Vredesklanken in een oorlogslandschap. Gidsbeurt op het Provinciaal Domein De Palingbeek. Eindwerk gidsen Westhoek 2012 / Syntra-West / JOHAN MAYEUR

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vredesklanken in een oorlogslandschap. Gidsbeurt op het Provinciaal Domein De Palingbeek. Eindwerk gidsen Westhoek 2012 / Syntra-West / JOHAN MAYEUR"

Transcriptie

1 Vredesklanken in een oorlogslandschap Gidsbeurt op het Provinciaal Domein De Palingbeek Eindwerk gidsen Westhoek 2012 / Syntra-West / JOHAN MAYEUR

2 VOORWOORD / Vredesklanken in een oorlogslandschap / Provinciaal Domein de Palingbeek Ieper-Zillebeke Het moet zowat 40 jaar geleden zijn dat ik met mijn ouders voor het eerst richting Provinciaal Domein de Palingbeek trok : toen was het voor ons een toeristische trekpleister en een ideale locatie voor ons familiefeest. In de jaren 80 lag ik er met mijn kinderen te stoeien op de ligweide : de natuur was toen al fascinerend, de oorlogsrelicten bleven er wat onopvallend naast liggen Of toch niet! Sinds de jaren 90 groeide mijn interesse voor die toch wel bijzondere Westhoek (15 jaar fietsen naar het Dranouterfestival hielpen mij daarbij zeker). Het landschap, de natuur, de zichtbare geschiedenis, de muziek en de poëzie die de omgeving uitademde, deden mijn belangstelling voor die streek groeien. Via de muziek en de teksten van de Vredesconcerten (1992 e.v.) en allerlei cursussen (o.a. Passendale 1997 Palingbeek 2011) vernam ik het verhaal van deze Westhoek. Ik leerde het begrijpen, voelen en beleven. Het is dit unieke geheel dat ik via mijn eindwerk en mijn gidsbeurt wil delen. Hopelijk kun je er ook van genieten en maakt het jouw vredesklanken wakker in een omgeving met de littekens van een voorbije oorlog. Laat het niet enkel een wens blijven : We zijn van nà de oorlog en wensen het ook zo te houden! Mijn bijzondere dank gaat in de eerste plaats uit naar de heer Koen Raeymaekers (muzikant, Piper, schoonbroer en vooral vredesmakker) met wie ik de voorbije jaren vele keren muzikaal op pad kon gaan. Zijn muzieklijnen maken duidelijk dat vrede kan gevoeld worden. Dank zij mijn promotor, de heer Erwin Verfaillie, kon ik mijn kennis aanvullen omtrent het gebied De Palingbeek in het bijzonder. Unieke biotopen brachten mij dichter bij de vleermuizen en kamsalamanders. Gelukkig kwamen er nog meer natuurelementen terug in het verwoeste landschap en bleef de papaverbloem niet alleen in de Flanders Fields. Ik was blij te kunnen rekenen op de uitgebreide kennis van het IFF-kenniscentrum en in het bijzonder op de gewaardeerde medewerking van Piet, Dominique, Wouter en co Het Provinciaal Domein is zowat mijn tweede thuis geworden. Natuurlijk zijn daar de bereidwillige medewerking van o.a. Kristin, Wim, Lieven, Inge, Heidi, Anja, Ann niet vreemd aan. Dank daarvoor! Een extra dankwoord voor Philip en Annemie. Tenslotte dank ik alle medewerkers van Syntra-West en de collega s van de gidsencursus voor de kansen die ze mij boden in de voorbije twee jaar. Het deed deugd gidsenbegeleiders te hebben die geloofden in een vernieuwende gidsaanpak. Kennis is belangrijk, maar laat het BELEVEN dé saus zijn, die dit gidsgerecht doet slagen. Smakelijk! J.M

3 VOORWOORD blz 2 I HOUDSOPGAVE blz. 3 DEEL 1. GESCHIEDE IS 1.A. Van het domein zelf blz. 4 1.B. Van de oude vaart blz 6 1.C. Wereldoorlog I en de Palingbeek blz 7 1.D. Van het Palingbeeklandschap blz 8 DEEL 2. CO CEPT van de gidsbeurt blz 10 DEEL 3. Het mogelijke PARCOURS van de gidsbeurt 3.A. Vertrek vanaf het bezoekerscentrum blz 11 3.B. Vertrek nabij de cafetaria blz 12 DEEL 4. TEKSTE en LIEDERE als GIDS blz 13 DEEL 5. OORLOG aan de OORLOG blz 19 Bibliografie + Discografie blz 20 3

4 1.A. Geschiedenis van het domein zelf DEEL 1. GESCHIEDENIS Op een boogscheut van Ieper, te midden van een glooiend en bosrijk landschap, ligt het Provinciaal Domein de Palingbeek. Poelen en moerassen, oud en jong bos, boomgaarden en bloemrijke graslanden, ligweiden en een speelplein wisselen elkaar af. De veelheid aan biotopen garandeert een rijke fauna en flora. Uitgestrekte bewegwijzerde wandelpaden brengen je naar de mooiste plekjes. Vier pogingen om een kanaal te graven tussen Ieper en Komen en het oorlogsgeweld van de Eerste Wereldoorlog lieten hun sporen in het landschap. In het bezoekerscentrum neem je een startduik in dit rijke verleden. Daarnaast is er ook het AstroLAB IRIS, een milieuboerderij en een cafetaria Voor elk wat wils dus! Over bezoekerscentrum de Palingbeek De voormalige hoeve in het provinciedomein De Palingbeek werd verbouwd tot een bezoekerscentrum met aandacht voor aspecten van duurzaam bouwen. De milieuboerderij, vzw Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels en het eerste NME-centrum De Palingbeek van het provinciebestuur West-Vlaanderen vinden er hun stek. Wie het NME-centrum bezoekt,wordt uitgenodigd en gestimuleerd om de grote natuur-, landschappelijke en historische waarden van het domein en de ruime omgeving De Ieperboog te ontdekken. Kom gerust eens een kijkje nemen! Provinciedomein De Palingbeek Ieper-Zillebeke Het domein omvat drie duidelijk te onderscheiden onderdelen : nl. de kanaalsleuf, het Molenbos en de Vierlingen (die beperkt toegankelijk zijn) zie kaart blz 5. De oude kanaalsleuf vormt de centrale as. Op het einde van de 19 de en in het begin van de 20 ste eeuw probeerde men een kanaal te graven tussen de IJzer- en Leievallei. Een ondergrondse tunnel, versterkte kanaalgedeelten, sluizen, een ijzeren brug enz., geen bouwwerk bleek bestand tegen de weerbarstige Ieperiaanse klei. 4

5 Voeg daarbij het oorlogsgeweld van Wereldoorlog I en je begrijpt dat er een nogal grillige biotoop ontstond. In de Vierlingen is er nog een indrukwekkende bomkrater (de Caterpillar) aanwezig uit die periode. Decennialang werd de Palingbeek met rust gelaten en de natuur herstelde wat de mens vernielde. Enkel twee sluizen en een stuk kanaal getuigen van deze economische catastrofe. De bossen en beplantingen van de nieuwe gedeelten en een aantrekkelijk aangelegde ligweide vormen een ander aspect van dit domein. Het is een uitgelezen wandelgebied in een golvend landschap met diverse beekbronnen. Misschien ontmoet je de herder met zijn kudde, die mee instaat voor het onderhoud van het domein. Langs het educatief pad met observatiepunten en het bomenpad ontdek je heel wat wetenswaardigheden over allerhande dieren en bomen. Meer info over het aanbod vind je op Langs de centrale dreef naar de parking van de Palingbeek werden in de winter van 2008/ ha nieuw provinciedomein ingericht. Op de voormalige akkers wordt een gevarieerd landschap gecreëerd bestaande uit 6 ha bos en 6 ha open terrein. In het nieuwe landschap is er ook plaats voor een hoogstamboomgaard, solitaire bomen, dreven, een moerasvijver en een veedrinkpoel. Via draaipoortjes, een halfverhard pad en een knuppelpad kan de bezoeker het nieuwe terrein verkennen. 5

6 1.B. Geschiedenis van de oude vaart IEPER-KOMEN In de 17de eeuw al droomde Ieper van een verbindingskanaal tussen het Ieperleekanaal en de Leie. Via dit kanaal zou een belangrijke handelsweg ontstaan tussen het noorden (IJzervallei, kust) en de belangrijke steden langs de Leie, de Deule en de Schelde: Komen, Kortrijk, Gent, Armentiers, Rijsel,... Pas halfweg de 19 de eeuw kreeg dit idee vorm. 1. Vanaf 1864 werd een kanaal van 18 km gegraven tussen Ieper en Komen. Halfweg moest het kanaal een heuvelkam dwarsen. Daarom moest het kanaal ondergronds duiken in een tunnel van 700 meter. Die lange tunnel bevond zich in de buurt van de huidige cafetaria in het domein. Helaas, de tunnel stortte in (1866) en werd verlaten. 2. Vanaf 1867 werd plan B aangevat: men begon een diepe sleuf te graven, dwars doorheen de hoogte. Helaas, in 1868 reeds doken de eerste grondverschuivingen op. De gelaagde bodem van de heuvelkam (zandige gronden boven op kleigronden) stak de graafwerken voortdurend stokken in de wielen. De kleilaag, de beruchte blauwe spie of Ieperse klei, is ondoordringbaar. Het water stapelt zich op in de bovenliggende zandlagen. Die worden loodzwaar en schuiven tenslotte in de sleuf af op de natte klei die glad als zeep wordt. Tussen 1864 en 1913 werden op en om de heuvelkam 4 pogingen ondernomen om het kanaal te verwezenlijken. 3. Rond 1890 probeerde men het met een nieuwe tunnelconstructie, wat echter ook totaal mislukte. 4. Vanaf 1910 werden er, tijdens de laatste poging, twee extra sluizen gebouwd. De sleuf werd hersteld met zachtere hellingen die bovendien met baksteen en beton werden versterkt. Over het kanaal werd de indrukwekkende Sint-Elooisbrug gebouwd. Eind 1912 leek de klus 6

7 bijna geklaard. Helaas. Rond nieuwjaar 1913 begon de grond opnieuw te schuiven. De versterkte oevers braken als glas. En toen één van de zware zuilen onder de Sint-Elooisbrug barstte, was het absolute einde nabij. Deel per deel stortte de prachtige brug in elkaar. Op 6 juni 1913 schoof de oostelijke pyloon weg, op 24 juli 1913 verdween de brug volledig in het kanaal. De Ieperse droom lag op de grond, in de modder, voorgoed. 1.C. Wereldoorlog I en de Palingbeek Tijdens de Eerste Wereldoorlog lag de Vaart Ieper-Komen dwars op de strategische frontboog rond Ieper, de beruchte Ieperboog of Ypres Salient. In en rondom het huidige domein werden dramatische veldslagen uitgevochten, van de eerste slag rond Ieper in 1915 tot de grote mijnenslag in Je kan er niet naast kijken: de Palingbeek vertoont enorme littekens uit die verschrikkelijke tijd. The Bluff, Spoilbank, Hedge Row Cemetery, the Caterpillar, Regelmatige instortingen getuigen van een onvoorstelbare wirwar aan ondergrondse gangen en ruimtes die er, vanuit beide fronten, gegraven werden. 7

8 Voor meer info verwijs ik o.a. graag naar de uitgave Van The Bluff naar die Grosse Bastion in de reeks Verhalen voor onderweg van Dominiek Dendooven, een uitgave van het Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels vzw. 1.D.Geschiedenis van het Palingbeeklandschap Op de Ferrariskaarten (eind 18 de eeuw) zijn de drie boerderijen die in de Palingbeek voorkomen, al aanwezig. Tijdens WO I werden deze boerderijen verwoest en heropgebouwd na de oorlog. De beboste delen van eind 18 de eeuw worden eveneens aangeduid. Ook deze bossen werden verwoest. Het kanaal en de sluisresten zijn stenen getuigen van een vergeefse poging om de Leie met de IJzer te verbinden. De westelijke sluis is nog in goede staat en verdient bescherming als monument. Oorlogskerkhoven, bomputten en bunkerresten zijn de opvallendste relicten.. Cascadevijvers zijn ontstaan bij het afdammen van een beek. Verschillende veedrinkpoelen zijn restanten van het kleinschalige landschap van begin 20 ste eeuw. De waterscheidingskam tussen het Leie- en IJzerbekken snijdt het Provinciaal Domein middendoor. Het hoogste punt (57,5 m) ligt nabij de Palingbeekstraat en het kanaal zelf ligt op 40 m boven de zeespiegel. Ongeveer ten noorden van de kanaalsleuf liggen de zanderige gronden, terwijl ten zuiden van de kanaalsleuf de zandleemgronden liggen. Op korte afstand komen aldus een afwisseling van droge en zeer natte gronden te liggen. Op sommige plaatsen zit de Ieperiaanse klei ondiep, wat aanleiding heeft tot gronden die nat kunnen zijn tijdens de winter maar droog tijdens de zomer. Drie bostypes zijn er te onderscheiden : loofhout, gemengd loofhout en naaldhout. Elk deel heeft zijn eigen biotoop. 8

9 Het zuidelijke deel van de Oude Vaart blijft open als viswater. Kap- en maaibeheer voorkomen verbossing van enkele moerasstroken. Riet, lisdodde en reuzenpaardenstaart doen het hier goed. Moerasbosjes wat verder zijn een luilekkerland voor kevers en zwammen. Kikkers, padden, salamanders en prachtige waterjuffers leven er rondom de poelen. Het Molenbos werd heraangeplant na WO I. Loofbomen en naaldhout wisselen elkaar af. Het bos is een paradijs voor vogels en ook de vos, de ree en de eikelmuis vinder er hun vaste stek. Bronbeekjes zijn er afgedamd tot cascadevijvers. In de Vierlingen maakte donker bos plaats voor kleurrijke heide. In de centrale vijver scheppen grote slierten fonteinkruid, gele plomp en waterlelies een prachtig decor voor o.a. kikkers en voor de kamsalamanders. Drie bronbeekjes met cascadevijvers vormen wat verder de Palingbeek. Velden, weiden en hoogstamboomgaarden, omringd door meidoornhagen, houtkanten en knotbomen : zo oogt het vooroorlogse landschap van de oude hoeve Hagereke. Akkers werden bebost, de weilanden bleven grasland. Roofdieren zoals de hermelijn en de bunzing voelen er zich thuis, net als vele vogels. Het AstroLAB Iris kreeg er ook zijn uitkijkplaats. In het hart van het domein ten slotte planten jonge ouders beuken, essen, eiken en fladderiepen aan langs de geboortedreven. Nieuwe bospercelen kregen er een zoom van meidoorn, sleedoorn en rozenstruiken. Het vlonderpad leidt je langs een nieuw moeras. 9

10 DEEL 2. CONCEPT van de gidsbeurt Toen ik maanden geleden een cursus volgde op het domein de Palingbeek, wist ik helemaal nog niet dat mijn latere eindwerk zich hier zou situeren. Meer en meer raakte ik gefascineerd door de unieke combinatie van landschap en natuur, het vaartverhaal en de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog. Je stapt van de ene biotoop, naar het andere relict en soms staan ze gewoon samen zoals bij de vaartsluizen of de Bluffhelling. Deze kans mocht ik niet laten liggen. Hierover moest er verteld en gezongen worden! Vele locaties maken het ook extra mogelijk om te werken met verhalen, poëzie en muziek (bijna een must bij het gidsen in de Westhoek). Deze streek ademt en zingt zijn geschiedenis en gelukkig zijn er ook daarvan resten gebleven: geen levende getuigen, maar wij brengen ze opnieuw tot leven. Met wij bedoel ik Koen Raeymaekers (muzikant-componist-zanger) en mezelf (als gids, verteller en zanger). Naast de passende muziek (o.a. authentieke pipertunes) worden er ook gedichten en verhalen gebruikt rond WOI en het vredesthema. De leden van de groep krijgen een vouwblad mee met daarop de meeste teksten en gedachten. Het is vreemd om via gedichten veel te weten te komen over de oorlog. Alsof elke soldaat literair zat te doen in de loopgraven : schreef Stuart Staples recent in het magazine van De Morgen op 2/6/12.Staples is de componist van de soundscape die gebruikt wordt als klankdecor in het vernieuwde In Flanders Fields-museum in Ieper. Ook daar wordt de link gelegd naar het landschap van de Palingbeek. Zoals gesteld in de inleiding is net de unieke combinatie van het landschap met het verhaal, de tekst en de muziek, een aparte manier om dit deel van de geschiedenis van de Westhoek écht te beleven. Ooit zat ik op Tyne Cot Cemetery (24/08/2002) de Passchendaele Suite 02 Seeds of Peace te beluisteren (ook daarvan worden muziek en teksten in deze gidsbeurt gebruikt). Moge onze gidsbeurt een vredeszaad worden, voor de (achterklein-)kinderen van de Grote Oorlog ;;; 10

11 DEEL 3. Het mogelijke PARCOURS van de gidsbeurt Deze wandeling kan apart gekozen worden en duurt zowat 2 tot 3 uur, of deel uitmaken van een dagtrip (al of niet in combinatie met andere Westhoek locaties evt met de Last Post als slotgebeuren, waar Koen als Piper ook aanwezig kan zijn). Op het domein zelf zijn er ook twee of meer mogelijkheden : 1. STARTPLAATS BEZOEKERSCE TRUM (Vaartstraat 7) - zie ook kaart, blz 5. STOPPLAATS 1 / Bezoekerscentrum : Muzikale opvang algemene inleiding: concept- kaart van domein voorstelling van de twee begeleiders bezoek aan fototentoonstelling i.v.m. de oude vaart evt dvd bekijken STOPPLAATS 2 / Poel met ponton / thema WATER Belang van het domein rijkdom van de poel lied Water door Koen (zie blz 15 verhaal van de kamsalamander en waterbiotoop) - STOPPLAATS 3 / VAARTSLUIS / Gordon Post Sluisverhaal / het kanaal dat nooit een schip zag / Gordon Post (belang in WO I) / belang nu o.a. voor de vleermuizenpopulatie / evt tin-whistle-muziek (Koen) / gedicht De oude vaart zie blz 13 STOPPLAATS 4 / THE BLUFF beneden Vaartverhaal nu = verlanding beheer - // verschillende biotopen // betekenis the BLUFF? STOPPLAATS 5 / THE BLUFF boven, nabij bomkraters Uitleg the Bluff kratergeschiedenis toekomstplannen wandelpad veranderd landschap STOPPLAATS 6 / HEDGE ROW TRENCH CEMETERY Algemeenheden ivm begraafplaatsen evt cirkel met groep Tekst Het groene gras - blz 16 STOPPLAATS 7 / 1st DCLI CEMETERY (The Bluff-cemetery) VERHAAL VAN Gilbert Fazakerley-Westby / STOPPLAATS 8 / WOODS CEMETERY Piper als verrassingseffect bij het binnenkomen / desertieverhaal / Tirailleurs Algériens / Slotlied NIEMANDSLAND, zie blz 17 / terug naar bezoekerscentrum / 11

12 2. STARTPLAATS I FOZUIL nabij CAFE DE PALI GBEEK (Komenseweg ) zie ook kaart blz 5 STOPPLAATS 1 / INFOZUIL nabij cafetaria Muzikale opvang (ukelele) algemene inleiding concept domeinkaart foto ingestorte brug tekst De oude vaart zie blz 13 / STOPPLAATS 2 / OPEN RUIMTE (tss cafetaria en the Bluff) Der Grosse Bastion / Duitse kant nabijheid Britten / muziek met zeetrom + tin whistle / evt tekst De kloof / wandeling langs de mijnkraters / STOPPLAATS 3 / THE BLUFF (bovenaan) Benaming zelf / ander landschap in WO I / nu biotoopvariatie / afdaling naar kanaal STOPPLAATS 4 / VAARTSLUIS / Gordon Post Sluisverhaal / het kanaal dat nooit een schip zag / Gordon Post (belang in WO I) / belang nu o.a. voor de vleermuizenpopulatie / evt tin-whistle-muziek (Koen) / STOPPLAATS 5 / Poel met ponton / thema WATER Belang van het domein rijkdom van de poel lied Water door Koen (zie blz 15) verhaal van de kamsalamander - STOPPLAATS 6 / HEDGE ROW TRENCH CEMETERY Algemeenheden ivm begraafplaatsen evt cirkelopstellingmet groep Tekst Het groene gras blz 16- STOPPLAATS 7 / 1st DCLI CEMETERY (The Bluff-cemetery) VERHAAL VAN Gilbert Fazakerley-Westby / STOPPLAATS 8 / WOODS CEMETERY Piper als verrassingseffect bij het binnenkomen / desertieverhaal / Tirailleurs Algériens / / Slotlied NIEMANDSLAND, zie blz 17 / terug naar cafetaria / 12

13 DEEL 4. TEKSTEN en LIEDEREN als GIDS DE OUDE VAART In je oude schoot schuilen resten droom, Werk van mensenhanden, onmachtig Tegen kracht van zand en Ieperse klei Droog, verland kanaal, getuige van verlangen, Op je oevers de trotse zomereik, gastvrij Voor wie daar eet, groeit of wandelt. In de naalden van zeldzame dennen Klinken echo s van mensenoffers, Ondoordringbaar als mist boven weiden. Wie hoort het roepen van de brug nog Als ze bezwijkt, in haar val voor altijd De droom van velen meesleurt. Gefaald kanaal, nu levend nest van pad En salamander, van planten, troostend Als muziek :vederkruid, wederik, heelblad. achtelijk decor van stille vleermuisvlucht, Jong gezang van wielewaal of karekiet: Onder de eik heeft de aarde recht gesproken. Erna Schelstraete 13

14 In Flanders fields the poppies blow between the crosses, row on row That mark our place; and in the sky the larks, still bravely singing, fly Scarce heard amid the guns below. We are the Dead. Short days ago we lived, felt dawn, saw sunset glow, loved and were loved, and now we lie in Flanders fields. We zijn van nà de oorlog en wensen het zo te houden Take up our quarrel with the foe: To you from failing hands we throw the torch; be yours to hold it high. If ye break faith with us who die, we shall not sleep, though poppies grow in Flanders fields. IN FLANDERS FIELDS / John Mc Crae Canada Geen Vlaamse klaproos of ze bloeit wel naast een kruis dat een verknoeid bestaan markeert en in de lucht geen leeuwerik, of zijn gerucht verijlt wanneer een vuurmond loeit. En wij zijn dood. Geen zon die gloeit, geen lief dat onze zinnen boeit ; wij slaakten onze laatste zucht in Vlaanderen We zijn van nà de oorlog en wensen het zo te houden De vijand die gij zo verfoeit : hij worde door het vuur verschroeid dat in u brandt. Maar als gij vlucht maakt gij van ons een kille klucht des doods, hoewel de klaproos groeit in Vlaanderen (vertaling Benno Barnard) 14

15 SOLILOQUY / ALLEENSPRAAK Francis Ledwidge Vertaling Wim Chielens Toen ik jong was, was ik erover bezorgd dat ik naast mijn deel zou grijpen van wat het zoet maakt om naar te streven in t leven, en wat overleeft na de dood : een naam, in het zonlicht, hoger geschreven dan een leeuwerik of dichter ooit durft te hopen. Maar ik werd het moe om goed te doen. Trouwens het was zoeter in die hel, tussen dat luidruchtig bandietenvolk dat boomgaarden leegroofde en torens beklom om kauweieren te jatten en de haan deed kraaien nog voor het ochtend werd. Ik was zo slecht dat de buren over me praatten tijdens t dagelijks werk. en nu drink ik wijn in Frankrijk een gekke speling van het lot. Morgen raast de oorlog, oorverdovend. Welke rekening wordt mij gepresenteerd? Nu is het te laat om een verloren droom goed te maken, te laat om te treuren om de naam die ik niet heb gemaakt. Maar niet te laat om de goden te danken voor wat groots was : een vlijmscherp zwaard, een soldatenhart is grootser dan de dichters kunst. En grootser dan de dichters faam een klein graf zonder naam waar elk eerbetoon zich van wegdraait, in schaamte A little Grave that has no name, whence honour turns away in shame Het water is een teken bij geboorte en dood, het water doet mensen leven, het water maakt ook de vruchten groot, het is bedding voor talloze schepen, het water dat valt zo uit de lucht, het wordt ons zomaar gegeven, mensen klagen, zagen dan en mopperen: het is weer aan het regenen. HET WATER // Koen Raeymaekers 15

16 Het water is voedsel voor mens en dier ook een vis zou anders niet leven. Het water kan stromen ver uit een rivier, het doet mensen soms beven, het water kan zorgen voor veel verdriet, rampen draagt het mee in haar ziel, het water kruipt dan de huizen in, het kan daar alles vernielen. Maar het water kan als een spiegel zijn, durf kijken naar je beeld in het water, wie dat je bent, zie je nu echt, het water vertaalt alles klaarder. Laat je meegaan op het water, botsen tegen de stroom, blijven roeien wordt voor ons haast onmogelijk. De boot gaat tekeer, maar bij kalm weer komt de rust over het zeewater weer. Water is water en daar blijft het ook bij, een zeeman op het water die leeft van het getij. Zoeken naar water is gaan naar de bron, is gaan kijken naar de oorsprong, waar alles begon. Hier is de oorsprong dus hier is de bron. Het gras is groener Johan Mayeur een modder van mensen vertrapt door muziek gedreven door wensen wat verder tragiek een grasveld vol lijken betreden door haat k lig vredig te kijken naar een wereld die stil staat tot ooit in dit landschap mensen dansen om t leven en ik in de rijdans stap die Hij mij heeft gegeven misschien kom jij dan ooit op t gras liggen naast mij en wordt je treuren gestrooid om die wei te kleuren : voor hen en met mij Opgedragen aan elke niet zwijgende mens 16

17 NIEMANDSLAND / Eric Bogle /vert. Marc Hauman En hoe gadet ermee soldaat zonder naam Vindt ge het erg als ik hier nog een beetje blijf staan? Op zoek naar wat rust na zo n lange tocht Is de stilte van t kerkhof nu juist wat ik zocht Aan je grafschrift te lezen, was je maar 18 jaar Toen ge fier zijt gesneuveld in t oorlogsgevaar En mag k rap nog eens vragen : was t een trage dood Of was t de korte pijn van een lijf vol met schroot? refrein / Werd de trom dof geslagen en de fijfer geblazen klonk de mars van de dood, toen ge neerzonk in d aarde speelden de bugels The Last Post soms trager om een zinloze dood aan te klagen? En ergens is er iemand die thuis op je wacht Die nog altijd de stem van je thuiskomst verwacht Al stierf je lang terug in 1916 In haar zoet gedacht blijf je voor altijd 18 Of zijt ge vervreemd zonder enige faam Een naamloos gezicht, voorgoed in stilte vergaan Gevangen in steen, vervallen, verscheurd Een foto vergeten, vergeeld en verkleurd En de zon schijnt terug op het malsgroene gras De klaprozen wiegen waar t slagveld ooit was En de ploeg is vergeten waar de loopgraven zijn Geen prikkeldraad, geen sluipgas, geen oorlogsvenijn Maar hier op dit kerkhof is het echt een niemandsland Ontelbare kruisen staan spraakloos in t zand Om een teken te kerven in ieders gedacht Van onschuldig jong leven zo wreed afgeslacht En mag ik eens vragen, och het klinkt misschien stom Wisten al die hier stierven de reden waarom En dachten ze echt toen ze scheep zijn gegaan Dat men nooit meer zou vechten, dat t voor eeuwig is gedaan? Maar de zorgen, de moorden, de glorie, de pijn Het sterven en doden bleken zinloos te zijn, want hoe vaak we het ook zeggen, het gebeurt steeds opnieuw en opnieuw en opnieuw en 17

18 Tyne Cot at night / Jim Boyes - England Alleen de waarheid kan ons vrede brengen en deze zielen verlossen En de oorlogstokers zullen teruggewezen worden naar hun holen Voor ons lijkt het een verre droom maar hier worden de kiemen van de vrede gezaaid En als een tuinman moeten wij erover waken dat zij zullen groeien 18

19 DEEL 6. Slotgedachte : OORLOG aan de OORLOG Eigenlijk kunnen we vaststellen dat de natuur weerwraak genomen heeft op de oorlog. Niet alleen de natuur : ook de mens maakte van dit oorlogslandschap een stukje vredesgebied. De Palingbeek is weer een broedplaats geworden, niet van haat, maar van kamsalamanders, vogels e.a. dieren. Vrede is er voelbaar, oorlog is er hoogstens een spel van zondagskinderen. Liefde wordt er gevoeld, gedeeld, bekeken en wie weet zelfs bedreven. Als dat geen zoete weerwraak is Om het met de woorden van Bram Vermeulen* te zeggen : de stenen leugens van Ieper zijn omringd door een Salient van vrede, wel met zijn littekens van de oorlog, maar ook met zijn nieuw streven: Oorlog aan de oorlog. DE HELDEN / Bram Vermeulen* Wie waren dan de helden? Zij die gehoorzaam uit de loopgraaf klommen om 20 meter verderop hun einde te vinden in bommen Zij die gedisciplineerd op ieder bevel Hun dood opzochten in het prikkeldraad Gelukkig meestal dronken, jenever is een kameraad Wie waren dan de helden? Zij die neergebeiteld in een poort zijn gebleven? Om keurig gekerfd in witte stenen op muren verder te leven? Of zij die overleefden Die met een elk jaar zwaarder te dragen borst van edel ijzer Nog steeds het gelijk van hun leiders moeten bewijzen Die elk jaar ouder worden voortgeduwd Hun zwijgen bezegeld voor het leven En het metaal op hun borst bewijst dat zij gehoorzaam bleven Vertel het me Ieper met je leugens van stenen, met je keurig overleven, met je museum van Vlaanderens veld. Wie ie er hier een held? Wie is er hier dan een held Oorlog aan de oorlog oorlog aan de oorlog 19

20 BRONNEN / BIBLIOGRAFIE + DISCOGRAFIE * Provinciedomein De Palingbeek Ieper-Zillebeke Parkings: Palingbeekstraat en Vaartstraat, 8902 Ieper-Zillebeke Cafetaria, Palingbeekstraat 18, 8902 Ieper-Zillebeke l T Bezoekerscentrum, Vaartstraat 7, 8902 Ieper-Zillebeke l T E Partners in het domein provinciedomein De Palingbeek * CD / Van overzee in een oorlog / uitgave met steun van Natuurvrienden meer info bij Koen Raeymaekers / * CD / Seeds of Peace Passendale Suite 2 / 2004 Klara productie * De troost van schoonheid, Piet & Wim Chielens uitg Globe 1996 * Van The Bluff naar die Grosse Bastion uit de reeks Verhalen voor onderweg Dominiek Dendooven uitgave Provincie West-Vlaanderen * De lijdensgeschiedenis van een vermaarde vaart, Lieven Stubbe e.a. uitgave Stad Ieper 2005 * Een kleine geschiedenis van de Grote Oorlog , Koen Koch uitg Manteau 2010 * We died in Hell, they called it Passchendaele, Vredesconcerten Piet Chielens 1992 * Fotobronnen : Palingbeek zelf, heemkundige kring Zillebeke, Johan Mayeur 20

Herdenking aan het Graf van de Onbekende Soldaat

Herdenking aan het Graf van de Onbekende Soldaat 11 november Wapenstilstand Herdenking aan het Graf van de Onbekende Soldaat Senaat Federaal Parlement Kamer van volksvertegenwoordigers 2 Hallo! 11 november is een bijzondere dag. Dat zal je niet ontgaan

Nadere informatie

Tussen privaat en publiek, 100 jaar Eerste Wereldoorlog her-denken. Case: De Eerste Wereldoorlog in de Westhoek (van Vlaanderen)

Tussen privaat en publiek, 100 jaar Eerste Wereldoorlog her-denken. Case: De Eerste Wereldoorlog in de Westhoek (van Vlaanderen) Tussen privaat en publiek, 100 jaar Eerste Wereldoorlog her-denken Case: De Eerste Wereldoorlog in de Westhoek (van Vlaanderen) In Flanders fields the poppies blow Between the crosses, row on row, That

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 83 augustus 2014

NIEUWSBRIEF 83 augustus 2014 NIEUWSBRIEF 83 augustus 2014 Beste, Je hebt via www.atelierartisjok.be ingetekend op de nieuwsbrief. De nieuwsbrief zal je wat meer wegwijs maken in diverse thema's rond planten en tuinarchitectuur. Suggesties

Nadere informatie

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa INE MEGENS EIGENTIJDSE GESCHIEDENIS Opbouw college: Vooruitgangsgeloof 19 e eeuw Nationalisme en politieke kaart van Europa Eerste Wereldoorlog Cultuurpessimisme

Nadere informatie

terters-tocht De Palingbeek

terters-tocht De Palingbeek Bezoekerscentrum De Palingbeek Vaartstraat 7, 8902 Ieper-Zillebeke - T 057 23 08 40 terters-tocht De Palingbeek wandeltocht zomer 2011 www.west-vlaanderen.be/bezoekerscentra Bezoekerscentrum De Palingbeek

Nadere informatie

Verenigde Vriendenkringen Financiën West-Vlaanderen p/a Koning Albert I ln 1/5 bus 3, 8200 BRUGGE

Verenigde Vriendenkringen Financiën West-Vlaanderen p/a Koning Albert I ln 1/5 bus 3, 8200 BRUGGE Verenigde Vriendenkringen Financiën West-Vlaanderen p/a Koning Albert I ln 1/5 bus 3, 8200 BRUGGE Vriendenbond van Financiën Stafdienst P&O dienst Welzijn Kon. Albert II-laan 33 PB 8 1000 Brussel De verenigde

Nadere informatie

ONTDEK WOI MET JE KLAS in drie boeiende apps!

ONTDEK WOI MET JE KLAS in drie boeiende apps! ONTDEK WOI MET JE KLAS in drie boeiende apps! ONTDEK WOI MET JE KLAS in drie boeiende apps! Wil je met je klas een project uitwerken rond WOI en gebruik maken van nieuwe media? Dan zijn deze drie apps

Nadere informatie

De Eerste Wereldoorlog

De Eerste Wereldoorlog 'In Flanders Fields the poppies blow, Between the crosses, row on row'. 1. Situering in tijd en ruimte 1.1 Situering in tijd : duid de mijlpaal aan op de onderstaande tijdslijn (van n.chr. - n.chr.). PREHISTORIE

Nadere informatie

HET DROOMMUSEUM VAN DRE

HET DROOMMUSEUM VAN DRE HET DROOMMUSEUM VAN DRE Beste leerling, Dit werkblad wil je iets langer bij bepaalde zaken in het museum laten stil staan. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat je niet mag rondneuzen naar andere objecten,

Nadere informatie

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving!

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Mededelingen Wilt u aub uw mobiele telefoons uitzetten i.v.m. storing van de beeldopnames? Lied van de week Lied Thuis in Gods huis Couplet 1 en

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 1 november 2015, themadienst Mag ik dan bij je schuilen? - over vluchtelingen Met muzikale medewerking van koor Reborn o.l.v. Esther van der Heijden Koffie drinken na de dienst

Nadere informatie

Romantiek. in een sprookjeslandschap. Op een boogscheut van het. drukke Gent treffen we het. Park van Beervelde aan. Wanneer we het domein

Romantiek. in een sprookjeslandschap. Op een boogscheut van het. drukke Gent treffen we het. Park van Beervelde aan. Wanneer we het domein Romantiek in een sprookjeslandschap Tekst: Fanny Storms Fotografie: Park van Beervelde Op een boogscheut van het drukke Gent treffen we het Park van Beervelde aan. Wanneer we het domein betreden worden

Nadere informatie

BOUWEN AAN HET FRONT 100 JAAR SLAG BIJ PASSENDALE THE FINAL OFFENSIVE: THE YANKS ARE COMING PROGRAMMA HERDENKING

BOUWEN AAN HET FRONT 100 JAAR SLAG BIJ PASSENDALE THE FINAL OFFENSIVE: THE YANKS ARE COMING PROGRAMMA HERDENKING 2016 2017 2018 BOUWEN AAN HET FRONT 100 JAAR SLAG BIJ PASSENDALE THE FINAL OFFENSIVE: THE YANKS ARE COMING PROGRAMMA HERDENKING TENTOONSTELLING FRONT 14/18 - DE EERSTE WERELDOORLOG IN 3D 10.04 7.08 / Gratis

Nadere informatie

6 september 2015. Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken

6 september 2015. Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken 6 september 2015 Openingslied Wij zoeken U als wij samenkomen hopen dat Gij aanwezig zijt, hopen dat het er eens van zal komen: mensen in vrede

Nadere informatie

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015 Gedicht: Kaarsenlicht Omdat ieder lichtje een verhaal is groter dan alle woorden van missen en dood van liefde levensgroot die we ooit spraken en hoorden

Nadere informatie

Kinderliedboekje Inhoudsopgave

Kinderliedboekje Inhoudsopgave Kinderliedboekje Inhoudsopgave Jezus is de goede herder...2 Hoor de vogels zingen weer...2 Dank U voor deze nieuwe morgen...3 Jezus is geboren...4 Zit je deur nog op slot...4 Dank U voor uw liefde Heer...4

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 18 mei 2014, themadienst Grenzen Over Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 9.30 uur Organist: Wim Pardoen Voorganger: ds. Kees Benard = = = = = = = = = = = =

Nadere informatie

Veel leesplezier met deze brugklapper. DOOR DE DIRECTIE 1. BOSDAG VOOR A,B,C,D en K 2 PASSCHENDAELE MUSEUM 4. DRAMALES IN A en B 6

Veel leesplezier met deze brugklapper. DOOR DE DIRECTIE 1. BOSDAG VOOR A,B,C,D en K 2 PASSCHENDAELE MUSEUM 4. DRAMALES IN A en B 6 S C H O O L K R A N T B. O. D E B R U G BRUGKLAPPER DOOR DE DIRECTIE november 2014 Hallo, Grote werken in de Brug! De gang wordt in een frisse kleur geschilderd en ook de poorten schitteren in het groen.

Nadere informatie

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM)

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) NOTA REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) Datum: 1 augustus 2007 REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) 1 augustus 2007 pagina 1 > 6 1 Hopper Jeugdverblijf

Nadere informatie

U2 viering: programma en vertaling van de U2 songteksten

U2 viering: programma en vertaling van de U2 songteksten U2 viering: programma en vertaling van de U2 songteksten Intro Vredeswens (Grace) ter groet Pride God YHWH Om te volgen Spiegel Gloria Vraag en Antwoord De wereld When love comes to town Love and peace

Nadere informatie

de troost van Moeder Aarde

de troost van Moeder Aarde de troost van Moeder Aarde Gedichtencyclus bij het gelijknamige schilderij van Ilse Kerkove door Hans Claus. Eerste beweging : de achtergrond Niet van vaste aarde zijn niet als een eikenblad boven het

Nadere informatie

JAN STEVENS. Voorjaarsdroom. De Wielewaal" Dordrecht 1945

JAN STEVENS. Voorjaarsdroom. De Wielewaal Dordrecht 1945 JAN STEVENS Voorjaarsdroom De Wielewaal" Dordrecht 1945 r JAN STEVENS 4 Voorjaarsdroom De Wielewaal" Dordrecht 1945 voor Minke « Die lentemorgen, vroeg - ben ik door de boomgaard gegaan en het was of

Nadere informatie

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer

Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer Presentatie Kindermonument Groep 8 2013 2014 St. Catharinaschool Vormgeving de kinderen met hulp van meester Roomer aisha kindsoldaten Kindsoldaten, ik ruik haat. Dat gebeurt, als je kinderen niet spelen

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

Paasviering 2016 Achtergelaten Vergeet me niet

Paasviering 2016 Achtergelaten Vergeet me niet Paasviering 2016 Achtergelaten Vergeet me niet woensdag 23 maart 2016 8:45 uur 9:00 uur Openingslied: Het is Pasen Het is Pasen, laat het horen, het is Pasen, het is feest. Na het donker van de dood, nu

Nadere informatie

VIERING VAN SCHRIFT EN TAFEL IN DE PETRAKERK

VIERING VAN SCHRIFT EN TAFEL IN DE PETRAKERK VIERING VAN SCHRIFT EN TAFEL IN DE PETRAKERK 21 april 2011 WITTE DONDERDAG Voorganger Orgel Diaken Ds. Marja Terlouw-Sterk Bert Wisgerhof Gerrie de Vries Welkom Psalm 107 : 1, 3 Verstilling, bemoediging

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Welkom, stil gebed, drempelgebed door ouderling(e) van dienst - hierna de handdruk van de ouderling(e) aan de voorganger

Welkom, stil gebed, drempelgebed door ouderling(e) van dienst - hierna de handdruk van de ouderling(e) aan de voorganger Orde van dienst zondag 18 oktober 2015 Oecumenische Avondmaalsviering in het kader van Wereldvoedseldag Voorgangers: ds. Dick Steenks en Marja van der Horst Organist: Sander Booij Mmv: de cantorij o.l.v.

Nadere informatie

KUNST IN DE aanklacht tegen de oorlog

KUNST IN DE aanklacht tegen de oorlog KUNST IN DE OORLOG Een aanklacht tegen de oorlog BEELD: TREUREND OUDERPAAR v Käthe Kollwitz v Eigen zoon: Peter v Begraafplaats: Vladslo (Duits kerkhof) v Oorlogsverdriet treft iedereen (vriend en vijand)

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Lied van de maand 2014-2015

Lied van de maand 2014-2015 Sept. God die alles maakte God die alles maakte de lucht en t zonlicht blij de hemel zee en aarde zorgt ook voor mij God die t gras gemaakt heeft de bloemen in de wei de bomen, vruchten, vogels zorgt ook

Nadere informatie

Gedichten werkboekje. Naam: Groep:

Gedichten werkboekje. Naam: Groep: Gedichten werkboekje Naam: Groep: Gedichten lezen 1. Wat valt je als eerste op bij dit gedicht? Bang Bang, dat ik het nooit vergeten zal. Ik zal het nooit vergeten. Ik zag hem daar voor het laatst in de

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

kids en de Bijbel voorlezen of zelf lezen, samen bidden, kleuren, puzzelen en knutselen

kids en de Bijbel voorlezen of zelf lezen, samen bidden, kleuren, puzzelen en knutselen kids en de Bijbel voorlezen of zelf lezen, samen bidden, kleuren, puzzelen en knutselen Verhalen die de Here Jezus als kind hoorde: David, Saul en Jonatan Nadat hij Goliat had verslagen en de Filistijnen

Nadere informatie

Week 28. Week 28. week 27

Week 28. Week 28. week 27 Het natuurnetwerk is geïnspireerd door een citaat van Marcel Proust: De ware ontdekkingsreis ligt niet in het verkennen van nieuwe streken maar in het kijken met nieuwe ogen. Het is tevens verbonden met

Nadere informatie

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster 14-1: Waar ben je geboren Waar ben je geboren, waar kom je vandaan Waar is het begonnen, waar is het ontstaan Waar ken jij de weg zelfs met je ogen dicht Waar ben je geboren, waar zag jij het licht Iedereen

Nadere informatie

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde.

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. 1 In het begin GENESIS 1:1-25 In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. De aarde is nat en donker. God wil van de aarde iets heel moois maken.

Nadere informatie

1. Als het leven soms pijn doet

1. Als het leven soms pijn doet 1. Als het leven soms pijn doet 1 Als het leven soms pijn doet en de storm gaat tekeer in een tijd van moeite en verdriet. Alsof de zon niet meer opkomt en het altijd donker blijft en de ochtend het daglicht

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

Kemmelbergwandelroute - Kemmel 9,4 km Dranouter- Kemmel- Wulvergem

Kemmelbergwandelroute - Kemmel 9,4 km Dranouter- Kemmel- Wulvergem Wandelroutes Kemmelbergwandelroute - Kemmel 9,4 km Dranouter- Kemmel- Wulvergem 1 Tweebergenwandelroute - Westouter 7,1 km Westouter 2 Flankrijkwandelpad-Loker 8 km Loker- Westouter 3 Kraters en Mijnenwandelroute

Nadere informatie

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open!

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open! Stilteviering zondag 6 september 2015 Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne Gé Albers; Mc. 7, 31-37 Effeta! Ga open! Opening: Het evangelieverhaal van vandaag gaat over de genezing van een dove man met

Nadere informatie

Orde van de dienst van. van zondag 12 april 2015 10.00 uur. in De Schepershof. Het thema van deze dienst is: Een nieuwe kijk na Pasen

Orde van de dienst van. van zondag 12 april 2015 10.00 uur. in De Schepershof. Het thema van deze dienst is: Een nieuwe kijk na Pasen Orde van de dienst van van zondag 12 april 2015 10.00 uur. in De Schepershof Het thema van deze dienst is: Een nieuwe kijk na Pasen Deze dienst is voorbereid en wordt uitgevoerd door leden van de werkgroep

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. P. Molenaar

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. P. Molenaar Welkom in deze dienst Voorganger is ds. P. Molenaar Schriftlezing: Exodus 14 vers 1 t/m 22 Gezang 343 vers 1 t/m 5 (Liedboek) Psalm 130 vers 3 (Schoolpsalm) Psalm 65 vers 1 en 2 (Nieuwe Psalmberijming)

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 Provided by Fanart Central. http://www.fanart-central.net/stories/user/fightgirl91/21803/rijm Chapter 1 - rijm 2 1 - rijm Gepaard

Nadere informatie

- Steekkaarten gemeente Ieper - IN DE GEMEENTE IEPER

- Steekkaarten gemeente Ieper - IN DE GEMEENTE IEPER - Steekkaarten gemeente Ieper - INVENTARIS GRONDVERSCHUIVINGEN IN DE GEMEENTE IEPER STEEKKAARTEN De gegevens in de steekkaarten worden enkel meegedeeld ter informatie. De auteurs bieden geen absolute zekerheid

Nadere informatie

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis.

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis. 1e Statie: Jezus wordt ter dood veroordeeld. De eerste plaats waar Jezus stil stond op de kruisweg, was het paleis van de Romeinse landvoogd Pontius Pilatus. De joodse leiders wilden Jezus uit de weg ruimen.

Nadere informatie

Avondwake. Mientje van Dijk - van Halteren. Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld

Avondwake. Mientje van Dijk - van Halteren. Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld Avondwake Mientje van Dijk - van Halteren Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld 1 2 Begroeting Tijdens begroeting steken zusjes van Mientje kaarsen aan: Nel, Joke, Corry, Marjan en

Nadere informatie

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen 19.00 uur LAAT HET FEEST ZIJN IN DE HUIZEN (Opw. 533) Laat het feest zijn in de huizen, mensen dansen op de straat, als het onrecht

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN HET BEHEERSPLAN PROVINCIEDOMEIN DE PALINGBEEK

SAMENVATTING VAN HET BEHEERSPLAN PROVINCIEDOMEIN DE PALINGBEEK 1 SAMENVATTING VAN HET BEHEERSPLAN PROVINCIEDOMEIN DE PALINGBEEK 1. VERANTWOORDING Het volledige beheersplan (100 blz) werd samengevat in deze bondige nota. Uit de set van de begeleidende kleurkaarten

Nadere informatie

Ziekenzondag. 14 september 2014. Thema: Er kan zoveel meer. Voorgangers: pastor M.Vet en ds Marina Slot. : jongerenkoor Aloud

Ziekenzondag. 14 september 2014. Thema: Er kan zoveel meer. Voorgangers: pastor M.Vet en ds Marina Slot. : jongerenkoor Aloud Ziekenzondag 14 september 2014 Thema: Er kan zoveel meer. Voorgangers: pastor M.Vet en ds Marina Slot. Ouderling Diaken Mmv. : Tineke Hupkens. : Simon Oudt. : jongerenkoor Aloud Openingslied door jongerenkoor

Nadere informatie

KINDEREN VAN HET LICHT

KINDEREN VAN HET LICHT KINDEREN VAN HET LICHT Verteller: Het gebeurde in een donkere nacht, heel lang geleden, dat er herders in het veld waren, die de wacht hielden over hun schapen. Zij stonden net wat met elkaar te praten,

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool Kerstfeest 2015 Ds. W.E. den Hertogschool Lichtjes, lichtjes overal Kerstfeest is het nu Jezus is geboren Zeggen zij aan U Groep 1/2 Welkom Kim & Jake Openingsgebed Gebed door groep 6 (1) Lieve Here God,

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Met medewerking van: Clarity o.l.v. Mario Riedijk De jongerengroep

Met medewerking van: Clarity o.l.v. Mario Riedijk De jongerengroep Voorganger: Organiste: Ds. A.G.E. Klap Mevr. de Jager - Boudeling Met medewerking van: Clarity o.l.v. Mario Riedijk De jongerengroep Welkom Aanvangspsalm: Psalm 103 : 1, 3 en 5 Zegen mijn ziel, de grote

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Jezus roept vissers tot leerlingen - Mc 1,16-20 (ook Mt 4,18-22 en Lc 5,1-11)

Jezus roept vissers tot leerlingen - Mc 1,16-20 (ook Mt 4,18-22 en Lc 5,1-11) Jezus roept vissers tot leerlingen - Mc 1,16-20 (ook Mt 4,18-22 en Lc 5,1-11) vertaling Toen Jezus langs het meer van Galilea trok, zag hij Simon en zijn broer Andreas. Ze waren bezig hun netten in het

Nadere informatie

Welkom in de kerkschoolgezinsdienst van zondag 16 februari 2014. Organist Cornelis Jacobi

Welkom in de kerkschoolgezinsdienst van zondag 16 februari 2014. Organist Cornelis Jacobi Welkom in de kerkschoolgezinsdienst van zondag 16 februari 2014 Voorganger Organist Beamer ds Henk-Jan de Groot Cornelis Jacobi Welkom en mededelingen Zingen allemaal: - Goedemorgen welkom allemaal Goedemorgen,

Nadere informatie

Spotvogel.qxp 16-02-2009 15:08 Pagina 5

Spotvogel.qxp 16-02-2009 15:08 Pagina 5 Spotvogel.qxp 16-02-2009 15:08 Pagina 5 Het is tijd voor mijn geest om te ruien. Er valt veel te zeggen voor het schrijven met een veerpen, hoe geaffecteerd ook: met dode veren brengt men woorden tot leven.

Nadere informatie

Opwekking 346: Opwekking 167:

Opwekking 346: Opwekking 167: Opwekking 346: Maak ons tot een stralend licht een stralend licht Tot de wereld ziet wie haar het leven geeft. Laat het schijnen door ons heen. Maak ons tot een woord van hoop een levend woord dat U verlossing

Nadere informatie

Zondag 16 februari 2014. Protestantse Gemeente Biddinghuizen THEMA: Ho, stop, help!

Zondag 16 februari 2014. Protestantse Gemeente Biddinghuizen THEMA: Ho, stop, help! Zondag 16 februari 2014 Protestantse Gemeente Biddinghuizen THEMA: Ho, stop, help! Voorganger: ds. Bram Bregman Organist: dhr. Klaas Keimpema Pianist en dirigent schoolkoor: dir. Adriaan Stuij Welkom -

Nadere informatie

Protestantse Gemeente Biddinghuizen. Gezinsdienst. Thema: Ja is ja

Protestantse Gemeente Biddinghuizen. Gezinsdienst. Thema: Ja is ja Zondag 25 oktober 205 Protestantse Gemeente Biddinghuizen Gezinsdienst Thema: Ja is ja Voorganger: ds. Sifra Baayen - Op t Land Meevoorbereid door WJV Muzikale medewerking: True Colors Welkom - door de

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013 uitgave januari 2013 Winterslaap Met filmpjes, werkblad en puzzels groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers

Nadere informatie

Het Ieperleekanaal. Historisch

Het Ieperleekanaal. Historisch Het Ieperleekanaal Historisch Een goed bevaarbare waterweg betekende voor vele steden in de beschaafde middeleeuwse wereld een grote troef voor snelle, soms explosieve groei en bloei. In die tijd hoorde

Nadere informatie

Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten

Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten ! Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten zondag 8 februari 2015 voorganger: ds Jessa van der Vaart organist: Erik Visser lector: Joan Roos ! Orde van de dienst. orgelspel, Georg Böhm. Preludium in F.

Nadere informatie

Programma paaszangdienst. Tweede paasdag 2014. Oude kerk putten. Hartelijk welkom!!

Programma paaszangdienst. Tweede paasdag 2014. Oude kerk putten. Hartelijk welkom!! Programma paaszangdienst Tweede paasdag 2014 Oude kerk putten Hartelijk welkom!! Samenzang: Daar juicht een toon Daar juicht een toon, daar klinkt een stem, die galmt door gans Jeruzalem; een heerlijk

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we:

Voor de dienst zingen we: Voor de dienst zingen we: Looft de Here, alle gij volken, prijst Hem, alle gij natiën, want zijn goedertierenheid is machtig over ons, en des Heren trouw is tot in eeuwigheid. Halleluja (8x) Ben je groot

Nadere informatie

Preek over psalm 42 (Hartstocht voor God) Overdenkingen bij het H. Avondmaal. Eerste tafel (Psalm 42:1-3)

Preek over psalm 42 (Hartstocht voor God) Overdenkingen bij het H. Avondmaal. Eerste tafel (Psalm 42:1-3) Preek over psalm 42 (Hartstocht voor God) Overdenkingen bij het H. Avondmaal Eerste tafel (Psalm 42:1-3) Hebben jullie wel eens een hinde zien smachten? De NBV vertaalt dat eerste vers een beetje te liefelijk

Nadere informatie

Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011

Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011 Een boom voor Sophie Donderdag 17 november 2011 we doen dat als teken van herinnering We planten een boom vandaag We planten een boom vandaag tijdens de novembermaand, maand van het herdenken. We planten

Nadere informatie

Drie aardkundige monumenten

Drie aardkundige monumenten 10 Drie aardkundige monumenten Aardkundige monumenten geven iets weer van de ontstaansgeschiedenis van ons landschap. Een geschiedenis die ons honderden, duizenden of zelfs miljoenen jaren terugvoert in

Nadere informatie

Op weg met jou... Jij bent mijn nu, mijn toen, jij bent mijn leven, jij bent mijn denken en mijn doen. Jij bent mijn lied en ik weet zeker dat

Op weg met jou... Jij bent mijn nu, mijn toen, jij bent mijn leven, jij bent mijn denken en mijn doen. Jij bent mijn lied en ik weet zeker dat Op weg met jou... Jij bent mijn nu, mijn toen, jij bent mijn leven, jij bent mijn denken en mijn doen. Jij bent mijn lied en ik weet zeker dat de Heer jou heeft gegeven, want zoiets liefs, dat geven mensen

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding.

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Welkom Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Gebed (groep 6) Lieve God, we zijn hier bij elkaar gekomen om Pasen te vieren het feest van de opstanding

Nadere informatie

HERDENKING JOODS MONUMENT

HERDENKING JOODS MONUMENT HERDENKING JOODS MONUMENT Op vrijdag 9 maart zullen de leerlingen aanwezig zijn bij de herdenking van het Joods monument op het terrein van voormalig Groot Bronswijk. Tijdens deze herdenking zullen de

Nadere informatie

Ouderendienst zondag 25 oktober 2015 Kruiskerk 16.30 uur. Thema: Goede Buren

Ouderendienst zondag 25 oktober 2015 Kruiskerk 16.30 uur. Thema: Goede Buren 1 Ouderendienst zondag 25 oktober 2015 Kruiskerk 16.30 uur. Thema: Goede Buren Voorgangers: Pastoraal werker Alice van Veen en dominee Jan Willem Overvliet Organist: Henk Hortensius en medewerking van

Nadere informatie

Liederen voor zondag 5 oktober 2014

Liederen voor zondag 5 oktober 2014 Liederen voor zondag 5 oktober 204 Lied 224 God wijst mij een weg als ik zelf geen uitkomst zie. Langs wegen die geen mens bedenkt maakt Hij mij zijn wil bekend. Hij geeft elke dag nieuwe liefde, nieuwe

Nadere informatie

Moment, of monument voor Jan Gebaseerd op een eerdere dienst Lang zullen we leven : Gebed van de Ute (een Noord-Amerikaanse Indianenstam)

Moment, of monument voor Jan Gebaseerd op een eerdere dienst Lang zullen we leven : Gebed van de Ute (een Noord-Amerikaanse Indianenstam) Moment, of monument voor Jan Gebaseerd op een eerdere dienst Lang zullen we leven : Het verval van het lichaam is niet iets waar we graag aan denken. Ieder mens hoopt dat een lijdensweg hem bespaart blijft.

Nadere informatie

DE GROTE MUUR VAN NEHEMIA

DE GROTE MUUR VAN NEHEMIA Bijbel voor Kinderen presenteert DE GROTE MUUR VAN NEHEMIA Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Jonathan Hay Aangepast door: Mary-Anne S. Vertaald door: Erna van Barneveld Geproduceerd door:

Nadere informatie

Zondag 7 februari 2016, 10.00 uur Stadswijk - Kerk School Gezinsdienst thema: Jaloezie

Zondag 7 februari 2016, 10.00 uur Stadswijk - Kerk School Gezinsdienst thema: Jaloezie Zondag 7 februari 2016, 10.00 uur Stadswijk - Kerk School Gezinsdienst thema: Jaloezie Met medewerking van kinderen en leerkrachten van de Jan Jaspersschool Woord van welkom Openingslied: Nieuwe Liedboek

Nadere informatie

Orde van dienst. Zondag 24 april 2016, 10.00 uur. 5 e zondag van Pasen.

Orde van dienst. Zondag 24 april 2016, 10.00 uur. 5 e zondag van Pasen. Orde van dienst Voorganger: ds. Henk Jan Ketelaar Ouderling van dienst: dhr. Gerard Kruit. Organist: dhr. Jan van der Meer Zondag 24 april 2016, 10.00 uur. 5 e zondag van Pasen. - Woord van welkom en mededelingen

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan?

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Genesis 2:8-10 8 Ook plantte de HEERE God een hof in Eden, in het oosten, en Hij plaatste daar de mens, die Hij gevormd had. 9 En de HEERE

Nadere informatie

Lesbrief Secundair Onderwijs

Lesbrief Secundair Onderwijs Lesbrief Secundair Onderwijs _De Oude Kaasmakerij De oude kaasmakerij is het kaasmuseum van Vlaanderen en ons land. Educatieve gidsen begeleiden de studenten doorheen het verhaal van kaas, dat ruimer gaat

Nadere informatie

IEPER. De busreis vangt aan aan De Brukkes te Neerhespen. Uur later te bepalen.

IEPER. De busreis vangt aan aan De Brukkes te Neerhespen. Uur later te bepalen. IEPER 2-daage reis op maandag 7 en dinsdag 8 april 2014 (eerste week paasvakantie) De busreis vangt aan aan De Brukkes te Neerhespen. Uur later te bepalen. Toelichting : Het gebied rond Ieper was van 1914

Nadere informatie

noodzakelijk, dat wel, maar toch niet meer dan een fase, voorlopig. Bloemen behoren dood te gaan om ruimte te creëren voor vrucht en zaad.

noodzakelijk, dat wel, maar toch niet meer dan een fase, voorlopig. Bloemen behoren dood te gaan om ruimte te creëren voor vrucht en zaad. Meditatie 15-05-2011 Lieve mensen, wat me in bloemen zo aanspreekt is hun schoonheid, hun verrassende en eigenlijk overbodige schoonheid. Want het gaat niet om de bloem. Het gras verdort, de bloem valt

Nadere informatie

Joachim en het Rode Paardenhoofd

Joachim en het Rode Paardenhoofd Joachim en het Rode Paardenhoofd Eerste druk, maart 2012 2012 Jurgen Heyn isbn: 978-90-484-2326-2 nur: 277 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat?

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Je valt in een diepe slaap en wordt in maart pas weer

Nadere informatie