Onderzoek naar de selectiviteit van de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte- en afvalwater met behulp van een ion-selectieve electrode

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek naar de selectiviteit van de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte- en afvalwater met behulp van een ion-selectieve electrode"

Transcriptie

1 Onderzoek naar de selectiviteit van de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte- en afvalwater met behulp van een ion-selectieve electrode RIZA Hoofdafdeling Informatie en Meettechnologie Laboratorium voor anorganische analyse Lab.Hoofd: mevr G.C.M.Tielens-Wester Werkdocument: X Door: S.T. van der Velde, G.C.M.Tielens-Wester, P.C.M.Frintrop Lelystad, juli 1995 n.b. De inhoud van dit werkdocument hoeft niet in overeenstemming te zijn met de visie van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat.

2 INHOUDSOPGAVE 1 1. SAMENVATTING 2 2. DOEL 2.1 Doelstelling 2.2 Probleemstelling 3. ALGEMEEN 3.1 Beginsel De ionselectieve electrode voor bromide De gran plot methode 4. WERKWIJZE 4.1 Opzet van het onderzoek 4.2 Apparatuur Titrator Electroden 4.3 Chemicalien 5. RESULTATEN EN DISCUSSIE 5.1 Evaluatie huidige methode 5.2 Invloed van interferende ionen Chloride Jodide Cyanide 5.3 Analysekarakteristieken Detectiegrens en bepalingsgrens Herhaalbaarheid en recovery Lineairiteit Selectiviteit en matrixeffecten 5.4 Praktijkmonsters 6. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 6.1 Conclusies 6.2 Aanbevelingen 7. LITERATUUR 8. BIJLAGEN

3 1. SAMENVATTING Voor het onderzoek naar de waterkwaliteit in de Rijkswateren is het van belang om in oppervlaktewater lage gehaltes bromide te kunnen bepalen in de aanwezigheid van hoge concentraties chloride. Tevens is er vraag naar deze bepaling in afvalwater waarbij ook hoge gehaltes aan chloride aanwezig kunnen zijn Voor de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte en afvalwater is een methode ontwikkeld met behulp van een ionselectieve electrode en gran plot (meer punts standaard-additie). Tijdens de evaluatie van deze methode bleek dat deze niet geschikt is voor de bepaling van gehaltes kleiner dan enkele milligrammen per liter. Tevens bleek de in gebruik zijnde methode incorrect. De methode is daarop aangepast De invloed van chloride op de bepaling van het gehalte aan bromide volgens de nieuwe methode is merkbaar wanneer de [Cl]:[Br] > 10. Uit de resultaten van de bepaling van het gehalte aan bromide in praktijkmonsters blijkt dat dit in de praktijk overeenkomt met een chlorideconcentratie van 100 mg/1. Wanneer er bromide bepaald moet worden in de aanwezigheid van chloride concentraties hoger dan 100 mg/1 dient er, indien mogelijk, verdunt te worden. Behalve chloride storen de parameters jodide en cyanide storen ook sterk op de bepaling van het gehalte aan bromide. Indien jodide en/of cyanide aanwezig is of verwacht kan worden in het monsters dient er naar een andere analysemethode gezocht te worden. De bepalingsgrens van de (nieuwe) methode voor de bepaling van het gehalte aan bromide is 1,2 mg/1. De recovery werd vastgesteld op 103 %. Het gehalte van een oplossing van 15 mg/1 bromide is met de Gran's plot methode bepaald. De correlatie van de lijn die vervolgens geconstrueerd kan worden is 0,

4 2. DOEL 2.1 Doelstelling Onderzoek naar de invloed van chloride op de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte- en afvalwater met behulp van een ionselectieve electrode en gran plot. Ook de invloed van de parameters jodide en cyanide zal in het onderzoek worden meegenomen. 2.2 Probleemstelling Voor het Milieumeetnet Rijkswateren is het van belang het gehalte aan bromide in het oppervlaktewater bij de meetstations Lobith en Eysden te kunnen bepalen. Het gehalte bromide dat in deze oppervlaktewaters verwacht kan worden, is hoogstens enkele milligrammen (zie tabel 2.1). Wel bevat het water hoge concentraties chloride die de bepaling van het gehalte bromide kan storen (zie tabel 2.1). Tabel 2.1, Gemiddeld gehalte aan bromide en chloride in Eysden en Lobith. Periode Plaats [Br] (mg/1) [Cl] (mg/1) t/m Eysden 0, Lobith 1, Naast de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlaktewaters is er ook vraag naar deze bepaling in afvalwater. Afvalwater kunnen ook hoge concentraties aan chloride bevatten die de bepaling van bromide kan storen. De in gebruikt zijnde methode is afgeleid van NEN 6476 en beschrijft de bepaling van het gehalte aan chloride in (afval)water door middel van een potentiometrische titratie met zilvernitraat. Daarbij kan bromide (en jodide) theoretisch worden onderscheiden van chloride. In werkdocument IX (7.1) wordt geconcludeerd dat de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlaktewaters volgens deze methode ongeschikt is in de aanwezigheid van hoge concentraties chloride.

5 Om de bepaling van gehalte aan bromide mogelijk te maken is er een methode ontwikkeld met behulp van een ionselectieve electrode en gran plot (meer punts standaard additie). De invloed van chloride (jodide en cyanide) op de bepaling van het gehalte bromide is echter nog niet onderzocht.

6 3. ALGEMEEN 3.1 Beginsel Voor de methode voor de bepaling van het gehalte van bromide met behulp van een potentiometrische eindpuntsindicatie wordt gebruikt gemaakt van een zilverelectrode met als referentieelectrode een kalomelelectrode met een dubbele liquid junction. Een nadeel van de zilverelectrode is dat deze niet ionselectief is. Andere parameters zoals chloride, jodide en cyanide zullen de bepaling van het gehalte bromide storen. Met een ionselectieve electrode is dit probleem grotendeels op te heffen. Bepaling van het gehalte bromide met behulp van een ionselectieve electrode worden uitgevoerd middels een directe meting. Het titratiesysteem zal dus eerst gecalibreerd moeten worden om gehaltebepaling mogelijk te maken. Omdat de bepaling van gehalte aan bromide zeer bei'nvloed kan worden door andere ionen in oplossing wordt er gekozen voor de gran plot methode. De gran plot methode is een meerpunts standaard additie. In de volgende paragrafen zal enige informatie over de ionselectieve electrode van bromide en de gran plot methode worden gegeven. Deze informatie is verkregen uit NPR 6500 (7.5) De ionselectieve electrode voor bromide De selectiviteit van een ionselectieve electrode wordt bepaald door de grote van de bijdrage van een interfererend ion aan de membraanpotentiaal. De membraanpotentiaal wordt beschreven met de vergelijking: E = E,, -RT/F ln(a B + K^1"" 1 ) waarin: E = membraanpotentiaal, in V; EQ = standaardmembraanpotentiaal bij de standaardactiviteit, in V; R = molaire gasconstante, in J/(K*mol); T = absolute temperatuur, in K; F = constante van Faraday, in C/mol; Kj = selectiviteitsverhouding van het ion i; a Br = activiteit in de meetoplossing van bromide, in mol/1; a^ = activiteit in de meetoplossing van het interferend ion i, in mol/1; Zj = ladingsgetal van het ion i, in mol/1.

7 De bijdrage van het interfererend ion i wordt aangegeven middels het quotient van de ionenactiviteit aj en de zogenaamde selectiviteitsverhouding Kj. In tabel 1 worden de selectiviteitsverhoudingen van enkele interfererende ionen voor de bromide electrode aangegeven. Tabel 3.1, Selectiviteitsverhoudingen van enkele storende ionen voor de ionselectieve electrode van bromide. interfererend ion selectiviteits verhouding t.o.v. bromide chloride 5 * 10 3 jodide 2 cyanide 1 hydroxide 1 * 10" 4 ammoniak 4 * 10' De selectiviteitsverhouding geeft informatie over de gevoeligheid van de electrode voor het interfererend ion ten opzichte van bromide. Uit de tabel is af te leiden dat de gevoeligheid van de electrode voor chloride 200 keer lager is dan voor bromide. Voor jodide is de electrode echter twee keer zo gevoelig!! Opmerking: Sulfide stoort altijd bij metingen met de ionselectieve electrode voor bromide. De concentratie van sulfide moet altijd kleiner zijn dan 10"* M De gran plot methode De methode van Gran's plot komt overeen met die van standaardadditie, maar gaat uit van meer standaardaddities, waardoor een hogere nauwkeurigheid en betrouwbaarheid wordt verkregen. Na elke additie wordt de potentiaal van de oplossing gemeten waarna de concentratie van het te meten ion berekend kan worden volgens de formule: V. 1 c ; = nc. Vj {lo^e" (nv./(v, + Vb ) + 1) - 1}

8 waarin: Cj = de concentratie van het te meten ion in het analysemonster, in mol/1; n = het aantal standaardaddities; c, = de concentratie van het te meten ion in de standaardoplossing, in mol/1; V, = het volume per additie toegevoegde standaardoplossing, in ml; V; = het volume van het analysemonster, in ml; E = de potentiaal, gemeten na n standaardaddities, in mv; E = de potentiaal, gemeten zonder standaardadditie, in mv; s = de electrodesteilheid, in mv; V b = het volume toegevoegde ionensterktebuffer. De concentratie van het te meten ion wordt gevonden door het rekenkundig gemiddelde te bepalen van de gevonden waarden. Opmerkingen: 1. De electrodesteilheid s wordt gedefinieerd als: s = E 2 - E, waarin: s = de electrodesteilheid, in mv; E, = de potentiaal, gemeten in de standaardoplossing met de laagste concentratie, in mv; E2 = de potentiaal, gemeten in de standaardoplossing met de hoogste concentratie, in mv. 2. Bij gebruik van de Gran's plot methode is het van belang gebruik te maken van een ionensterktebuffer. Dit is een oplossing met grote ionensterkte die wordt toegevoegd aan het monster en de calibratieoplossingen om een gelijke ionsterkte te bereiken.

9 4. WERKWIJZE 4.1 Opzet van het onderzoek. Voor het onderzoek naar de invloed van chloride op de bepaling van het gehalte aan bromide zal de volgende werkwijze worden gehanteerd. 1. Evaluatie van de huidige methode zoals beschreven in Werkvoorschrift (7.2). 2. Het bepalen van de terugvindbaarheid van het gehalte aan bromide in waterige standaardoplossingen op verschillende concentratieniveau's in de aanwezig van de parameters chloride, jodide en cyanide op verschillende concentratieniveau's. 3. Bepaling van diverse karakteristieken van de bepaling van het gehalte aan bromide volgens SA 8141 (7.3) en 8135 (7.4). 4. Het uitvoeren van de bepaling van het gehalte aan bromide in praktijkmonsters in de aanwezigheid van chloride. Hiertoe worden aan praktijkmonsters met een bekende concentratie chloride, bromide geaddeerd, waarna de recovery wordt bepaald. 4.2 Apparatuur Titrator Er is gebruik gemaakt van een MTS 800 Multi-functioneel titratiesysteem van Radiometer (Kopenhagen, Denemarken). Dit systeem bestaat uit de volgende onderdelen: TTT 85 titrator; ABU 80 autoburet; SAC 80 monsterwisselaar; ION 85 ion analyzer; Alpha printer PRS 12+. Er wordt voor dit onderzoek geen gebruik gemaakt van de TTT 85 titrator. De ionanalyzer wordt gebruikt in de gran plot mode zodat metingen volgens de gran plot methode mogelijk zijn. De ABU 80 autoburet wordt voorzien van een buret met een volume van 2,5 ml. x

10 4.2.2 Electroden Als indikator electrode wordt een ionselectieve electrode gebruikt (Radiometer, F1022Br). De electrode bestaat uit een PVC-lichaam met waarin, in het uiteinde, een membraan aanwezig is, bestaand uit een zeer slecht oplosbaar zilverkristal. Enkele specificaties van de ionselectieve electrode zijn: Meetbereik 10 - IO" 6 M Br (MW Br = 79,9 g/mol) ph range 0 14 Temperatuur C Als referentie electrode wordt een kalomel-electrode gebruikt met een double liqiud junction (Radiometer, K701). Er wordt gebruik gemaakt van een electrode met een dubbele vloeistof brug om lekkage van kaliumchloride naar de meetoplossing uit te sluiten. Als tweede electrolyt wordt gebruik gemaakt van een kaliumnitraat oplossing. 4.3 Chemicalien Gedemineraliseerd water Kaliumbromide, Baker, p.a Natriumbromide, Baker, p.a Natriumnitraat, Baker, p.a Kaliumnitraat, Baker, p.a Kaliumchloride, Baker, p.a Kaliumjodide, Baker, p.a Kaliumcyanide, Baker, p.a.

11 5, UITVOERING, RESULTATEN EN DISCUSSIE 5.1 Evaluatie huidige methode De huidige methode voor de bepaling van het gehalte bromide wordt beschreven in het werkvoorschrift W De waarnemingen van de controles zoals die in de periode voor deze evaluatie zijn gevonden, worden gegeven in tabel 5.1. De ervaring leert dat om tot een goede waarneming van een controle te komen, de controle vaak meerdere malen herhaald moet worden. De gemiddelde waarden en standaard deviaties van de controles zoals gegeven in tabel 5.1 zijn dus verkregen uit geselecteerde waarnemingen. Om de oorzaak van de zo problematisch verlopende gehaltebepaling van bromide te achterhalen is de methode geevalueerd. Tabel 5.1,Resultaten controles voor de bepaling van het gehalte bromide. Gehalte controles (mg/1) theoretisch 0,5 1,0 2,0 X n S RSD (%) ,8 De resultaten van de evaluatie zijn, in volgorde van afhandelen, de volgende: Voor de bereiding van de stockstandaard en de stockcontrole moet een zeer kleine hoeveelheid van respectievelijk kaliumbromide (149.0 mg) en natriumbromide (128,8 mg) nauwkeuring worden afgewogen. Van bereide stockstandaarden en stockcontroles is het bromide gehalte bepaald volgens werkvoorschrift W In geen enkele van de oplossingen blijkt de theoretische waarde aanwezig te zijn. De afwijking loopt op tot 20%!! De fout die gemaakt wordt bij het inwegen en/of overspoelen werkt zeer sterk door in de eindconcentratie van de oplossing. Het volume van de buret die wordt gebruikt (25 ml) is erg groot in verhouding tot de volumina die worden toegevoegd voor de gran plot methode (0,5 ml). Het is beter te kiezen voor een buret met een kleiner volume. Omdat er 5 keer 0,5 ml wordt toegevoegd is een buretvolume van 2,5 ml voldoende. 10

12 Gevoeligheid van de electrode wordt, volgens de methode die in gebruik is, standaard ingesteld op 90 %. Met behulp van een 1 molaire bromide oplossing is de gevoeligheid van de electrode getest. De electrode moet een voor deze oplossing een potentiaal van ± 107 mv geven. Het blijkt dan dat de gevoeligheid van de electrode de 100 % benaderd. Het programma ingebracht in de ION 85 ion analyzer bevat een fout. Het volume dat ingebracht wordt dient 110 ml te zijn (100 ml monster + 10 ml ionenbuffer) in plaats van 100 ml. Hierdoor zal de percentuele afwijking van de theoretische waarde van lage concentraties groot zijn en kleiner worden naarmate de concentratie toeneemt. Zoals uit tabel 5.1 blijkt is de standaard deviatie van controle 0,5 mg/1 0,067. Uitgaande van deze standaard deviatie wordt de MDL 0,20 mg/1. Echter zoals al eerder bleek verloopt de gehaltebepaling van bromide zeer problematisch en zijn de waarnemingen verkregen in tabel 5.1 geselecteerde waarnemingen. Het is daarom aannemelijk dat de MDL groter is dan 0,2 mg/1. De huidige methode (W ) gaat uit van een gran plot met incrementen van 0,5 mg/1. Uitgaande van een MDL die ruim groter is dan 0,2 mg/1 zijn deze incrementen te klein. Incrementen van 5 mg/1 zijn realistischer. 5.2 De invloed van interferende ionen. Voor de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte- en afvalwater wordt de invloed van de interfererende ionen chloride, jodide en cyanide bekeken. Voor de werkwijze wordt verwezen naar werkvoorschrift W Hr zijn enkele wijzigen ten opzichte van dit voorschrift. Er wordt in dit onderzoek gebruik gemaakt van een stockstandaard van 1000 mg/1 bromide. Het concentratiegebied loopt tot 25 mg/1 in plaats van 2,5 mg/1. De stockcontrole bevat 1000 mg/1 bromide. De werkcontroles bevatten respectievelijk 5, 10, en 20 mg/1 bromide Chloride. Voor de toevoeging van chloride wordt gebruik gemaakt van een stockoplossing chloride die 1000 mg/1 bevat. 11

13 Tijdens de bereiding van de stockcontroles werden diverse volumina stockoplossing chloride toegevoegd, zodat de concentraties chloride zoals vermeld in tabel 5.2 werden verkregen. Het gehalte bromide van deze oplossingen werd met behulp van de ionselectieve electrode en gran plot bepaald. De resultaten van deze gehaltebepalingen worden gegeven in tabel 5.2. In bijlage 1 worden deze resultaten grafisch weergegeven. Tabel 5.2,Terugvindbaarheid van bromide in de aanwezigheid van chloride [Br] - 5 mg/1 [Br] = 10 mg/1 [Br] = 20 mg/1 [Cl] mg/1 mg/1 % mg/1 % mg/1 % Uit de resultaten zoals weergegeven in tabel 5.2 kan men de selectiviteitsverhouding voor bromide ten opzichte van chloride berekenen: selectiviteitsverhouding = [X] [Br], - [Br] 2 waarin, [X] = [Br], = [Br] 2 = concentratie in de oplossing van het storende ion X, in mg/1; gehaltebepaling van bromide in aanwezigheid van chloride, in mg/1; gehaltebepaling van bromide zonder de aanwezigheid van chloride, in mg/1. De berekende selectiviteitsverhoudingen van de bromide ionselectieve electrode in de aanwezigheid van 1000 mg/1 chloride worden gegeven in tabel 5.3. Hieruit blijkt dat de berekende selectiviteitsverhouding de selectiviteitsverhouding zoals gegeven in tabel 3.1 benaderd. De hier aangegeven selectiviteitsverhouding van de bromide-electrode voor chloride is

14 tabel 5.3, De berekende selectiviteitsverhoudingen bij een chlorideconcentratie van 1000 mg/1 [Br] in mg/1 Selectiviteitsverhouding In tabel 5.4 wordt het percentage terugvinding uitgezet tegen de verhouding tussen [Br] en [Cl]. Opvallend is dat deze verhouding het percentage terugvindbaarheid bepaald. De invloed van chloride op de bepaling van het gehalte aan bromide wordt gestoord vanaf een verhouding van [Br]:[Cl] = 10. Grotere verhoudingen hebben een duidelijke invloed op de gehalte bepaling van bromide. Tabel 5.4, Terugvindbaarheid van bromide bij verschillende verhoudingen van bromide en chloride. [Br]:[Cl] Terugvindbaarheid (%) [Br] = 5 mg/1 [Br] = 10 mg/1 [Br] = 20 mg/ Jodide. Voor de toevoeging van jodide wordt gebruik gemaakt van een stockoplossing jodide die 250 mg/1 bevat. Tijdens de bereiding van de stockcontroles werden diverse volumina stockoplossing jodide toegevoegd, zodat de concentraties jodide zoals vermeld in tabel 5.5 werden verkregen. Het gehalte bromide van deze oplossingen werd met behulp van de ionselectieve electrode en gran plot bepaald. De resultaten van deze gehaltebepalingen worden gegeven in tabel 5.5. In bijlage 2 worden deze resultaten grafisch weergegeven. 13

15 Tabel 5.5,Terugvindbaarheid van bromide in de aanwezigheid van jodide m mg/1 [Br] = 5 mg/1 [Br] = 10 mg/1 [Br] = 20 mg/1 mg/1 % mg/1 % mg/1 % De berekende selectiviteitsverhoudingen (zie 5.2.1) van de bromide ionselectieve electrode in de aanwezigheid van 50 mg/1 jodide worden gegeven in tabel 5.6. Hieruit blijkt dat de berekende selectiviteitsverhouding niet overeenkomt met de selectiviteitsverhouding zoals gegeven in tabel 3.1.De hier aangeven selectiviteitsverhouding van de bromide-elecetrode voor jodide is 2.De ionselectieve electrode gedraagt zich in de aanwezigheid van jodide anders dan door de fabrikant wordt verondersteld. tabel 5.6, De berekende selectiviteitsverhoudingen jodideconcentratie van 50 mg/1 bij een [Br] in mg/1 Selectiviteitsverhouding Omdat de verhoudingen tussen bromide en jodide anders zijn gekozen als de verhoudingen tussen bromide en chloride is er geen goed beeld te krijgen over het percentage terugvindbaarheid bij verschillende verhoudingen. Uit de resultaten blijkt wel dat de invloed van jodide op de bepaling van het gehalte aan bromide al bij lage concentraties duidelijk merkbaar is. Het is echter aannemelijk dat jodide in oppervlakte- en afvalwater niet of in zeer lage concentraties voorkomt. Indien er wel jodide aanwezig kan zijn dan dient naar een andere analysemethode te worden gezocht. 14

16 5.2.3 Cyanide Voor de toevoeging van cyanide wordt gebruik gemaakt van een stockoplossing cyanide die 250 mg/1 bevat. Tijdens de bereiding van de stockcontroles werden diverse volumina stockoplossing cyanide toegevoegd, zodat de concentraties cyanide zoals vermeld in tabel 5.7 werden verkregen. Het gehalte bromide van deze oplossingen werd met behulp van de ionselectieve electrode en gran plot bepaald. De resultaten van deze gehaltebepalingen worden gegeven in tabel 5.7. In bijlage 3 worden deze resultaten grafisch weergegeven. Tabel 5.7, Terugvindbaarheid van bromide in de aanwezigheid van cyanide [Br] = 5 mg/1 [Br] = 10 mg/1 [Br] -= 20 mg/1 [CN] mg/1 mg/1 % mg/1 % mg/1 % De resultaten die gevonden worden voor de bepaling van het gehalte aan bromide in aanwezigheid van cyanide geeft een zeer onregelmatig beeld. De invloed van cyanide op de bepaling is niet zo consistent als de invloed van chloride en jodide. Een oorzaak hiervan kan zijn dat er geen rekening gehouden is met de ph van de oplossingen waardoor de aanwezigheid van cyanide anders is dan verondersteld. De resultaten zijn daarom minder betrouwbaar. Toch blijkt uit de resultaten dat cyanide een niet te onderschatten invloed heeft op de bepaling van het gehalte aan bromide. 5.3 Analvsekarakteristieken. Aan de hand van standaard aanwijzing SA 8141 en SA 8135 worden de analysekarakteristieken van de bepaling van het gehalte aan bromide in oppervlakte- en afvalwater bepaald voor de ionselectieve electrode met Gran's plot. 15

17 5.3.1 Detectiegrens en bepalingsgrens. Voor de bepaling van de detectie en bepalingsgrens wordt gebruik gemaakt van een praktijkmonster. Aan het praktijkmonster wordt op twee niveau's een additie gedaan, zodat de concentratie van het praktijkmonster rond het detectieniveau ligt. Er werd voor de bepaling van de detectie en bepalingsgrens gebruik gemaakt van het praktijkmonster met het labinfosnummer Het geschatte bepalingsniveau is ongeveer 3 mg/1 bromide. De addities die aan het praktijkmonster werden gedaan, zijn 2 mg/1 en 3 mg/ bromide. De resultaten die verkregen zijn voor de bepaling van de detectie- en bepalingsgrens worden gegeven in tabel 5.5. De ruwe data wordt gegeven in bijlage 4. Tabel 5.5 Detectie- en bepalingsgrens bromide fi in mg/1 x in mg/1 s in mg/1 n 3,0 2,68 0,16 2^ 2,0 1,77 0,059 6 Spooled 0,12 T * C Detectiegrens J "V-rllcd 0,36 mg/1 Bepalingsgrens io * s,,. 1,2 mg/ Herhaalbaarheid en recovery. De herhaalbaarheid wordt uitgevoerd met een praktijkmonster waarvan het bromide gehalte in het midden van de meetrange ligt, dwz tussen de 10 en 20 mg/1 bromide. De recovery wordt bepaald door aan het zelfde praktijkmonster een additie van bromide te doen. Voor het herhaalbaarheidsexperiment werd gebruik gemaakt van het praktijkmonster met labinfosnummer Het monster werd daartoe 20 keer verdund. Voor het recoveryexperiment werd aan het verdunde praktijkmonster 5 mg/1 bromide toegevoegd. De resultaten van het herhaalbaarheids- en recoveryexperiment worden gegeven in tabel 5.6. De ruwe date wordt gegeven in bijlage 5. 16

18 Tabel 5.6,Herhaalbaarheid en recovery bromide bepaling. x in mg/1 s in mg/1 n monster 14,09 0,142 7 monster + additie ,132 7 herhaalbaarheid (r) 0,40 bovengrens (b) 0,07 afronding (a) 0,01 recovery 103 % De recovery van de gehaltebepaling dient tussen de 70 en 110 % te liggen. Met een recovery van 103 % wordt aan deze grenzen voldaan Lineariteit. Voor de bepaling van het gehalte aan bromide met ionselectieve electrode wordt gebruik gemaakt van Gran's plot. Dit is een meer punts standaard additie (zie ).Voor elk monster wordt dus een ijklijn geconstrueerd. Om een beeld te krijgen van de lineariteit van de methode wordt van een controle oplossing elk punt geregistreerd en grafisch uitgezet. Om de lineariteit van de methode binnen het meetbereik te bepalen werd van een controleoplossing met 15 mg/1 bromide na elke additie het signaal geregistreerd. De gevonden signaalwaarden werden uitgezet tegen de additie (zie bijlage 6), waarna de correlatie en gevoeligheid berekend kunnen worden. De correlatie van de methode is voor de controle oplossing 15 mg/ Per additie van 5 mg/1 bromide is de potentiaalsprong mv, dwz de gevoeligheid is mv/mg*!" 1. De waarde van deze correlatiefactor en gevoeligheid zijn een indicatie. Afhankelijk van het matrix van het monster kan deze sterk verschillen Selectiviteit en matrixeffecten Voor de selectiviteit van de methode word verwezen naar tabel 3.1 waarin de selectiviteit van de electrode voor bromide ten opzichte van enkele andere parameters wordt aangegeven. De selectiviteit van de methode voor bromide in de aanwezigheid van chloride, jodide en cyanide is nader onderzocht. Hiervoor wordt verwezen naar 17

19 paragraaf 5.2.0pmerkelijk is dat, ondanks dat de selectiviteit voor bromide in de aanwezigheid van cyanide groter is dan in de aanwezigheid van jodide, dit niet blijkt uit de resultaten zoals beschreven in paragraaf 5.2. De storing door cyanide is meestal gelijk of groter dan de storing van jodide op de bepaling van het gehalte aan bromide. Een oorzaak hiervan kan de ph van de cyanideoplossingen zijn. Deze zijn niet gecontroleerd. Met de bepaling van de selectiviteit van de methode (electrode) worden eventuele matrixeffecten meteen onderkend. Tabel 3.1 geeft de parameters die bij de bepaling van het gehalte aan bromide matrixstoringen kunnen veroorzaken. Voor de parameters chloride, jodide en cyanide is dit nader onderzocht en beschreven in paragraaf Praktijkmonsters Met behulp van praktijkmonsters met een bekende concentratie chloride worden monster bereidt door additie van bromide. Tevens worden de praktijkmonsters geanalyseerd zonder additie van bromide. Uit de resultaten wordt de recovery van bromide berekend. Er werden een tiental parktijkmonsters (zie bijlage 7) uitgekozen met verschillende concentraties chloride. Hiervan werd 80 ml in een maatkolf van 100 ml gebracht waarna een additie van een bromide oplossing werd uitgevoerd. De maatkolf werd vervolgens aangevuld tot 100 ml. De additie van de bromide oplossing werden zo gekozen dat het gehalte aan bromide in de praktijkmonsters het gehele meetbereik beslaan. Tevens werden enkele hogere gehalten aan bromide geaddeerd om het effect van verdunning op het analyseresultaat te bepalen. De resultaten van de bepalingen van het gehalte aan bromide in deze praktijkmonsters worden gegeven in bijlage 7. Uit de resultaten blijkt dat de recovery van bromide in de praktijkmonsters m.u.v.2 monsters alien tussen de 70% en 110% vallen. Voor twee praktijkmonsters is de recovery 112%. In beide gevallen betreft het een praktijkmonster dat verdund moest worden a.g.v.een hoog chloride- en/of bromidegehalte. In de 3 gevallen waarbij de [Cl]:[Br] groter is dan 10 worden toch goede recoveries gevonden. In een geval is de recovery iets groter dan de toegestane grens van 110 %, nl 112%. Omdat hieruit blijkt dat de bepaling van bromide in de aanwezigheid van maximaal 100 mg/1 chloride goed verlopen, kan in de praktijk gesteld worden dat chloride concentraties vanaf 100 mg/1 de bepaling van het gehalte aan bromide storen. 18

20 6. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 6.1 Conclusies De methode zoals die tot op heden in gebruik is, dient aangepast te worden. In plaats van 5 maal een toevoeging van 0,5 ml 100 mg/1 (0,5 mg/1) met een 25 ml buret wordt 5 maal een toevoeging van 0,5 ml 1000 mg/1 (5,0 mg/1) met een 2,5 ml buret aanbevolen. Tevens dienen enkele instellingen van de ION 85 ionanalyzer aangepast te worden. De invloed van chloride op de bepaling van het gehalte aan bromide volgens de nieuwe methode is merkbaar wanneer [Cl]:[Br] > 10. De invloed van jodide en cyanide op de bepaling van het gehalte aan bromide is zeer sterk. Concentraties jodide en cyanide van enkele milligrammen storen de bepaling van het gehalte aan bromide al merkbaar. Indien er jodide en/of cyanide in een watermonster verwacht kan worden dient er gezocht te worden naar een andere analysemethode. De detectiegrens voor de bepaling van het gehalte aan bromide is vastgesteld op 0,36 mg/1. De bepalingsgrens wordt dan vastgesteld op 1,2 mg/1 bromide. De recovery van de methode is bij een additie van 5 mg/1 bromide aan een praktijkmonster 103 %. De correlatie van de lineariteit is voor de additiebereik van 5 t/m 25 mg/1 bromide 0, voor een standaardoplossing van 15 mg/1. De gehaltes aan bromide, die aan praktijkmonsters met bekende concentratie chloride zijn toegevoegd, worden goed teruggevonden. In geval van twee uitzonderingen betreft het praktijkmonsters die verdund dienden te worden. De bepaling van het gehalte aan bromide in monsters met chlorideconcentraties kleiner dan 100 mg/1 kunnen goed worden uitgevoerd. In de praktijk zal daarom gesteld worden dat chloride concentraties groter dan 100 mg/1 de bepaling van het gehalte aan bromide storen. De bepaling van het gehalte aan bromide in watermonsters afkomstig van de bemonsteringspunten in Eysden en Lobith is niet mogelijk. De gehaltes aan bromide die aanwezig zijn in monsters afkomstig van deze bemonsteringspunten zijn te laag en de chloride concentraties zijn te hoog om een betrouwbaar en reproduceerbaar resultaat te leveren. 19

21 6.2 Aanbevelingen Voor bepaling van het gehalte bromide met de ionselectieve electrode en gran plot zal een andere range gekozen moeten worden. Een range met addities van 5 mg/1 tot 25 mg/1 ligt in een betere verhouding tot de gevoeligheid van de electrode. De methode en het werkvoorschrift zijn inmiddels aangepast. Om bromide in een laag concentratie gebied te kunnen bepalen zal naar een andere analysemethode gezocht moeten worden. Voor de gehaltebepaling van bromide in de aanwezigheid van jodide en/of zal een alternatief gezocht moeten worden, zoals ionchromatografie of electroforese. 20

22 7. LITERATUUR 7.1 werkdocument IX- Onderzoek naar de invloed van chloride en jodide bij de potentiometrisch bepaling van het gehalte aan bromide in water. - B. van Kleef, D. ten Hoorn Boer, P.C.M.Frintrop, Lelystad, januari Werkvoorschrift W Water - Potentiometrische bepaling van het gehalte aan bromide. - B. van Kleef, 5 September Standaard Aanwijzing SA Standaard aanwijzing voor het opstellen van analysekarakteristieken van chemische parameters. - H.F. Schuijn, 2 januari Standaard Aanwijzing SA Validatie van chromatografische analysemethoden - T. Zee, S. van Tol, P. Frintrop, 6 maart NPR Water, Grondslagen van en algemene richtlijnen voor het gebruik van ion-selectieve elektroden - l c druk juli ION85 Ion analyzer - User's Handbook - Radiometer Copenhagen 21

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...

- Validatiedossier - Bepaling van de lipofiele groep toxinen in mosselen met gebruik van UPLC-MS/MS 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT... 1 INTRODUCTIE...1 2 MATRIX EFFECT...1 3 LINEARITEIT...2 4 JUISTHEID EN HELHAARBARHEID...5 4.1 Juistheid... 5 4.2 Juistheid van meervoudige analyses van gecertificeerd referentiemateriaal (CRM)... 5 4.3

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE VAN DE CFA BEPALING VAN VRU CYANIDE M.B.V. EEN SKALAR DOORSTROOMANALYSESYSTEEM.

IMPLEMENTATIE VAN DE CFA BEPALING VAN VRU CYANIDE M.B.V. EEN SKALAR DOORSTROOMANALYSESYSTEEM. IMPLEMENTATIE VAN DE CFA BEPALING VAN VRU CYANIDE M.B.V. EEN SKALAR DOORSTROOMANALYSESYSTEEM. Werkdocument: 92.106X RIZA Hoofdafdeling Informatie en Ontwikkeling Laboratorium voor algemene chemie Door:

Nadere informatie

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Datum laatste aanpassing / Date du dernière adaption MET-FLVVT-096

Nadere informatie

A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU. Een ad-hoc Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR) voor aluminium in oppervlaktewater. 26 april 2002 RIZA

A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU. Een ad-hoc Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR) voor aluminium in oppervlaktewater. 26 april 2002 RIZA A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU Een ad-hoc Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau (MTR) voor aluminium in oppervlaktewater 26 april 2002 RIZA A COMPANY OF HASKONING NEDERLAND BV MILIEU Barbarossastraat

Nadere informatie

Bepaling van het chemisch zuurstofverbruik (CZV)

Bepaling van het chemisch zuurstofverbruik (CZV) Bepaling van het chemisch zuurstofverbruik (CZV) mei 2011 Pagina 1 van 10 WAC/III/D/020 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 MONSTERBEWARING... 4 5 APPARATUUR EN MATERIAAL...

Nadere informatie

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid Bepaling van de elektrische geleidbaarheid april 2006 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/004 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 2.1 SPECIFIEKE GELEIDBAARHEID, ELEKTRISCHE GELEIDBAARHEID (γ)... 3 2.2

Nadere informatie

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID 1 TOEPASSINGSGEBIED GELEIDBAARHEID Deze procedure beschrijft de bepaling van de elektrische geleidbaarheid in water (bijvoorbeeld grondwater, eluaten, ). De beschreven methode is bruikbaar voor alle types

Nadere informatie

Potentiometrische bepaling van sulfide

Potentiometrische bepaling van sulfide Potentiometrische bepaling van sulfide mei 2008 Pagina 1 van 8 WAC/III/C/040 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 APPARATUUR EN MATERIAAL... 3 5 REAGENTIA EN OPLOSSINGEN...

Nadere informatie

SECTIE : Anorganische chemie VALIDATIERAPPORT. microgolfontsluiting (FLVVG-I-MET-190)

SECTIE : Anorganische chemie VALIDATIERAPPORT. microgolfontsluiting (FLVVG-I-MET-190) VALIDATIERAPPORT Analysemethode Voeding - Kwantitatieve bepaling van aluminium met ICP-OES na microgolfontsluiting (FLVVG-I-MET-190) Techniek Microgolfontsluiting - ICP-OES Matrix / matrixgroep Levensmiddelen:

Nadere informatie

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010 Meten en Maken 1 Toets Harris 26-04-2010 Deze toets bestaat uit vier opgaven die even zwaar tellen. De vier opgaven bestaan allemaal uit deelvragen. Maak elke opgave op een apart antwoordblad. Dit maakt

Nadere informatie

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Type validatie Type de validation Verantwoordelijke (Naam en functie)

Nadere informatie

2 Concentratie in oplossingen

2 Concentratie in oplossingen 2 Concentratie in oplossingen 2.1 Concentratiebegrippen gehalte Er zijn veel manieren om de samenstelling van een mengsel op te geven. De samenstelling van voedingsmiddelen staat op de verpakking vermeld.

Nadere informatie

REKENVOORBEELDEN. http://www.emis.vito.be Ministerieel besluit van 14 mei 2007 --- Belgisch Staatsblad van 06 juli 2007 1 PRESTATIEKENMERKEN

REKENVOORBEELDEN. http://www.emis.vito.be Ministerieel besluit van 14 mei 2007 --- Belgisch Staatsblad van 06 juli 2007 1 PRESTATIEKENMERKEN 1 PRESTATIEKENMERKEN 1.1 Bepaling van PCB s in olie met GC-MS REKENVOORBEELDEN Bepalingsmethode: verdunning van olie in hexaan, zuivering op gecombineerde zure silica/basische silica, DMSO/hexaan partitie,

Nadere informatie

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater april 2005 One Cue Systems Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming

Nadere informatie

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding BUFFEROPLOSSINGEN Inleiding Zowel in de analytische chemie als in de biochemie is het van belang de ph van een oplossing te regelen. Denk bijvoorbeeld aan een complexometrische titratie met behulp van

Nadere informatie

LCA addista. Kwaliteitsborging. Kwaliteitsborging. Standaardoplossing Uitgave 99/06. Dr. Lange ringonderzoek. Uitgave 99/06

LCA addista. Kwaliteitsborging. Kwaliteitsborging. Standaardoplossing Uitgave 99/06. Dr. Lange ringonderzoek. Uitgave 99/06 Dr. Lange ringonderzoek Controle van het analysesysteem en de werkwijze -intern- Aanbevolen meetfrequentie Bij routinebepalingen: iedere 10e analyse (persoonsafhankelijk), maar tenminste 1 maal per maand

Nadere informatie

Bepaling van de buffercapaciteit

Bepaling van de buffercapaciteit WAC Bepaling van de buffercapaciteit februari 2012 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/006 WAC INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 PRINCIPE... 3 3 DEFINITIES... 4 4 OPMERKINGEN... 4 5 APPARATUUR EN MATERIAAL... 5 5.1

Nadere informatie

Methoden voor de bepaling van anionen

Methoden voor de bepaling van anionen Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van water Versie november 2014 WAC/III/C Inhoud INHOUD 1 Drinkwater 3 2 Afvalwater 5 3 Grondwater 8 4 Oppervlaktewater 10 Voor de conservering en behandeling

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven uit: BASISCHEMIE voor het MLO ISBN 9789077423875, 3 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 10 Concentratie bladzijde 1

Uitwerkingen van de opgaven uit: BASISCHEMIE voor het MLO ISBN 9789077423875, 3 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 10 Concentratie bladzijde 1 Hoofdstuk 10 Concentratie bladzijde 1 Opgave 1 rekenformule: c(b) = ------- toepassen: n B V opl. Bereken de analytische concentratie (mol/l) in elk van de volgende oplossingen: a 5,00 mol NaCl in 5,00

Nadere informatie

Opgave 1. Opgave 2. b En bij een verbruik van 10 ml? Dan wordt de procentuele onnauwkeurigheid 2 x zo groot: 0,03 / 20 x 100% = 0,3% Opgave 3

Opgave 1. Opgave 2. b En bij een verbruik van 10 ml? Dan wordt de procentuele onnauwkeurigheid 2 x zo groot: 0,03 / 20 x 100% = 0,3% Opgave 3 Hoofdstuk 13 Titratieberekeningen bladzijde 1 Opgave 1 Wat is het theoretisch eindpunt? Het theoretisch eindpunt is het titratievolume waarbij de bedoelde reactie precies is afgelopen. En wat is dan het

Nadere informatie

Beheer en onderhoud van de W T W ph-meters

Beheer en onderhoud van de W T W ph-meters Mfnlsterie van Verkeer ed Waterstaat Beheer en onderhoud van de W T W ph-meters nr. 723.00.E001 Serie en ISSN nr. 1383-6749. Goede Meet Praktijk (GMP) is een samenwerkingsverband tussen specialistische

Nadere informatie

Validatierapport 2 ICP-MS bepaling van Ag, Al f B f Ba r Be, Co r Mo, Se f Sb f Sn, Tl, U en V in water

Validatierapport 2 ICP-MS bepaling van Ag, Al f B f Ba r Be, Co r Mo, Se f Sb f Sn, Tl, U en V in water Validatierapport 2 ICP-MS bepaling van Ag, Al f B f Ba r Be, Co r Mo, Se f Sb f Sn, Tl, U en V in water RIZA Hoofdafdeling Informatie en Meettechnologie Laboratorium voor anorganische analyse Hoofd IMLA:

Nadere informatie

Laboratoriumanalyses voor grond- en grondwateronderzoek

Laboratoriumanalyses voor grond- en grondwateronderzoek Accreditatieschema Laboratoriumanalyses voor grond- en grondwateronderzoek SIKB Protocol 3140 Aanvullend III 1 2 3 40 Dit document, versie 1, is op april 06 vrijgegeven voor een openbare kritiekronde door

Nadere informatie

Bepaling van ammoniakale stikstof door destillatie en titratie

Bepaling van ammoniakale stikstof door destillatie en titratie Bepaling van ammoniakale stikstof door destillatie en titratie februari 2012 Pagina 1 van 6 WAC/III/E/022 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 MATERIAAL... 3 4.1 MATERIAAL...

Nadere informatie

validatie in de klinisch farmaceutische analyse nader bekeken t.b.v. HPLC.

validatie in de klinisch farmaceutische analyse nader bekeken t.b.v. HPLC. validatie in de klinisch farmaceutische analyse nader bekeken t.b.v. HPLC. Ziekenhuis Rijnstate Laboratorium Apotheek Sjaak Melchers Wagnerlaan 55 Postbus 9555 9800 TA Arnhem Bij het opzetten van een kwaliteitssysteem

Nadere informatie

BEPALING VAN LASALOCID-NATRIUM IN DIERENVOEDERS (HPLC)

BEPALING VAN LASALOCID-NATRIUM IN DIERENVOEDERS (HPLC) Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-005 I-MET-FLVVT-005 BEPALING VAN LASALOCID-NATRIUM IN DIERENVOEDERS (HPLC) Versie 04 Datum van toepassing 2014-01-27

Nadere informatie

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Aviva-systeem. Inleiding. I. NAUWKEURIGHEID Methode

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Aviva-systeem. Inleiding. I. NAUWKEURIGHEID Methode Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Aviva-systeem Inleiding De nauwkeurigheid van het systeem is beoordeeld conform de norm ISO 15197:2003. Van een externe diabeteskliniek werd capillair bloed

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 35778 20 december 2013 Regeling van de Minister van Veiligheid en Justitie van 9 december 2013, nr. 458764, houdende wijziging

Nadere informatie

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster.

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster. Meten en Monitoren Weet wat je meet Inhoud presentatie Omegam Laboratoria Proces ontwikkelen analyse methoden De analyse /PFOA Prestatiekenmerken /PFOA bij Omegam De praktijk : Weet wat je meet Omegam

Nadere informatie

De termijn tussen monsterneming (direct gevolgd door conservering) en het moment van zekerstellen van het gehalte.

De termijn tussen monsterneming (direct gevolgd door conservering) en het moment van zekerstellen van het gehalte. Notitie Datum: 3 november 2014 Onderwerp: Watermonsters nemen en conserveren Algemeen Dit document beschrijft de flessen, conservering en de werkwijze voor het vullen van watermonsters. De conservering

Nadere informatie

Diervoeders - Bepaling van sulfadimidine-na - HPLC. RSVnr A0148, DAMcode 0800302, editie nr. 4, 07-07-94; Bijlagen zijn niet bijgevoegd.

Diervoeders - Bepaling van sulfadimidine-na - HPLC. RSVnr A0148, DAMcode 0800302, editie nr. 4, 07-07-94; Bijlagen zijn niet bijgevoegd. Stofnaam Type methode Te onderzoeken in Minimum bepaalbaarheidsgrens Herhaalbaarheid Reproduceer-baarheid Categorie Titel Sulfadimidine-natrium HPLC Mengvoeders 20 mg/kg 7 % bij 200-600 mg/kg 1,5-2 x herhaalbaarheid

Nadere informatie

BEPALING VAN DE ZUURGRAAD IN GROND EN/OF OPPER- VLAKTEWATER M.B.V. EEN PH-METER

BEPALING VAN DE ZUURGRAAD IN GROND EN/OF OPPER- VLAKTEWATER M.B.V. EEN PH-METER 5 10 Protocol 2004 15 BEPALING VAN DE ZUURGRAAD IN GROND EN/OF OPPER- VLAKTEWATER M.B.V. EEN PH-METER 20 25 30 35 40 45 Versie 2.0, 27-9-2001 Pagina 1 van 9 50 Inhoud 1 PLAATS VAN DIT PROTOCOL IN HET KWALITEITSZORGSYSTEEM...3

Nadere informatie

Fysische Chemie en Kinetiek 2009-2010

Fysische Chemie en Kinetiek 2009-2010 Fysische Chemie en Kinetiek 009-010 Deeltentamen 01 3 oktober 009, 9:00-1:00 Naam: Studentnummer: Dit is de enige originele versie van jouw tentamen. Het bevat dit voorblad en de opgaven. Waar nodig word

Nadere informatie

NEN 6633. Preview. Water en (zuiverings)slib Bepaling van het chemisch zuurstofgebruik (CZV) Voorbeeld. Nederlandse norm.

NEN 6633. Preview. Water en (zuiverings)slib Bepaling van het chemisch zuurstofgebruik (CZV) Voorbeeld. Nederlandse norm. Nederlandse norm NEN 6633 Water en (zuiverings)slib Bepaling van het chemisch zuurstofgebruik (CZV) Water Determination of chemical oxygen demand (COD) 3e druk, oktober 1998 ICS 13.060.01-0 Vervangt NEN

Nadere informatie

Meting ter plaatse van temperatuur, ph, elektrische geleidbaarheid, opgeloste zuurstof, vrije chloor en gebonden chloor

Meting ter plaatse van temperatuur, ph, elektrische geleidbaarheid, opgeloste zuurstof, vrije chloor en gebonden chloor Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van water Meting ter plaatse van temperatuur, ph, elektrische geleidbaarheid, opgeloste zuurstof, vrije chloor en gebonden chloor Versie november 2013

Nadere informatie

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Type validatie Type de validation Verantwoordelijke (Naam en functie)

Nadere informatie

ALKALINITEIT/ZUURTEGRAAD (BUFFERCAPACITEIT)

ALKALINITEIT/ZUURTEGRAAD (BUFFERCAPACITEIT) 1 DOEL EN TOEPASSINGSGEBIED ALKALINITEIT/ZUURTEGRAAD (BUFFERCAPACITEIT) De aciditeit of zuurtegraad is een maat voor de capaciteit van het water om OH - te neutraliseren. De basiciteit of alkaliniteit

Nadere informatie

EUROPEAN UNION SCIENCE OLYMPIAD ANTWOORDENBUNDEL TEST 1 13 APRIL 13, 2010. Land:

EUROPEAN UNION SCIENCE OLYMPIAD ANTWOORDENBUNDEL TEST 1 13 APRIL 13, 2010. Land: EUROPEAN UNION SCIENCE OLYMPIAD ANTWOORDENBUNDEL TEST 1 13 APRIL 13, 2010 Land: Team: Namen en handtekeningen 1 OPDRACHT 1 Relatieve vochtigheid van de lucht 1.1: Het dauwpunt is (noteer ook de eenheid)

Nadere informatie

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO versie december 2014 INHOUDSOPGAVE 1. Vooraf 2. Wat is een buffer? 3. Hoe werkt een buffer? 4. Geconjugeerd zuur/base-paar 5. De ph van een buffer De volgende

Nadere informatie

Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28

Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-055 I-MET-FLVVT-055 BEPALING VAN RUW VET IN DIERENVOEDERS Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28 Opgesteld

Nadere informatie

KEURING KUNSTGRASVELDEN. Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag.

KEURING KUNSTGRASVELDEN. Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag. KEURING KUNSTGRASVELDEN Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag. eindrapport Opdrachtgever / Client RecyBEM B.V. t.a.v. de heer drs. C. van Oostenrijk Postbus 418 2260 AK LEIDSCHENDAM

Nadere informatie

Examenvragen: Analytische chemie

Examenvragen: Analytische chemie Voorbeeld 1 : 1. Geleidbaarheidsmetingen Na 2 SO 4 / BaAc 2 Schets verloop van de titratiecurve en verklaar het verloop a.h.v. formules van geleidbaarheid Welke titratiecurve zal men krijgen wanneer deze

Nadere informatie

Gassnelheid en volume metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de meting voor gassnelheid en volume

Gassnelheid en volume metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de meting voor gassnelheid en volume Code van goede meetpraktijk van de VKL (Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen) Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet-

Nadere informatie

Scheikunde SE2. Hoofdstuk 8

Scheikunde SE2. Hoofdstuk 8 Scheikunde SE2 Hoofdstuk 8 Paragraaf 2 Indicatoren: stoffen waarmee je kunt bepalen of een oplossing zuur of basisch is. Zuur: als een oplossing een ph heeft van minder dan 7. Basisch: als een oplossing

Nadere informatie

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i ZOUTGEHALTESENSOR BT78i GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Zoutgehaltesensor BT78i meet het zoutgehalte in een oplossing in het

Nadere informatie

Werkdocument Kd-waarden van zware metalen in zoetwatersediment[riza nr.96.180.x]

Werkdocument Kd-waarden van zware metalen in zoetwatersediment[riza nr.96.180.x] Ministerie van Verkeer en WalersUai Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling RIZA doorkiesnummer 0320 298498 Werkdocument Kd-waarden van

Nadere informatie

Zoutafleiding Bijlage bij de RWS Standaard

Zoutafleiding Bijlage bij de RWS Standaard Zoutafleiding Bijlage bij de RWS Standaard In opdracht van: Project: Ministerie van Verkeer Waterstaat Directoraat-Geraal Rijkswaterstaat Rijkswaterstaat Meetnet Infrastructuur (RMI) Versie: 1.0 November

Nadere informatie

SECTIE: Anorganische chemie VALIDATIEPLAN

SECTIE: Anorganische chemie VALIDATIEPLAN FAVV DG LABORATORIA LABO: FLVVG SECTIE: Anorganische chemie VALIDATIEPLAN Analysemethode Techniek Voeding - Kwantitatieve bepaling van calcium, kalium, magnesium, natrium en fosfor met ICP-OES na microgolfontsluiting

Nadere informatie

Wist je dat het aardoppervlak voor driekwart bedekt is met water?

Wist je dat het aardoppervlak voor driekwart bedekt is met water? Prof. dr. L. VAN POUCKE Prof. dr. J. MULLENS Prof. dr. W. GUEDENS Lic. M. REYNDERS Wist je dat het aardoppervlak voor driekwart bedekt is met water? 2006 Universiteit Hasselt 1 Practicum: Chemische aspecten

Nadere informatie

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Avivasysteem. Inleiding. I. NAUWKEURIGHEID Methode

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Avivasysteem. Inleiding. I. NAUWKEURIGHEID Methode Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Avivasysteem Inleiding De nauwkeurigheid van het systeem is beoordeeld conform de norm ISO 15197:2003. Van een externe diabeteskliniek werd capillair bloed

Nadere informatie

Foutenberekeningen Allround-laboranten

Foutenberekeningen Allround-laboranten Allround-laboranten Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 LEERDOELEN :... 3 1. INLEIDING.... 4 2. DE ABSOLUTE FOUT... 5 3. DE KOW-METHODE... 6 4. DE RELATIEVE FOUT... 6 5. GROOTHEDEN VERMENIGVULDIGEN EN DELEN....

Nadere informatie

Vergisting van eendenmest

Vergisting van eendenmest Lettinga Associates Foundation for environmental protection and resource conservation Vergisting van eendenmest Opdrachtgever: WUR Animal Sciences Group Fridtjof de Buisonjé Datum: 3 oktober 2008 Lettinga

Nadere informatie

KWALITEIT EN VEILIGHEID Licht aan het eind van de tunnel Kwaliteitscontrole van starre optieken

KWALITEIT EN VEILIGHEID Licht aan het eind van de tunnel Kwaliteitscontrole van starre optieken KWALITEIT EN VEILIGHEID Licht aan het eind van de tunnel Kwaliteitscontrole van starre optieken Ondanks eerdere rapporten blijkt uit een follow-up onderzoek van IGZ (2207) dat de kwaliteitsborging van

Nadere informatie

OVER PH: HET METEN VAN PH IS NIET MOEILIJK, MAAR ER IS VEEL ONBEGRIP OVER DEZE METING. DAAROM: DE ANTWOORDEN OP UW VERZAMELDE VRAGEN.

OVER PH: HET METEN VAN PH IS NIET MOEILIJK, MAAR ER IS VEEL ONBEGRIP OVER DEZE METING. DAAROM: DE ANTWOORDEN OP UW VERZAMELDE VRAGEN. FREQUENTLY ASKED QUESTIONS OVER PH: HET METEN VAN PH IS NIET MOEILIJK, MAAR ER IS VEEL ONBEGRIP OVER DEZE METING. DAAROM: DE ANTWOORDEN OP UW VERZAMELDE VRAGEN. ---------------------------------------------

Nadere informatie

Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater

Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater Eric van der Swaluw & Hans Verboom, Centrum voor Milieu Monitoring (CMM),

Nadere informatie

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Advantageen het Accu-Chek Comfort Curve-systeem. Inleiding I. NAUWKEURIGHEID. Methode

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Advantageen het Accu-Chek Comfort Curve-systeem. Inleiding I. NAUWKEURIGHEID. Methode Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Advantageen het Accu-Chek Comfort Curve-systeem Inleiding De nauwkeurigheid van het systeem is beoordeeld conform de norm ISO 15197:2003. Van een externe diabeteskliniek

Nadere informatie

5.4 ph van oplossingen van zwakke zuren of zwakke basen

5.4 ph van oplossingen van zwakke zuren of zwakke basen Opmerking: We gaan ervan uit, dat bij het mengen van oplossingen geen volumecontractie optreedt. Bij verdunde oplossingen is die veronderstelling gerechtvaardigd. 5.4 ph van oplossingen van zwakke zuren

Nadere informatie

Wennen aan het idee dat je de eenheden eerst aanpast aan de nieuwe grootheid. Hier: eerst omrekenen naar gram en liter.

Wennen aan het idee dat je de eenheden eerst aanpast aan de nieuwe grootheid. Hier: eerst omrekenen naar gram en liter. Hoofdstuk 4 Massaconcentratie bladzijde 1 Opgave 1 Wennen aan het idee dat je de eenheden eerst aanpast aan de nieuwe grootheid. Hier: eerst omrekenen naar gram en liter. a 25,0 mg ethanol in 100 ml 0,025

Nadere informatie

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom E Olijslager en R Langen Klinisch Farmaceutisch Laboratorium TweeSteden ziekenhuis Dr. Deelenlaan 5, 5042 AD Tiiburg. EOlyslager@zamb.tsz.nl Inleiding

Nadere informatie

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Richard van Rossen / Henk Trumpie Apotheek Haagse Ziekenhuizen Email: r.vanrossen@ahz.nl Inleiding Sinds februari 2007 heeft het lab van de AHZ de beschikking

Nadere informatie

BEPALING VAN DE MEETONZEKERHEID VOOR KWANTITATIEVE CHEMISCHE ANALYSES

BEPALING VAN DE MEETONZEKERHEID VOOR KWANTITATIEVE CHEMISCHE ANALYSES Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria Procedure BEPALING VAN DE MEETONZEKERHEID VOOR KWANTITATIEVE CHEMISCHE ANALYSES Datum van toepassing : zie datum goedkeuring

Nadere informatie

Gericht op de toekomst. Stikstofoxiden. Praktische toepassing van meten van NO x

Gericht op de toekomst. Stikstofoxiden. Praktische toepassing van meten van NO x Stikstofoxiden Praktische toepassing van meten van NO x Maarten van Dam Mvdam@testo.nl 06-53782193 Michel de Ruiter Michel.deruiter@multi-instruments.nl 06-20360160 Dia 2 van 132 Waarom meten? Wetgeving:

Nadere informatie

Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015. NVB Wageningen

Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015. NVB Wageningen Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015 NVB Wageningen NVB Postbus 360 6700 AJ WAGENINGEN Referentie: KC-21417-ZsPr/JeSa/361010 Wageningen, 26 mei 2015 Rapport betreffende Zesde Landelijke

Nadere informatie

Implementatie en validatie van de KONELAB (aqua 30), deel 2.

Implementatie en validatie van de KONELAB (aqua 30), deel 2. Ministerie van Verkeer en Waterstaat DiTectoraat-Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling/RIZA Implementatie en validatie van de KONELAB (aqua 30),

Nadere informatie

Scheikunde VWO. Vrijdag 19 mei 1995 13.30 16.30 uur. vragen

Scheikunde VWO. Vrijdag 19 mei 1995 13.30 16.30 uur. vragen Scheikunde VWO vragen Vrijdag 19 mei 1995 1330 1630 uur toelichting Dit examen bestaat uit 23 vragen Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden instructie

Nadere informatie

σ = 1 λ 3,00 μm is: 3,00 x 10-4 cm σ = 1 cm / 3,00 x 10-4 cm= 3,33 10 3 cm -1

σ = 1 λ 3,00 μm is: 3,00 x 10-4 cm σ = 1 cm / 3,00 x 10-4 cm= 3,33 10 3 cm -1 Hoofdstuk 7 Analytische spectrometrie bladzijde 1 Opgave 1 Oranje en groen licht vallen op een prisma (onder dezelfde hoek en in dezelfde richting). Welke kleur wordt het sterkst gebroken? Hoe korter de

Nadere informatie

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN vwo Massaspectrometrie en IR-spectrometrie OPGAVE 1 MTBE is een stof die aan benzine wordt toegevoegd voor een betere verbranding (de klopvastheid wordt vergroot). Door middel

Nadere informatie

STATISTIEK IN HET LABORATORIUM VAN DE ZIEKENHUISAPOTHEEK: ENKELE VOORBEELDEN; DEEL 2. Inleiding

STATISTIEK IN HET LABORATORIUM VAN DE ZIEKENHUISAPOTHEEK: ENKELE VOORBEELDEN; DEEL 2. Inleiding statistiek STATISTIEK IN HET LABORATORIUM VAN DE ZIEKENHUISAPOTHEEK: ENKELE VOORBEELDEN; DEEL 2. M.C. de Brouwer M.C.J. Langen 1 2 Laboratorium van de ziekenhuisapotheek Midden-Brabant, Maria ziekenhuis,

Nadere informatie

Principe Maken van een Monte Carlo data-set populatie-parameters en standaarddeviaties standaarddeviatie van de bepaling statistische verdeling

Principe Maken van een Monte Carlo data-set populatie-parameters en standaarddeviaties standaarddeviatie van de bepaling statistische verdeling Monte Carlo simulatie In MW\Pharm versie 3.30 is een Monte Carlo simulatie-module toegevoegd. Met behulp van deze Monte Carlo procedure kan onder meer de betrouwbaarheid van de berekeningen van KinPop

Nadere informatie

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Abdel Chahbouni en René Vos Laboratorium Klinische Farmacologie en Apotheek VU medisch centrum De Boelelaan 1117 a.chahbouni@vumc.nl Fig.1 Ciclosporine A Inleiding

Nadere informatie

/14 /28 /28 /30 /100. Naam:.. Studentnr.:.. Resultaten: Totaal: Opgave 1 Opgave 2 Opgave 3 Opgave 4

/14 /28 /28 /30 /100. Naam:.. Studentnr.:.. Resultaten: Totaal: Opgave 1 Opgave 2 Opgave 3 Opgave 4 Tentamen: Fysische Chemie en Kinetiek (4052FYSCK-1415FWN) Datum: 17-4-2015 Tijd/tijdsduur: 9:00-12:00; 3 uur Plaats: Grote en Kleine Pastizaal, ChemE, Delft Docent(en) en/of tweede lezer: Prof. dr. M.T.M.

Nadere informatie

Oplossingen oefeningenreeks 1

Oplossingen oefeningenreeks 1 Oplossingen oefeningenreeks 1 4. Door diffractie van X-stralen in natriumchloride-kristallen stelt men vast dat de eenheidscel van dit zout een kubus is waarvan de ribbe een lengte heeft van 5.64 10-10

Nadere informatie

Max. 10 % in relatieve waarde van de bepaalde waarde of 0,5 g per 100 g monster in absolute waarde indien dit groter is -

Max. 10 % in relatieve waarde van de bepaalde waarde of 0,5 g per 100 g monster in absolute waarde indien dit groter is - Stofnaam Type methode Te onderzoeken in Minimum bepaalbaarheidsgrens Herhaalbaarheid Reproduceerbaarheid (binnen laboratorium) Aantoonbaarheid - Categorie A Titel Erucazuur Gas-vloeistofchromatografie.

Nadere informatie

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION

VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION VALIDATIEPLAN PLAN DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Type validatie Type de validation Verantwoordelijke (Naam en functie)

Nadere informatie

5 Water, het begrip ph

5 Water, het begrip ph 5 Water, het begrip ph 5.1 Water Waterstofchloride is een sterk zuur, het reageert als volgt met water: HCI(g) + H 2 0(I) Cl (aq) + H 3 O + (aq) z b Hierbij reageert water als base. Ammoniak is een zwakke

Nadere informatie

Verzadigingsindex of Langelier index

Verzadigingsindex of Langelier index Verzadigingsindex of Langelier index Water dat gebruikt wordt om het zwembad te vullen en het suppletiewater is gewoonlijk leidingwater met een constante en bekende samenstelling. Door toevoeging van chemische

Nadere informatie

universele gasconstante: R = 8,314 J K -1 mol -1 Avogadroconstante: N A = 6,022 x 10 23 mol -1 normomstandigheden:

universele gasconstante: R = 8,314 J K -1 mol -1 Avogadroconstante: N A = 6,022 x 10 23 mol -1 normomstandigheden: Nuttige gegevens: universele gasconstante: R = 8,314 J K -1 mol -1 vogadroconstante: N = 6,022 x 10 23 mol -1 normomstandigheden: θ = 0 p = 1013 hpa molair volume van een ideaal gas onder normomstandigheden:

Nadere informatie

1976-90 Bbw april 1976

1976-90 Bbw april 1976 W E R K D O C U M E N T HET BEPALEN VAN DE SAMENSTELLING VAN HET GAS DAT ONTSTAAT ALS GEVOLG VAN BIOLOGISCHE ACTIVITEIT IN HET WATER VAN HET VELUWEMEER door., P.R.J. Ceelen 1976-90 Bbw april 1976 I,,.

Nadere informatie

Aangenomen dat alleen de waarde voor natrium niet gemeten is, is de concentratie natrium in mg/l van het bovenstaande water.

Aangenomen dat alleen de waarde voor natrium niet gemeten is, is de concentratie natrium in mg/l van het bovenstaande water. Page 1 of 9 CT011 INLEIDING WATERMANAGEMENT (20082009 Q1) (9805080901) > TEST MANAGER > TEST CANVAS Test Canvas Add, modify, and remove questions. Select a question type from the Add dropdown list and

Nadere informatie

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden Vraag 1 Welke van volgende formules stemt overeen met magnesiumchloriet? MgCl Mg(ClO 2 ) 2 Mg(ClO 3 ) 2 Mg3(ClO 3 ) 2 Optie A: Hier is wat kennis over het periodiek systeem der elementen

Nadere informatie

ZUREN EN BASEN. Samenvatting voor het HAVO. versie mei 2013

ZUREN EN BASEN. Samenvatting voor het HAVO. versie mei 2013 ZUREN EN BASEN Samenvatting voor het HAVO versie mei 2013 INHOUDSOPGAVE 1. Vooraf 2. Algemeen 3. Zuren 4. Basen 5. Het waterevenwicht 6. Definities ph en poh 7. ph BEREKENINGEN 7.1. Algemeen 7.2. Water

Nadere informatie

Bepaling van de ph. Ministerieel besluit van 15 april Belgisch Staatsblad van 20 mei 2009 WAC

Bepaling van de ph.  Ministerieel besluit van 15 april Belgisch Staatsblad van 20 mei 2009 WAC Bepaling van de ph januari 2009 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/005 INHOUD 1 INLEIDING... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 APPARATUUR EN MATERIAAL... 4 4.1 APPARATUUR... 4 5 REAGENTIA EN OPLOSSINGEN...

Nadere informatie

Kooldioxide CO 2. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de vaststelling van kooldioxide in de emissies

Kooldioxide CO 2. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de vaststelling van kooldioxide in de emissies Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet- en regelgeving, een concrete bijdrage te leveren aan het waarborgen, ontwikkelen,

Nadere informatie

Organische vracht continue on-line bewaken. Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein

Organische vracht continue on-line bewaken. Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein Organische vracht continue on-line bewaken Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein Waardeketen Organische stoffen TOC/CZV correlatie Inhoud Afvalwater karakteristiek zuivel-industrie Redenen om

Nadere informatie

Elcometer 134. CHLOR*TEST Zout Detectie Kit Voor Water/Vloeistoffen (Patent Pending) Handleiding

Elcometer 134. CHLOR*TEST Zout Detectie Kit Voor Water/Vloeistoffen (Patent Pending) Handleiding Elcometer 134 CHLOR*TEST Zout Detectie Kit Voor Water/Vloeistoffen (Patent Pending) Handleiding is een geregistreerd handelsmerk van Elcometer Limited. CHLOR*TEST, CHLOR*EXTRACT en CHLOR*RID zijn handelsmerken

Nadere informatie

KWANTITATIEVE BEPALING VAN CHOLINE IN SPECIFIEKE

KWANTITATIEVE BEPALING VAN CHOLINE IN SPECIFIEKE Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-153 I-MET-FLVVT-153 KWANTITATIEVE BEPALING VAN CHOLINE IN SPECIFIEKE Versie 03 Datum van toepassing 2014-05-09

Nadere informatie

Prof. dr. W. Guedens Lic. M. Reynders

Prof. dr. W. Guedens Lic. M. Reynders Prof. dr. W. Guedens Lic. M. Reynders 2007 Universiteit Hasselt Chemie Inhoud INTRODUCTIE 1 Titratie van een onbekend diprotisch zuur met een bekende NaOH oplossing 1 PH METINGEN MET CBL2 EN DATAMATE 2

Nadere informatie

Oefenvraagstukken 5 VWO Hoofdstuk 11. Opgave 1 [HCO ] [H O ] x x. = 4,5 10 [CO ] 1,00 x 10

Oefenvraagstukken 5 VWO Hoofdstuk 11. Opgave 1 [HCO ] [H O ] x x. = 4,5 10 [CO ] 1,00 x 10 Oefenvraagstukken 5 VWO Hoofdstuk 11 Zuren en basen Opgave 1 1 Ga na of de volgende zuren en basen met elkaar kunnen reageren. Zo ja, geef de reactievergelijking. Zo nee, leg duidelijk uit waarom niet.

Nadere informatie

Zware metalen en Hg. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de monsterneming van de totale emissie van

Zware metalen en Hg. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de monsterneming van de totale emissie van Code van goede meetpraktijk van de VKL Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet- en regelgeving, een concrete bijdrage

Nadere informatie

Cursus Chemie 5-1. Hoofdstuk 5: KWANTITATIEVE ASPECTEN VAN CHEMISCHE REACTIES 1. BELANGRIJKE BEGRIPPEN. 1.1. Relatieve Atoommassa (A r)

Cursus Chemie 5-1. Hoofdstuk 5: KWANTITATIEVE ASPECTEN VAN CHEMISCHE REACTIES 1. BELANGRIJKE BEGRIPPEN. 1.1. Relatieve Atoommassa (A r) Cursus Chemie 5-1 Hoofdstuk 5: KWANTITATIEVE ASPECTEN VAN CHEMISCHE REACTIES 1. BELANGRIJKE BEGRIPPEN 1.1. Relatieve Atoommassa (A r) A r = een onbenoemd getal dat de verhouding weergeeft van de atoommassa

Nadere informatie

HET NEMEN, VERPAKKEN EN CONSERVEREN VAN GRONDMONSTERS

HET NEMEN, VERPAKKEN EN CONSERVEREN VAN GRONDMONSTERS 5 10 Protocol 2010 15 HET NEMEN, VERPAKKEN EN CONSERVEREN VAN GRONDMONSTERS 20 25 30 35 40 45 Versie 2.0, 27-9-2001 Pagina 1 van 8 Inhoud 50 1 PLAATS VAN DIT PROTOCOL IN HET KWALITEITSZORGSYSTEEM...3 1.1

Nadere informatie

12.1 Indeling volgens NEN-EN 1008

12.1 Indeling volgens NEN-EN 1008 12 Aanmaakwater 12 Aanmaakwater is een essentiële grondstof voor beton; zonder water geen hydratatie. Het is daarom belangrijk dat het aanmaakwater geen verontreinigingen bevat die: het hydratatieproces

Nadere informatie

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat).

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat). Mest verwerken Dierlijke mest is vaak vloeibaar en bevat onder andere ammoniak en ammoniumzouten. Men kan uit deze drijfmest ammoniumsulfaat maken dat als meststof kan dienen. Omdat de prijs van kunstmest

Nadere informatie

Statistiek. Statistiek in het laboratorium van de ziekenhuisapotheek; deel 1.

Statistiek. Statistiek in het laboratorium van de ziekenhuisapotheek; deel 1. Statistiek Statistiek in het laboratorium van de ziekenhuisapotheek; deel 1. M.C. de Brouwer M.C.J. Langen Laboratorium van de ziekenhuisapotheek Midden-Brabant Maria ziekenhuis Dr. Deelenlaan 5 5042 AD

Nadere informatie

6 VWO SK Extra (reken)opgaven Buffers.

6 VWO SK Extra (reken)opgaven Buffers. 6 VWO SK Extra (reken)opgaven Buffers. Opgave I. 1 Je wilt een buffermengsel maken met ph = 4,20. Welke stoffen kun je het beste als uitgangsstoffen nemen? Opgave II. 2 In 1,00 liter water is opgelost

Nadere informatie

Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK s) in tatoeagekleurstoffen. Februari 2015

Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK s) in tatoeagekleurstoffen. Februari 2015 Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK s) in tatoeagekleurstoffen Februari 2015 Colofon Projectnaam Tatoeëerders en Piercers Onderzoek PAK s in tatoeagekleurstoffen Divisie Consument & Veiligheid

Nadere informatie

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Compact- en Accu-Chek Compact Plus-systeem. Inleiding. Methode

Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Compact- en Accu-Chek Compact Plus-systeem. Inleiding. Methode Nauwkeurigheid en precisie van het Accu-Chek Compact- en Accu-Chek Compact Plus-systeem I. NAUWKEURIGHEID De nauwkeurigheid van het systeem is beoordeeld conform ISO 15197. Inleiding Het doel van deze

Nadere informatie

Monsternummer: 2011003250 Rapportagedatum: 06-09-2011. Instroom buffer. Analyse- resultaat

Monsternummer: 2011003250 Rapportagedatum: 06-09-2011. Instroom buffer. Analyse- resultaat 2011003250-OM-2312 Omegam Laboratoria HJE Wenckebachweg 120, 1096AR Amsterdam Monsternummer: 2011003250 Rapportagedatum: 06-09-2011 Op verzoek van: RWS, afdeling Monitoring Laboratorium., Lelystad Project:

Nadere informatie

Toets02 Algemene en Anorganische Chemie. 30 oktober 2015 13:00-15:30 uur Holiday Inn Hotel, Leiden

Toets02 Algemene en Anorganische Chemie. 30 oktober 2015 13:00-15:30 uur Holiday Inn Hotel, Leiden Toets02 Algemene en Anorganische Chemie 30 oktober 2015 13:00-15:30 uur Holiday Inn Hotel, Leiden Naam: Studentnummer Universiteit Leiden: Dit is de enige originele versie van jouw tentamen. Het bevat

Nadere informatie