de implementatie van een kwaliteitssysteem ook afhangt van de betrokkenheid van alle informele leden van de organisatie. 102 Van start gaan met OAO Procesbenadering Een proces is een opeenvolging van handelingen of taken die input omzetten in output, waarbij de input een toegevoegde waarde krijgt. Een duidelijke definitie van wat processen zijn, is in essentie het opvolgen van resultaten om ze dan te vergelijken met de doelstellingen. Er kunnen verschillende processen worden geïdentificeerd in een onderwijs- en opleidingsinstelling, gaande van de louter administratieve processen tot de processen die met onderzoek te maken hebben. Het is de taak van de organisatie om juist die processen te kiezen die het meest relevant zijn voor het halen van de geplande doelstellingen en die daarom garant staan voor het succes van het beleid en de missie. Systeembenadering van het management Het identificeren, begrijpen en beheren van onderlinge systeemprocessen voor welbepaalde doelstellingen dragen bij tot de effectiviteit en efficiëntie van de organisatie. Constante verbetering moet een permanente doelstelling zijn voor elke organisatie die ernaar streeft om uit te blinken. De nieuwe kwaliteitsfilosofie maakt een vergelijking mogelijk tussen resultaten en vooropgestelde doelstellingen, waarbij die resultaten gerelateerd worden aan de behoeften en verwachtingen van de markt, evenals het promoten van constante verbetering via het kwaliteitsmanagementsysteem. Zo gezien is kwaliteit dus een erkend instrument in het streven van een organisatie naar impact en efficiëntie; en organisaties binnen de onderwijs- en opleidingssector hebben deze filosofie overgenomen. 4. DRAAGWIJDTE VAN HET INTRODUCEREN VAN EEN KWALITEITSSYSTEEM Meestal bestaat een kwaliteitsgarantiesysteem uit het beleid, de attitudes, de acties en de procedures die nodig zijn om te garanderen dat de kwaliteit bewaard en verbeterd wordt, en het is van toepassing op de volgende aspecten van een OAO-verstrekker: Aangeboden cursussen, certificaten en titels evenals hun pedagogische inhoud; Onderwijs- en opleidingspersoneel en hun pedagogische competentie; Administratief en technisch personeel; Gebruikte leermethodes en -technologie; Validatie en confirmatie van evaluatiesystemen; Diensten; Organisatorische en managementstructuren (o.a. leiders en leiderschap en het plannen van mechanismen en systemen); infrastructuur; financiële middelen. 5. KWALITEITSCRITERIA Kefalas et. al. 57 hebben een reeks specifieke kwaliteitsattributen voor een OAO-systeem gedefinieerd. Dit zijn ze: beschikbaarheid (nl. of het technologische platform - of het administratieve personeel - er zijn indien nodig en of ze de gedefinieerde diensten leveren op het afgesproken niveau); bruikbaarheid (nl. of het personeel en de klanten specifieke taken effectief, efficiënt en tot tevredenheid kunnen uitvoeren); leereffectiviteit (nl. geschiktheid van het leermateriaal wat betreft de leerstijlen, de ultramoderne inhoud, het esthetische aspect, de duidelijkheid van de doelstellingen, etc); prestatie (nl. de capaciteit van de instelling om bepaalde taken uit te voeren met bepaalde beperkingen op het vlak van tijd en middelen); veiligheid (nl. de mogelijkheid om te reageren op een bedreiging, de bescherming van intellectuele eigendomsrechten en persoonlijke gegevens); Hoofdstuk 8 - Kwaliteit bij OAO 103

3 ruimte voor verandering (nl. de capaciteit van de instelling om haar waarde als bedrijf te bewaren of te vergroten). Deze auteurs gaan ervan uit dat een kwaliteitsgarantiesysteem dient om de volgende kwaliteitscriteria te checken: curriculaire leereffectiviteit (beschikbaarheid, geschiktheid van het leermateriaal wat betreft de leerstijlen, de ultramoderne inhoud, de duidelijkheid van de doelstellingen, etc); onderwijs en opleiding, resultaten op het academische en het onderzoeksvlak; flexibiliteit van de organisatie waardoor de transfer van credits mogelijk wordt, interdisciplinariteit, studie in het kader van verschillende programma's of instellingen; bruikbaarheid van de infrastructuur en beschikbaarheid van adequate uitrusting (bijvoorbeeld ISO standaard); bescherming (veiligheid) van persoonlijke gegevens; betrouwbaarheid op het vlak van het gebruik van menselijke en materiële middelen; feedback van studenten en rekening houden met hun suggesties, voorstellen en punten van kritiek; feedback en steun van betrokkenen en behoeften van de arbeidsmarkt; internationale wetenschappelijke concurrentiepositie, dit is van belang voor universiteiten maar evengoed voor onderwijs- en opleidingsinstellingen in een Europese context; belofte om strategisch te plannen, rekening houdend met internationale beleidsbepalingen; mogelijkheid tot verandering. Hier moeten we nog twee kwaliteitscriteria aan toevoegen, met name: geschiktheid van de instrumenten voor zelfevaluatie en diagnostische methodes, vergelijken van resultaten met beleid, doelstellingen en vooropgestelde vereisten; implementatie van acties die leiden tot de constante verbetering van de prestaties van de organisatie. 6. OVERZICHT VAN KWALITEITSSYSTEMEN OMTRENT OAO In Europa hebben sommige landen richtlijnen uitgevaardigd omtrent kwaliteitssystemen voor OAO-programma's. In het Verenigd Koninkrijk zijn er twee entiteiten: Quality Assurance Agency for Higher Education (QAA) en Open and Distance Learning Quality Council (ODLQC). QAA 58 somt de volgende criteria voor OAO op: Systeemontwerp Opstellen van kwaliteitsstandaarden in: ontwerp van het programma, goedkeuring en herziening van het proces Opstellen van kwaliteitsstandaarden voor het beheren van het aanbieden van het programma Studentenontwikkeling en -ondersteuning Studentencommunicatie en -vertegenwoordiging Studentenevaluatie ODLQC 59 houdt rekening met de volgende kwaliteitscriteria die eveneens voor accreditatie kunnen worden gebruikt: Doelstellingen en resultaten van de cursus Cursusinhouden Publiciteit en recrutering Toelatingsprocedures Leerondersteuning Open Leercentra Welzijn van de leerder 104 Van start gaan met OAO Organisatie van de verstrekker Gemeenschappelijke voorzieningen Accreditatie In de Verenigde Staten zijn er verschillende entiteiten, waarvan we de volgende willen vermelden: Institute for Higher Education Policy (IHEP) en Council for Higher Education Accreditation. In het algemeen houden ze allemaal rekening met kwaliteitscriteria 60 die te maken hebben met: curriculum en onderwijs planning, evaluatie en testen van het programma leerondersteuningssystemen en -diensten (waaronder bibliotheken) de faculteit en de ondersteuning ervan studentendiensten en -informatie Hoewel bovenvermelde systemen er misschien heel verschillend uitzien, toch hebben ze dezelfde basiselementen tot doel, gegroepeerd in bredere of specifiekere categorieën. 7. VOORDELEN VAN DE IMPLEMENTATIE VAN EEN KWALITEITSSYSTEEM De implementatie van een kwaliteitssysteem vraagt altijd veel geld en tijd, en daarom hebben de meeste organisaties het moeilijk om de directe voordelen van het proces te zien. Toch moet de nadruk gelegd worden op een aantal voordelen. De volgende algemene voordelen kunnen beklemtoond worden: De invloed op de organisatiecultuur: De implementatie van een kwaliteitssysteem heeft altijd een positief effect op de werking en het zelfbeeld van een organisatie. De discipline waarmee procesontwikkeling gepaard gaat (nl. de procesidentificatie, het uitschrijven van procedures, het bepalen van verantwoordelijkheden, het identificeren van interfaces in de processen, de identificatie van prestatie-indicatoren en van domeinen waarop verbetering mogelijk is), heeft een positief effect op de perceptie die de medewerkers hebben op hun eigen rol binnen de organisatie. Het effect op klanten, vooral studenten, maar ook hun gezinnen en de maatschappij in het algemeen: Dit is vooral een voordeel voor de concurrentiepositie van de organisatie aangezien klanten de neiging zullen hebben een cursus te volgen bij een toporganisatie waarvan de publieke reputatie ondersteund wordt door erkende kwaliteitssystemen. Ook kunnen een aantal specifieke voordelen worden aangehaald, zoals: Compatibiliteit van curriculaire criteria en tests tussen verschillende instellingen en landen Wederzijdse erkenning van kwaliteitssystemen Compatibiliteit van titels die binnen Europa werden behaald Ontwikkeling van het European Credit Transfer System op basis van homogene criteria Kwaliteitsverbetering in OAO Verbetering van de reputatie van OAO bij zowel de beleidsmakers als de maatschappij 8. ACCREDITATIE Accreditatie is de erkenning door een externe en onafhankelijke instantie dat een opleidingsprogramma of een organisatie beantwoordt aan de vooropgestelde vereisten om hun studenten op te leiden, zodat degenen die het programma hebben gevolgd, toegelaten kunnen worden tot een beroep. Volgens deze definitie gaat men ervan uit dat elke opleiding uitzicht biedt op een beroep en dat zowel een basisopleiding als LLL daartoe kunnen behoren. Accreditatie moet door een externe instantie gebeuren en, rekening houdend met de behoefte om voor te bereiden op een beroep, zijn de natuurlijke accreditatie-instanties beroepsverenigingen of eender welke instantie die speciaal in het leven werd geroepen voor individuele accreditatie en die nationaal of interna- Hoofdstuk 8 - Kwaliteit bij OAO 105

4 tionaal erkend is door accreditatie-instanties die instaan voor kwaliteitsgarantie. Er bestaan verschillende algemene criteria om een opleidingsprogramma te accrediteren. Ze kunnen in de volgende categorieën worden ingedeeld: Studenten De kwaliteit en het niveau van de prestaties van studenten en afgestudeerden spelen een belangrijke rol bij het evalueren van een opleidingsprogramma. De organisatie moet de studenten evalueren en opvolgen om te bepalen hoe succesvol ze zijn in het beantwoorden aan de doelstellingen van een programma. Cursusontwerp Hieronder vallen de volgende elementen: de definitie van de doelstellingen en het doelpubliek van de cursus; de identificatie van de competenties die de leerder verondersteld wordt te verwerven; de relevantie van de inhoud; de geschiktheid van de multimediastrategie die gebruikt wordt om de doelstellingen te bereiken; de timing van synchrone gebeurtenissen (face-to-face bijeenkomsten, videoconferentie of andere methodes) in de loop van het programma en de leer- of sociale doelstellingen; de gebruikte evaluatievormen (timing, bedoeling en instrumenten); de certificering van de cursus en de erkenning van certificaten. Educatieve doelstellingen van het programma Voor elk opleidingsprogramma moet het volgende worden voorzien: een gedetailleerde en gepubliceerde lijst onderwijsdoelstellingen die in de lijn van de missie van de instelling liggen; een curriculum dat het bereiken van deze doelstellingen garandeert; een systeem van continue evaluatie dat aantoont dat de doelstellingen behaald worden en waarvan de resultaten gebruikt worden om de effectiviteit van het programma constant te verbeteren. Resultaten en evaluatie van het programma Elk programma is verschillend, naargelang het specifieke onderwijs- of opleidingsprogramma waar het om gaat, maar alle programma's moeten de volgende elementen bevatten: actuele, praktische, technische en sociale problematiek, en een mogelijkheid om zich te engageren voor LLL. Leraars en tutoren In het afstandsonderwijs wordt de term tutor vaak geassocieerd met de persoonlijke relatie die ontstaat tussen een leerder en zijn leraar. De term leraar heeft een bredere betekenis en verwijst naar een verscheidenheid aan taken, zoals: cursusontwerp, ontwerp en productie van cursusmaterialen, tutoring van studenten (o.a. het maken van studiegidsen), tests, etc. Een aantal specifieke thema's moeten worden behandeld, zoals: de pedagogische en technologische competenties van de leraar, vormen van interactie tussen de leraar en de student en tussen de studenten onderling. Organisatie De organisatie moet voldoende breed zijn om alle curriculaire domeinen van het programma te dekken en om een interactie met de maatschappij, de studenten en de werkgevers op te bouwen. Ondersteunende infrastructuur en cursusmanagement Dit is in het bijzonder van belang voor webgebaseerde cursussen wanneer die aan het lopen zijn. De organisatie moet over een infrastructuur beschikken met de instrumenten die nodig zijn voor de eigenschappen van de cursus en de leerdoelstellingen. Ook moet er binnen de organisatie een efficiënte verticale en horizontale coördinatie zijn tussen leraars, tutoren en technisch personeel. Faciliteiten Er moeten geschikte faciliteiten aanwezig zijn om de interactie tussen de leraar en de studenten te cultiveren en om een klimaat te creëren dat persoonlijke en professionele ontwikkeling stimuleert. Het gaat hier ondermeer om communicatietechnologieën en -ondersteuning. 106 Van start gaan met OAO Institutionele ondersteuning, financiële middelen en leiderschap Institutionele ondersteuning, financiële middelen en leiderschap moeten aangepast zijn om de kwaliteit en de conformiteit van de opleidingsprogramma's te garanderen. Er moeten voldoende middelen zijn om gekwalificeerd personeel aan te trekken en te behouden en om ervoor te zorgen dat dat personeel constant wordt bijgeschoold. Ook moeten er voldoende middelen zijn voor de aankoop, de werking en het onderhoud van uitrusting en faciliteiten die aangepast zijn aan de educatieve programma's. Bij het beantwoorden van vragen omtrent de kostenefficiëntie moet rekening worden gehouden met het feit dat cursussen in afstandsonderwijs een hogere initiële investering vergen; dat betekent dat er een duidelijke definitie moet zijn van de overgangsperiode om te vermijden dat er financiële moeilijkheden komen. 9. CASE STUDIES Omdat de kwaliteitsgarantie van LLL momenteel zo'n belangrijk thema is, heeft het Departement voor Wetenschappelijk Onderwijs van de Universidade Aberta (DCE) onlangs de verbetering van de permanente vorming aangenomen als één van zijn hoofddoelstellingen. Daarom werd een kwaliteitsbeleid uitgestippeld op basis van de know-how en expertise van DCE en op de specialiteit van Universidade Aberta in open en afstandsonderwijs; de beoogde positie van het departement wat betreft de socio-economische omgeving; de identificatie van behoeften en verwachtingen van potentiële klanten; en de constante verbetering van zijn diensten. Er wordt een kwaliteitssysteem geïmplementeerd met de volgende doelstellingen voor ogen: Het identificeren van marktbehoeften en -kansen, zowel in termen van onderzoek en ontwikkeling als in termen van het aanbieden van permanente vorming; Het ontwikkelen van de interne organisatie en het optimaliseren van de middelen van DCE (zowel menselijke als financiële middelen); Het blijvend verbeteren van het cursusaanbod, waarbij gestreefd wordt naar wetenschappelijke en pedagogische uitmuntendheid; Het consolideren van de institutionele identiteit van DCE en van het beeld dat het publiek van zijn cursussen heeft; Het leggen van contacten en het vormen van partnerschappen met andere organisaties die zowel nationaal als internationaal actief zijn op hetzelfde domein, met verschillende kwaliteitsstandaarden en culturen. Gebruikmakend van zijn wetenschappelijke en pedagogische autonomie, heeft DCE een werkgroep opgezet die verantwoordelijk is voor het ontwerp en de implementatie van instrumenten voor kwaliteitsmanagement. De kwaliteit zal gecontroleerd en geëvalueerd worden door een evaluatiecomité dat samengesteld is uit interne en externe experts die verantwoordelijk zijn om de lopende cursussen van DCE permanent te evalueren. Het interne team zal verantwoordelijk zijn voor de constante verbetering van het kwaliteitssysteem en zal daarbij rekening houden met de adviezen van het doorlichtings-team. 10. CONCLUSIE Kwaliteitsmanagement staat centraal in onderwijs- en opleidingsorganisaties. Dit hoofdstuk gaf een overzicht van de definities en de terminologie die gehanteerd worden in kwaliteitsevaluatiesystemen, een beschrijving van universeel aanvaarde kwaliteitsmanagementssystemen en een bespreking van de meest relevante kwaliteitssystemen in verband met OAO. Hoofdstuk 8 - Kwaliteit bij OAO 107

5 BIBLIOGRAFIE Petrus Fonsecas (1564), Institutionum Dialecticorarum Libri Octo, Lisbon Kefalas, Petros; Retalis, Symeon; Stamatis, Demosthenes; Theodoros, Kargidis; Quality Assurance Procedures and e-odl, Proc. Of the Int. Conf. On Network Universities and e-learning, 8-9 May 2003, Spain in HOOFDSTUK 9 Conclusie Door Koen DePryck [België] CVO Antwerpen-Zuid De hoofdstukken in dit boek geven een overzicht van de verschillende aspecten die belangrijk zijn bij Open en Afstandsonderwijs. Het boek werd samengesteld om aan geïnteresseerde lezers met weinig of geen ervaring met OAO een algemene inleiding te geven maar ook om duidelijk te maken dat het opstarten van OAO geen simpele zaak is. OAO laat weinig of geen ruimte voor improvisatie. Elk aspect ervan - gaande van beslissingen omtrent inhoud en vorm, over marketing, tot juridische aangelegenheden i.v.m. copyright en auteurschap - moet zorgvuldig doordacht worden en men moet zelfs voor schijnbaar ongecompliceerde details alternatieven onderzoeken en tegen elkaar afwegen. Hoe betekenisvol en zelfs nuttig een algemene inleiding ook kan zijn, toch volstaat ze niet om meteen van start te kunnen gaan. Het is een begin, maar ook niets meer dan dat. Om toekomstige OAO-verstrekkers te helpen bij het zetten van een volgende stap naar het opstarten van een eerste OAO-cursus, heeft het partnerschap dat betrokken was bij het schrijven van dit boek ook een website gemaakt: Dit boek en het opleidingshandboek dat erbij hoort, worden gebruikt in een reeks cursussen die in Europa worden aangeboden. De website geeft een lijst van drie cursussen en beschrijft hun inhoud. Verder biedt de website ook toegang tot een database met beschrijvingen van OAO-producten (bijvoorbeeld software) en initiatieven (bijvoorbeeld goede praktijkvoorbeelden), met onder andere een zoekmachine waarmee je informatie kan vinden die van toepassing is in je eigen specifieke situatie. Op basis van onderzoek en ervaring wordt een lijst van sleutelbegrippen en variabelen gehanteerd om OAO-producten en -initiatieven te beschrijven. Bij de sleutelbegrippen en variabelen gaat het om zaken als de zendingsverklaring, het soort verstrekker, terugverdieneffect, leerresultaat, synchrone en asynchrone cursussen, evaluatie en leertrajecten. Op dit moment bevat de database zo'n 250 sleutelbegrippen en variabelen en de lijst groeit nog steeds aan. Alle termen uit de database zijn gedefinieerd en hun belang in de context van het opstarten van OAO wordt verklaard. Een zendingsverklaring, bijvoorbeeld, is belangrijk omdat ze een duidelijk inzicht mogelijk maakt evenals de volledige medewerking van alle bij het project betrokken personen. Ook zal de evaluatievorm afhangen van de vraag of het om formeel onderwijs gaat of niet: bij formeel onderwijs zijn veel striktere maatregelen tegen fraude nodig. De lijst suggesties is veel te lang om binnen het bestek van dit boek op te nemen, maar op de website kan je in dat verband meer informatie vinden. 108 Van start gaan met OAO Hoofdstuk 9 - Conclusie 109

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey

ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey INFOSHOP ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey 1 Doelstelling Implementatie van ISO 9001:2000 bij een overheidsadministratie ISO 9001 en AOSO Doelstelling van AOSO Filosofie en uitgangspunten van

Nadere informatie

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam Logo organisatie EFQM Excellence Recognised for Excellence Organisatie naam Verantwoordelijke (België) 2004 EFQM Het is de bedoeling van EFQM om het algemene gebruik van dit materiaal binnen bedrijven

Nadere informatie

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan.

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan. ISO 9001:2015 ISO 9001:2008 Toelichting van de verschillen. 1 Scope 1 Scope 1.1 Algemeen 4 Context van de organisatie 4 Kwaliteitsmanagementsysteem 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context. 4 Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V.

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V. Ze hebben weer wat nieuws bedacht! 16-04-2003 Quality B.V. 1 Reden van verandering Oude norm was onvoldoende KLANT- & PRESTATIEGERICHT! 16-04-2003 Quality B.V. 2 1 Reden van verandering a. ISO normen iedere

Nadere informatie

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Doel... 4 2. VISIE OP LEREN EN ONTWIKKELEN... 6 2.1 De relatie tussen leeractiviteiten

Nadere informatie

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting ATLEC Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting WP nummer WP titel Status WP2 State of the Art en Onderzoeksanalyse F Project startdatum

Nadere informatie

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie.

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie. FUNCTIE: Directeur POC AFKORTING: DIR AFDELING: Management 1. DOELSTELLINGEN INSTELLING De doelstellingen staan omschreven in het beleidsplan POC. Vermits de directie de eindverantwoordelijkheid heeft

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

Globale Consensus rond Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Medische Faculteiten.

Globale Consensus rond Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Medische Faculteiten. Global Consensus for Social Accountability of Medical Schools. Nederlandse vertaling: Globale Consensus rond Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Medische Faculteiten. Consensus-document. De consensus

Nadere informatie

Kernindicatoren voor assessment binnen de context van inclusief onderwijs

Kernindicatoren voor assessment binnen de context van inclusief onderwijs Kernindicatoren voor assessment binnen de context van inclusief onderwijs Proloog Assessment binnen de context van inclusief onderwijs is een aanpak van assessment binnen het reguliere onderwijs waarbij

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

De (her)waardering van het diploma lassen.

De (her)waardering van het diploma lassen. De (her)waardering van het diploma lassen. 1 Het beroep van lasser is nog steeds een kwalitatief knelpuntberoep in Limburg. 1.1 Toekomstige onderwijskwalificaties Het voldoen aan de (toekomstige) onderwijskwalificaties

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

THEMATISCH NETWERK VAN AANGEPASTE FYSIEKE ACTIVITEIT

THEMATISCH NETWERK VAN AANGEPASTE FYSIEKE ACTIVITEIT THEMATISCH NETWERK VAN AANGEPASTE FYSIEKE ACTIVITEIT GESPONSORD EN ERKEND DOOR DE EUROPESE COMMISSIE IN HET KADER VAN SOCRATES PROGRAMMA S MENSEN MET EEN HANDICAP DOOR FYSIEKE ACTIVITEIT INTEGREREN IN

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Wel of niet certificatie? K. de Jongh

Wel of niet certificatie? K. de Jongh K. de Jongh Tijdsduur: 30 minuten Certificatie; ondermeer status 2015 versies De nieuwe norm; HLS en 2015 versies Voorbeelden uit de praktijk HLS en 2015 versies in de praktijk Conclusies? 9-3-2015 2 Certificatie:

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2 2 1.1. WAAROM DIT HANDBOEK? Internationale mobiliteit wordt steeds meer een absolute noodzaak op een arbeidsmarkt waar een sterke vraag heerst naar meer flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Een van de

Nadere informatie

Kwaliteit in het laboratorium

Kwaliteit in het laboratorium Kwaliteit in het laboratorium VAN AANVRAAG TOT ANALYSE EN VAN GRONDSTOF TOT EINDPRODUCT Koen Van Deun Augustus 2011 Versie 1.1 Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Competenties Schoolleider. Voor ieder kind het beste bereiken met passie, plezier en professionaliteit

Competenties Schoolleider. Voor ieder kind het beste bereiken met passie, plezier en professionaliteit Competenties Schoolleider Voor ieder kind het beste bereiken met passie, plezier en professionaliteit SOPOH Competenties schoolleiding 1 Inleiding: Voor het benoemen van de competenties voor de functionerings-/

Nadere informatie

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk:

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk: EUROPESE INHOUD IN WERELDWIJDE NETWERKEN COÖRDINATIEMECHANISMEN VOOR DIGITALISATIEPROGRAMMA'S DE BEGINSELEN VAN LUND: CONCLUSIES VAN DE VERGADERING VAN DESKUNDIGEN, LUND, SWEDEN, 4 APRIL 2001 Het eeurope

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

F U N C T I E P R O F I E L

F U N C T I E P R O F I E L F U N C T I E P R O F I E L I. I D E N T I F I C A T I E G E G E V E N S Functiebenaming Weddeschaal Graad Directie - dep - dienst Functiefamilie verantwoordelijke Kinderdagverblijf (B) B1-B2-B3 celhoofd

Nadere informatie

Proces 78: Kennismanagement

Proces 78: Kennismanagement Voorstudie van de implementatie en organisatie van een kennisbeheersysteem voor de FOD Financiën Proces 78: Kennismanagement Versie gevalideerd door de stuurgroep van 23 mei 2006 Oorspronkelijk document

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.2 Operationeel leidinggeven

FUNCTIEFAMILIE 5.2 Operationeel leidinggeven Doel van de functiefamilie Aansturen van medewerkers en organiseren en superviseren van hun dagelijkse werkzaamheden teneinde een efficiënte en continue werking van het eigen team te garanderen en zodoende

Nadere informatie

ACTIVITEITEN VAN BELAC: BESCHRIJVING EN SELECTIECRITERIA

ACTIVITEITEN VAN BELAC: BESCHRIJVING EN SELECTIECRITERIA BELAC 1-03 Rev 2-2014 ACTIVITEITEN VAN BELAC: BESCHRIJVING EN SELECTIECRITERIA De versies van documenten van het managementsysteem van BELAC die beschikbaar zijn op de website van BELAC (www.belac.fgov.be)

Nadere informatie

PLANON E-LEARNINGSERVICE. Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen

PLANON E-LEARNINGSERVICE. Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen PLANON E-LEARNINGSERVICE Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen De Planon e-learningservice biedt onder meer de volgende modules: Algemene e-learning Domeinspecifieke

Nadere informatie

KONINKLIJK BESLUIT VAN 24 APRIL 2014 TOT VASTSTELLING VAN DE MINIMALE INHOUD

KONINKLIJK BESLUIT VAN 24 APRIL 2014 TOT VASTSTELLING VAN DE MINIMALE INHOUD KONINKLIJK BESLUIT VAN 24 APRIL 2014 TOT VASTSTELLING VAN DE MINIMALE INHOUD EN DE STRUCTUUR VAN HET MEERJARENBELEIDSPLAN VAN DE HULPVERLENINGSZONES. (B.S. 12.09.2014) Gelet op de wet van 15 mei 2007 betreffende

Nadere informatie

VISIETEKST INTEGRALE KWALITEITSZORG (IKZ)

VISIETEKST INTEGRALE KWALITEITSZORG (IKZ) VISIETEKST INTEGRALE KWALITEITSZORG (IKZ) Binnen onze vzw Jeugdzorg Sint-Vincentius zien we kwaliteit als een dynamisch en evolutief gegeven (cfr. Prose-model). Wij willen in eerste instantie een kwaliteitsvolle

Nadere informatie

De school een aantrekkelijke plek voor leren en werken in 2030? Leer- & ontwerplab 24-28/08/2013. Bevindingen in een notendop

De school een aantrekkelijke plek voor leren en werken in 2030? Leer- & ontwerplab 24-28/08/2013. Bevindingen in een notendop De school een aantrekkelijke plek voor leren en werken in 2030? Leer- & ontwerplab 24-28/08/2013 Bevindingen in een notendop Traject in 4 fasen FASE 1 VERKENNEN Literatuurstudie Analyse diepteinterviews

Nadere informatie

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek procedure interne audit nummer : ORG-00050 blz 1 van 3 eerste uitgiftedatum : 14.01.2000 datum herziening : 05.07.2007 verantwoordelijke : W. Renders uitgegeven door : apotheek

Nadere informatie

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Version 1/2013 Uitdagingen in de gezondheidszorg Als professionele zorgaanbieder

Nadere informatie

22 Kwaliteit en kwaliteitszorg 23

22 Kwaliteit en kwaliteitszorg 23 22 Kwaliteit en kwaliteitszorg 23 Waarom aandacht voor kwaliteit? Verhoudingen in de non-profit sector worden steeds zakelijker, ook bij organisaties die met vrijwilligers werken. De klant wil kwaliteit.

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

VOICE OF THE CUSTOMER

VOICE OF THE CUSTOMER 4/20/ E-BOOK VOICE OF THE CUSTOMER Gratis e-book leansixsigmatools.nl Introductie Bij Six Sigma staat het denken vanuit de behoeften van de klant centraal. Juist de vertaling van de stem(men) van de klant(en)

Nadere informatie

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT INTRODUCTIE De Motives, Values, Preferences Inventory () is een persoonlijkheidstest die de kernwaarden, doelen en interesses van een persoon in kaart brengt.

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Pilootproject VVM De Lijn

Pilootproject VVM De Lijn Pilootproject VVM De Lijn Netwerk organisatiebeheersing 24 januari 2013 Dominiek Viaene VVM De Lijn Jo Fransen IAVA Agenda 1. Kerncijfers VVM De Lijn 2. Situering pilootproject single audit 3. Methodiek

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

Indien uw project geselecteerd wordt, krijgt u ongeveer 6 sessies coaching verspreid over de periode januari 2016 december 2016.

Indien uw project geselecteerd wordt, krijgt u ongeveer 6 sessies coaching verspreid over de periode januari 2016 december 2016. VERZOEK COACHING IN MANAGEMENT UW PROJECTVOORSTEL MAN-378 Elke groep die de ondersteuning van een coach wenst te genieten voor zijn project dient in het gedetailleerde beschrijving van het project op te

Nadere informatie

Reflectievragen voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren

Reflectievragen voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren Doelstelling Dit instrument is bedoeld voor het management van een opleiding en opleidingsteams. Het reikt reflectievragen aan voor het ontwerpen van

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

Duurzame integratieve kwaliteitszorg. Andre Vyt

Duurzame integratieve kwaliteitszorg. Andre Vyt Duurzame integratieve kwaliteitszorg Andre Vyt Kernaspecten Hoe integreren we alle relevante aspecten in ons kwaliteitsbeleid? Hoe integreren we het kwaliteitsbeleid in onze dagelijkse werking? Wat zijn

Nadere informatie

ACTIES. OndernemingScan. Een objectieve kijk. voor groei. vanuit de Ervaringsgerichte Groei Methode. de methode om toegevoegde waarde te genereren

ACTIES. OndernemingScan. Een objectieve kijk. voor groei. vanuit de Ervaringsgerichte Groei Methode. de methode om toegevoegde waarde te genereren OndernemingScan Een objectieve kijk vanuit de Ervaringsgerichte Groei Methode de methode om toegevoegde waarde te genereren ACTIES voor groei 1 De OndernemingScan, onderdeel van de Ervaringsgerichte Groei

Nadere informatie

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Situering van de Kwaliteitscode Afstemming op Europese referentiekaders De regie-pilots De uitgebreide instellingsreview In de periode 2015-2017 krijgen de universiteiten

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V.

MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V. MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V.2000) Artikel 1. De sectorspecifieke minimale kwaliteitseisen voor de opleidingscentra

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk

Beleids- en BeheersCyclus. Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Beleids- en BeheersCyclus Cursus beleidsplanning, -monitoring en evaluatie: Inleidend hoofdstuk Inhoud cursus Rode draad 1.2 Inleiding 1.3 Definities 1.4 Model strategisch 1.5 Belang strategisch 1.6 Belang

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025)

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) NEa, 20-07-2012, versie 1.0 INTRODUCTIE In artikel 34 van de Monitoring en Rapportage Verordening (MRV) is beschreven

Nadere informatie

TH-SCI Sales Capability Indicator. Best Peter Sales Representative

TH-SCI Sales Capability Indicator. Best Peter Sales Representative Best Peter Sales Representative TH-SCI Sales Capability Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 03-09-2013 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 24-07-2013. OVER DE SALES

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Definitielijst. abrupte discontinuïteit te verklaren aan de hand van meerdere geleidelijke discontinuïteiten.

Definitielijst. abrupte discontinuïteit te verklaren aan de hand van meerdere geleidelijke discontinuïteiten. Abrupte discontinuïteit Een discontinuïteit die zeer plotseling optreedt. Dit gebeurt zo snel dat het systeem niet meer kan stabiliseren. Een abrupte discontinuïteit wordt ook wel een wildcard genoemd.

Nadere informatie

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn Zet goede bedoelingen om in goede acties Ingeborg Boon NEN met dank aan Hans Kröder 1 Europees: 30 leden Wereldwijd: 159 leden ruim 60 jaar 18.000 publicaties Missie:

Nadere informatie

Bewaren van digitale informatie: hoe kom je tot een goede beslissing?

Bewaren van digitale informatie: hoe kom je tot een goede beslissing? Bewaren van digitale informatie: hoe kom je tot een goede beslissing? Hans Hofman Nationaal Archief Netherlands NCDD Planets dag Den Haag, 14 december 2009 Overzicht Wat is het probleem? Wat is er nodig?

Nadere informatie

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan;

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan; SSB Guide 65 Deze standaard specificeert algemene eisen waar een derde partij, die een product certificatiesysteem opereert, aan moet voldoen wil het erkend worden als competent en betrouwbaar In deze

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

VIPD Persoonlijk Ontwikkelrapport Naam: Pieter Proef Datum: 20/09/2013 2013 IPDK

VIPD Persoonlijk Ontwikkelrapport Naam: Pieter Proef Datum: 20/09/2013 2013 IPDK VIPD Persoonlijk Ontwikkelrapport Naam: Datum: Inhoudsopgave Deel 1. Inleiding Deel 2. Competentieprofiel Deel 3. Resultatenzicht Deel 4. Zelf-analyse Ontwikkelpunten Deel 1 Inleiding Voor u ligt uw.

Nadere informatie

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut Opleidingsmanager Doel Ontwikkelen van programma( s) van wetenschappenlijk onderwijs en (laten) uitvoeren en organiseren van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande van een faculteitsplan

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

Zelftest communityvaardigheden voor bibliotheekmedewerkers

Zelftest communityvaardigheden voor bibliotheekmedewerkers Zelftest communityvaardigheden voor bibliotheekmedewerkers Onderdeel van toolkit Nieuw Delen 2. Zelftest Werken met Communities Wat kan ik met de zelftest? Hieronder tref je een test aan waarmee je een

Nadere informatie

Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête:

Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête: Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête: Answered: 280 Skipped: 0 Leerkracht Schoolhoofd Leerling Ouder Vertegenwoor... Leerkracht Schoolhoofd Leerling Ouder Vertegenwoordiger van een andere

Nadere informatie

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel Staff Workload Planner Verbeter de inzet van academisch personeel Zet docenten effectiever in met gebruik van de software Staff Workload Planner van Scientia. Nu instellingen van het hoger en voortgezet

Nadere informatie

Samen toewerken naar mensgerichte zorg. De mogelijkheden tot samenwerking met Novire

Samen toewerken naar mensgerichte zorg. De mogelijkheden tot samenwerking met Novire Samen toewerken naar mensgerichte zorg De mogelijkheden tot samenwerking met Novire Inhoud 1. Inleiding 2. Novire 2.1 Onze missie 2.2 Onze missie in de praktijk 2.3 Kwaliteit geborgd 2.4 We gaan voor samenhang

Nadere informatie

Kwaliteitseisen SEMH. René Ungerer SEMH coördinator

Kwaliteitseisen SEMH. René Ungerer SEMH coördinator Kwaliteitseisen SEMH René Ungerer SEMH coördinator Onderwerpen Totstandkoming erkenningsschema s Opbouw van de eisen Eisen aan kwaliteitsmanagement systeem Erkenningsschema s Procesbeschrijving hulpmiddelenzorg

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen!

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen! De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM- alleen! Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Wat kunt u verwachten? Ontwikkelingen systeemnormen Plug-in

Nadere informatie

Naar een optimale relatie tussen mens en werk

Naar een optimale relatie tussen mens en werk Naar een optimale relatie tussen mens en werk Wij optimaliseren de mens-werkrelatie In een veranderende omgeving kan uw bedrijf of organisatie niet achterblijven. Meer dan ooit wordt u uitgedaagd om de

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA LINCOLN STEFFENS I have seen the future and it works IiP = Meer dan Opleiden! (veel meer.) Recent Onderzoek Informeel Leren ( Research voor Onderwijs &

Nadere informatie

Enterprise Foundation. Optimaliseer het roosterproces om strategische doelen te behalen

Enterprise Foundation. Optimaliseer het roosterproces om strategische doelen te behalen Enterprise Foundation Optimaliseer het roosterproces om strategische doelen te behalen Optimaliseer het roosterproces met behulp van de roosteroplossing Enterprise Foundation en zorg dat strategische doelen

Nadere informatie

ONDERWIJSKWALITEIT NASTREVEN UITGAANDE VAN ISO 9001 MOGELIJK OF ONREALISTISCH?

ONDERWIJSKWALITEIT NASTREVEN UITGAANDE VAN ISO 9001 MOGELIJK OF ONREALISTISCH? ONDERWIJSKWALITEIT NASTREVEN UITGAANDE VAN ISO 9001 MOGELIJK OF ONREALISTISCH? Dag van de kwaliteitszorg 10 juni 2011 Rik Delmotte De spreker Traject doorlopen in het onderwijs: leraar elektriciteit-elektronica,

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende visie op arbeid Traditionele organisatie modellen zijn

Nadere informatie

DIENSTHOOFD. Netinfradiensten Domeindiensten/Technische diensten Asse, Brugge, Gent, Ronse

DIENSTHOOFD. Netinfradiensten Domeindiensten/Technische diensten Asse, Brugge, Gent, Ronse 1/7 1. SITUERING VAN DE FUNCTIE Operationele entiteit Standplaats Dienstchef Weddenschaal Netinfradiensten Domeindiensten/Technische diensten Asse, Brugge, Gent, Ronse A4a - A4b (of indien van toepassing

Nadere informatie

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg.

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg. ISO 9001 voor de zorg: een bewuste keuze ir.drs. A. van der Star MSHE Normcommissie ISO 9001 Zorg NEN 1 februari 2011 Bijdragen: H. Dekker: Certificatie in de Zorg Onderwerpen Perspectief van kwaliteit

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding... 9

Inhoudsopgave. Inleiding... 9 Inhoudsopgave Inleiding... 9 Hoofdstuk 1: Wat is geïntegreerd management?... 13 1.1. Wat is het doel van geïntegreerd management?... 13 1.2. Kwaliteit: wat betekent ISO 9001?... 14 1.3. Andere normen:

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren Maart 2015 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 2 December 2014 Yannick Verschueren

Nadere informatie

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel Evaluatie van beleid en beleidsinstrumenten Protocol tussen de entiteit 1 verantwoordelijk voor de (aansturing van de) evaluatie en (de instelling verantwoordelijk voor) het beleidsinstrument Vlaamse overheid

Nadere informatie

Vertaling Participant report Nederlands KA1-studentenmobiliteit mbo (VET)

Vertaling Participant report Nederlands KA1-studentenmobiliteit mbo (VET) Vertaling Participant report Nederlands KA1-studentenmobiliteit mbo (VET) Let op: Deze vertaling is bedoeld voor studenten die het participant report moeten invullen na terugkomst van de buitenlandstage/bpv.

Nadere informatie

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Kwaliteit in Bedrijf oktober 0 Tweede deel van tweeluik over de toenemende rol van kwaliteit DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Om de gewenste kwaliteit te kunnen realiseren investeren organisaties

Nadere informatie

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013).

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Werkblad Profesionele leergemeenschap CNV Schoolleiders Opdracht 1 Checklist Visibele learning Hattie 2013 Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Wat is

Nadere informatie