DE TOEKOMSTIGE ONTWIKKELING VAN DE STUWENDE WERKGELEGENHEID IN HET IJSSELMEERGEBIED door Drs. L.H.J. Verhoef Aco aug.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE TOEKOMSTIGE ONTWIKKELING VAN DE STUWENDE WERKGELEGENHEID IN HET IJSSELMEERGEBIED door Drs. L.H.J. Verhoef. 1978-217 Aco aug."

Transcriptie

1 W E R K D O C U M E N T DE TOEKOMSTIGE ONTWIKKELING VAN DE STUWENDE WERKGELEGENHEID IN HET IJSSELMEERGEBIED door Drs. L.H.J. Verhoef Aco aug. \ kl, J I E N S T V O O R D E I J S S E L M E E R P O ~ D E R S S M E D I N G H U I S

2 i 1: INLEIDING Voor de toekomstige werkgelegenheidssituatie in het IJsselmeergebied zijn niet alleen de ontwikkelingen binnen het gebied van belang, maar ook daarbuiten, met name in de gebieden direct grenzend aan de,ijsselmeerpolders. Alvorens na te gaan of de toekomstige werkgelegenheidscijfers, zoals die door Spierings/Johnson berekend zijn, resel geacht kunnen worden, geven wij eerst een beeld van de economische processen die voor de werkgelegenheid in de IJsselmeerpolders van belang geacht kunnen worden. De ontwikkeling van de werkgelegenheid in de landbouw is daarbij buiten beschouwing gelaten. Om tot een juiste beschrijving te komen moeten we de bedrijven in een gebied onderscheiden in: Regionaal-verzorgende bedrijven. --- Voor de afzet van de goederen en diensten zijn ze afhankelijk van de regionaal aanwezige bevolking. De ontwikkeling van deze bedrijven is vooral afhankelijk van de bevolkingsontwikkeling en bevolkingsstructuur.,2. Regionaal-stuwende bedriiven. --- De afzet Gan de goederen en diensten: vindt slechts ten dele plaats.binnen de regio. De locatie wordt dan niet zozeer gekozen vanwege de bevolkingsgrootte of bevolkingsstructuur (hoewel deze laatste grootheden indirect we1 een rol kunnen spelen bij de locatiekeuze, b.v. door arbeidsmarkt, aanwezige i'nfrastructuur etc.), maar meer vanwege de specifieke locatievoordelen, die een bepaalde vestigingsplaats biedt. Het is duidelijk dat de stuwende bedrijven een grotere vrijheid hebben ten aanzien van een vestigingsplaats of her-vestigingsplaats dan de verzorgende bedrijven. Dit leidt er echter obk toe, dat een locale of regionale overheid bij het bepalen van haar toekomstige werkgelegenheidssituatie hier minder vat op heeft dan bij de bepaling van de werkgelegenheidscijfers in de verzorgende bedrijven (zo.men a1 de werkgelegenheidsontwikkeling nauwkeurig kan bepalen): De regionaal-stuwende werkgelegenheid in de IJsselmeerpolders komt nog voornamelijk tot stand via 'overloop' van bedrijven uit de omringende gebieden. 1n' de toekomst kunnen daar door, interne ontwikkelingen veranderingen in komen, b.v. door de aarileg van eentweede Nationale iuchthaven in de Markerwaard. Voor de nabije toekomst is echter de overloop van bedrijven uit het. Zuidelijk Randgebied van de IJsselmeerpolders het belangrijkst voor de ontwikkeling van de, regionaal-stuwende werkgelegenheid. Ten aanzien van die overloop van bedrijven is naast het Gooi met name de Amsterdamse agglomeratie van belang. In de toekomst kan ook nog het Eemland een rol daarbij gaan spelen. In de hierna volgende paragriaf zullen we aan he economische ontwikkelingen in de laatste drie gebieden enige aandacht besteden.

3 2. DE ONTWIKKELINGEN IN HET ZUIDELIJK RANDGEBIED VAN DE IJSSELMEERPOLDERS 2.1. Amsterdam en omstreken (cijfers ontiee'nd aan het voorontwerp structuurplan Amsterdam) Voor de overloop van bedrijven uit het 'oude land' is voor de IJsselmeerpolders, en daarbij met name voor Almere en Lelystad, het vertrek van bedrijven uit Amsterdam van belang. Zoals nu zovele urbane centra in de geindustrialiseerde wereld, loopt in Amsterdam het aantal arbeidsplaatsen gestaag terug. Tussen 1966 en 1976 bedroegde afname van het aantal arbeidsplaatsen in Amsterdam meer dan oftewel van in 1966 tot in Het aantal bedrijven dat hierbij betrokkedwas, bedroeg (van in 1966 tot in 1976). Het verlies van arbeidsplaatsen werd voor 56% veroorzaakt door de inkrimping van bestaande bedrijven en voor 44% door vertrek. Gemiddeld gingen door vertrek per jaar 3363 arbeidsplaatsen verloren gedurende de periode Wat waren nu de redenen tot'vertrek van bedrijven? Uit tal van onderzoeken 'die' hiernaar geho~den werd, bleek dat de twee belangrijkste factoren waren: ruimtegebrek en congestie. Daarnaast werden veelal genoemd: - veranderingen in de aard'van het ruimtegebruik - veranderingen in het afzetgebied (met name bij de verzorgende bedrijvigheid) - overheidsmaatregelen. Tegenover deze daling van arbeidsplaatsen in Amsterdam, welke de afgelopen jaren 1,5% van het totale aantal bedroeg, staat een toename van het aantal arbeidsplaatsen in de regio van'circa 2,5%. De cijfers uit de hierna volgende tabel I illustreren een en ander. Een onderscheid is gemaakt tussen Amsterdam.An de omringende regio en tussen de mutaties die in beide gebieden plaatsvonden in de periode en tussen Tussen 1966 en 1973 was er in het rayon Amsterdam, met name in de secundaire sector, sprake van een teruggang in arbeidsplaatsen. In de dienstensector nam de werkgelegenheid weliswaar ook af, maar binnen de sector waren er grote verschillen waarneembaar. Met name in de contactgevoelige bedrijvigheid (bank/verzekeringswezen - zakelijke en maatschappeli jke dienstverlening), steeg in deze periode het aantal arbeidsplaatsen. In de omringende regio was over de gehele linie gedurinde de periode sprake van eentoename. De stijging was het grootst in de contactgevoelige bedrijvigheid (relatief gezien zelfs groter dan in Amsterdam). ~edurende de periode treedt een kentering in deze ontwikkeling op. In het rayon Amsterdam is dan over de gehele linie sprake van een afname van de werkgelegenheid. Zelfs bij de contactgevoelige bedrijven is dan sprake van verlies. In de omringende regio is in deze periode bij bepaalde sectoren sprake van een teruggang, met name in de secundaire sector. In de contactgevoelige bedrijvigheid is er echter nog steeds sprake van groei. Gezien deze ontwikkeling is er sprakevan een sterke verandering in de werkgelegenheidsstructuur van Amsterdam. Men mag echter niet stellen, dat er sprake is van een tertiarisatie van her Amsterdamse bedrijfsleven, hoogstens is hier sprake van een relatieve toename van de tertiaire werkgelegenheid ten gevolge van een'sterkere afname van de secundaire sector.

4 ., * m 0- m N, a- -0mN m N m 0" 0" NmONN I I I I I.OONrn"l -,...,.- --*a I I I I I FNUNrn u-mmn 0"0"1*1)1) a"..-m OOONO "l.i +I + 0-m-N r.aana... - u m u m ~ ~ u m - ~ a a a m c. r.--mm "lomorn mammm TTrnN" mu-.nu... - N , u + u m o N-m-h rl 0 c m W.4 rl al 01 0 uc 0.2 u U.4.d"lYY a.uu U MY1 "l W 0 C k ~.dua $3.:.5:.rl W W U "l.c.c c M3 u C W U.4 lo $ U U W 0 W us W > U M U f i 2: j.2 C I W a c Yal"l(IIM m N.-F Mal m d I.:? 2 p '0 Y 0 UW C U 4 C W "l -ma c Y N W W Y UU4.d o m.d.nu rl a-4 W u "l-.f3 al u e s Y m a C Y m C W A - 7 m o Y m 2 rd.4 CSUA o N+

5 Van de bedrijven, die de gemeente Amsterdam verlieten, vond meer dan de helft (gemeten aan het aantal arbeidsplaatsen) een nieuwe vestigingsplaats binnen 30 km rond Amsterdam. 85% bleef binnen de Randstad. De trek richtte zich vnl. op het gebied ten zuiden van Amsterdam. Slechts 104 van de naar de directe omgeving verplaatste bedrijven vestigde zich ten noorden van het Noordzeekanaal. Naast verschillen in intensiteit van vertrekrichting is er ook sprake van een verschil in aard. De bedrijven, die naar het noorden verhuisden kwamen voornamelijk uit de industrizle sector, die naar het zuiden in tertiaire sector. Hoe de ontwikkeling van de bezette arbeidsplaatsen in de onderscheiden rayons van de Amsterdamse regio verliep laat tabel 2 zien. Het is echter niet zo, dat de groei van de werkgelegenheid in de omringende regio uitsluitend het gevolg is van vertrek van bedrijven uit de hoofdstad. Voor 113 wordt de groei veroorzaakt door bedrijfsverplaatsingen vanuir Amsterdam en voor 213 door autonome ontwikkelingen. Naast "push" factoren, d.w.2. factoren die aanleiding hebben gegeven tot vertrek vanuit Amsterdam zijn er in het "pull" factoren werkzaam in de omliggende regio, die aanleiding hebben gegeven tot hervestiging van een bedrijf op een bepaalde lokatie. Een belangrijke "pull" factor is de aanwezigheid van bedrijfsterrein. Toch mag die niet als de enige factor aangewezen worden. Dit valt a1 af te leiden uit de vertrekrichting van de Amsterdamse bedrijven. Vergeleken met het gebied ten zuiden van het Noordzeekanaal beschikt het noorden over meer mogelijkheden tot vestigingen. Toch richt de trek zich op het zuiden. Wat zijn hiervan de redenen? Uit onderzoeken die hiernaar verricht zijn kwamen in willekeurige volgorde 0.a. naar voren: I. goede verkeersligging; 2. goede bereikbaarheid van het afzetgebied (Randstad); 3. goede bereikbaarheid van de noodzakelijke contacten in Amsterdam; 4. een gedifferentieerde arbeidsmarkt;

6 5. de nabijheid van een luchthaven; 6. representativiteit van de omgeving.(m:n. voor de kantorensector); 7. psychologische barri2res.t.a.v. vestiging in het noorden; 8. aanwezigheid van bepaalde bedrijven. De vraag is of de uiteindelijke vestigingsplaats overeen komt met de voorkeuren voor een bepaalde vestigingsplaats. Naar de vestigingsplaatsvoorkeuren werd door het Instituut voor Sociale Komunikatie (1976) een onderzoek gehouden. Uit dit onderzoek bleek dat28% het Gooi en Utrecht noemde. Het feit dat in het werkelijk gerealiseerde cijfers aanzienlijk lager ligt bewijst dat naast het zuiden ook het zuid-oosten een goed potentieel vestigingsgebied is. Deze constatering, die overeenkomst met de uitkomsten van een onderzoek dat door Pellenbarg is gehouden, is met name voor de positie van Almere van belang. Hoewel wens en uiteindelijk resultaat sterk uiteen kunnen lopen is het toch aardig om te-zien hoe Amsterdam haar ontwikkeling ziet tot het jaar 2000 (tabel 3). Ontwikkeling aantal arbeidsplaatsen in de gemeente Amsterdam in industrie, bouw en dienstverlening industrie bow diensten totaal Bron: StructuurplanAmsterdam deel C. De spreiding van de werkgelegenheid zet zich aldus bovenstaande tabel voort, hoewel het tempo ervan wat afneemt. Vanaf de jaren '90 zal er dan een stabilisatie optreden. In samenhang met de ontwikkeling voor het Amsterdamse grondgebied heeft men ook getracht een kwantitatieve uitwerking te geven van de wenselijke ontwikkeling van de regio. De resultaten hiervan zijn weergegeven in een arbeidsmarktbalans voor de regio (tabel 4)., Tabel 4. Arbeidsmarktbalans voor de regio Amsterdam (1975/2000) bevolking arbeidspl. pendel saldo I Amsterdam (aggl.) Zaanstreek Waterland OOO Meerlanden Gooi- en Almere Vechtstreek Totaal Bron: ~tructuurdlan gemeente Amsterdam

7 Afgezien van de situatie weergegeven voor Almere in het jaar 2000 (de bevolkingsgrootte is te laag ingeschat) blijkt dat de werkgelegenheid zich minder spreidt dan de bevolking. De prognose zoals hiervoor weergegeven gaat er vanuit dat t.a.v. de ecnomische ontwikkeling aan Amsterdam, c.q. de Amsterdamkeagglomeratie, een oplaad- en uitzendfunctie kan worden toegeschreven. Deze functies zijn eigen aan de "filtering-down" theorie zoals door Thomson beschreven. In deze theorie vormen grootstedelijke gebieden door de aanwezigheid van een ruime gedifferentieerde arbeidsmarkt en een "industrial mix" innovatiecentra, waar de beginnende produktie een ideale vestigingsplaats vindt. Door deze eigenschappen pefent een dergelijk grootstedelijke produktie-milieu aantrekkingskracht uit op bedrijvigheid van buitenaf (meest* buitenland). Aan dit proces wat gekarakteriseerd wordt door ' het multiplier-effect ontleend het grootstedelijk gebied haar oplaadfunctie. Aan het proces worden echter beperkingen van fysieke aard gesteld. Er ontstaateen concurrent'e om de ruimte welke als gevolg heeft dat minder hoogwaardige functies door functies van een hoger niveau worden verdreven. Het "dure" grootstedelijke produktie-milieu (duur in de zin van ar- beidsgrond en bedrijfsgebouwkosten) wordt dan ingewisseld voor een I, goedkoper" produktie-milieu. Dit afstoten van bedrijvigheidvalt onder de uitzendfunctie van een stad. Zo lang nu Amsterdam haar oplaadfunctie kan blijven behouden kan zij werkgelegenheid afstoten naar haar omgeving met een goedkoper produktie-milieu. Gezien de groeicijfers van de nationale economie tot 1990 is de kans gering, dat Amsterdam op korte termijn haar oplaadfunctie verliest. Anders ligt de situatie na Ten gevolge van de verwachte economische ontwikkelingen mag de kans, dat Amsterdam haar oplaadfunctie en daardoor haar,uitzendfunctie verliest, niet gering geacht worden. De economische ontwikkelingen waarop gedoeld wordt zijn: 1. de terugloop in de groei volgens var B v/h W.R.R.-rapport; 2. de concurrentie die de Randstad als vestigingsgebied voor hoogwaardige functies ondervindt vanuit nabijgelegen grootstedelijke gebieden in het buitenland (m.n. Brussel). Wanneer Arnsterdam~haar oplaadfuncties verliest, ligt het in de lijn der verwachting, dat ze veel meer dan thans het geval is zal trachten de nog aanwezige bedrijvigheid vast te houden. Zou Almere voor 1990 niet voldoende werkgelegenheid hebben aangetrokken dan zou het volgens Amsterdam verwachte pendelsaldo voor Almere in een dergelijke situatie bewaarheid kunnen worden. Hoewel Amsterdam Lelystad bij haar prognoses weggelaten heeft moet gevreesd worden dat bij een verlies van Amsterdams oplaadfunctie de gevolgen voor' Lelystad wellicht nog ernstiger zullen zijn, omdat ze nu a1 moeite heeft bedrijven uit Amsterdam aan te trekken. Het is derhalve noodzakelijk dat het IJsselmeergebied, voordat Amsterdam de kans loopt haar oplaad- en uitzendfunctie te verliezen, zoveel mogelijk bedrijven aantrekt. Vooral Almere dient daarbij gezien de gunstige ligging t.0.v. Amsterdam een leidende rol te spelen. Wil men in de jaren na 2000 bereiken dat het IJsselmeergebied geen negatief pendelsaldo heeft dan moet men tot 1990 ervoor zorgen dat het pendelsaldo van Almere sterk positief is. De tekorten, die in Almere maar vooral de overige kernen in de Zuidelijke IJsselmeerpolders en eventueel de Markewaard na 1990 ontstaan door bevolkingstoename, kunnen dan opgevangen worden.

8 We-keren nu terug naar de werkgelegenheidscijfers zoals die door Amsterdam zijn weergegeven in tabel 3.. HQe denkt Amsterdam nu op korte termijn haar werkgelegenheid vast te houden zodat er een stabilisatie van het aantal arbeidsplaatsen optreedt. Allereerst door verbetering te brengen in de stedelijke structuur waardoor de stad als vestigingsplaats weer gunstig wordt. en tweede door de aanleg en uitgifte van bedrijfsterrein aan de rand van de stad. Ten dienste van de secundaire sector wordt 40% van het westelijk havengebied voor activiteiten binnen deze sector bestemd. Voor de tertiaire sector bestaan er mogelijkheden op het bedrijfsterrein Amstel 111 en het oostelijk havengebied. Deze ontwikkeling behoeft voor Almere geen ongunstige gevolgen te hebben bij het aantrekken van Amsterdamse bedrijven: I. ligt Almere binnen de intra-metropolitane invloedssfeer van.. Amsterdam; 2. heeft Almere dezelfde vestigingsplaatsvoordelen als het Zuidelijke Randgebied van Amsterdam; 3. kan Almere in tegenstelling tot Amsterdam en de Zuidelijke Randgemeenten aan economisch gebondenen huisves ting bieden. Almere met echter zoals gezegd trachten zoveel mogelijk arbeidsplaatsen v66r 1990 veilig te stellen zodat het IJsselmeergebied'niet af- hankelijk is van het a1 dan niet verliezen van de oplaad; functie van Amsterdam.... i 2.2. Het Gooi en Omstreken uitzend- De ontwikkelingen'in Het Gooi zijn met name voor Almere vanbelang. Reeds nu bestaat ca. 113 van de aanmeldingen voor vestiging in Almere uit Gooise bedrijven. De structuur- en ontwikkelingen van de stuwende ~erk~elegenheid in Het Gooi:en omstreken'(we1ke voor "overloop" naar de polders van belang zijn) worden beschreven door Abcouwer in Flevobericht nr Uit dit rapport blijkt, dat het aantal stuwende bedrijven in de periode met 29% is afgenomen. Het aantal werkzame personen daarentegen nam met 18% toe, hetgeen duidt op een schaalvergroting. In tegenstelling tot Amsterdam is in Het Gooi we1 sprake van een tertiarisatie. De volgende cijfers uit de periode geven dit aan: Het aantal industrigle bedrijven nam met 34% af, her aantal arbeidsplaatsen in de secundaire sector steeg met 2,7%. Het aantal stuwende bedrijven in de dienstverlening nam met 22% af. Het aantal arbeidsplaatsen in de tertiaire sector steeg met 82%. De afname van de werkgelegenheid komt vooral op rekening van bedrijfsver~laatsingen. Zo ging in de periode ,8% van de gemiddelde ~erk~elegenheid verloren doo,r ver~laatsingen tegen 8,6% door opheffingen. Het zijn vooral de grote bedrijven, die worden verplaatst, hetgeen a1 wijst op een ruimtegebrek in de Gooise regio..uit de enqugte wordt dit nogmaals duidelijk: Ruimtegebrek (57%), Arbeidsmarktverhoudingen (23%) worden als voornaamste verplaatsingsoorzaken aangegeven. Tot nu toe vond de verplaatsing voornamelijk.plaats in westelijke richting. De gunstige ligging (tussen Het Gooi en Amsterdam) en de beschikbaarheid van grond zullen hieraan we1 voornamelijk debet zijn. Een uitbreiding in oostelijke richting was niet mogelijk, doordat men ook daar (Eemland) met ruimtegebrek te kampen had. De ontwikkeling van Almere kan voor vele bedrijven in Het Gooi een Oplossing zijn; Niet alleen ligt het op korte afstand van de grote ceqtra in Het Gooi (15 km), ook zal men daar in de toekomst'kunnen beschikken over een ruimere arbeidsmarkt en over huisvesting voor het personeel (iets waaraan men in Het Gooi niet kan voorzien).

9 Dit alles maakt Almere voor Gooise ondernemers zeer aantrekkelijk. Het potentiaal waaruit geputkan worden is niet onaanzienlijk. Uit het onderzoek bleek dat 13,7% van de geznqucteerde stuwende bedrijven zich geheel willen verplaatsen en 5,2% gedeeltelijk. Gezien de wensen t.a.v. een nieuwe vestigingsplaats komt Abcouwer tot de conclusie, dat Almere zich'het best kan richten op de'gooise diensten (wat gunstig is gezien de toekomstige bevolkingsopbouw) en Lelystad op de Gooise industrie. De druk vanuit Het Gooi op de Zuidelijke IJsselmeerpolders zal in de toekomst nog groter kunnen worden wanneer de RW.6 en een nieuwe oeververbinding via de Stichtse Brug tot stand is gekomen. De onzekerheid ten aanzien vanhet aantrekken van bedrijven in de toekomst is bij Gooise bedrijven geringer dan bij Amsterdamse. De oorzaak hiervan ligt in de reeds eerder genoemde oplaad- en uitzendfunctie van de agglomeratie Amsterdam. Wanneer de oplaadfunctie zou ophouden te bestaan dan:zou dat inhouden, dat het verdringingsproces, dat ten grondslag ligt aan de uitzendfunctie ook ophouden te bestaan. Het Gooi heeft deze functie niet of nauwelijks en haar "overloop" is voornamelijk te wijten aan ruimtegebrek. Dit laatste nu zal gezien de druk op het gebied voorlopig niet ophouden te bestaan Het Eemlandgebied "Overloop" van bedrijven uit dit gebied, dat als centrum Amersfoort heeft, naar de IJsselmeerpolders komt op dit moment nog maar sporadisch voor. Toch kan het Eemlandgebied in de toekomst we1 van belang worden, wanneer door de tot itandkoming van de Stichtse Brug er een betere verbinding tussen beide gebieden wordt bewerkstelligd. Evenals Het Gooi is het Eemlandgebied een regio waar de bedrijven met een nijpend ruimtegebrek te kampen hebben. In de meeste Eemlandge- : meenten worden slechts bedrijven uit de eigen gemeente op de (collectieve) bedrijfsterreinen toegelaten (een uitzondering vormt Leusden wat betreft de kwartaire sector). In Amersfoort, het belangrijkste werkgelegenheidscentrum, is alle grond op de bedrijfsterreinen uitgegeven. De gemeente heeft een lange wachtlijst van bedrijven uit de binnenstad, die zich op het nog te ontwikkelen bedrijfsterrein "De Hoef" willen vestigen. Slechts voor een beperkt aantal Amersfoortse It bedrijven (de zgn. urgentiegevallen'!) zal op dit terrein plaats zijn. De overige bedrijven zullen bij vestigingsplaatsverandering een lokatie buiten het gebied meten zoeken. Naast de regio Veenendaal komen Almere en in mindere mate Lelystad dan in aanmerking, omdat uitbreiding in oostelijke richting (N. Veluwe) door provinciale richtlijnen moeilijk zo niet uitgesloten geacht moeten worden. Tot nu toe hebben we ons beperkt tot de ontwikkeling in de directe aangrenzende gebieden. Daarnaast moet ook vestiging van bedrijven uit andere delen van Nederland niet verontachtzaamd worden. Het gaat dan voornamelijk om bedrijven, die door schaal- en afzetmarktvergroting een centrale lokatie wensen. Gezien de geringe kansen daartoe in het Zuidelijk Randgebied van Amsterdam, Het Gooi en Eemland gooit Almere en in mindere mate ~elystad daarbij hoge ogen Conclusie Voor de vestiging van stuwende werkgelegenheid is het IJsselmeergebied op de korte termijn voornamelijk nog aangewezen op de "overloop" vanuit de aangrenzende gebieden in west Nederland. De Amsterdamse agglomeratie vormt daarbij het belangrijkste herkomstgebied gevolgd door het Gooi.

10 In de toekomst kunnen ook de Eemlandgemeenten een belangrijke bron gaan vormen. Almere heeft van de kernen in het IJsselmeergebied het gunstigste uitgangspunt, niet alleen door de ligging binnen het intraurbane stadsgewest, maar ook door de gunstige verkeersgeografische lokatie, waardoor alle delen van het land goed bereikbaar zijn. Bij 'het gereedkomen van de RW 6 en de Stichtse Brug kan dit laatste aspect ook voor Lelystad in belangrijke mate gaan gelden. De bedrijfsvestiging vanuit de Amsterdamse agglomeratie heeft vergeleken met die vanuit het Gooi en in de toekomst eventueel vanuit her Eemland een ander karakter. De vestiging vanuit Amsterdam komt voort uit verdringingsprocessen, die een gevolg kunnen zijn van de oplaaden uitzendfunctie. Relatief lager gekwalificeerde arbeid wordt daarbij afgesloten. De vestiging vanuit het Gooi en het Eemland is een gevolg van een algemeen ruimtegebrek. De kans moet echter rezel ge'acht worden, dat Amsterdam na 1990 aanzienlijk minder bedrijven zal afstoten dan,thans nog het geval is. Dit'. als gevolg van het ve'rlieien van de oplaad- en uitzendfunctie. Voor de werkgelegenheidssituatie is men dan aangewezen op de groei van de aanwezige bedrijvigheid en de uitbreiding van de verzorgende sector ten gevolge van de bevolkingsgroei. Omdat de groei.in deze twee laatste soorten van bedrijvigheid onvoldoende geacht moet worden om de groei van de beroepsbevolking op te kunnen vangen is het noodzakelijk dat nog v66r 1990 de basis wordt gelegd voor een evenwichtige werkgelegenheidsbalans in 2000 en de jaren daarna; Met name Almere met gezien de gunstige ligging daarbij een belangrijke rol kunnen spelen. Van de kernen in het IJsselmeergebied kan Almere voor 1990 een hoog positief pendelsaldo bereiken. Dit saldo moet dan voldoende geacht worden om de tekorten die met name na 1990 ontstaan in de rest van de ~uidelijke IJsselmeerpolders en de Markerwaard gedeeltelijk op te vangen. ~ierbij wordt dan uitgegaan van een ~arkerwaardsituatie' zondereen Tweede Nationale Luchthaven (T.N.L.). Over een situatie naeteen T.N.L. wordt in de volgende paragraaf ingegaan. De N.O. Polder is tot nu toe buiten beschouwing gelaten vanwege de perifere ligging waardoor,de invloed van ontwikkelingen in Flevoland en de Markerwaard op de N.O. Polder gering geacht moeten worden. De N.O. Polder is derhalve voor haar toekomst vnl. aangewezen op autonome ontwikkelingen. Hoewel Lelystad en Almere zoveel mogelijk bedrijven dienen aan te trekken het komende decennium,.dientmenbij het werkgelegenheidsbeleid met name aandacht te besteden aan de hoger gekwalificeerde werkgelegenheid in de tertiare en kwartaire sector. De kans bestaat anders, dat het kruisforensisme aan het eind van deze eeuw te grote vormen gaat aannemen. Bij kruisforensisme gaat het om het verschijnsel, sat enerzijds een grote pendelstroom de woonplaats verlaat om elders te werken en anderzijds een grote pendelstroom van buitenaf in die plaats een werkkring heeft. Dit is dan een.gevolg van oververtegenwoordiging van hogere inkomensgro,epen en een ondervertegenwoordiging van hogere gekwalificeerde arbeid in de subcentra van de grote stad. In de city is deze situatie precies andersom. Gezien de groei van de bevolkingscentra in de Zuidelijke IJsselmeerpolders en de Markerwaard en het afnemen van de overloop van met name hoger gekwalificeerde arbeid na 1990 ten gevolge van het verlies van de uitzendfunctie van Amsterdam kan dit kruisforensisme na dit tijdstip alleen nog maar toenemen.

11 3. DE INTERNE ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN VAN HET IJSSELMEERGEBIED Tot nu toe zijn we er nog steeds van.:uit gegaan, da't de ontwikkeling van de stuwende werkgelegenheid in het IJsselmeergebied voornamelijk bepaald wordt door overloop vanuit het omringende gebied. Een geheel andere ontwikkeling zou zich in de toekomst kunnen gaan volstrekken, wanneer men in de Markerwaard zou overgaan op de aanleg van een T.N.L. In de nota "~erkennin~en Markerwaard" haalt men een rapport aan van de P.T.L. waarin een prognose wordt gedaan ten aanzien van de werkgelegenheid in de Markerwaard met een T.N.L. voor Men komt tot arbeidsplaatsen in de directe werkgelegenheid en in de indirecte sfeer. Dit totaal van arbeidsplaatsen in 2000 zal tot 2025 wellicht zijn uitgegroeid tot Wanneer dat gerealiseerd kan worden betekent dit een extrabevolkingstoename in de drie Zuidelijke IJsselmeerpolders van ca Wat betekent het voor de totale werkgelegenheid in het gebied? De Zuidelijke IJsselmeerpolders en de Markerwaard zullen dan aan meer mensen ~erk~elegenheid bieden dan aan beroepsbevolking voorhanden is. Dit betekent een positief pendelsaldo. De pendel zal zich men name richten op Almere en de kernen in de Markewaard. Lelystad zou een licht positief pendelsaldo te zien kunnen geven. De vraag is echter of een realisatie van een T.N.L. regel geacht mag worden. Merkwaardig is in dit verband ook de opmerking, die in de W.R.R.-nota "De komende 25 jaar" staat op blz. 198:...! De meest in aanmerking komende plaats lijkt die bij Zevenbergen. Deze plaats ligt meer voor de hand dan de andere in de "Vestigingsplaatsanalyse Tweede Nationale ~uchthaven" (1974) als kanshebbend overgebleven lokatie, de Markerwaard. Zevenbergen kan namelijk beter de functie van Zestienhoven overnemen en ligt gunstiger ten opzichte van de bevolkingsconcentra- ties in ons land en in Belgig. Het vervoer van de luchthaven zou in de I, orde van grootte van het huidige Schiphol kunnen liggen.... Het is derhalve beter dat men bij het bepalen van het werkgelegenheidsbeleid voor de komende jaren uitgaat van een toekomstige situatie zonder T.N.L.

VAN HET PERIFEER BEDRIJVENPARK "EEMPARK"

VAN HET PERIFEER BEDRIJVENPARK EEMPARK W E R K D O C U M E N T PROGRAMMA VAN EISEN VOOR DE EERSTE FASE VAN HET PERIFEER BEDRIJVENPARK "EEMPARK" door K. Stoel W. v. Woerkom.. - R I J K S D I E N S T V O O R D E I J S S E L M E E R P O L D E

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2011 / 4

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2011 / 4 ECONOMISCHE MONITOR EDE 20 / 4 De Economische Monitor geeft een beeld van de economie van de gemeente Ede in de afgelopen periode van 2008 tot 20. De Economische Monitor is verdeeld in twee delen: Het

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

ir. H. Hoeve door 1980-133 Abw april

ir. H. Hoeve door 1980-133 Abw april DE ONTWIKKELINGEN IN DE OPPERVLAKTE LANDBOUW- GROND VAN NEDERLAND MET EN ZONDER MARKERWAARD Notitie ten behoeve van K.B.A.-nota Markerwaard van 3 D.G.'s door ir. H. Hoeve 1980-133 Abw april 1. INLEIDING,

Nadere informatie

\ 1 8610 L_--~~ STADSVERNIEUWINGSGEBIEDEN. N.F. RIJKSDIENST. Afd. Econqmisch en Sociografisch onderzoek. .- Werkdocument 1975-578 Bco

\ 1 8610 L_--~~ STADSVERNIEUWINGSGEBIEDEN. N.F. RIJKSDIENST. Afd. Econqmisch en Sociografisch onderzoek. .- Werkdocument 1975-578 Bco ..., RIJKSDIENST, VOOR DE IJSSELMEERPOLDERS SMEDINGHUIS L ' E L Y S T A D Afd. Econqmisch en Sociografisch onderzoek -.- Werkdocument 1975-578 Bco MOGELIJKE GEVOLGEN VOOR LELYSTAD EN ALEERE VAN HET DOOR

Nadere informatie

De Brabantse woningmarkt

De Brabantse woningmarkt De Brabantse woningmarkt Futura 31 oktober 2011 Frits Oevering De Brabantse woningmarkt Agenda Vraag naar woningen Regionale variatie in Nederland Omvang vraag Koopkracht Macro Verstrekkingsvoorwaarden

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Regionale prognoses 2015. Culemborg

Regionale prognoses 2015. Culemborg Regionale prognoses 2015 Culemborg Hogere en breder gedragen groei Naar verwachting groeit de Nederlandse economie in 2015 met 1,7 procent. Daarbij dragen consumenten dit jaar voor het eerst sinds 2008

Nadere informatie

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015 Migratie en pendel Twente Special bij de Twente Index 2015 Inhoudsopgave Theorieën over wonen, verhuizen 3 Kenmerken Twente: Urbanisatiegraad en aantal inwoners 4 Bevolkingsgroei grensregio s, een vergelijking

Nadere informatie

B!BLIOTHZEK. RIJWSDIEE:ST VOOR Dm RAMING VAN DE BEHOEFTE AAN RUIMTE VOOR KLEINE BEDRIJVEN'TERREINEN I N LELYSTAD TOT 2010 (CONCEPT) door.

B!BLIOTHZEK. RIJWSDIEE:ST VOOR Dm RAMING VAN DE BEHOEFTE AAN RUIMTE VOOR KLEINE BEDRIJVEN'TERREINEN I N LELYSTAD TOT 2010 (CONCEPT) door. I 1 B!BLIOTHZEK RIJWSDIEE:ST VOOR Dm W E R K D O C U M E N T RAMING VAN DE BEHOEFTE AAN RUIMTE VOOR KLEINE BEDRIJVEN'TERREINEN I N LELYSTAD TOT 2010 (CONCEPT) K. R. H. door Johnson april,877 K S. D I E

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Regionale prognoses 2016. Meppel

Regionale prognoses 2016. Meppel Regionale prognoses 2016 Meppel Hogere en breder gedragen groei Naar verwachting groeit de Nederlandse economie in 2016 met 2,7 procent. Hoewel de uitvoer nog steeds de grootste groeibijdrage levert, heeft

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten De Molenzoom Kantoorlocaties in centrum van Houten Kantoorvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Molenzoom Centrale ligging in Houten Zichtlocatie langs spoorlijn Nabij centrumvoorzieningen op het

Nadere informatie

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR)

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) Resultaten werkgelegenheidsonderzoek Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) 2013 Maarten Bergmeijer Provincie Utrecht afdeling MEC, team Economie par@provincie-utrecht.nl www.provincie-utrecht.nl/par

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

15.571 Lemsterland. 12.253 Gaasterlân-Sleat. 51.918 Noordoostpolder. 24.601 Zwartewaterland 78.119 7.132 Zeevang. 56.717 Kampen. 44.

15.571 Lemsterland. 12.253 Gaasterlân-Sleat. 51.918 Noordoostpolder. 24.601 Zwartewaterland 78.119 7.132 Zeevang. 56.717 Kampen. 44. 54 Demografie De historie van het IJsselmeergebied is grotendeels bepalend geweest voor de demografische ontwikkeling van het gebied. De polders in het gebied zijn nog relatief jong, terwijl als grootste

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek

Werkgelegenheidsonderzoek Monitor Ruimtelijke Economie Uitkomsten Werkgelegenheidsonderzoek Provincie Utrecht 2011 (Voorlopig) Januari 2012 Afdeling Mobiliteit, Economie en Cultuur Inleiding In de periode april t/m september 2011

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Samenvatting Regionaal-Economische betekenis Lelystad Airport

Samenvatting Regionaal-Economische betekenis Lelystad Airport Samenvatting Regionaal-Economische betekenis Lelystad Airport Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Trends in de luchtvaart 2 3 SWOT Lelystad Airport 2 4 Scenario s 5 5 Economische betekenis 5 6 Hoe nu verder? 7

Nadere informatie

Economie Roermond trends en toekomst

Economie Roermond trends en toekomst Economie Roermond trends en toekomst Pieter Tordoir GPIO, Universiteit van Amsterdam Telos, Tilburg University Ruimtelijk Economisch Atelier Tordoir Outline Ontwikkelingen in (inter-)nationaal kader Positie

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Factsheet Arbeidsmarkt en sociale uitkeringen

Factsheet Arbeidsmarkt en sociale uitkeringen Factsheet Arbeidsmarkt en sociale uitkeringen Deze factsheet geeft een beeld van de Arnhemse arbeidsmarkt. Daarbij gaat het eerst in op de vraag naar arbeid; Hoe staat het met de werkgelegenheid in (de

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Deventer 2015

Bevolkingsprognose Deventer 2015 Bevolkingsprognose Deventer 2015 Aantallen en samenstelling van bevolking en huishoudens Augustus 2015 augustus 2015 Uitgave : team Kennis en Verkenning Naam : John Stam Telefoonnummer : 0570 693298 Mail

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 Probleemwijken Groot aandeel sociale huurwoningen Slechte kwaliteit woonomgeving Afname aantal voorzieningen Toename asociaal gedrag Sociale en etnische spanningen

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I In deze economische monitor vindt u cijfers over de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt van de gemeente Ede. Van de arbeidsmarkt zijn gegevens opgenomen van de tweede helft

Nadere informatie

Vakantiewerk in het mkb 2004

Vakantiewerk in het mkb 2004 Vakantiewerk in het mkb 2004 Koninklijke Vereniging MKB-Nederland Delft, 3 augustus 2004 Contactpersoon: dhr. drs. A. van Delft : 015 21 91 255, e-mail: delft@mkb.nl Copyright Koninklijke Vereniging MKB-Nederland,

Nadere informatie

Monitor Economische Ontwikkeling

Monitor Economische Ontwikkeling Monitor Economische Ontwikkeling Regio Amersfoort Uitgave 2011 De regio Amersfoort is een samenwerkingsverband van de gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest, Woudenberg. Hoe presteerde

Nadere informatie

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014 Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellenboek Vestigingsregister 2014 1 Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellen- en trendboek Vestigingenregister 2014 juni 2015

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING Arbeidsmarkt Arbeidsparticipatie Van de 15 tot 65-jarige bevolking in Flevoland behoort 71% tot de beroepsbevolking (tabel 1) tegenover

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 juli 2004.

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 juli 2004. Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 juli 2004. 1 In deze notitie wordt een beeld geschetst van de ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt over de periode vanaf 1 januari tot 1 juli 2004.

Nadere informatie

Behoort bij schrijven no. 689.865

Behoort bij schrijven no. 689.865 Behoort bij schrijven no. 689.865 Ex. no.,2-c VERKIEZING TWEEDE KAMER 1963 - PSP Bij de ruim 70,000, door de PSP in maart 1962 gewonnen t.o.v. 1959» voegden zich op 15 mei jl. die van nog bijna 8.000 kiezers.

Nadere informatie

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente 1 Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente Fact sheet augustus 15 Net als Amsterdammers kopen bewoners in de Amsterdamse regio steeds meer niet-dagelijkse producten (kleding, muziek, interieurartikelen)

Nadere informatie

Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging

Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging Als eerste gemeente in Nederland koos Oss voor een aangescherpt en vooral samenhangend beleid gericht op de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen

Nadere informatie

RIJKSOIEidST VOOR DE. ljsyelk4eerpolders. REALISATIE KANTOORRUIElTE IN ALMERE-HAVEN. door. A.G. Renkema. juni

RIJKSOIEidST VOOR DE. ljsyelk4eerpolders. REALISATIE KANTOORRUIElTE IN ALMERE-HAVEN. door. A.G. Renkema. juni RIJKSOIEidST VOOR DE ljsyelk4eerpolders W E R K D O C U M E N T REALISATIE KANTOORRUIElTE IN ALMEREHAVEN door A.G. Renkema juni \. E N S T V O O R D E I J S S E L M E E R P O L D E R S,,\A1 S l 4 E D I

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Platform31 De concurrentiepositie van Nederlandse steden. Nieuwe inzichten voor de Utrechtse economie en voor intergemeentelijke samenwerking Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling

Nadere informatie

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto 1 Rabobank Groep Duits-Nederlandse grensstreek Inhoudsopgave Demografie Dynamiek, groen-grijs, beroepsbevolking, inkomen, migratie Werkgelegenheid

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2005 Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Het inwonertal van Amsterdam is in 2004 met ruim 4.000 personen tot 742.951

Nadere informatie

Pendel in de provincie Utrecht 2006

Pendel in de provincie Utrecht 2006 Pendel in de provincie Utrecht 2006 Augustus 2007 Afdeling Economie, Cultuur en Vrije Tijd Pendel in de Provincie Utrecht 1 Colofon Dit rapport is een uitgave van: Provincie Utrecht Afdeling Economie,

Nadere informatie

Wordt de positie van steden sterker of zwakker? Hoe zit dat met Amsterdam?

Wordt de positie van steden sterker of zwakker? Hoe zit dat met Amsterdam? Wordt de positie van steden sterker of zwakker? Hoe zit dat met Amsterdam? De stad als bevolkingsmagneet dinsdag 29 januari 2013 Leo van Wissen Directeur, Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

WOZ-waarde woningen weer verder gedaald

WOZ-waarde woningen weer verder gedaald WOZ-waarde woningen weer verder gedaald Na september 2008 zijn onder invloed van de kredietcrisis de koopprijzen van woningen gedaald en daarmee ook de WOZ-waarde, want die is gebaseerd op marktontwikkelingen.

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten,

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME14-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME14 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008INT220919 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

opgeleverd leegstand eind december

opgeleverd leegstand eind december kantorenmonitor Metropoolregio Amsterdam Muiden Lelystad Weesp Naarden Huizen Bussum Gooi Gooi- en Vechtstreek en Laren Vechtstreek Hilversum Wijdemeren Voorraad sterker gedaald dan kantoorgebruik In werd

Nadere informatie

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Aart de Koning, april 2010 De aanleiding: de concurrentiepositie van de haven van Rotterdam staat onder druk De haven van Rotterdam is altijd sterk verankerd geweest

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

. D.B.W./RIZA. Stijghoogte-veranderingen door de aanleg van Westelijk Flevoland. D.B.W./RIZA nota 88046. Auteurs F.A.M. Claessen D.

. D.B.W./RIZA. Stijghoogte-veranderingen door de aanleg van Westelijk Flevoland. D.B.W./RIZA nota 88046. Auteurs F.A.M. Claessen D. Stijghoogte-veranderingen door de aanleg van Westelijk Flevoland D.B.W./RIZA nota 88046 Auteurs F.A.M. Claessen D. Endema. D.B.W./RIZA Hoofdafdeling WS STIJGHODGTE-VERANDERINGEN DOOR AANLEG WESTELIJK FLEVOLAND

Nadere informatie

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur.

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur. JJuunni i 22 Uitkomsten Ruimtebehoefteonderzoek Gemeente Etten-Leur Samenvatting De provincie Noord-Brabant en de gemeente Etten-Leur zijn een onderzoek gestart naar de meest geschikte locatie voor een

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Nieuwegein 2011

Bevolkingsprognose Nieuwegein 2011 Postbus 1 3430 AA Bezoekadres Martinbaan 2 3439 NN www.nieuwegein.nl Communicatie, Juridische & Personeelszaken Bevolkingsprognose Nieuwegein 2011 Raadsnummer Datum 7 mei 2012 Auteur Tineke Brouwers Versie

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 januari 2005.

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 januari 2005. Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 januari 2005. In deze notitie wordt een beeld geschetst van de ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt over de jaren 2003 en 2004. De notitie is als

Nadere informatie

PENDEL REGIO NOORD-VELUWE 2010

PENDEL REGIO NOORD-VELUWE 2010 PENDEL REGIO NOORD-VELUWE 2010 De pendel van, naar en binnen regio Noord-Veluwe; bewerking van de gegevens uit het pendelonderzoek PWE 2010. Uitgevoerd in opdracht van Regio Noord-Veluwe en SEO/POA Noord-Veluwe

Nadere informatie

opgeleverd leegstand eind december

opgeleverd leegstand eind december kantorenmonitor Metropoolregio Amsterdam 2014 Muiden Lelystad Weesp Naarden Huizen Bussum Gooi Gooi- en Vechtstreek en Laren Vechtstreek Hilversum Wijdemeren Toename leegstand door sterk gedaald kantoorgebruik

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Handelsbalans Vlaanderen - Colombia Onze handel met Colombia is steevast in een handelstekort geëindigd. Dat tekort was op zijn hoogst in 2008: zowat een half miljard

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Bevolkingsprognose 2010 2025 gemeente Groningen

Bevolkingsprognose 2010 2025 gemeente Groningen Deze publicatie is uitgegeven door Onderzoek en Statistiek Groningen September Bevolkingsprognose gemeente Groningen Inleiding Dit vlugschrift behandelt de bevolkingsprognose van de gemeente Groningen.

Nadere informatie

Werkloosheid Amsterdam

Werkloosheid Amsterdam Werkloosheid Amsterdam Weesperstraat 79 Postbus 658 1018 VN Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon 020 527 9459 Fax 020 527 9595 www.os.amsterdam.nl Amsterdam, februari Werkloosheid in Amsterdam neemt verder

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen September 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

Almere Weerwaterzone 45

Almere Weerwaterzone 45 Almere Weerwaterzone 45 Nota Ruimte budget 88,6 miljoen euro Planoppervlak hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Schaalsprong Almere, waar Almere Weerwaterzone

Nadere informatie

Limburg aan het werk 2010

Limburg aan het werk 2010 Limburg aan het werk 2010 Limburg aan het Werk 2010 Vestigingen & Werkgelegenheid Limburg aan het Werk 2010 Vestigingen & Werkgelegenheid Maastricht, 26 januari 2011 Colofon Provincie Limburg Postbus

Nadere informatie

M201012. Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011

M201012. Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 M201012 Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, juli 2010 Economisch herstel MKB blijft achter bij grootbedrijf Ondanks het toegenomen optimisme

Nadere informatie

Agrarische grondmarkt eerste kwartaal 2013

Agrarische grondmarkt eerste kwartaal 2013 Agrarische grondmarkt eerste kwartaal 213 Mei 213 Jan Luijt en Martien Voskuilen Landelijk overzicht De lichte stijging van de agrarische grondprijs in 212 lijkt zich in het 1 e kwartaal van 213 te stabiliseren

Nadere informatie

Regionale bedrijvendynamiek

Regionale bedrijvendynamiek M201224 Regionale bedrijvendynamiek Oprichtingen en opheffingen van bedrijven in de Nederlandse regio s in de periode 1988-2010 A. Bruins J.A.C. Vollebregt Zoetermeer, juli 2012 Regionale bedrijvendynamiek

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040:

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten De komende dertig jaar treedt in delen van Nederland, vooral in

Nadere informatie

Scholen in de Randstad sterk gekleurd

Scholen in de Randstad sterk gekleurd Scholen in de Randstad sterk gekleurd Marijke Hartgers Autochtone en niet-westers allochtone leerlingen zijn niet gelijk over de Nederlandse schoolvestigingen verdeeld. Dat komt vooral doordat niet-westerse

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Fluchskrift Wurkgelegenheid

Fluchskrift Wurkgelegenheid Fluchskrift Wurkgelegenheid Werkgelegenheidsregister Provincie Fryslân Het betreft voorlopige uitkomsten van het werkgelegenheidsonderzoek 2013. In afwachting op de landelijke cijfers zijn eventuele correcties

Nadere informatie

Actieprogramma Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam. Februari 2007

Actieprogramma Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam. Februari 2007 Actieprogramma Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam Februari 2007 1. Inleiding Op 12 december 2006 is het onderzoek naar Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam aan

Nadere informatie

3 Witteveen & Bos Provincie Noord-Brabant

3 Witteveen & Bos Provincie Noord-Brabant 3 Witteveen & Bos Provincie Noord-Brabant Toedeling van het transport van gevaarlijke stoffen aan de N279 tussen Den Bosch en Asten Schoemakerstraat 97c 2628 VK Delft Postbus 5044 2600 GA Delft T (088)

Nadere informatie

GEMEENTERAADSPROGRAMMA 2014/2018

GEMEENTERAADSPROGRAMMA 2014/2018 GEMEENTERAADSPROGRAMMA 2014/2018 VRIJHEID//VOORUITGANG//DAADKRACHT Bruggenbouwers ALGEMEEN Nederland zit al enige tijd in economisch zwaar weer. Ook Reimerswaal merkt daarvan de gevolgen. Er komt minder

Nadere informatie

Werkgelegenheid in de Drechtsteden

Werkgelegenheid in de Drechtsteden Werkgelegenheid in de Bedrijvenregister 2010 Inhoud: 1. Conclusies 2. Ontwikkeling 3. Ontwikkeling t.o.v. Nederland 4. Bedrijventerreinen In deze factsheet leest u de meest recente informatie over de werkgelegenheid

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2005-II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2005-II 4 Beoordelingsmodel Migratie en mobiliteit Opgave 1 1 de randgemeenten van de drie grote steden 1 de provincie Flevoland 1 2 Uit de beschrijving moet blijken dat: in de jaren 60 en 70 zich hier veel jonge

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 1-3

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 1-3 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 1-3 PAR 2 De stad als sociaal centrum * A. De functies van de stad en botsende belangen. * B. Ruimtegebrek in de stad * C. De stad als verzorgingscentrum A. De vier

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2014. Gelderland

Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2014. Gelderland Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2014 Gelderland Provinciale Werkgelegenheids Enquête Gelderland - 1 - De uitvoering van de PWE 2014 vond plaats in opdracht van de onderstaande instanties: Gemeenten

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen April 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen blijven stijgen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

ICT Barometer 26 april 2005. Inhoud. ICT-conjunctuur. ICT-bestedingen. ICT-projecten

ICT Barometer 26 april 2005. Inhoud. ICT-conjunctuur. ICT-bestedingen. ICT-projecten Ernst & Young ICT Leadership Resultaten ICT Barometer over conjunctuur, bestedingen en resultaten ICT-projecten Jaargang 5 26 2005 ICTbarometer ICT Barometer 26 2005 Inhoud ICT-conjunctuur ICT-bestedingen

Nadere informatie

Maastricht Airport Aviation Valley

Maastricht Airport Aviation Valley FIRST CLASS BUSINESS Wat is Aviation Valley? In het zuiden van Nederland spreidt Aviation Valley zijn vleugels. Binnen een dynamisch werkgebied, waarin economische activiteiten volledig in balans zijn

Nadere informatie

Gemeente Houten. Factsheets. Bijlage. 28 maart 2012 - 1 -

Gemeente Houten. Factsheets. Bijlage. 28 maart 2012 - 1 - Factsheets Gemeente Houten Bijlage 28 maart 2012-1 - Leeswijzer De factsheets zijn opgedeeld in 6 blokken. Van linksboven naar rechtsonder zijn deze als volgt: 1. Overzichtskaart van de locatie. In het

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognoses 2016-2017. 31 mei 2016, UWV, Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies, Bert van de Geijn

Regionale arbeidsmarktprognoses 2016-2017. 31 mei 2016, UWV, Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies, Bert van de Geijn Regionale arbeidsmarktprognoses 2016-2017 31 mei 2016, UWV, Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies, Bert van de Geijn Inhoud Huidige regionale arbeidsmarkt: WW-uitkeringen en vacatures Landelijke prognose

Nadere informatie