waterstaat t getijdewateren theek 712

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "waterstaat t getijdewateren -5713 theek 712"

Transcriptie

1 waterstaat t getijdewateren theek 712

2 v 0

3 t3 io9o& ZWARE MINERALEN AMELAND BP Rijks Geologische Dienst Uitgebracht onder briefnummer Richard Holkade , d.d. 6 juli 1992 aan Postbus 157 Rijkswaterstaat, Dienst 2000 AD HAARLEM Getijdewateren te 's-gravenhage

4 t rijkswaterstaw] 1 dienst getijdewareo 1 bibliotheek I--573 IJ INHOUDSOPGAVE Inleiding... Werkwijze.. 2 Geologie... 3 Berekening zware mineralen inhoud 5 Genese... 8 Conclusies en aanbevelingen 10 Literatuur Figuren Profiel JARKUS-raai Bij lagen la en ib. Volumeberekening. Zware mineralen analyse. Geochemische analyse met de XRF-methode; hoofd-elementen (gewichtspercentages). Geochemische analyse met de XRF-methode; sporen-elementen (ppm). Gemeten (zware min 1) en berekende (zware min 2 en 3, zie tekst) percentages zware mineralen en het percentage opake mineralen. Standaardsamenstelling van de belangrijkste op Ameland gevonden mineralen (Deer et al., 1966). Zware mineralen voorraad (m 3m 2 ) in de boringen.

5 1. INLEIDING Op het strand van Ameland komen zware mineralenconcentraties voor over een lengte van enkele kilometers. Doel van dit onderzoek is tweeledig: - het inventariseren van hoeveelheid en soort zware mineralen in het gebied tussen de strandpalen 16.5 en 20.5, - een verklaring geven van het ontstaan van deze concentratie. De opdracht tot het uitvoeren van het onderzoek werd verleend door de Hoofdingenieur - direkteur van Rijkswaterstaat, Dienst Getijdewateren bij brief WS d.d. 27 februari De uitvoering van het veldonderzoek vond plaats door medewerkers van distrikt Noord van de Rijks Geologische Dienst (R.G.D.). De boringen werden uitgevoerd en bemonsterd door S. de Vries en A.D. Warkor in de week van 2 tot en met 6 maart Het uitzetten van de lokaties en het meten van de hoogte van de boringen werd verzorgd door medewerkers van de Dienstkring Waddeneilanden van RWS-direktie Friesland. De laboratoriumverwerking van de geochemische monsters gebeurde onder verantwoordelijkheid van Dr. G.T. Klaver, die ook de paragraaf geochemische analyse van dit rapport samenstelde, van de zware mineralenmonsters door A.W. Burger, beiden werkzaam bij de hoofdafdeling Wetenschappelijk Laboratorium van de R.G.D. Drs. R. Hillen begeleidde het project namens de opdrachtgever. Drs. J.H.A. Bosch voerde de projectleiding namens de R.G.D., terwijl hij ook het rapport samenstelde. 1

6 2. WERKWIJZE Het veldwerk heeft plaatsgevonden in de JARKUS-raaien tussen de Rijksstrandpalen en op het eiland Ameland. De afstand tussen de boorlokaties in een raai bedraagt 10 m, met tegen de duinvoet één of twee lokaties extra met 5 m tussenruimte (zie bijlage 7). De hoogte van de lokaties is door middel van een waterpassing vastgelegd. De boringen zijn uitgevoerd met een zogenaamde Edelmanboor, terwijl een enkele boring met een zuigboor (van der Staay-boor) dieper is doorgezet. In totaal zijn 173 boringen uitgevoerd tot een diepte variërend van 0.60 tot 2.50 m. De boring werd beëindigd op het niveau waar geen of weinig zware mineralen aanwezig waren, meestal in de laag "geel zand" (zie par. 3). Van elke boring is een beschrijving gemaakt, waarbij met name aan de schatting van het percentage zware mineralen speciale aandacht werd besteed. Hierbij werden als standaard schattingskaarten gebruikt, zoals die in Soil Color Charts (b.v. Kazuyuki Kawai, 1 970) gepresenteerd worden. Bij het verzamelen van monsters voor het laboratoriumonderzoek werden lagen geselecteerd met uiteenlopende gehalten aan zware mineralen: de in het veld geschatte percentages varieerden van iets minder dan 10 tot 80%. Doel van het laboratoriumonderzoek is om zowel een indruk te krijgen van de betrouwbaarheid van de veldschattingen als van het percentage van de aanwezige soorten mineralen. De geochemische bepaling van hoofd- en sporenelementen van het gehele monster is uitgevoerd door Caleb Brett-laboratorium te Liverpool (U.K.). De optische inventarisatie van de zware mineralen fraktie werd verzorgd door het Sediment-petrologisch Laboratorium van de R.G.D. Meting van de zware mineralen inhoud is radiometrisch uitgevoerd door het Kernfysisch Versneller Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen (zie de Meijer, 1992). De als bijlage 7 toegevoegde kaart heeft als X- en Y-assen de hoofdstrandpalen en de afstanden in de JARKUS-raaien daar loodrecht op. Omdat bij paal 20 de strandpalenlijn een knik maakt is door deze assen-keuze de weergave van de boorpunten in de JARKUS-raaien en enigszins ongelukkig; hoewel dat niet uit de kaart blijkt zijn ook deze raaien doorgezet tot aan de duinvoet.

7 3. GEOLOGIE Op het bestudeerde gedeelte van het strand is in de boringen uitsluitend zand aangetroffen; er zijn geen klei-, leem- of veenlagen aanwezig. Het zand is over het algemeen zeer homogeen van samenstelling. De zandmediaan is meestal 160 pm, en variëert van 150 tot 180 pm. Alleen in de meest westelijke gelegen raai is het zand veel grover (360 pm); dit zand is hier als suppietie aangevoerd. De enige regelmatig terugkerende variatie bestaat uit een kleurverschil: grijze tot bruingrijze zanden rusten op geelgekleurde zanden, die soms roestviekken bevatten. Op de overgang van de twee pakketten worden vaak enkele schelpen gevonden. Belangrijker is dat in het gele zand bijna geen zware mineralen aanrijkingen voorkomen, dit in tegenstelling tot het grijze zand. In figuur 1 zijn de boringen uit de JARKUS-raai in een profiel weergegeven. De doorgetrokken lijn in het profiel scheidt de twee hierboven beschreven eenheden. De concentratie van de aangetroffen zware mineralen bedraagt volgens de veldschatting maximaal 80%. Door een aantal putjes te graven kon worden vastgesteld dat in de zone langs de duinvoet de lagen in de Iengterichting van het strand over grotere afstand te vervolgen zijn dan in de richting hier loodrecht op. Vanuit de waarnemingen in de boringen is het niet mogelijk om individuele mineraal-lagen te vervolgen. De hoogteligging van het grensvlak tussen het gele en het grijze zand ligt in de meeste raaien over een afstand van 60 m vanuit de duinvoet hoger dan 0.75 m +NAP (in de zone meer dan 180 m van de hoofdpaal) en over een afstand van 20 m hoger dan 1.25 m + NAP (vanaf 220 m van de hoofdpaal). De vormingsomstandigheden van het grijze zware mineralen houdende zand zijn, ook al vanwege het voorkomen van de zware mineralen aanrijkingen, duidelijk. In figuur 1 is de gemiddelde hoogwaterstand van de laatste 10 jaar aangeven: 0.87 m +NAP. Het grootste deel van de zware mineralen afzettingen komt boven de GHW-lijn voor (verg. bijt. 7). De hoogste concentraties zware mineralen worden aan de duinvoet aangetroffen, op een hoogte van meer dan 2.50 m +NAP. Deze waarnemingen laten zien dat concentratie van zware mineralen vooral plaats vindt gedurende stormen, waarbij een grote verhoging van de waterstand optreedt. Golven die op het strand breken brengen het zand in suspensie waarbij sortering naar soortelijk gewicht optreedt (zie par. 5). De laag geel zand is tijdens een eerdere fase van de strandvorming afgezet. Hierop wijst de, zij het geringe, aanwezigheid van de zware mineralen en de textuur, die gelijk is aan die van het grijze zand. Hoe groot het verschil in ouderdom is kan niet worden vastgesteld. De vraag wat de herkomst van de zware mineralen aanrijking is, is niet met zekerheid te beantwoorden. De drie potentiële bronnen zijn aanvoer uit zee, omwerking van oudere strandafzettingen en erosie van het duin. Alleen de laatste vormingswijze is getalsmatig te

8 0 Zware Mineralen Ameland 1RIJKS 6EOLOGISCHE DIENST - HAARLEM %Zware mineralen :2S 16O zandmediaan I0f1e1 Jarkusraal t DISTRICT NOORD - OOSTERWOLDE MOM k1m: A.G.P. BAi(MOT.: J.H.A. Iuc 0 JDAT PMO.tT UP 10006

9 benaderen. Tijdens de stormen van 1989 en 1990 is tussen de strandpalen 11.0 en 22.0 ongeveer m 3 duinzand afgeslagen (med. Ir. A. Prakken). In het traject tussen de palen 16.4 en 20.4 bedroeg de afslag m. Bij een percentage zware mineralen van 1 % levert dit een voorraad van 3740 m 3 zware fractie op. 4

10 4. BEREKENING ZWARE MINERALEN INHOUD In bijlage 2 staan de uitkomsten vermeld van de bepaling van het percentage zware mineralen. Dit percentage geeft het gewicht van de zware mineralen fraktie ten opzichte van het gewicht van het totale monster. Vergelijking van de laboratorium-uitkomsten met de veldschattingen van het mineralen-percentage laat zien dat deze niet ver uiteen lopen. Wat betreft de hoge percentages zijn de veldschattingen ongeveer 10 % te laag, wat betreft de lage percentages is de afwijking groter, maar niet eenduidig hoger of lager. In het algemeen is de veldschatting een goede benadering van het aanwezige percentage zware mineralen. De volumeberekening is uitgevoerd door per boring per laag het geschatte percentage zware mineralen te vermenigvuldigen met de dikte van de laag. Per boring worden de laagtotalen bij elkaar opgeteld, waarbij het resultaat wordt uitgedrukt in een volume (m 3 ) per m 2. Als voorbeeld voor deze rekenwijze gaan we uit van boring (links in fig. 1); 30 cm zand met 10 % en 10 cm zand met 20 % zware mineralen levert een totaal voorraad van = m3m2. Elke boring wordt als representatief beschouwd voor een cel met een lengte van 200 m en een breedte van 5 of 10 m, dit afhankelijk van de afstand tot de volgende boring in dezelfde raai. Door de oppervlakte (m 2) van de cel te vermenigvuldigen met het berekende volume per m 2 wordt het totaal aanwezig volume (m 3 ) zware mineralen per cel berekend. De totale voorraad, gebaseerd op de in de boringen aangetroffen zware mineralen percentages, bedraagt ongeveer m 3 zware mineralen (zie bijlage 1). Dit volume vergeleken met het volume zware mineralen dat vrijgekomen kan zijn bij de duinafslag geeft aan dat slechts een klein gedeelte (10-15%) van de zware mineralen voorraad van deze bron afkomstig kan zijn. De rest is afkomstig uit zanden van strand en vooroever, die tijdens de stormen op het strand in twee frakties werden gescheiden, waarvan de zware fractie achterbleef. In de uitkomsten van de zware mineralen analyse (bijl. 2) is het totaal van de doorzichtige mineralen op 1 00% gesteld en is het percentage opake (niet-doorzichtige) mineralen uitgedrukt als percentage van de groep doorzichtige mineralen. De geanalyseerde korrelgrootte-fraktie loopt van 63 tot 500 pm. Een voor alle monsters uitgevoerde korrelgrootteanalyse laat zien dat meer dan 99% van het sediment in deze fraktie valt. Van alle mineraalsoorten komt granaat het meeste voor. Daarnaast zijn epidoot en zirkoon het meest frequent aangetroffen. Andere mineralen zijn in percentages van minder dan 5% aanwezig. Resultaten geochemische analyse In de bijlagen 3 en 4 zijn de geochemische analyses van de twaalf bestudeerde monsters weergegeven. Een negatieve waarde voor LOl (gloeiverlies) is een gevolg van de oxidatie van FeO naar Fe 20 3 tijdens de verhitting. De lage totalen in bijlage 3 zijn een gevolg van de extreem hoge sporenelementen gehaltes, met name van het element Zr, in een aantal monsters (bijlage 5

11 4). Het Si0 2 percentage in de geanalyseerde zanden varieert tussen de 35 en 90% (bijlage 3). Het monster met het laagste Si0 2 percentage (ZWAM 06) heeft de hoogste gehaltes aan Zr, Fe 2 0 3, Ti0 2 en MnO. Deze elementen zijn afkomstig van de zware mineralen fractie (verg. bijl. 6) en niet van kwarts en veidspaat (lichte fractie, niet weergegeven in bijlage 6). Met name het percentage Ti0 2 is opvallend hoog, hetgeen wijst op een hoog percentage ilmeniet en rutiel. Het monster met het hoogste Si0 2 percentage (ZWAM 05) heeft de laagste gehaltes aan Zr, Fe 203, Ti0 2 en MnO. Vergelijking met bijlage 6 laat zien dat dit monster dan ook vrijwel geen zware mineralen bevat. K 2 0 geeft precies het omgekeerde beeld ten opzichte van bovengenoemde elementen: een hoog gehalte in ZWAM 05 en vrijwel geen K 20 in ZWAM 06. Uit bijlage 6 blijkt dat de zware mineralen in deze zanden geen K 2 0 bevatten en dus alle K 20 uit de lichte fractie, met name van K-veldspaten, afkomstig is. Uit bovenstaande volgt dat K 20 een goede maat vormt voor de lichte fractie en MnO, Si0 21 Fe 20 3 en Ti0 2 voor de zware fractie. Doordat MnO zowel in granaat als ilmeniet zit is dit element hoogstwaarschijnlijk de beste indicator voor het percentage zware mineralen. Zware mineralen gehaltes In bijlage 5 zijn de gehaltes aan zware mineralen, bepaald via de bromoform methode, weergegeven in rij 1. In rij 2 zijn voor elk monster de percentages zware mineralen berekend door er van uit te gaan dat alle K 20 in de lichte fractie zit en dat monster ZWAM 05 voor 1 00% uit lichte fractie bestaat. Vergelijking van de rijen 1 en 2 geeft aan dat er een goede overeenkomst bestaat voor die monsters die veel zware mineralen bevatten. Voor de monsters met lage percentages zware mineralen is de variatie van K-veldspaten in de lichte fractie de oorzaak van de verschillen. Voor de berekening van de percentages in rij 3 is er vanuit gegaan dat monster ZWAM 06 compleet uit zware fractie bestaat en dat MnO alleen in de zware fractie zit. Vergelijking van de rijen 1 en 3 geeft aan dat er een goede overeenkomst bestaat tussen deze methodes behalve voor de monsters met hele hoge waarde aan zware mineralen. Dit komt doordat monster ZWAM 06 niet geheel uit zware mineralen bestaat en daardoor de MnO concentratie in de zware fractie iets hoger dan 1.25% ligt. Uit bovenstaande vergelijking volgt, dat de bromoform methode betrouwbare percentages zware mineralen levert. Bovendien laat deze vingeroefening zien dat met een chemische analyse van het totale sediment ook een goede schatting gemaakt kan worden, vooral als er daarnaast nog een chemische analyse van de zware mineraal fractie gemaakt is. Gehalte zirkoon

12 Met het gemeten gehalte Zr (bijlage 4) kunnen de gewichtspercentages van het mineraal zirkoon berekend worden. Hierbij wordt er vanuit gegaan dat alle gemeten zirkoon in het mineraal zirkoon zit. De omrekening gaat als volgt: gew. % min. Zirkoon= oom Zr * mol, gew. zirkoon * atm. gew. Zr In bijlage 4 zijn deze percentages weergegeven. Vergelijking met de via de optische methode bepaalde waarden is niet mogelijk omdat de grootte van de zirkonen in de zanden niet bekend is. Als we er van uit gaan dat alle mineraalkorrels in de zware fractie even groot zijn en het zelfde soortelijk gewicht hebben dan is het percentage in de optisch getelde fractie duidelijk te laag. De oorzaak hiervan is niet bekend. Gehalte ilmeniet en rutiel De percentages rutiel en ilmeniet kunnen niet afzonderlijk uitgerekend worden. Uit bijlage 6 is af te leiden dat Ti0 2 alleen in rutiel en de opake mineralen, met name in ilmeniet, zit. Uit de tellingen (bijlage 6) blijkt dat er maximaal 20% opake mineralen in deze zanden zit. Deze fractie moet grotendeels uit ilmeniet bestaan, omdat anders het percentage Fe 20 3 te hoog uitkomt. Uit deze overwegingen volgt dat Ti0 2 vrijwel geheel in de mineralen ilmeniet en rutiel moet zitten. Exacte percentages kunnen alleen uitgerekend worden als de individuele chemische samenstelling van de zware mineralen in deze zanden met een microprobe gemeten is. Conclusies De chemische indicatoren, m.n. K 20 en MnO, die gebruikt zijn om het percentage zware mineralen in de Amelandse strandzanden te schatten, geven waarden die goed overeenkomen met de waarden gevonden met de bromoform methode. De gevonden zware mineralen associatie geeft aan dat Ti0 2 vrijwel geheel in ilmeniet en rutiel moet zitten. Via de chemische analysen kan het percentage zirkoon exact berekend worden. Dit varieert van 0.4 tot 16.7 procent. '1

13 5. GENESE De aanrijking van zware mineralen is het resultaat van een proces dat onder hoog-energetische omstandigheden, met name bij zware storm, op het strand aktief is. Het is in de volgende stappen op te delen (KUDRASS, 1 987); rz MagneFI d.26 d2 7 - Incom'g Wi EleaC7h, ackwash FIm Szng DQ een golf, die op het zand breekt, neemt in suspensie zware en lichte mineralen korrels mee, deze korrels sedimenteren volgens hun bezinkingssnelheid; in één populatie komen grotere lichte en kleinere zware korrels voor, met de teruglopende golf worden vooral de grote, dus lichte, korrels meegenomen, de kleine, zwaardere korrels blijven liggen. Niet alleen het soortelijk gewicht maar ook de vorm van de korrel speelt een rol bij het al dan niet blijven liggen van korrels (KOMAR & WANG, 1984 en WINKELMOLEN & VEENSTRA, 1980). Op het strand vindt aanrijking plaats van granaat, zirkoon, ilmeniet, magnetiet en rutiel, terwijl lichtere en hoekiger (zware) mineralen als epidoot, augiet en hoornblende meestal niet op het strand worden geconcentreerd. Van de Nijldelta is bekend dat deze mineralen door de longshore current worden meegenomen en op de vooroever overgerepresenteerd zijn (FRIHY & KOMAR,1991). Wanneer dit natuurlijke proces lange tijd opereert kunnen grote hoeveelheden zware mineralen gescheiden worden. Zo zijn de economisch interessante zware mineralen voorkomens in Australië, Nieuw Zeeland en Japan grotendeels van holocene ouderdom. Onderzoek in Australië en in Mozambique laat zien dat op de shelf begraven oudere, vooral Pleistocene, strandwallen geen economisch interessant exploitatiedoel vormen. Door erosie is de

14 bovenkant van de strandwal, waarin minerale aanrijkingen aanwezig waren, getrunceerd, over een groot gebied verspreid en gedeeltelijk opgenomen in de holocene strandwalsystemen. Zware mineralen concentraties komen voor op stranden die aan erosie onderhevig zijn. Op uitbouwende kusten komen ze niet voor. Waarom de aanrijkingen niet wegspoelen is geen onderwerp dat door de onderzoekers uitputtend is onderzocht. Een belangrijke factor is de relatief lage snelheid waarmee de aanrijking in de richting van de longshore current wordt meegenomen (FRIHY & KOMAR, 1991). Als deconcentratie eenmaal gevormd is zal deze alleen bij zeer zware stormen sterk worden verplaatst. Overigens stelden KOMAR & WANG (1 984) vast dat in een strand-placer in een baai aan de Oregon-kust een seizoenseffect optrad; in de winter ziet het strand donker van de zware mineralen, terwijl in de zomer door toevoer van zand uit de kustzone het strand wordt opgehoogd met kwartszand. Tijdens de volgende erosiefase blijft de tegelijk met het kwartszand meegevoerde zware fraktie op het strand achter. De concentratie van zware mineralen op het strand van Ameland is duidelijk het resultaat van omwerking van zanden tijdens stormen. Daarbij waren de energetische omstandigheden (o.a. golfhoogte, windrichting, waterhoogte) dusdanig dat de lichte fraktie van het zand werd afgevoerd, terwijl de zware fraktie grotendeels achterbleef. Wanneer deze energie-balans niet in evenwicht is zal het materiaal in haar totaliteit worden afgevoerd (onder zeer hoog-energetische omstandigheden), dan wel geen concentratie plaats vinden. Later worden zware mineralen ook door de wind weggevoerd. De monsters ZWAM01 en 05 (zie bijl. 2) zijn afkomstig uit eolische afzettingen, die aan de duinvoet bemonsterd zijn. Het proces van concentratie is waarschijnlijk ook aktief bij minder hoge waterstanden. De hoge concentraties, gevonden in boring (zie figuur 1) lager op het strand, zijn ontstaan bij de erosie van een strandklifje als gevolg van de omwerking van strandzand. Het monitoren van enkele JARKUS-raaien in het onderzoeksgebied zou, zeker nu hier binnenkort een zandsuppletie wordt uitgevoerd, materiaal kunnen leveren voor een verdere uitwerking van deze vormingstheorie.

15 6. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN - Vergelijking van de veldschattingen van het zware mineralen percentage met de uitkomsten van het laboratorium-onderzoek laat zien dat er een goede overeenkomst tussen beide bestaat. - Het volume zware mineralen in het onderzoeksgebied bedraagt ongeveer m 3. - De zware mineralen zijn slechts ten dele (10-15%) afkomstig uit de zanden, die afgevoerd zijn ten gevolge van de kustafslag in het studiegebied tijdens de stormen in 1989 en De chemische indicatoren, m.n. K 20 en MnO, die gebruikt zijn om het percentage zware mineralen in de Amelandse strandzanden te schatten, geven waarden die goed overeenkomen met de waarden gevonden met de bromoform methode. - Nu binnenkort in het bestudeerde gebied een zandsuppletie uitgevoerd gaat worden bestaat de mogelijkheid in een aantal JARKUS-raaien de veranderingen in de morfologie van het strandoppervlak en in de erosiediepte te monitoren. Hiermee zou een beter inzicht kunnen ontstaan in de dynamiek van sedimentaire processen, die op het strand aktief zijn en in de herkomst van de zware mineralen. Oosterwolde, 3 juli 1992 De samensteller, De Direkteur, namens deze t 'rs. J.H.A.Bosch Districtsgeoloog Dr. R.T.E. Schuttenhelm Hoofd Stafafdeling PTG 10

16 7. LITERATUUR Deer, W.A., R.A. Howie & J. Zussman (1966) Introduction to the rock forming minerals. Longmans, London, 528 p. Frihy, O.E. & P.D. Komar (1991) Patterns of beach-sand sorting and shoreline erosion on the Nile Delta. Journal of Sedimentary Petrology, vol. 61, pp Komar, P.D. & C. Wang (1984) Processes of selective grain transport and the formation of beach placers. Journal of Geology, vol. 92, pp Kudrass, H.R. (1987) Sedimentary models to estimate the heavy-mineral potential of shelf sediments. In: P.G. Teleki, M.R. Dobson & J.R. Moore (eds); Marine minerals, NATO ASI series C, Math.phys.sciences, vol. 194, Reidel, Dordrecht, pp Meijer, R.J. de (1992) Radiometric properties of the heavy-mineral beach deposit on Ameland. Concept-rapport, 12 p. Winkelmolen, A.M. & H.J. Veenstra (1980) The effect of a storm surge on near-shore sediments in the Ameland-Schiermonnikoog area (Northern Netherlands). Geologie en Mijnbouw, vol. 59, pp

17 fst voorr. atst voorr. ra.ai paal no nap m3rn2 cel m3cel raai paal fl0 nap m3rr.2 cel rn3cel () ) () ') s P (i) t )) ) ) ) n O.igo jç, A WO C , lo = '' t 1-1') j '.) ic' 31C, »' » d Bijlage 1 a. Volumeberekening.

18 afst voorr. afst voorr. raai paal no nap m3rn2 cel m3cel raaj paal r.o nap rt4312 cl ni3cl s ) ) ( IB ) lo IAS t) ) $ (4.40( :1:a.3l m ») (:)o o.t:oo s ) Bijlage ib. Volumeberekening.

19 c ( w d - c t- w 0. -D c m C 0 t- E U) 0) C c +. Cci 9- > E ci, 0. N ci) C 0 o ci) W C ci, t- o.0.- C 0 o N.. cci cci w c cci E. 0. o zwam zwam zwam zwam zwam zwam zwam zwam zwam zwam zwam zwam Bijlage 2. Zware mineralen analyse

20 Monster ZWANOI. ZWAN02 ZWAN03 ZWAN04 ZWANO5 ZWAN06 Si02 A1203 Ti02 Fe203 MgO CaO Na 20 K20 MnO P205 LOl Totaal Monster ZWAN07 ZWAN08 ZWAN09 ZWAN10 ZWAN11 ZWAN12 Si A Ti Fe MgO CaO Na ,57 K MnO P LOl Totaal Bijlage 3. Geochemische analyse met de XRF-methode; hoofd-elementen (gewichtsperc.).

21 Monster Ba Ce Co Cr Cu La Nb Ni Pb Rb Sc Sr Th U Y Zr %Zircon ZWAN01 ZWAN02 ZWAN ZWAN04 ZWANOS ZWAN Monster ZWAN07 ZWAN0B ZWAN09 ZWAN1O ZWAN11 ZWAN12 Ba Ce Co Cr Cu La Nb Ni Pb R.b Sc Sr Th U Y Zr %Zircon Bijlage 4. Geochemische analyse met de XRF-methode; sporen-elementen (ppm).

Inhoud van deze presentatie

Inhoud van deze presentatie 1 Inhoud van deze presentatie 1. Onderzoekskader en methoden 2. Invloed van de sedimentologie op strandprocessen 3. Sediment analyses van het inter-getijden gebied 4. Geologische opbouw van het strand

Nadere informatie

Samenvatting De kust Zand in vormen en variaties

Samenvatting De kust Zand in vormen en variaties De kust Zandige kusten hebben een grote aantrekkingskracht op de mens. Voor velen is het een plaats om vakantie te vieren, voor anderen is de kust een economisch belangrijke plaats of een mooie plaats

Nadere informatie

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK ARCHEOLOGISCH INVENTARISEREND ONDERZOEK H023 OOST, HAARLEM

PLAN VAN AANPAK ARCHEOLOGISCH INVENTARISEREND ONDERZOEK H023 OOST, HAARLEM PLAN VAN AANPAK ARCHEOLOGISCH INVENTARISEREND ONDERZOEK H023 OOST, HAARLEM Ten behoeve van ontwikkeling van de locatie H023, gelegen aan de Boerhaavelaan in Haarlem (figuur 1, lichtgroen), is archeologisch

Nadere informatie

Ecobeach. Een duurzaam strand door drainage. Brouwersdam, 3-10-2014. Bas Reedijk. Hoofd afdeling kustwaterbouw BAM Infraconsult

Ecobeach. Een duurzaam strand door drainage. Brouwersdam, 3-10-2014. Bas Reedijk. Hoofd afdeling kustwaterbouw BAM Infraconsult Ecobeach Een duurzaam strand door drainage Brouwersdam, 3-10-2014 Bas Reedijk Hoofd afdeling kustwaterbouw BAM Infraconsult Inhoud Wat is Ecobeach De ervaring met Ecobeach bij Egmond Toepassing van Ecobeach

Nadere informatie

KEURING KUNSTGRASVELDEN. Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag.

KEURING KUNSTGRASVELDEN. Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag. KEURING KUNSTGRASVELDEN Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag. eindrapport Opdrachtgever / Client RecyBEM B.V. t.a.v. de heer drs. C. van Oostenrijk Postbus 418 2260 AK LEIDSCHENDAM

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum laag water Lauwersoog Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 18:06 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015

Nadere informatie

De (on)zichtbare waterbodem inzichtelijk gemaakt.

De (on)zichtbare waterbodem inzichtelijk gemaakt. De (on)zichtbare waterbodem inzichtelijk gemaakt. Brede informatie over het aanwezige sediment in de waterbodem biedt kansen voor nuttige toepassingen. Medusa Koos de Vries devries@medusa-online.com Tel:

Nadere informatie

Onderzoeksrapportage naar het functioneren van de IT-Duiker Waddenweg te Berkel en Rodenrijs

Onderzoeksrapportage naar het functioneren van de IT-Duiker Waddenweg te Berkel en Rodenrijs Notitie Contactpersoon ir. J.M. (Martin) Bloemendal Datum 7 april 2010 Kenmerk N001-4706565BLL-mya-V02-NL Onderzoeksrapportage naar het functioneren van de IT-Duiker Waddenweg te Berkel en Rodenrijs Tauw

Nadere informatie

Papendrecht, Westeind 25, gemeente Papendrecht (ZH). Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek. Transect-rapport 528 (concept 1.

Papendrecht, Westeind 25, gemeente Papendrecht (ZH). Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek. Transect-rapport 528 (concept 1. 1. ALGEMENE GEGEVENS Titel Auteur(s) Autorisatie Gemeente Papendrecht, Westeind 25, gemeente Papendrecht (ZH). Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek. Transect-rapport 528 (concept 1.0) H.

Nadere informatie

licht zwaar z (mm) 1 z(mm) 1 -5 0 5 10 x (cm) -5 0 5 10 x (cm)

licht zwaar z (mm) 1 z(mm) 1 -5 0 5 10 x (cm) -5 0 5 10 x (cm) Samenvatting De Nederlandse kust bestaat voor een groot gedeelte uit zand. Zij wordt continu belaagd door water en wind en op een aantal plaatsen verliest het land terrein op het water: de kust erodeert.

Nadere informatie

2.2.1 Noordelijke kust

2.2.1 Noordelijke kust In opdracht van Rijkswaterstaat RIZA is onderzoek gedaan naar de ergst denkbare overstroming voor verschillende regio s. Dit onderzoek is uitgevoerd door adviesbureau HKV in juli en augustus 2007. Hierbij

Nadere informatie

TNO-rapport WATERSTOFDIFFUSIE IN EEN CONSTRUCTIEDETAIL VAN STAAL VOORZIEN VAN EEN ZINKLAAG

TNO-rapport WATERSTOFDIFFUSIE IN EEN CONSTRUCTIEDETAIL VAN STAAL VOORZIEN VAN EEN ZINKLAAG IT 00 * * FI _ NO 4 5 ilzm 1 W. - j r* * * * * * Ri.:istaaI Pctu' 20.)(iO 3'2 LA U'çhi TNO-rapport 99M1-00809ISCAJVIS WATERSTOFDIFFUSIE IN EEN CONSTRUCTIEDETAIL VAN STAAL VOORZIEN VAN EEN ZINKLAAG TNO

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

BODEMINSPECTIE OP ASBEST aan de Harskamperweg 84 te Harskamp

BODEMINSPECTIE OP ASBEST aan de Harskamperweg 84 te Harskamp BODEMINSPECTIE OP ASBEST aan de Harskamperweg 84 te Harskamp Opdrachtgever : Bart Boon Barneveld BV Adres : Barnseweg 124 Postcode, plaats : 3771 RP Barneveld Contactpersoon : Dhr. H. van Grootheest Telefoonnummer

Nadere informatie

Start wetenschappelijk traject. Multiconsult bv

Start wetenschappelijk traject. Multiconsult bv Start wetenschappelijk traject 1 19-2-2014 Multiconsult bv Welkom wetenschappelijk traject ECOBEACH namens: BAM RIJKSWATERSTAAT WINN DELTARES 2 Programma Inleiding Voorstellen Terugkoppeling Wat is ecobeach

Nadere informatie

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Bodem en grond 9 1.1 Grond, bodem en grondsoorten 9 1.2 Eigenschappen van grond 20 1.3 Problemen met de grond 23 1.4 Verbeteren van landbouwgronden 30 1.5 Transport van

Nadere informatie

van A. van der Scheer en E. van der Veen datum: juni 1985 Te verwachten zetting bij ophoging van gedeelten van de Binnenschelde nabij Bergen op Zoom

van A. van der Scheer en E. van der Veen datum: juni 1985 Te verwachten zetting bij ophoging van gedeelten van de Binnenschelde nabij Bergen op Zoom -..-.. -- - -. =?at +< J'N pttn RIdKSolt-';,ri:~l \/UC>R 08 Srnedinghuls. Leiystad van A. van der Scheer en E. van der Veen datum: juni 1985 Te verwachten zetting bij ophoging van gedeelten van de Binnenschelde

Nadere informatie

Bijlage 1 Aanvullend advies archeologisch onderzoek, Wozoco Giessenburg, Neerpolderseweg 19, Giessenburg, Gemeente Giessenlanden

Bijlage 1 Aanvullend advies archeologisch onderzoek, Wozoco Giessenburg, Neerpolderseweg 19, Giessenburg, Gemeente Giessenlanden Bijlage 1 Aanvullend advies archeologisch onderzoek, Wozoco Giessenburg, Neerpolderseweg 19, Giessenburg, Gemeente Giessenlanden 0 SOB Research, 26 juni 2014 1 1. Archeologisch onderzoek 1.1 Inleiding

Nadere informatie

Morfo- en sedimentdynamiek van de kustnabije zone te Egmond-aan-Zee ( Nederland )

Morfo- en sedimentdynamiek van de kustnabije zone te Egmond-aan-Zee ( Nederland ) Faculteit Wetenschappen Vakgroep Geologie en Bodemkunde Morfo- en sedimentdynamiek van de kustnabije zone te Egmond-aan-Zee ( Nederland ).,.. Chantal Martens Scriptie voorgelegd voor het verkri~gen van

Nadere informatie

De invloed van de korrelgrootte op de zware mineralen inhoud van zanden

De invloed van de korrelgrootte op de zware mineralen inhoud van zanden De invloed van de korrelgrootte op de zware mineralen inhoud van zanden A. W. Burger *) SUMMARY In this article the results are published of an investigation concerning the behaviour of the heavy mineral

Nadere informatie

Indicator 10 Lucht. ) en fijnstof (PM 10

Indicator 10 Lucht. ) en fijnstof (PM 10 Indicator 1 Lucht Gezonde lucht is uiteraard van levensbelang voor mens en dier en plant. Dus is ook luchtkwaliteit van belang voor een duurzame samenleving. De Europese Unie heeft normen vastgesteld voor

Nadere informatie

Welkom. Ecobeach Wetenschappelijk traject Workshop 10 september 2008. namens: BAM RIJKSWATERSTAAT WINN DELTARES

Welkom. Ecobeach Wetenschappelijk traject Workshop 10 september 2008. namens: BAM RIJKSWATERSTAAT WINN DELTARES Welkom Ecobeach Wetenschappelijk traject Workshop 10 september namens: BAM RIJKSWATERSTAAT WINN DELTARES Programma Inleiding Voorstellen Terugkoppeling Wat is ecobeach? Innovatieve aspecten ecobeach Wat

Nadere informatie

Projectnummer: B02047.000031.0100. Opgesteld door: dr.ir. B.T. Grasmeijer. Ons kenmerk: 077391437:0.3. Kopieën aan:

Projectnummer: B02047.000031.0100. Opgesteld door: dr.ir. B.T. Grasmeijer. Ons kenmerk: 077391437:0.3. Kopieën aan: MEMO ARCADIS NEDERLAND BV Hanzelaan 286 Postbus 137 8000 AC Zwolle Tel +31 38 7777 700 Fax +31 38 7777 710 www.arcadis.nl Onderwerp: Gevoeligheidsanalyse effecten baggerspecieverspreiding (concept) Zwolle,

Nadere informatie

de heer S.P. Schimmel Postbus 6073 4000 HB Tiel Geachte heer Schimmel,

de heer S.P. Schimmel Postbus 6073 4000 HB Tiel Geachte heer Schimmel, Aan: Dekker grondstoffen BV de heer S.P. Schimmel Postbus 6073 4000 HB Tiel Betreft: Notitie bodemkwaliteit Locatie: Waalbandijk te IJzendoorn Projectnummer: 123561.02 Ons kenmerk: JEGI\123561.02 Behandeld

Nadere informatie

Eindexamen biologie pilot havo 2011 - II

Eindexamen biologie pilot havo 2011 - II Onderzoek naar het klimaat met behulp van huidmondjes Op een school in Midden-Limburg wordt een vakkenintegratieproject georganiseerd met als thema: mogelijke oorzaken voor en gevolgen van het versterkt

Nadere informatie

Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Dick de Wilde

Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Dick de Wilde Memo Werkgroep Kennis Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Projectbureau Zeeweringen Betreft Stormschade kreukelberm Westkapelle Afschrift aan WG Kennis, pb-overleg,

Nadere informatie

EFFECTEN VAN SUPPLETIES OP DE GEOMORFOLOGISCHE EN GEOCHEMISCHE ONTWIKKELING VAN DUINEN: SAMENVATTING EN SYNTHESE

EFFECTEN VAN SUPPLETIES OP DE GEOMORFOLOGISCHE EN GEOCHEMISCHE ONTWIKKELING VAN DUINEN: SAMENVATTING EN SYNTHESE EFFECTEN VAN SUPPLETIES OP DE GEOMORFOLOGISCHE EN GEOCHEMISCHE ONTWIKKELING VAN DUINEN: SAMENVATTING EN SYNTHESE Onderstaande samenvatting en synthese stoelt op navolgende rapporten: Arens, S.M., S.P.

Nadere informatie

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1).

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). Afbeelding I.1. Vorming stuwwal Nijmegen en stuwwal Reichswald Zandige

Nadere informatie

OPDRACHT NEDERLAND: EEN LICHT LAND IN DE WERELD

OPDRACHT NEDERLAND: EEN LICHT LAND IN DE WERELD OPDRACHT In het kader van de vijfde Nacht van de Nacht op 24 oktober 2009, is een onderzoek uitgevoerd naar wat het donkerste gebied van Nederland en ook wat het donkerste gebied van elke provincie is.

Nadere informatie

Projectnummer: D03011.000284. Opgesteld door: Ons kenmerk: Kopieën aan: Kernteam

Projectnummer: D03011.000284. Opgesteld door: Ons kenmerk: Kopieën aan: Kernteam MEMO Onderwerp Geohydrologisch vooronderzoek Amsterdam, WTC 5C, 2 oktober 2013 Van mw. M. Duineveld MSc. Afdeling IBZ Aan ZuidasDok Projectnummer D03011.000284. Opgesteld door mw. M. Duineveld MSc. Ons

Nadere informatie

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor : 2,5 jaar Carola van Gelder-Maas Projectmanager WVL Rijkswaterstaat 31 maart 2014 Hoe zat het ook alweer? Eroderende kustlijn NL kust 12 Mm³ zandsuppleties per jaar Zeespiegelstijging Zwakke schakels

Nadere informatie

Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441

Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441 Notitie Contactpersoon Wietske Terpstra Datum 25 oktober 2011 Kenmerk N001-4817394TER-mfv-V01-NL Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441 1 Inleiding Autobedrijf Van den

Nadere informatie

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Ab Grootjans, Rijksuniversiteit Groningen/ Radboud Universiteit Nijmegen E-mail; A.P.Grootjans@rug.nl Groenknolorchis

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

HET NEMEN, VERPAKKEN EN CONSERVEREN VAN GRONDMONSTERS

HET NEMEN, VERPAKKEN EN CONSERVEREN VAN GRONDMONSTERS 5 10 Protocol 2010 15 HET NEMEN, VERPAKKEN EN CONSERVEREN VAN GRONDMONSTERS 20 25 30 35 40 45 Versie 2.0, 27-9-2001 Pagina 1 van 8 Inhoud 50 1 PLAATS VAN DIT PROTOCOL IN HET KWALITEITSZORGSYSTEEM...3 1.1

Nadere informatie

Advies over de bodemkwaliteit van een baggergrond ter hoogte van de Scheldekop in Oudenaarde

Advies over de bodemkwaliteit van een baggergrond ter hoogte van de Scheldekop in Oudenaarde Advies over de bodemkwaliteit van een baggergrond ter hoogte van de Scheldekop in Oudenaarde Adviesnummer: INBO.A.3389 Datum advisering: 27 januari 2016 Auteur(s): Contact: Kenmerk aanvraag: Geadresseerden:

Nadere informatie

Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009. Wouter Suykerbuyk en Laura Govers

Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009. Wouter Suykerbuyk en Laura Govers Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009 Wouter Suykerbuyk en Laura Govers Op 3 t/m 6 augustus 2009 is een bezoek gebracht aan de mitigatie- en een aantal natuurlijke zeegraslocaties.

Nadere informatie

Geohydrologische situatie Burg. Slompweg

Geohydrologische situatie Burg. Slompweg Notitie Contactpersoon Johannes Weemstra Datum 21 november 2012 Kenmerk N003-1210450WEJ-rrt-V01-NL Geohydrologische situatie Burg. Slompweg 1 Inleiding In opdracht van de gemeente Steenwijkerland heeft

Nadere informatie

Project: Kennisdocument Onderwerp: p90 Datum: 23 november 2009 Referentie: p90 onzekerheid Wat betekent de p90 (on)zekerheid?

Project: Kennisdocument Onderwerp: p90 Datum: 23 november 2009 Referentie: p90 onzekerheid Wat betekent de p90 (on)zekerheid? Project: Kennisdocument Onderwerp: p90 Datum: 23 november 2009 Referentie: p90 onzekerheid Wat betekent de p90 (on)zekerheid? De p90 onzekerheid staat in het kader van de garantieregeling voor aardwarmte

Nadere informatie

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24 2 in relatie tot het grondwater Inhoud van de presentatie Geologische opbouw ondergrond Zeeland Opeenvolging van verschillende lagen Ontstaanswijze Sedimenteigenschappen Indeling ondergrond in watervoerende

Nadere informatie

Bepaling Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand Natuurbegraafplaats te Rooth (Maasbree)

Bepaling Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand Natuurbegraafplaats te Rooth (Maasbree) Bepaling Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand Natuurbegraafplaats te Rooth (Maasbree) Gegevens opdrachtgever: Kellerberg Bosgoed B.V. Helenaveenseweg 45 5985 NL Grashoek 0493-536068 Contactpersoon: De heer

Nadere informatie

Gemeente Cromstrijen mevrouw Y. Lanooij Postbus 7400 3280 AE Numansdorp

Gemeente Cromstrijen mevrouw Y. Lanooij Postbus 7400 3280 AE Numansdorp datum: 12 maart 2015 ons kenmerk: 22754CRTO 104033.doc behandeld door: dhr. ir. G.H. de Boer uw e-mail van: 5 maart 2015 uw referentie: - bijlage(n): Adviesdocument betreft: Beoordeling rapportage archeologisch

Nadere informatie

Bijlage: bodemanalyses als nulmeting

Bijlage: bodemanalyses als nulmeting Credits for Carbon Care CLM Onderzoek en Advies Alterra Wageningen UR Louis Bolk Instituut Bijlage: bodemanalyses als nulmeting In het project Carbon Credits hadden we oorspronkelijk het idee dat we bij

Nadere informatie

Ternperatuurverdeling Botlek en le, 2e en 3e Petroleumhaven. ( definitieve versie maart 1979) Ir. H.W. Brunsveld van Hulten Fysische Afdeling

Ternperatuurverdeling Botlek en le, 2e en 3e Petroleumhaven. ( definitieve versie maart 1979) Ir. H.W. Brunsveld van Hulten Fysische Afdeling ' l ~ ~ ~ ~ ~' i. nleiding 2. Doelstelling van het onderzoek 3. Resultaten 4. Conclusies Literatuur directie waterhuishouding en waterbeweging A; L,~'~,, Rapport 04 78-bA RSWS 8 Ternperatuurverdeling Botlek

Nadere informatie

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee).

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee). Ontwikkeling melkveebedrijven in Utrecht, Gelderland en Brabant Analyse van mogelijke groei van melkveebedrijven op basis van gegevens van CBS en provincies Het CBS inventariseert jaarlijks de feitelijk

Nadere informatie

. D.B.W./RIZA. Stijghoogte-veranderingen door de aanleg van Westelijk Flevoland. D.B.W./RIZA nota 88046. Auteurs F.A.M. Claessen D.

. D.B.W./RIZA. Stijghoogte-veranderingen door de aanleg van Westelijk Flevoland. D.B.W./RIZA nota 88046. Auteurs F.A.M. Claessen D. Stijghoogte-veranderingen door de aanleg van Westelijk Flevoland D.B.W./RIZA nota 88046 Auteurs F.A.M. Claessen D. Endema. D.B.W./RIZA Hoofdafdeling WS STIJGHODGTE-VERANDERINGEN DOOR AANLEG WESTELIJK FLEVOLAND

Nadere informatie

Zware metalen en Hg. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de monsterneming van de totale emissie van

Zware metalen en Hg. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de monsterneming van de totale emissie van Code van goede meetpraktijk van de VKL Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet- en regelgeving, een concrete bijdrage

Nadere informatie

Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013.

Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013. Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013. Bert van der Valk 1 en Albert Oost 2 Met de Stichting Verdronken Geschiedenis is per ms Boschwad een bezoek

Nadere informatie

REKENTECHNIEKEN - OPLOSSINGEN

REKENTECHNIEKEN - OPLOSSINGEN REKENTECHNIEKEN - OPLOSSINGEN 1] 3,52 m + 13,6 cm =? 3,52 m 3,52 m - 2 13,6 cm 0,136 m - 3 3,656 m eindresultaat 3,66 m 2 cijfers na komma en afronden naar boven 3,52 m 352 cm - 0 13,6 cm 13,6 cm - 1 365,6

Nadere informatie

Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande

Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande Tropische bossen zijn van wereldwijd belang, onder ander omdat ze vele soorten huisvesten en grote hoeveelheden CO 2 uit de

Nadere informatie

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde EXCURSIEPUNT DE SCHELDEVALLEI Hoogte = Ter hoogte van het voormalige jachtpaviljoen, De Notelaar, gelegen aan de Schelde te Hingene (fig. 1 en 2), treffen we een vrij groot slikke- en schorregebied aan,

Nadere informatie

Libellenmonitoring in Nederland ervaringen na 16 jaar tellen

Libellenmonitoring in Nederland ervaringen na 16 jaar tellen Libellenmonitoring in Nederland ervaringen na 16 jaar tellen Tim Termaat Libellenstudiedag Vlaanderen 15 februari 2014 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Hoe gaat

Nadere informatie

SAMENVATTING. www.woerden.nl/onderwerpen/wonen-en-leefomgeving/grondwaterstand en funderingen

SAMENVATTING. www.woerden.nl/onderwerpen/wonen-en-leefomgeving/grondwaterstand en funderingen SAMENVATTING Aanleiding In het westelijke deel van het Schilderskwartier zijn de woningen gefundeerd op houten palen met betonopzetters. Uit onderzoeken in de jaren 90 is gebleken dat de grondwaterstand

Nadere informatie

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern.

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern. 1 Atoombouw 1.1 Atoomnummer en massagetal Er bestaan vele miljoenen verschillende stoffen, die allemaal zijn opgebouwd uit ongeveer 100 verschillende atomen. Deze atomen zijn zelf ook weer opgebouwd uit

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

INVENTARISATIE BEDRIJVENTERREINEN REGIO ROTTERDAM

INVENTARISATIE BEDRIJVENTERREINEN REGIO ROTTERDAM INVENTARISATIE BEDRIJVENTERREINEN REGIO ROTTERDAM G.H. van der Wilt en W.H.M. van der Zanden Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) maart 2006 In opdracht van Stadsregio Rotterdam en Ontwikkelingsbedrijf

Nadere informatie

Achtergrond rapportage beleidsregel toepassen van drainage in attentiegebieden. Juni 2011

Achtergrond rapportage beleidsregel toepassen van drainage in attentiegebieden. Juni 2011 Achtergrond rapportage beleidsregel toepassen van drainage in attentiegebieden Juni 2011 Achtergrond van de lagen benadering De oorsprong van de lagenbenadering moet gezocht worden in de negentiende eeuw,

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde B1 havo 2008-II

Eindexamen wiskunde B1 havo 2008-II Golfhoogte Bij de beoordeling van de veiligheid van de figuur 1 Nederlandse kust wordt onder andere de golfhoogte onderzocht. De golfhoogte is het hoogteverschil tussen een golftop en het daarop volgende

Nadere informatie

Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten

Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten MEMO datum 18-3-211 van Ir Yves Plancke yves.plancke@mow.vlaanderen.be Ir. Marco Schrijver marco.schrijver@rws.nl titel Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 16R.00313

RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 16R.00313 RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 16R.313 Van college van burgemeester en wethouders Datum 6 juni 216 Portefeuillehouder(s) : Wethouder A.M. de Regt Portefeuille(s) : Volksgezondheid Contactpersoon : A. de

Nadere informatie

Morfologie kwelders en. platen Balgzand

Morfologie kwelders en. platen Balgzand Morfologie kwelders en platen Balgzand Autonome ontwikkeling Hoogwatervluchtplaatsen Werkdocument RIKZ/AB - 99.607x ir. B.B. van Marion December 1999 Samenvatting In het kader van het project GRADIËNTEN

Nadere informatie

- A 0 t (. (J )() 13a:t.w54f1.-&,j

- A 0 t (. (J )() 13a:t.w54f1.-&,j Van Speykstraat - A 0 t (. (J )() 13a:t.w54f1.-&,j -~Mf. Gemeente Lisse, afdeling Milieu en Bouwkunde T.a. v. dhr. C. Brouwer Postbus 200 2160 AE Lisse Kamerik, 29 maart 2007 project: 12116 Van Speykstraat

Nadere informatie

Foutenberekeningen Allround-laboranten

Foutenberekeningen Allround-laboranten Allround-laboranten Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 LEERDOELEN :... 3 1. INLEIDING.... 4 2. DE ABSOLUTE FOUT... 5 3. DE KOW-METHODE... 6 4. DE RELATIEVE FOUT... 6 5. GROOTHEDEN VERMENIGVULDIGEN EN DELEN....

Nadere informatie

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Saharastof veroorzaakt de bruine tinten in de bewolking boven onder andere Engeland en Schotland. De tint van de Noordzee ten noorden en noordwesten van

Nadere informatie

De projectlocatie ligt globaal op de coördinaten: X = 140.650 en Y = 447.600.

De projectlocatie ligt globaal op de coördinaten: X = 140.650 en Y = 447.600. Bijlage I Technische beoordeling van de vergunningsaanvraag van Ontwikkelingsverband Houten C.V. voor het onttrekken van grondwater ten behoeve van de bouw van een parkeerkelder onder het nieuw realiseren

Nadere informatie

Wouter Suykerbuyk, geassisteerd door Laura Govers (RU)

Wouter Suykerbuyk, geassisteerd door Laura Govers (RU) Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: monitoring begin december 2008 Wouter Suykerbuyk, geassisteerd door Laura Govers (RU) Krabbenkreek Noord 2008 Tijdens de monitoring van begin november werd een sterke

Nadere informatie

Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater

Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater Invloed aswolk van de vulkaanuitbarsting in IJsland op de concentraties van sulfaat, fluoride en (zware) metalen in regenwater Eric van der Swaluw & Hans Verboom, Centrum voor Milieu Monitoring (CMM),

Nadere informatie

Roestig land. De Wijstgronden

Roestig land. De Wijstgronden Roestig land De Wijstgronden Verslag van de lezing en excursie van Professor R. T. van Balen en Nico Ettema voor de Werkgroep Geologie en Landschap. Bedafse Bergen, Uden. 10.00-1600 uur. Een mooie herfstdag.

Nadere informatie

Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015. NVB Wageningen

Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015. NVB Wageningen Zesde Landelijke Steekproef Zoutgehalte in Brood 2015 NVB Wageningen NVB Postbus 360 6700 AJ WAGENINGEN Referentie: KC-21417-ZsPr/JeSa/361010 Wageningen, 26 mei 2015 Rapport betreffende Zesde Landelijke

Nadere informatie

Erosie en aanzanding rond strekdammen bij Katwijk

Erosie en aanzanding rond strekdammen bij Katwijk Erosie en aanzanding rond strekdammen bij Katwijk Inhoud 1 Inleiding 2 1.1 Beschrijving van de studie 2 1.2 Uitgangspunten 2 2 Zandtransport langs de kust nabij Katwijk 3 2.1 Inleiding 3 2.2 Zandtransport

Nadere informatie

-.- 4. Nieuwe resultaten. 3. Inleiding. 5. MaJ."ktsituatie 6. Evaluatie Schouwen 7. Verdere aandacht. RIJKS GEOLOGISCHE DIENST. Spaarne 17 Haarlem.

-.- 4. Nieuwe resultaten. 3. Inleiding. 5. MaJ.ktsituatie 6. Evaluatie Schouwen 7. Verdere aandacht. RIJKS GEOLOGISCHE DIENST. Spaarne 17 Haarlem. RIJKS GEOLOGISCHE DIENST -.- Spaarne 17 Haarlem. Tweede rapport betreffende de stand van het onderzoek en de evaluatie van de uraanvondsten te Haamstede op het eiland Schouwen uitgebracht aan de Minister

Nadere informatie

Natuurkunde in het veld

Natuurkunde in het veld Natuurkunde in het veld Voorwoord: Het natuurkundige deel van het vakoverstijgend project Dinkel heeft als titel Natuurkunde in het veld. Hierin gaan jullie een aantal natuurkundige zaken in en aan de

Nadere informatie

MER-Evaluatie. E.ON Energy from Waste Delfzijl BV. Datum 24 juli 2012 Versie 1.0

MER-Evaluatie. E.ON Energy from Waste Delfzijl BV. Datum 24 juli 2012 Versie 1.0 MER-Evaluatie E.ON Energy from Waste Delfzijl BV Datum 24 juli 2012 Versie 1.0 Inhoud Inleiding... 2 Aanleiding... 2 Omschrijving van de MER evaluatieprogramma... 2 MER Evaluatie... 3 Luchtemissies...

Nadere informatie

Oefententamen CTO dell II (2009-2010)

Oefententamen CTO dell II (2009-2010) 1 Oefententamen CTO dell II (009-010) Schrijf duidelijk je naam en studentnummer op Tentamenduur: 3 uur Totale punten: 40 1. De volgende vragen betreffen de perovskieten met de formule ABO 3. (18p) a)

Nadere informatie

Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en Nederlandse kustwateren in november 2014 en januari 2015

Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en Nederlandse kustwateren in november 2014 en januari 2015 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Centrale Informatievoorziening Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en Nederlandse kustwateren in november 2014 en januari 2015 Floor A. Arts, Sander

Nadere informatie

Scheemda afzettingen. 1 Algemene lithologie

Scheemda afzettingen. 1 Algemene lithologie Scheemda afzettingen 1 Algemene lithologie Dit is een (fijn) zandige afzetting afkomstig van de oostelijke rivieren en gelegen onder de Harderwijkafzettingen. Ze is moeilijk te onderscheiden van de Harderwijkafzettingen.

Nadere informatie

SAMENVATTING GEOLOGIE / BODEM - BODEMKWALITEIT

SAMENVATTING GEOLOGIE / BODEM - BODEMKWALITEIT SAMENVATTING GEOLOGIE / BODEM - BODEMKWALITEIT Geologie Over het algemeen geldt dat de toplaag van 0,0 tot 0,5 m mv. zal bestaan uit opgebrachte zand/grond dat plaatselijk (licht) puinhoudend is. Ter plaatse

Nadere informatie

Archeologisch inventariserend veldonderzoek door middel van boringen bij Groot Bronswijk, Wagenborgen, gemeente Delfzijl (Gr.)

Archeologisch inventariserend veldonderzoek door middel van boringen bij Groot Bronswijk, Wagenborgen, gemeente Delfzijl (Gr.) Archeologisch inventariserend veldonderzoek door middel van boringen bij Groot Bronswijk, Wagenborgen, gemeente Delfzijl (Gr.) opdrachtgever Gemeente Delfzijl datum 23 maart 2009 projectleider de heer

Nadere informatie

Risico's van blootstelling aan gevaarlijke stoffen in de vuurwerkbranche. - een initiërend onderzoek door en voor de sector-

Risico's van blootstelling aan gevaarlijke stoffen in de vuurwerkbranche. - een initiërend onderzoek door en voor de sector- To 4see consultancy Risico's van blootstelling aan gevaarlijke stoffen in de vuurwerkbranche - een initiërend onderzoek door en voor de sector- I. van der Putte, F. Arntz, J.W. Peters Buskruit 2 KNO 3

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht. Bodem en grondstaal

Onderzoeksopdracht. Bodem en grondstaal Onderzoeksopdracht Bodem en grondstaal Gebruik grondboor 1. Duw en draai gelijktijdig, in wijzerzin, de schroefachtige punt (het boorlichaam) in de bodem. Deze schroef verzamelt en houdt de grond vast.

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015 Eiland Emo en Menko Kwelder

Nadere informatie

Natuurherstel in Duinvalleien

Natuurherstel in Duinvalleien Natuurherstel in Duinvalleien Kan het natuurlijker? A.P.Grootjans@rug.nl 1 Universiteit Groningen, IVEM 2 Radboud Universiteit Nijmegen Opbouw lezing Hydrologisch systeem van een duinvallei Relatie hydrologie,

Nadere informatie

Juist Klimaatverandering en kustlandschappen

Juist Klimaatverandering en kustlandschappen Juist Klimaatverandering en kustlandschappen ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR SEPTEMBER 2014 klimaatverandering en kustlandschappen De aardkundige geschiedenis leert dat klimaat verandering altijd gepaard gaat

Nadere informatie

: SAB Prinses Margrietlaan Best Betreft : Watertoets ontwikkeling Prinses Margrietlaan nabij nr. 24

: SAB Prinses Margrietlaan Best Betreft : Watertoets ontwikkeling Prinses Margrietlaan nabij nr. 24 Logo MEMO Aan : Henrike Francken Van : Michiel Krutwagen Kopie : Dossier : BA1914-112-100 Project : SAB Prinses Margrietlaan Best Betreft : Watertoets ontwikkeling Prinses Margrietlaan nabij nr. 24 Ons

Nadere informatie

Aanvulling hoofdstuk 1 uitwerkingen

Aanvulling hoofdstuk 1 uitwerkingen Natuur-scheikunde Aanvulling hoofdstuk 1 uitwerkingen Temperatuur in C en K Metriek stelsel voorvoegsels lengtematen, oppervlaktematen, inhoudsmaten en massa Eenheden van tijd 2 Havo- VWO H. Aelmans SG

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B1. tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-16.30. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde B1. tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-16.30. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 008 tijdvak woensdag 18 juni 13.30-16.30 wiskunde B1 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 8 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Wat en waar zijn de wadden? Les met werkblad - topografie

Wat en waar zijn de wadden? Les met werkblad - topografie Les met werkblad - topografie Doel: De leerlingen kennen na afloop de namen van de waddeneilanden en de volgorde waarin ze liggen. Ze kunnen enkele belangrijke plaatsen rond het waddengebied aanwijzen

Nadere informatie

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Resultaten WAHYD Hoe zit het in elkaar: afkijken bij Noord-Brabant In het onderzoeksproject WAHYD (Waterkwaliteit op basis van Afkomst en HYDrologische systeemanalyse)

Nadere informatie

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007 14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw 06-12-2007 Notitie Concept Contactpersoon Maaike Bevaart Datum 6 december 2007 Geohydrologie Zuidbuurt Eemnes 1 Inleiding Ter voorbereiding op de ontwikkeling van

Nadere informatie

INSTITUUT TNO VOOR BOUWMATERIALEN EN BOUWCONSTRUCTIES TOEGEPAST-NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK

INSTITUUT TNO VOOR BOUWMATERIALEN EN BOUWCONSTRUCTIES TOEGEPAST-NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK * T 'W RAPPORT BETREFFENDE HET GEDRAG BIJ EENZIJDIGE VERHITTING VAN 3 LICHTGEWICHT BETONPLATEN VOORZIEN AAN DE ONDERZIJDE VAN EEN LAAG STEENWOL EN EEN LAAG PYROK MET STREKMETAAL. KA' ' ' F Sk l. lwe Rapportnuinmer

Nadere informatie

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado De aardse atmosfeer Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado Vertaling en tekstbewerking: Gjalt T.Prins Cdß, Universiteit Utrecht Inleiding De ozonlaag

Nadere informatie

Betreft: k-waarde bepaling Molenweg 2 te Epe 1/3

Betreft: k-waarde bepaling Molenweg 2 te Epe 1/3 Kruse Milieu BV Bezoekadres: Huyerenseweg 33 7678 SC Geesteren Internet: info@krusegroep.nl www.krusegroep.nl Ad Fontem T.a.v. de heer J. Klompmaker Hoofdstraat 43 7625 PB Zenderen Postadres: Postbus 51

Nadere informatie

XIII. Samenvatting. Samenvatting

XIII. Samenvatting. Samenvatting XIII In dit werk wordt de invloed van dimethyldisulfide (DMDS) en van zeven potentiële additieven op het stoomkraken van n-hexaan onderzocht aan de hand van experimenten in een continu volkomen gemengde

Nadere informatie

Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling. Fosfaatverzadiging als uitgangspunt

Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling. Fosfaatverzadiging als uitgangspunt Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling Fosfaatverzadiging als uitgangspunt fosfaatverzadigingsindex (PSI) Plaggen en fosfaatverzadiging van de grond Plaggen is een veelgebruikte methode om de voedingstoestand

Nadere informatie

Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en Nederlandse kustwateren in november 2013 en januari 2014

Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en Nederlandse kustwateren in november 2013 en januari 2014 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Centrale Informatievoorziening Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en ederlandse kustwateren in november 2013 en januari 2014 Floor A. Arts RWS Centrale

Nadere informatie

Inhoud. Op palen gefundeerde panden. Voorbeeld zetting Hoogbouw: Inhoud. Erasmus MC 110 m hoog. Funderingspalen plaatselijk te kort

Inhoud. Op palen gefundeerde panden. Voorbeeld zetting Hoogbouw: Inhoud. Erasmus MC 110 m hoog. Funderingspalen plaatselijk te kort Op palen gefundeerde panden Hoezo zettingsvrij? ir. Jan van Dalen Inhoud Zettingen van op palen gefundeerde constructies: 1. Samendrukbare lagen onder de zandlaag 2. Funderingsproblemen 3. Invloed van

Nadere informatie

DHV Milieu en Infrastructuur BV. Laan 1914, nr. 35 Postbus 1076 3800 BB Amersfoort Telefoon (033) 468 27 00 Telefax (033) 468 28 01

DHV Milieu en Infrastructuur BV. Laan 1914, nr. 35 Postbus 1076 3800 BB Amersfoort Telefoon (033) 468 27 00 Telefax (033) 468 28 01 Rijkswaterstaat RIKZ Rijksinstituut voor Kust en Zee Gebruikshandleiding september 2001 Handleiding gebruik Rekeninstrument Golfbelasting in havens DHV Milieu en Infrastructuur BV Laan 1914, nr. 35 Postbus

Nadere informatie

Het gebied Begrenzing

Het gebied Begrenzing Cursus Reitdiep Het gebied Begrenzing -In het Oosten: de lijn Westerdijkshorn Wolddijk - Noorderhogebrug -In het Westen: de lijn Zuurdijk Lammerburen - Balmahuizen -In het Noorden: de lijn Onderwierum

Nadere informatie