FACULTEIT. de politie: politiezone Gent. tens Nele. door Mert ( ) Promotor:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FACULTEIT. de politie: politiezone Gent. tens Nele. door Mert (00707617) Promotor:"

Transcriptie

1 FACULTEIT RECHTSGELEERDHEID de Agressiee tegen politie: perceptie van politieambtenarenn binnen politiezone Gent. Masterproef neergelegd tot het behalen van de graad van Master in de criminologische wetenschappen door Mert tens Nele ( ) Academiejaar Promotor: Prof. dr. VANDER BEKEN Tom Commissarissen: Prof. dr. PAUWELS Lieven DE BONDT Wendy 1

2 Trefwoordenlijst: Politie Agressie Opleiding Politiezone Gent Geweld 2

3 Verklaring inzake toegankelijkheid van de masterproef criminologische wetenschappen Ondergetekende, MERTENS Nele ( ).... geeft hierbij aan derden, zijnde andere personen dan de promotor (en eventuele co-promotor), de commissarissen of leden van de examencommissie van de master in de criminologische wetenschappen, [de toelating] [geen toelating] (schrappen wat niet past) om deze masterproef in te zien, deze geheel of gedeeltelijk te kopiëren of er, indien beschikbaar, een elektronische kopie van te bekomen, waarbij deze derden er uiteraard slechts zullen kunnen naar verwijzen of uit citeren mits zij correct en volledig de bron vermelden. Deze verklaring wordt in zoveel exemplaren opgemaakt als het aantal exemplaren waarin de masterproef moet worden ingediend, en dient in elk van die exemplaren ingebonden onmiddellijk na het titelblad. Datum: 16/05/2010 Handtekening: 3

4 Woord vooraf Deze masterproef werd geschreven in het kader van het behalen van de graad van Master in de criminologische wetenschappen. In dit voorwoord wens ik mijn dank te betuigen aan alle personen die bijgedragen hebben tot het realiseren van dit werk. Vooreerst wens ik Prof. dr. Tom Vander Beken te bedanken voor het aanvaarden van het promotorschap van deze masterproef. In het bijzonder wens ik mijn collega s te bedanken die zich gewillig lieten interviewen. Ook commissaris Erik Naudts en mevrouw Pascale Verschuere wens ik mijn dank te betuigen voor hun inbreng. Mijn ouders, broers en schoonzussen wens ik te bedanken voor de steun die ik de afgelopen weken, maanden en zelfs jaren, heb gekregen zodat ik niet alleen deze masterproef, maar tevens mijn hele studie Criminologie tot een goed einde kon brengen. Tot slot dank ik iedereen die mij met raad en daad heeft bijgestaan, zowel in goede als in kwade dagen. 4

5 Inhoudsopgave Inleiding... 7 Deel 1: Agressie tegen politie Theoretische luik... 9 Inleiding Agressie: begripsomschrijving Individueel psychologische benadering Frustratie agressie theorie Sociaal psychologische benaderingswijze Oorzaken van agressie Psychopathologie Frustratie agressie Instrumentele agressie Geweldmonopolie van de politie Geweld gehanteerd door de politie Dwang aangewend door de politie Studies over geweld tegen politie Inleiding Korea Frankrijk Nederland Politiezone Gent Wettelijke reactie op agressie Inleiding Wetgeving inzake geweld op het werk Inleiding Europese regelgeving inzake welzijn op het werk (1957) Welzijnswet GPI 48: Omzendbrief betreffende de opleiding en training in geweldbeheersing voor de personeelsleden van het operationeel kader van de politiediensten (2006) Koninklijk besluit betreffende de bewapening van de geïntegreerde politie, gestructureerd op twee niveaus (2007) GPI 62: omzendbrief betreffende de bewapening van de geïntegreerde politie, gestructureerd op twee niveaus (2008) Regelgeving inzake welzijn op het werk binnen de Federale Politie Regelgeving inzake welzijn op het werk binnen politiezone Gent Dienst Personeelszorg Administratieve verplichting binnen politiezone Gent Formulier B Comité voor preventie en bescherming op het werk Belgisch Wetgeving inzake geweld tegen politie Belgisch Strafwetboek Weerspannigheid (art. 269 SW. ev.) Smaad (art ev.) Wijziging van het Strafwetboek in Opleiding geweldbeheersing

6 GPI 48 betreffende de opleiding en training in geweldbeheersing voor de personeelsleden van het operationeel kader van de politiediensten (2006) Geweldbeheersing Basisniveau GPI 62 betreffende de bewapening van de geïntegreerde politie, gestructureerd op twee niveaus (2008) Besluit Deel 2: Perceptie van agressie binnen PZ Gent Inleiding Methodologie Casestudy Semi gestructureerde interviews Steekproeftrekking Achtergrond van de onderzoeker Foutenbronnen Introductie van het interview Topiclijst Het interview Administratieve formulieren (B. 80) Resultaten Perceptie van geweld Omgaan met geweld Gevolgen van geweld Opleiding Formulieren B Besluit Deel 3: Algemeen besluit Deel 4: Bibliografie Boeken Artikels Gesprekken Wetgeving Websites Overige Deel 5: Bijlagen Bijlage 1: Cijfergegevens Koreaans onderzoek Bijlage 2: Cijfergegevens Personeelszorg Bijlage 3: formulier B Bijlage 4: Vragen gesteld tijdens het interview Bijlage 5: Gegevens van de respondenten Bijlage 6: Cijfermateriaal inzake formulieren B

7 Inleiding Geweld tegen politie met 14 procent gestegen sinds 2000 kopt De Standaard begin De Morgen meldt dat er steeds meer politiemensen werkonbekwaam zijn door agressie. 2 Agressie door derden ten aanzien van geüniformeerde diensten komt blijkbaar alsmaar meer voor. Elke week lijken de media te rapporteren over gevallen van agressie waarbij de politie, het ziekenwagenpersoneel, het personeel van De Lijn of de NMBS betrokken zijn. 3 Velen hebben de mond vol van agressief gedrag door de politie, maar gezien de recente rellen in Brussel, waarbij allochtone bendes zich massaal tegen de politie keren, en de zonet aangehaalde voorbeelden, gaan er meer stemmen op om het agressief gedrag van de burger ten op opzichte van de politie in vraag te stellen. Tot op heden is er meer onderzoek naar agressie door de politie te vinden dan onderzoek naar geweld en agressie tegen politiediensten. De Nederlandse socioloog Jaap Timmer stelt in zijn boek Politiegeweld: geweldgebruik van en tegen politie in Nederland 4, dat geweld door burgers tegen politie niet of onvoldoende geregistreerd wordt, waardoor er ook geen gegevens voor handen zijn inzake de omvang van het probleem. In een artikel uit Windesheim Brabants Dagblad pleit Timmer voor een betere analyse van gewelddelicten tegen politie, zodat er meer lering uit kan worden uit getrokken. 5 Ook in de praktijk erkent men meer en meer deze problematiek. In Mechelen waren er recentelijk ook problemen waarbij de politie werd aangevallen. De burgemeester van Mechelen, Bart Somers, pleit voor nultolerantie in zijn stad, want: Wie aan de politie raakt, raakt aan de staat, aan de stad en aan het gerecht en dat is onduldbaar. Geweld tegen de politie is onaanvaardbaar. 6 De afgelopen jaren heeft men zowel in de praktijk als op wetgevend vlak veel aandacht besteed aan de burger als slachtoffer van misdrijven, calamiteiten, zware incidenten en andere. Bij een goede slachtofferzorg hoort echter ook een adequate opvang door de hulpverleners. Politiemensen zijn vaak de eerste hulpverleners waarmee het slachtoffer in aanraking komt en de manier waarop politie omgaat met stressvolle en agressieve situaties heeft dan ook consequenties voor de opvang en begeleiding van het slachtoffer. De centrale 1 Geweld tegen politie met 14 procent gestegen sinds 2000, De Standaard, 12/01/2010 [WWW]. 2 Steeds meer agenten werkonbekwaam door agressie, De Morgen, 05/03/2010 [WWW]. 3 CAES, J., FONTEYN, E., e.a., Handleiding Welzijn op het werk: Stapsgewijs naar een beleid voor agressiebeheersing, december 2009, p.4. 4 TIMMER, J., Politiegeweld: Geweldgebruik van en tegen politie in Nederland, Kluwer, 2005, p Strenger optreden tegen geweld tegen politie, Brabants Dagblad, 26/05/ Somers voert nultolerantie in voor geweld tegen politie, Open VLD, 16/03/

8 onderzoeksvraag in deze masterproef is dan ook welke noden en verwachtingen hebben politiemensen ten aanzien van agressie op de werkvloer. Deze onderzoeksvraag kunnen we opdelen in verschillende deelvragen: (1) Wat wordt gedefinieerd en ervaren als agressie? (2) Welke strategieën zijn er ontwikkeld om met die agressie om te gaan? (3) Welke gevolgen heeft agressie op het dagdagelijkse (professioneel) leven van politiemensen? en (4) Kan men zich voorbereiden op agressie? Deze masterproef bestaat uit twee luiken waarbij aan de hand van divers onderzoeksmateriaal bovenstaande vragen worden beantwoord. Het eerste luik van deze proef is voornamelijk een literatuurstudie waarbij ik me baseer op internationale en nationale literatuur om na te gaan hoe stress, geweld en agressie formeel worden gedefinieerd. Vervolgens geef ik een overzicht over nationaal en internationaal onderzoek naar agressie tegen politie en hoe politiemensen hiermee omgaan. Op het einde van dit eerste luik geef ik weer welke wetgevende reacties er zijn ontwikkeld over agressie tegen politiemensen. Het tweede luik van deze masterproef bevat het empirisch onderzoek dat werd uitgevoerd binnen de politiezone Gent. Het materiaal van dit onderzoek is verzameld aan de hand van semi-gestructureerde interviews met interventie-inspecteurs en een analyse van de formulieren B80. Met dit formulier meldt iedere medewerker elke confrontatie met geweld. In de gesprekken staat centraal wat deze inspecteurs als agressief gedrag beschouwen, hoe ze omgaan met agressie, in welke mate ze tevreden zijn over de zorg en opvang die hen wordt aangeboden en hoe agressie een invloed heeft op hun (professioneel) leven? In de analyse zal ik nagaan welke verschillen en gelijkenissen er zijn tussen de inspecteurs in de manier waarop ze agressie definiëren en ermee omgaan en hoe ze het politioneel beleid ten aanzien van agressie evalueren. In de conclusie van deze masterproef koppel ik mijn resultaten uit de literatuur en het eigen onderzoek terug naar de centrale onderzoeksvraag, i.e. welke noden en verwachtingen leven er bij politie-inspecteurs die in de uitvoering van hun werk geconfronteerd worden met agressie. Daarbij zal ik enkele aanbevelingen formuleren naar beleid toe. 8

9 Deel 1: Agressie tegen politie Theoretische luik Inleiding Deze masterproef handelt over agressie tegen politie. Daarom is het belangrijk eerst het begrip agressie te definiëren. Verder wordt onder deze paragraaf de invulling van het geweldmonopolie van de politie en het begrip dwang nader omschreven. Hierbij wordt zowel met het internationale als het nationale niveau rekening gehouden. In het volgende hoofdstuk van dit onderdeel wordt er nagegaan welke kennis er reeds voor handen is over agressie tegen de politie. Ik onderzoek of er wetenschappelijk onderzoek voor handen is uit andere landen. In het derde hoofdstuk van dit theoretische luik worden de reacties op het geweld tegen politie naderbij bekeken. Hierbij wordt de Welzijnswet beschreven en tevens de strafrechtelijke opvolging van geweld tegen politie, aangezien er enkele wetswijzigingen werden doorgevoerd. Een laatste onderdeel van het derde hoofdstuk handelt over de training en opleiding die de politie-inspecteur krijgt inzake geweldbeheersing met en zonder vuurwapen. Dit onderdeel toont aan hoe de politie het personeel voorbereidt op het gebruik van geweld. 1. Agressie: begripsomschrijving Er zijn verschillende stromingen van waaruit men het fenomeen agressie theoretisch kan benaderen. In deze paragraaf zullen er drie worden besproken, met name de individueelpsychologische, de frustratie-agressie en de sociaal-psychologische benaderingswijze Individueel-psychologische benadering Het werk van Sigmund Freud was een tijd lang toonaangevend. Hij benadert het fenomeen agressie op een individueel-psychologische wijze, waarbij het wordt opgevat als een aangeboren kracht die binnen de persoon werkzaam is. De neiging om te doden en te vernietigen, zit in de mens verankerd en kan volgens Freud nooit worden uitgebannen, maar het is wel mogelijk om ze van richting te veranderen. 7 7 WIEGMAN, O., BAARDA, B. en SEYDEL, E., Agressie en criminaliteit, Van Loghum Slaterus, Deventer, 1982, p.10. 9

10 Wanneer er echter druk wordt uitgeoefend op de persoon, bijvoorbeeld in de vorm van maatschappelijke sancties, dan wordt de destructieve kracht geactiveerd, met als gevolg dat er gewelddaden en zelfs zelfdestructie zullen optreden. Volgens Freud moet agressie opgevat worden als een aangeboren kracht die binnen de persoon werkzaam is. Hierbij is het echter moeilijk na te gaan of het optreden van agressief gedrag het gevolg is van die interne krachten. In de theorie van Freud neemt de catharsis-hypothese een centrale plaats in. Catharsis betekent reiniging of loutering. Er wordt verondersteld dat de mens beschikt over een bepaalde hoeveelheid energie die ontladen moet worden. Wanneer deze ontlading is gebeurd, zal ook de agressieve energie een acceptabel niveau hebben bereikt. Freud heeft hiermee niet willen beweren dat men zijn agressie ongebreideld mag uiten. Integendeel, hij is van oordeel dat de cultuur zich tegen agressie moet weren. Hij benadrukt daarbij de positieve rol die de zogenaamde vredelievende elite hierin kan spelen 8. Er moet worden opgemerkt dat de agressiedaad niet op zichzelf staat en niet los kan gezien worden van de sociale context waarin ze plaatsvindt. Agressie kan niet als een individuele zaak beschouwd worden, omdat er steeds een tegenpartij is, ofwel een persoon ofwel de eigendom van een persoon. In de catharsis-hypothese daarentegen wordt met het slachtoffer en de sociale omgeving op geen enkel moment rekening gehouden Frustratie-agressie theorie Het werk van Freud heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de frustratie-agressie hypothese van Dollard. In 1939 hebben Dollard en collega s het boek Agression and Frustration uitgebracht. Het is een van de invloedrijkste werken inzake agressie. Dit boek poneert twee stellingen die samen de frustratie-agressie hypothese vormen. Ten eerste stelt de hypothese dat frustratie ontstaat doordat het individu wordt belet een vooropgezet doel te bereiken, wat steeds tot agressie leidt. Ten tweede stelt de hypothese dat alle vormen van agressie voortkomen uit frustratie. 10 Ze gaan er niet meer zoals Freud van uit dat agressie alleen een aangeboren kracht is die binnen de persoon werkzaam is, maar ze hechten groot belang aan omgevingsfactoren WIEGMAN, O., BAARDA, B. en SEYDEL, E., Agressie en criminaliteit, Van Loghum Slaterus, Deventer, 1982, p Ibid., p BREHM, S., KASSIN, S., FEIN, S., MERVIELDE, I. en VAN HIEL, A., Sociale Psychologie, Academia Press, Gent, 2006, p WIEGMAN, O., BAARDA, B. en SEYDEL, E., Agressie en criminaliteit, Van Loghum Slaterus, Deventer, 1982, p

11 Van frustratie is sprake als een persoon belemmerd wordt of zich belemmerd voelt in het bereiken van een bepaald doel. Eenmaal men gefrustreerd is, is de kans groot dat hij agressief gedrag zal vertonen. Een belangrijke aanname van deze hypothese is dat elke verhindering van een agressieve handeling eveneens agressie oproept, die op zijn beurt leidt tot een verhoging van agressie. De agressiedaad heeft daarbij tot doel een persoon of een object te kwetsen. Agressie wordt niet steeds veruiterlijkt in fysieke gewelddaden, het kan ook aanwezig zijn in gefantaseerde dagdromen of wraakplannen. 12 Deze hypothese haalt tevens de verplaatsing (displacement) van de agressie aan onder bepaalde omstandigheden. Hierbij richt men zijn agressie niet alleen naar de oorzaak van de frustratie, maar ook tegen personen die niets met de frustratie te maken hebben. Als voorbeeld wordt gegeven: men heeft een discussie gehad met de baas op het werk en s avonds gaat men vitten op de partner. De partner moet de frustratie van de werkdiscussie bekopen. 13 Leonard Berkowitz heeft als aanhanger van de frustratie-agressie hypothese toch enkele opmerkingen bij deze theorie. Volgens hem moet frustratie niet steeds leiden tot agressie en is frustratie niet steeds aanwezig wanneer er agressief gedrag wordt vertoond. Agressie is veel complexer dan Dollard liet uitschijnen. Berkowitz haalt de emotionele toestand van de agressor (woede of algemene arousal ) aan als trigger voor agressie Sociaal-psychologische benaderingswijze Als laatste in de reeks beschouwingen zal agressie in het kader van de sociaal-psychologische benaderingswijze worden toegelicht. Het belang van de sociale context waarin een agressiedaad wordt begaan, wordt hier benadrukt. In deze theorie wordt zowel het individuele als het contextuele aspect betrokken. Arnold Buss definieert agressie als: een handeling waarbij schadelijke prikkels aan een ander organisme worden toegebracht 15. Hierbij wordt specifiek geformuleerd dat de agressie tegen een ander moet gericht zijn, zelfmoord en andere vormen van zelfvernietiging wordt door Buss niet gezien als daden van agressie, door Freud en de frustratie-agressie theoretici daarintegen wel. Tevens wordt het begrip intentie niet in de definitie opgenomen. Hij heeft dit uit praktische overwegingen gedaan, om die reden hebben Wiegman, Baarda en Seydel agressie als volgt geherdefinieerd: een daad waarbij iemand een andere of andere personen 12 WIEGMAN, O., BAARDA, B. en SEYDEL, E., Agressie en criminaliteit, Van Loghum Slaterus, Deventer, 1982, p BREHM, S., KASSIN, S., FEIN, S., MERVIELDE, I. en VAN HIEL, A., Sociale Psychologie, Academia Press, Gent, 2006, p WIEGMAN, O., BAARDA, B. en SEYDEL, E., Agressie en criminaliteit, Van Loghum Slaterus, Deventer, 1982, p Ibid., p

12 benadeelt of kwetst, terwijl die persoon van tevoren zou moeten weten dat zijn gedrag negatieve gevolgen voor de andere(n) heeft. 16 In deze definitie staat centraal dat een agressiedaad zich steeds afspeelt in een sociale context. Men spreekt in deze theorie ook over een indirecte vorm van agressie. Hiermee bedoelt men dat het slachtoffer niet aanwezig is wanneer de agressieve daden worden gesteld, wanneer bijvoorbeeld het bezit van iemand anders wordt beschadigd en de bezitter niet aanwezig is ten tijde van de beschadigingen. Ook roddelen is een vorm van indirecte agressie. De agressie wordt hierbij op verbale wijze geuit. Onder deze definitie van agressie valt een breed scala van gedragingen, zoals de meeste vormen van crimineel gedrag, maar ook vele in het dagelijkse leven frequent voorkomende gedragingen, zoals spotten en afkraken. 17 In deze masterproef wordt deze laatste theorie onderschreven. Men gaat er ook van uit dat agressie tegen iemand, in dit geval de politie-inspecteur, wordt gepleegd, met de intentie deze te kwetsen. De motieven hiervoor liggen zowel in de agressor als in de omgeving Oorzaken van agressie Agressie is op te vatten als een complex verschijnsel dat door vele factoren wordt bepaald en waarbij verschillende doelstellingen worden nagestreefd. Men kan drie oorzaken van agressie onderscheiden: psychopathologie, frustratie en instrumentele agressie Psychopathologie Men verklaart agressie aan de hand van psychiatrische ziektebeelden. Er zijn verschillende psychiatrische beelden die aanleiding kunnen geven tot agressie. Iemand kan tijdens een psychose, een toestand waarin dingen worden waargenomen die er objectief gezien niet zijn, gewelddadig worden. Men kan stemmen horen die hen opdrachten geven. Agressie bij mensen met een psychische stoornis is het gevolg van een innerlijk proces, waarop de omgeving maar geringe invloed heeft. Iemand die stemmen hoort en daaraan gehoorzaamt door een ander kwaad te doen, reageert niet in de eerste plaats op het gedrag van een ander. 16 WIEGMAN, O., BAARDA, B. en SEYDEL, E., Agressie en criminaliteit, Van Loghum Slaterus, Deventer, 1982, p Ibid., p

13 Hij handelt vanuit een innerlijke drang. Het slachtoffer is eerder slachtoffer van het toeval, men is op de verkeerde plaats op het verkeerde moment. 18 Deze oorzaak van agressie valt buiten de definitie van agressie die in deze proef wordt gehanteerd, gezien hier geen sprake is van moedwilligheid. De agressor heeft geen vat op het gedrag. Dit onderdeel werd volledigheidshalve toegevoegd Frustratie-agressie Agressie kan een directe reactie zijn op wat iemand is overkomen. Hij voelt zich tekort gedaan, niet begrepen of miskend. Hier wordt dan gesproken over frustratie-agressie, omdat frustraties bij de agressor de aanleiding vormen voor zijn gedrag. Frustratie-agressie kan ondermeer veroorzaakt worden door regelgeving en procedures te stellen boven de belangen van de burger of door deze burger respectloos en onverschillig te behandelen. Het gedrag is voornamelijk emotioneel. 19 Met deze agressie komen de inspecteurs veel in contact, aangezien de burgers gefrustreerd raken door de lange en logge justitiële procedures Instrumentele agressie Met de instrumentele agressie wenst de agressor iets te bereiken met zijn agressie. Agressie wordt als het ware als instrument gebruikt om een vooropgesteld doel te bereiken door te manipuleren of te dreigen. Men is er zich van bewust dat wanneer men dergelijk gedrag stelt, het doel zal worden bereikt. Deze vorm van agressie is resultaatgericht. Wanneer men in het verleden succes had met dergelijk gedrag, zal men het niet nalaten dit gedrag nogmaals te stellen om terug zijn zin te krijgen. Een andere persoon die vaststelt dat dergelijk gedrag succesvol blijkt, zal zich uitgenodigd voelen om dat gedrag te kopiëren. Wanneer niemand optreedt tegen dit gedrag, zal het in stand worden gehouden, waardoor meer personen of organisaties slachtoffer zullen worden KLAASSEN, A., Agressiebeheersing, Kluwer, 2003, Rotterdam, p Ibid., p Ibid., p

14 Om zijn doel te bereiken zal men niet alleen fysieke agressie aanwenden, men zal tevens gebruik maken van verbale agressie, zoals schelden of van psychologische agressie, zoals roddelen. 21 Politiemensen worden vaak met deze vorm van agressie geconfronteerd. Men dient daarom stil te staan bij de reactie die moet worden gegeven op agressie en geweld tegen politie. De wetgever moet hier zijn verantwoordelijkheid nemen en aan de burger duidelijk maken dat dergelijk gedrag ongehoord is en dat er ook een bestraffing op staat wanneer men zich hier schuldig aan maakt. Hoe men in België hierop reageert en handelt, wordt in het derde deel van dit theoretische gedeelte verder uitgewerkt Geweldmonopolie van de politie Een staat verbiedt in principe het gebruik van geweld door zijn onderdanen en geven het recht om geweld toe te passen aan de openbare macht waar de politie deel van uitmaken. 22 De politie is de uitvoerder van het wettelijk monopolie op het gebruik van geweld door de overheid. Wanneer we de politiediensten internationaal vergelijken, dan blijkt het geweldsmonopolie de enige constante te zijn. 23 Wanneer een politie-inspecteur gebruik maakt van geweld en eventueel van zijn bewapening, moet er wel rekening gehouden worden met de bepalingen in de Wet op het Politieambt van 5 augustus 1992 (verder WPA). Daarin staat nauwgezet omschreven wat wettelijk geweld inhoudt. Bij het aanwenden van geweld moet de politieambtenaar drie principes hoog in het vaandel dragen: proportionaliteit, legaliteit en opportuniteit. Geweld kan op twee manier opgevat worden. Ten eerste geweld waar men als politieambtenaar aan bloot wordt gesteld en ten tweede, geweld dat de politieambtenaar soms moet aanwenden om zijn functie uit te oefenen. Hier zal enkel het geweld en de dwang die de politie kan en mag gebruiken, worden besproken. Lager in deze masterproef wordt er dieper ingegaan op agressie tegen de politie aan de hand van de wettelijke bepalingen. 21 KLAASSEN, A., Agressiebeheersing, Kluwer, 2003, Rotterdam, p geraadpleegd op 26/04/ PYL, G., Juridische, praktische en ethische aspecten van de geweldbeheersing Opleiding specialisten, Brussel, 13/02/2009, p

15 Geweld gehanteerd door de politie Onder geweld dat toegepast wordt door de politieambtenaren kan men verstaan: elke dwangmatige kracht van meer dan geringe betekenis, uitgeoefend op personen, zaken of dieren 24. Het gebruik van geweld staat zeer duidelijk bepaalt in de WPA onder artikel : Bij het vervullen van zijn opdrachten van bestuurlijke of gerechtelijke politie kan elke politieambtenaar, rekening houdend met de risico's die zulks meebrengt, geweld gebruiken om een wettig doel na te streven dat niet op een andere wijze kan worden bereikt. Elk gebruik van geweld moet redelijk zijn en in verhouding tot het nagestreefde doel. Aan elk gebruik van geweld gaat een waarschuwing vooraf, tenzij dit gebruik daardoor onwerkzaam zou worden. Gezien het gebruik van geweld inhoudt, dat er enkele fundamentele vrijheden van de burger worden ingeperkt, is het noodzakelijk dat geweld goed omschreven staat. Hieronder vallen tevens alle technieken teneinde een persoon te neutraliseren, gaande van de gewone aanmaning, het eenvoudig vastnemen, de armklem tot de doding. Alle daden van materiële dwang om een persoon te vatten of om zich over een zaak meester te maken (bijvoorbeeld intrappen van een deur of inslaan van een venster). Elk gebruik van wapens en vuurwapens. Elk gebruik van een bijzonder middel waaronder het gebruik van spijkereggen, waterkanonnen en zelfs het gebruik van peperspray valt. 26 Er zijn vier vormen van geweld te onderscheiden, namelijk het fysiek geweld (de aantasting van de fysieke integriteit), het psychisch geweld (het uitoefenen van druk op mensen door ze angst aan te jagen), het verbaal geweld (schelden en dreigen) en het structureel geweld (het situeert zich binnen het kader van ongelijkheid tussen personen binnen de samenleving). 27 Geweld aangewend door politiepersoneel veronderstelt het gebruik van een dwangmatige kracht. Het vrijwillig ondergaan van een beperking van een fundamenteel recht is het gevolg van dwang, maar niet van geweld. Geweld veronderstelt een inbreuk op een fundamenteel recht of vrijheid waarbij een fysieke of psychische dwang wordt uitgeoefend van meer dan geringe betekenis. Wanneer dit geweld wordt uitgeoefend volgens wettelijke en ethische principes is er sprake van rechtmatig handelen. Daarenboven dient de politieambtenaar, naast het gebruik van fysieke kracht, bij de uitoefening van geweld, in principe gebruik te maken 24 PYL, G., Juridische, praktische en ethische aspecten van de geweldbeheersing Opleiding specialisten, Brussel, Politie, 13/02/2009, p X, Wet op het Politieambt, 05/08/ X, Opleiding geweldbeheersing deel I definities, wettelijke basis en deontologie: Politionele deontologie, Vast comité voor pedagogische ondersteuning, Brussel, 23/04/2006, p Ibid., p

16 van de middelen die hem daartoe door de bevoegde overheden ter beschikking werden gesteld, zgn. de bewaping Dwang aangewend door de politie Onder dwang wordt verstaan, iedere maatregel (bevel, vraag, terechtwijzing, fysiek en psychisch geweld, enz.) die een verplichting, een verbod of een gebod inhoudt, die een mens ertoe verplicht iets te doen of te laten. Dwang als politiemaatregel betekent dus het gebruik van een bepaalde autoriteit en een bepaalde capaciteit om een gegeven weerstand te overwinnen. De aard en de omvang van die weerstand zal bepalen in hoeverre dwang legaal of illegaal is, geoorloofd of niet geoorloofd is. 29 Het begrip dwang moet in ruime zin geïnterpreteerd worden. Dwangmiddelen gaan van het oppakken van een persoon tot het gebruik van het waterkanon en pepperspray. Ook het tot stilstand brengen van een voertuig en het binnendringen van een gebouw worden als dwang beschouwd. Bepaalde vormen van niet-fysieke dwang vallen hier ook onder zoals bijvoorbeeld het preventief plaatsen van een dranghekken. Zelfs het eenvoudig interpelleren van een persoon is reeds een dwangmiddel. 30 Onder het begrip dwangmiddel verstaat men niet alleen de materiële dwang in de zin van fysiek of psychisch geweld, maar ook de aantasting van de individuele vrijheden, zoals de vrijheidsberoving, de identiteitscontroles, de fouilleringen, het boeien, de inbeslagneming en de huiszoeking PYL, G., Juridische, praktische en ethische aspecten van de geweldbeheersing Opleiding specialisten, Brussel, 13/02/2009, p Ibid., p X, Cursus Geweldbeheersing Deel I, definities, wettelijke basis en deontologie Politionele deontologie Politie, Brussel, 12/05/2006, p PYL, G., Juridische, praktische en ethische aspecten van de geweldbeheersing Opleiding specialisten, Brussel, Politie, 13/02/2009, p

17 2. Studies over geweld tegen politie Inleiding Het gebruik van geweld door de politie, maar vooral het misbruik van geweld door de politie, was vaak het studieonderwerp voor onderzoekers. De klemtoon lag vooral op het voorkomen van excessief gebruik van geweld door de politie en hoe kon men de burger het beste beschermen. Ook in de media werd vooral melding gemaakt van politiebrutaliteiten en vuurwapengebruik door de politie. Er is evenwel opmerkelijk dat er een groot gebrek is aan studies die het geweld van de burger tegen de politie in kaart brengen. 32 Hieromtrent werd een studie gemaakt in Korea, die hieronder wordt uitgelegd. Tevens werd cijfermateriaal gevonden inzake geweld tegen de politie in Frankrijk, maar geen uitgebreid onderzoek. In Nederland heeft de Universiteit van Utrecht onderzoek ter zake verricht. In België werd nog geen uitgebreide studie gedaan inzake geweld tegen de politie. Er werd enkel cijfermateriaal aangetroffen in de jaarverslagen van de politiezone Gent Korea Uit een studie over geweld van burgers tegen de Koreaanse politie uit 2007 blijkt dat er veel agressie is tegen hen. In het onderzoek worden twee categorieën onderscheiden, reactief en proactief geweld. Met reactief geweld bedoelt men geweld aangewend door de burger als reactie op de tussenkomst van de politie, het geweld treedt op wanneer de politie overgaat tot het arresteren van een verdachte. Met proactief geweld bedoelt men dat de agressor geweld gebruikt zonder dat er een aanwijsbare reden kan gegeven worden. Het is belangrijk om stil te staan bij het begrip proactief geweld, omdat het kan wijzen op het negatieve beeld dat het Koreaanse publiek heeft van hun politie. Wanneer men reeds in contact kwam met de Koreaanse politie, is het mogelijk dat men een negatieve perceptie heeft van het korps en dat kan werken als een katalysator voor geweld. Men kan pas het proactief geweld goed verklaren en begrijpen, wanneer men voldoende notie heeft van hoe de Koreaanse burger de politie ziet. Als de burger de politie beschouwt als corrupt en oneerlijk, heeft dat een invloed op de reactie van de burger naar de politie ROH, S. en CHOO, T., Citizen violence against Korean Police, Crime and Justice International, maart/april 2007, p Ibid., p

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen?

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen? Psychosociale risico s Nieuwe wetgeving Hoe kan Securex u ondersteunen? Inhoudstafel De nieuwe wetgeving 1. Toepassingsgebied 2. Wat zijn psychosociale risico s? Welke maatregelen moet de werkgever treffen?

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

- 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK

- 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK - 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK Artikel 281 - Principe Daden die psychosociale risico s

Nadere informatie

Aanvraag toestemming voor het inzetten van vrijwilligers voor het uitvoeren van bewakingsactiviteiten 1

Aanvraag toestemming voor het inzetten van vrijwilligers voor het uitvoeren van bewakingsactiviteiten 1 1/6 Bijlage 1: Aanvraag toestemming voor het inzetten van vrijwilligers voor het uitvoeren van bewakingsactiviteiten 1 1. Datum aanvraag: ------------------------------------------ Gegevens over het evenement

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Protocol veilig klimaat

Protocol veilig klimaat Protocol veilig klimaat Onze school wil een veilige school zijn voor iedereen. Kernwoorden hierbij zijn respect voor en acceptatie van elkaar. Een goede samenwerking tussen personeel, ouders/verzorgers

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

Procedure voor het melden van een veronderstelde integriteitsschending in de federale administratieve overheid door haar personeelsleden

Procedure voor het melden van een veronderstelde integriteitsschending in de federale administratieve overheid door haar personeelsleden Procedure voor het melden van een veronderstelde integriteitsschending in de federale administratieve overheid door haar personeelsleden Wie kan melden? - Elk statutair personeelslid, elke stagiair of

Nadere informatie

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer Nr. 910 Brussel, 12 januari 2010 BETREFT: MOGELIJKHEID VOOR MEERDERE WERKGEVERS TOT OPRICHTING VAN EEN GEMEENSCHAPPELIJKE INTERNE DIENST VOOR PREVENTIE EN BESCHERMING OP HET WERK (GIDPBW). 1. Wetgeving

Nadere informatie

Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege

Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege 2014 INSPIREREND BETROKKEN - ONDERNEMEND Inhoudsopgave Voorwoord 3 Wat is wat 4 Handelingskaart wapenbezit 6 Handelingskaart opname maken zonder toestemming

Nadere informatie

Wetsontwerp tot aanvulling en wijziging van het Sociaal Strafwetboek en verscheidene bepalingen van sociaal strafrecht.

Wetsontwerp tot aanvulling en wijziging van het Sociaal Strafwetboek en verscheidene bepalingen van sociaal strafrecht. 9 februari 2016 Mevrouw, Mijnheer, Wetsontwerp tot aanvulling en wijziging van het Sociaal Strafwetboek en verscheidene bepalingen van sociaal strafrecht. Voorafgaand: Het wetsontwerp tot aanvulling en

Nadere informatie

Oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk

Oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk Oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk Inleiding Krachtens de welzijnswet dient elke werkgever een interne dienst voor preventie en bescherming op

Nadere informatie

Protocol Hulp aan leerling en personeel

Protocol Hulp aan leerling en personeel Protocol Hulp aan leerling en personeel IV PROTOCOL Agressie, geweld, seksuele intimidatie, discriminatie en pesten binnen de school (Dit protocol is gebaseerd op het beleidsplan in bijlage I) Hieronder

Nadere informatie

Voetbalfederatie Vlaanderen - Klachten over geweld bij voetbalwedstrijden

Voetbalfederatie Vlaanderen - Klachten over geweld bij voetbalwedstrijden SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 553 van TOM VAN GRIEKEN datum: 21 april 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Voetbalfederatie Vlaanderen - Klachten over geweld bij voetbalwedstrijden

Nadere informatie

Protocol ongewenst gedrag Stichting Mensen Met Mogelijkheden.

Protocol ongewenst gedrag Stichting Mensen Met Mogelijkheden. Protocol ongewenst gedrag Stichting Mensen Met Mogelijkheden. 1. DOEL Deze procedure is bedoeld om zorgvuldig handelen te waarborgen bij constatering van ongewenst gedrag op de werkplek. 2. REIKWIJDTE

Nadere informatie

GEDRAGSCODE AGRESSIE EN ONVEILIGHEID

GEDRAGSCODE AGRESSIE EN ONVEILIGHEID GEDRAGSCODE AGRESSIE EN ONVEILIGHEID In deze gedragscode is vastgelegd wat de uitgangspunten zijn van Cavent op het gebied van bejegening en het omgaan met elkaar. Datum vaststelling : 1 juni 2005 Vastgesteld

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk.

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------ Advies nr. 118 van 13 maart 2007 over het ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE

ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE FACTSHEET 1: OMVANG, AARD & GEVOLGEN VAN GEWELDSINCIDENTEN De Vrije Universiteit Amsterdam doet onderzoek naar geweld in de psychiatrie. Aan hulpverleners werkzaam

Nadere informatie

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen Protocol Ongewenste Omgangsvormen Van De Banketgroep en haar dochtervennootschappen van toepassing vanaf 1 december 2013 Inleiding De Banketgroep wil ongewenste omgangsvormen zoals seksuele intimidatie,

Nadere informatie

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk Psychosociale Risico s en welzijn op het werk Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk 1 Overzicht 1. Wettelijke bepalingen 2. Definities 3. Risicoanalyse en preventiemaatregelen

Nadere informatie

20.1 SLACHTOFFER VAN MENSELIJKE AGRESSIE

20.1 SLACHTOFFER VAN MENSELIJKE AGRESSIE 20.1 SLACHTOFFER VAN MENSELIJKE AGRESSIE In deze beknopte analyse van arbeidsgerelateerde ongevallen, gaat het over ongevallen waarbij sprake is van slachtoffers van agressie en geweld door mensen. De

Nadere informatie

INHOUD. 1. Inleiding... 15

INHOUD. 1. Inleiding... 15 INHOUD 1. Inleiding... 15 2. Psychosociale risico s op het werk... 17 2.1. Stress op het werk... 19 2.2. Burn-out... 22 2.3. Ongewenst gedrag en conflicten... 23 2.3.1. Geweld op het werk... 23 2.3.2.

Nadere informatie

Strafbepalingen Wet Welzijn en Codex Sociaal Strafwetboek 1/4

Strafbepalingen Wet Welzijn en Codex Sociaal Strafwetboek 1/4 Strafbepalingen Wet Welzijn en Codex Sociaal Strafwetboek 1/4 Sociaal Strafwetboek Toepassing op Wet en Codex Welzijn op het werk Strafbepalingen uit de Wet Welzijn van 1996 De artikelen 81 t.e.m. 94 zijn

Nadere informatie

Vragenlijst monitor VPT Provincie Zeeland. Nulme&ng

Vragenlijst monitor VPT Provincie Zeeland. Nulme&ng Vragenlijst monitor VPT Provincie Zeeland Nulme&ng Nulme7ng. In het landelijk programma Veilige Publieke Taak worden er door het ministerie van Binnenlandse Zaken acht maatregelen genoemd die belangrijk

Nadere informatie

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor opvang bij ernstige incidenten Sint Clemensschool School Sint Clemensschool Bevoegd gezag Stichting Catent Bestuursnummer

Nadere informatie

Handboek Personeelsmanagement

Handboek Personeelsmanagement Handboek Personeelsmanagement Hoofdstuk 8 : ARBO Onderwerp : Melding (bijna) bedrijfsongevallen, agressie en geweld en (mogelijke) beroepsziekten. Datum : 1 augustus 2006 Versie : 1.0 Autorisatie : RvB,

Nadere informatie

PROCEDURE M.B.T. HET HANDELEN TEGEN AGRESSIE EN GEWELD. 1. Inleiding Deze procedure is een onderdeel van het ARBO-beleid van het Esdal College.

PROCEDURE M.B.T. HET HANDELEN TEGEN AGRESSIE EN GEWELD. 1. Inleiding Deze procedure is een onderdeel van het ARBO-beleid van het Esdal College. PROCEDURE M.B.T. HET HANDELEN TEGEN AGRESSIE EN GEWELD 1. Inleiding Deze procedure is een onderdeel van het ARBO-beleid van het Esdal College. Het Esdal College is een veilige school. Dit betekent dat

Nadere informatie

Circulaire 2014 05 PREVENTIE VAN PSYCHOSOCIALE RISICO S OP HET WERK

Circulaire 2014 05 PREVENTIE VAN PSYCHOSOCIALE RISICO S OP HET WERK Preventie van psychosociale risico s op het werk waaronder STRESS, GEWELD, PESTERIJEN, ONGEWENST SEXUEEL GEDRAG PRINCIPE De werkgever heeft de wettelijke verplichting om iedere werknemer te beschermen

Nadere informatie

Registratie van geweld op het Atlas College

Registratie van geweld op het Atlas College Registratie van geweld op het Atlas College CSL/werkgroep Incidentenregistratie maart 2005 Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Waarom registratie van geweld?... 3 1.2 Om welke vormen van geweld gaat het?... 3

Nadere informatie

bescherming tegen psychosociale risico s op het werk, met inbegrip van stress, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

bescherming tegen psychosociale risico s op het werk, met inbegrip van stress, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Gegevens verwijderen WERKGEVER: (HOOFDZETEL): (Naam en adres): Telefoon: E-mail:... AFDELINGS- OF EXPLOITATIEZETEL(S) :. AARD VAN DE BEDRIJVIGHEID: - Hoofdactiviteit: - Bijkomende activiteit: PARITAIR

Nadere informatie

Typeprocedure op te nemen in het arbeidsreglement

Typeprocedure op te nemen in het arbeidsreglement Typeprocedure op te nemen in het arbeidsreglement Toe te passen procedure voor elke werknemer die meent te lijden op het werk als gevolg van psychosociale risico s, waaronder inzonderheid geweld, pesterijen

Nadere informatie

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities Koninklijk besluit van 17 mei 2007 betreffende de voorkoming van psychosociale belasting veroorzaakt door het werk, waaronder geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (B.S. 6.6.2007)

Nadere informatie

BIJLAGE AAN HET ARBEIDSREGLEMENT

BIJLAGE AAN HET ARBEIDSREGLEMENT BIJLAGE AAN HET ARBEIDSREGLEMENT Maatregelen ter voorkoming van psychosociale risico s op het werk Wet van 28.02.2014, BS 28.04.2014 / Wet van 28.03.2014, BS 28.04.2014 / Koninklijk Besluit van 10.04.2014,

Nadere informatie

Gedragscode voor de personeelsleden van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

Gedragscode voor de personeelsleden van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; KONINKRIJK BELGIE Brussel, Adres : Hallepoortlaan 5-8, B-1060 Brussel Tel. : +32(0)2/542.72.00 Email : commission@privacy.fgov.be Fax.: : +32(0)2/542.72.12 http://www.privacy.fgov.be/ COMMISSIE VOOR DE

Nadere informatie

Titel. Subtitel + auteur

Titel. Subtitel + auteur Titel Subtitel + auteur 1 De nieuwe verplichtingen op vlak van preventie van stress, burn-out, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk 2 Inleiding De psychosociale risico s werden voorheen

Nadere informatie

Bijlage arbeidsreglement

Bijlage arbeidsreglement Bijlage arbeidsreglement (voorbeeld) Procedure voor psychosociale risico s 1. Doel, definities en toepassingsgebied 1.1. Doel Deze procedures dragen bij tot het welzijn van werknemers en vullen de algemene

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN PSYCHOSOCIALE ASPECTEN Welke lessen kunnen we trekken uit de evaluatie van de pestwet? Sofie D Ours, Preventieadviseur Psychosociale IDEWE 20 september 2011 Kursaal Oostende PreBes vzw Diestersteenweg

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid SCSZ/11/006 BERAADSLAGING NR. 11/005 VAN 11 JANUARI 2011 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS

Nadere informatie

Checklist Inventarisatie risico s psychosociale belasting Tool voor kleine ondernemingen

Checklist Inventarisatie risico s psychosociale belasting Tool voor kleine ondernemingen Psychosociale risico s regelmatig in kaart brengen is belangrijk voor het mentale welzijn van een onderneming. U kan uw eigen psychosociale risico s in kaart brengen door onderstaande checklist in te vullen.

Nadere informatie

Ook de Memorie van Toelichting moet in die richting worden aangepast.

Ook de Memorie van Toelichting moet in die richting worden aangepast. ADVIES NR 44 VAN 22 MEI 2001 VAN DE VASTE COMMISSIE ARBEID VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN OMTRENT HET VOORONTWERP VAN WET BETREFFENDE DE BESCHERMING VAN DE WERKNEMERS TEGEN GEWELD,

Nadere informatie

Agressie, geweld en ongewenst gedrag

Agressie, geweld en ongewenst gedrag Agressie, geweld en ongewenst gedrag Inleiding Iedereen heeft belang bij een goede behandel- en leefsfeer. Voorwaarde voor een goede behandelsfeer is de bejegening. Revant heeft daarom een beleidsnotitie

Nadere informatie

KNMG-SYMPOSIUM Arts en strafrecht 16 FEBRUARI 2012 KOMT EEN AGENT BIJ DE DOKTER

KNMG-SYMPOSIUM Arts en strafrecht 16 FEBRUARI 2012 KOMT EEN AGENT BIJ DE DOKTER KNMG-SYMPOSIUM Arts en strafrecht 16 FEBRUARI 2012 KOMT EEN AGENT BIJ DE DOKTER DE ARTS ALS SLACHTOFFER VAN EEN STRAFBAAR FEIT - WAT (NIET) TE DOEN Marie-José Blondeau Sector Juridische Zaken, Erasmus

Nadere informatie

Gedragscode. Toepassing door:

Gedragscode. Toepassing door: Parochiebureau: Dorpsstraat 26 2712 AL Zoetermeer Telefoon: 079 316 30 Gedragscode Toepassing door: alle beroepskrachten, vrijwilligers en stagiaires die werkzaamheden en activiteiten verrichten binnen

Nadere informatie

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO OPENBAAR PRIMAIR ONDERWIJS HENGELO OV. PROTOCOL AGRESSIE EN GEWELD (TUSSEN OUDERS EN SCHOOL) Indien er sprake is van een calamiteit in de zin van geweld op school kan het

Nadere informatie

SCHOOLVEILIGHEIDSPLAN MONTESSORISCHOOL ELZENEIND

SCHOOLVEILIGHEIDSPLAN MONTESSORISCHOOL ELZENEIND SCHOOLVEILIGHEIDSPLAN MONTESSORISCHOOL ELZENEIND Inhoudsopgave Inleiding Onderzoek Visie schoolveiligheidsplan Montessorischool Elzeneind Doelstelling beleidsplan Preventief beleid Curatief beleid Registratie

Nadere informatie

PROTOCOL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG

PROTOCOL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG PROTOCOL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG Op de Lidwinaschool gelden algemene gedragsregels voor leerlingen, leerkrachten, ouders, schoolleiding en andere medewerkers. Die staan beschreven in een gedragscode.

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 Agressieprotocol Omnia Wonen INHOUDSOPGAVE: Hfd.stuk Paginanr. 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 2 1. VOORWOORD Van tijd tot tijd is

Nadere informatie

Protocol Agressie, Geweld en Diefstal RK Bs De Duinsprong

Protocol Agressie, Geweld en Diefstal RK Bs De Duinsprong Protocol Agressie, Geweld en Diefstal RK Bs De Duinsprong Agressie En Geweld... 2 Richtlijn... 2 Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid... 3 Stappenplan bij agressief gedrag van:... 3 De medewerker...

Nadere informatie

De gedragscode voor patiënten/cliënten, bezoekers, klanten en derden

De gedragscode voor patiënten/cliënten, bezoekers, klanten en derden De gedragscode voor patiënten/cliënten, bezoekers, klanten en derden In het onderstaande kader staan de gedragsregels in het kort samengevat en omschreven. Op de volgende pagina s staan de regels een voor

Nadere informatie

Opleiding niveau Brandweerman. Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid. Kapt. Jean-Paul Heyens

Opleiding niveau Brandweerman. Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid. Kapt. Jean-Paul Heyens Opleiding niveau Brandweerman Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid Kapt. Jean-Paul Heyens Inleiding en duiding Beschrijving van het Vakgebied Welzijn - Welzijn en welzijnswetgeving sinds 4 augustus 1996 - Kaderwet

Nadere informatie

politieambt (CO-A-2015-034)

politieambt (CO-A-2015-034) 1/6 Advies nr 25/2015 van 1 juli 2015 Betreft: Voorontwerp van wet houdende diverse bepalingen wijzigingen aan de wet op het politieambt (CO-A-2015-034) De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke

Nadere informatie

1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen

1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen Beleid ongewenste omgangsvormen en de vertrouwenspersoon 1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen Helaas vinden er soms ongewenste situaties op of rondom het voetbalveld plaats die betiteld kunnen

Nadere informatie

Protocol ongewenste omgangsvormen

Protocol ongewenste omgangsvormen Protocol ongewenste omgangsvormen Versiebeheer: revisienummer datum omschrijving verandering 4-03-2013 Vaststelling in bestuursvergadering 4 maart 2013, met ingang van 1 maart 2013 Protocol ongewenste

Nadere informatie

De wetgeving in verband met psychosociale risico s op het werk vanaf 1 september 2014

De wetgeving in verband met psychosociale risico s op het werk vanaf 1 september 2014 De wetgeving in verband met psychosociale risico s op het werk vanaf 1 september 2014 Het gaat om twee wetten en 1 KB De wet van 28 februari 2014 tot aanvulling van de wet 4 augustus 1996 betreffende het

Nadere informatie

5 maart 2009. Criminaliteit in ziekenhuizen

5 maart 2009. Criminaliteit in ziekenhuizen 5 maart 2009 Criminaliteit in ziekenhuizen Inhoud Voorstelling van de studie 1. Context en doelstellingen 2. Methodologie 2.1. bevragingstechniek 2.2. beschrijving van de doelgroep 2.3. steekproef 2.4.

Nadere informatie

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG Gemeente Tilburg en werkgevers in de (semi)publieke sector 1 Inleiding Ambulancepersoneel, buschauffeurs, medewerkers van zorginstellingen, gemeentes,

Nadere informatie

Psychosociaal welzijnsbeleid in de praktijk. Vaststellingen in de toepassing van de wetgeving

Psychosociaal welzijnsbeleid in de praktijk. Vaststellingen in de toepassing van de wetgeving Psychosociaal welzijnsbeleid in de praktijk Vaststellingen in de toepassing van de wetgeving Klachten Ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk Evolutie in cijfers Slide 2 % personen dat te maken

Nadere informatie

KLACHTENREGELING ONGEWENST GEDRAG GERRIT RIETVELD ACADEMIE

KLACHTENREGELING ONGEWENST GEDRAG GERRIT RIETVELD ACADEMIE KLACHTENREGELING ONGEWENST GEDRAG GERRIT RIETVELD ACADEMIE Seksuele intimidatie, verbale intimidatie en discriminatie, agressie en geweld, pesten, e.d.) Klachtenregeling ongewenst gedrag Gerrit Rietveld

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om?

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Hoe omgaan met moeilijke situaties? Hoe pak ik conflicten en agressie aan? David De

Nadere informatie

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Onderstaand protocol is opgesteld in verband met de wet meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling die met ingang van 1 juli 2013 van kracht is geworden.

Nadere informatie

Om goed te definiëren wat we bedoelen met agressie wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds boosheid en anderzijds agressie

Om goed te definiëren wat we bedoelen met agressie wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds boosheid en anderzijds agressie 1 AGRESSIEPROTOCOL. 1. Inleiding. Agressief gedrag, in al zijn verschijningsvormen is een regelmatig terugkerend verschijnsel in onze samenleving. Dit stopt niet aan de deur van het OCMW. Ook binnen de

Nadere informatie

Informatiefiche. Verantwoordelijkheid van de bevoegde persoon

Informatiefiche. Verantwoordelijkheid van de bevoegde persoon Informatiefiche Verantwoordelijkheid van de bevoegde persoon VERANTWOORDELIJKHEID Een (ernstig) arbeidsongeval leidt zowel tot strafrechtelijke verantwoordelijkheid als burgerlijke aansprakelijkheid Strafrechtelijke

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek 4.6. Procedures 4.6.16. Het detecteren en gepast reageren op misbruik en geweld ten aanzien van gebruikers

Kwaliteitshandboek 4.6. Procedures 4.6.16. Het detecteren en gepast reageren op misbruik en geweld ten aanzien van gebruikers khb 4.6.16 - versie 2 1/5 Beoordeeld: Jan De Bruyn Paraaf: Goedgekeurd: Filip Slosse Paraaf: Geldig vanaf: 01/05/2008 DOEL - De voorziening respecteert steeds de eigenheid van de gebruiker en aanvaardt

Nadere informatie

SAMENVATTING. 105795 - Klacht over informatieverstrekking, ontoereikend veiligheidsbeleid en niet adequate begeleiding; SO

SAMENVATTING. 105795 - Klacht over informatieverstrekking, ontoereikend veiligheidsbeleid en niet adequate begeleiding; SO SAMENVATTING 105795 - Klacht over informatieverstrekking, ontoereikend veiligheidsbeleid en niet adequate begeleiding; SO Een ouder klaagt erover dat de school haar onvoldoende heeft geïnformeerd over

Nadere informatie

Geachte mevrouw, Geachte heer,

Geachte mevrouw, Geachte heer, Bestuur medische expertise (MEDEX) ONZE REF. DATUM 10/06/2014 BIJLAGE(N) TOELICHTING NIEUW KB BEHEER ARBEIDSONGEVALLEN CONTACT Contact Center TEL. 02/524 97 97 E-MAIL cg_ga@medex.belgium.be BETREFT Toelichting

Nadere informatie

DailyDoc - Intradoc - Helpdesk CDC

DailyDoc - Intradoc - Helpdesk CDC FEDERALE POLITIE Algemene Directie Personeel Directie van de juridische dienst Uitgiftenummer DGP/DPS-2007/4091/AJO het contentieux en de statuten Uitgiftedatum 25 JAN. 2007 Fritz Toussaintstraat 47 Classificatie

Nadere informatie

Departement Psychosociale Aspecten

Departement Psychosociale Aspecten Departement Psychosociale Aspecten (bron FOD) Model 1 : beleidsverklaring waarbij de onderneming ervoor kiest om het alcohol- en drugsbeleid niet verder uit te werken (zie Art. 3, 3 en 4 van het KB van

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK -------------------

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK ------------------- COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK ------------------- Gelet op de wet van 5 december 1968 betreffende de collectieve

Nadere informatie

Geachte mevrouw, Geachte heer,

Geachte mevrouw, Geachte heer, Bestuur medische expertise (MEDEX) ONZE REF. DATUM 10/06/2014 BIJLAGE(N) TOELICHTING NIEUW KB BEHEER ARBEIDSONGEVALLEN CONTACT Contact Center TEL. 02/524 97 97 E-MAIL cg_ga@medex.belgium.be BETREFT Toelichting

Nadere informatie

Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk p. 24 Wetgeving Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (ongewenst grensoverschrijdend gedrag) worden NIET getolereerd binnen

Nadere informatie

DE AANPAK VAN GEWELD TEGEN HANDHAVERS EN HULPVERLENERS doorpakken of downplayen

DE AANPAK VAN GEWELD TEGEN HANDHAVERS EN HULPVERLENERS doorpakken of downplayen DE AANPAK VAN GEWELD TEGEN HANDHAVERS EN HULPVERLENERS doorpakken of downplayen Liesbeth Schuijer Mariska Wijnbelt Nederlandse School voor Openbaar Bestuur Master of Public Administration 2011 2013 Onze

Nadere informatie

LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving

LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving VL/NB Brussel, woensdag 23 april 2014 LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving Twee nieuwe KB's bepalen de toepassingsmodaliteiten van het concept 'licht ongeval' in de reglementering betreffende arbeidsongevallen,

Nadere informatie

College van Procureurs-generaal stelt. jaarstatistiek 2015 van de correctionele parketten voor

College van Procureurs-generaal stelt. jaarstatistiek 2015 van de correctionele parketten voor Statistisch analisten van het Openbaar Ministerie College van Procureurs-generaal BRUSSEL College van Procureurs-generaal stelt jaarstatistiek 2015 van de correctionele parketten voor Persbericht 21 april

Nadere informatie

Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling

Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling 2 Psychosociale aspecten : subjectieve invulling van een objectief gegeven Michigan Model Kahn e.a., 1964 Persoonlijkheid Stressor Gebeurtenis Interpretatie

Nadere informatie

Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo,

Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo, Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo, Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling; Gelet op het bepaalde in art. 1.21 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk

Nadere informatie

WEGWIJS HERSTRUCTURERINGEN. Afgesloten op 19 juni 2009

WEGWIJS HERSTRUCTURERINGEN. Afgesloten op 19 juni 2009 WEGWIJS HERSTRUCTURERINGEN Afgesloten op 19 juni 2009 WEGWIJS HERSTRUCTURERINGEN : INTRODUCTIE Situering Herstructureringen zijn een dagelijks fenomeen geworden op onze arbeidsmarkt. Ze roepen steevast

Nadere informatie

III. Route bij signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen onderling

III. Route bij signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen onderling III. Route bij signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen onderling Stap 1 In kaart brengen van signalen Stap 1: In kaart brengen van signalen De beroepskracht: observeert; raadpleegt

Nadere informatie

PARITAIR SUBCOMITÉ VOOR DE HAVEN VAN GENT

PARITAIR SUBCOMITÉ VOOR DE HAVEN VAN GENT Neerlegging-Dépôt: 25/03/2015 Regist.-Enregistr.: 29/04/2015 N : 126756/CO/301.02 PARITAIR SUBCOMITÉ VOOR DE HAVEN VAN GENT Collectieve arbeidsovereenkomst van 6 maart 2015 tot wijziging van de collectieve

Nadere informatie

Vertrouwen winnen of gezag afdwingen?

Vertrouwen winnen of gezag afdwingen? Vertrouwen winnen of gezag afdwingen? Dra. Anjuli Van Damme Promotor Prof. dr. Lieven Pauwels Inhoud 1. Is het gezag van politie tanende? 2. Het belang van het vertrouwen 3. Waaruit vloeit het vertrouwen

Nadere informatie

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V.

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. 6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. Inleiding Wij willen graag dat de cliënten van THUIS met zorg Zaanstreek thuiszorg tevreden zijn over de zorg die aan hen wordt geboden. Ook vinden we het

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010 inzake het ontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke

Nadere informatie

Protocol Incidentenregistratie

Protocol Incidentenregistratie Protocol Incidentenregistratie Internetversie Vastgesteld 14 juni 2012 Inhoud 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 3 ACHTERGROND... 3 4 UITVOERING... 3 4.1 Doorgeven en melden incidenten decentraal...

Nadere informatie

Melding incidenten op school protocol + formulier

Melding incidenten op school protocol + formulier Wettelijke basis: Artikel 3 Arbowet. Relatie met overige documenten: - Schoolregels; - Gedragregels; - Arbo-beleidsplan; - Pestprotocol; - Klachtenprocedure. Begripsomschrijving Volgens Van Dale is een

Nadere informatie

ADVIES Nr 46 / 2002 van 4 november 2002

ADVIES Nr 46 / 2002 van 4 november 2002 ADVIES Nr 46 / 2002 van 4 november 2002 O. Ref. : 10 / A / 2002 / 036 / 006 BETREFT : Ontwerp van koninklijk besluit waarbij sommige leden van de lokale politie en van de federale politie gemachtigd worden

Nadere informatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Sint Clemensschool School

Nadere informatie

Campus H. Serruys Oostende AGRESSIECOACHING

Campus H. Serruys Oostende AGRESSIECOACHING Campus H. Serruys Oostende AGRESSIECOACHING 1 fusieziekenhuis 3 campussen - Campus Brugge Campus H. Serruys (3664) Oostende (956) - Agressiemeldingen tussen andere meldingen (diefstal, bijnaaccident.)

Nadere informatie

van de verwerking van persoonsgegevens (hierna WVP), inzonderheid artikel 31bis;

van de verwerking van persoonsgegevens (hierna WVP), inzonderheid artikel 31bis; 1/7 Sectoraal comité van het Rijksregister Beraadslaging RR nr 02/2015 van 21 januari 2015 Betreft: Machtigingsaanvraag van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) voor toegang tot het Rijksregister in het

Nadere informatie

Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas

Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas Vastgesteld door het College van Bestuur Inwerking getreden op 7 oktober 2013 Artikel 1: Begripsbepalingen 1. Agressie en geweld: voorvallen waarbij

Nadere informatie

Sociale veiligheid op school

Sociale veiligheid op school Sociale veiligheid op school 1 Inleiding In dit document staat omschreven welk beleid en welke protocollen gehanteerd worden op t Kofschip met betrekking tot de sociale veiligheid. Het is een weerslag

Nadere informatie

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht?

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht? Inleiding: De school dient aandacht te schenken aan en beleid te ontwikkelen op het gebied van veiligheid tegen agressie en geweld op school. Dit moet resulteren in een plan welk bedoeld is om de veiligheid

Nadere informatie

Jeugd gezond heids zorg. 0-19 jaar

Jeugd gezond heids zorg. 0-19 jaar Jeugd gezond heids zorg 0-19 jaar Ongewenst gedrag binnen het onderwijs Meldingsregeling Vertrouwenspersoon Inleiding Meldingen van machtsmisbruik Soms is er sprake van meldingen over een vorm van machtsmisbruik

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Eval uat i e Camer at oezi cht Gouda Ei ndr appor t Samenvatting en conclusies De gemeente Gouda is begin 2004 een proef gestart met cameratoezicht in de openbare ruimte op diverse locaties in de gemeente.

Nadere informatie

ROC LEEUWENBORGH MAASTRICHT/SITTARD REGLEMENT ONGEWENST GEDRAG

ROC LEEUWENBORGH MAASTRICHT/SITTARD REGLEMENT ONGEWENST GEDRAG ROC LEEUWENBORGH MAASTRICHT/SITTARD REGLEMENT ONGEWENST GEDRAG Inhoudsopgave Voorwoord 1 Reglement inzake ongewenst gedrag 2 Klachtenregeling ongewenst gedrag 4 VOORWOORD In deze nota Preventie en bestrijding

Nadere informatie

Veilige zorg in het ziekenhuisve

Veilige zorg in het ziekenhuisve Home no. 3 Juni 2015 Juridische aspecten Eerdere edities Verenso.nl Veilige zorg in het ziekenhuisve Mr. Marie-José Blondeau, jurist gezondheidsrecht Erasmus MC te Rotterdam m.blondeau@erasmusmc.nl Helaas

Nadere informatie