Infostand Wintervoedering Loop eens langs op de Boerenmarkt! Beheerswerken op de Thaborberg Een pak werk te doen, dus alle hens aan dek!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Infostand Wintervoedering Loop eens langs op de Boerenmarkt! Beheerswerken op de Thaborberg Een pak werk te doen, dus alle hens aan dek!"

Transcriptie

1 België Belgique Driemaandelijks contactblad van Natuurpunt Dilbeek oktober, november, december 2010 Retouradres: Louis De Leeuw, Vlinderstraat 362, 1700 Dilbeek Verantw. uitgever: Marc Bruneel, Brusselsesteenweg 639, 1731 Zellik P.B. / P.P Dilbeek BC Afgiftekantoor: Dilbeek P Papegaaizwammetje, een koestersoort voor uw gazon p. 6 Ons Fluxys-terrein: een pareltje p. 4 Ruimtelijk Structurplan eindelijk klaar p. 8 zaterdag 16 oktober, 10 u Beheerswerken op de Thaborberg Een pak werk te doen, dus alle hens aan dek! zondag 17 oktober, 10 u Foenzjen voor dummies Snelcursus paddenstoelen met zoektocht en kinderactiviteit zaterdag 11 december, vanaf 9u30 Infostand Wintervoedering Loop eens langs op de Boerenmarkt! Tot eind november elke donderdag op BBC 2 Autumnwatch Het enige TV-programma dat je niet mag missen!

2 activiteitenkalender zaterdag 16 oktober 10 u BEHEERSWERKEN THABORBERG Pakken werk, dus alle hens aan dek voor het beheer van de Thaborberg. Afspraak: Parking Zonnelied, Kattebroekstraat 199, 1700 Dilbeek, (Ring afrit 12, richting St-Agatha-Berchem) zondag 17 oktober 10 u PADDENSTOELEN IN DE KIJKER 10 u : Foenzjen voor dummies Alles wat je moet weten over zwammen en 25 minuten bijeengezwamd 10u30 : Op zoek naar het papegaaizwammetje in de Wolfsputten 12u : Gratis een lekkere kom champignonsoep voor elke deelnemer Afspraak: Ingang Westrand, Kamerijklaan, 1700 Dilbeek zaterdag 11 december vanaf 9u30 WINTERVOEDERING VOOR VOGELS Natuurpunt-infostand op de Boerenmarkt, parking Westrand. Natuurweekend bijzonder geslaagd Groepsfoto aan Fourneau Saint-Michel Sabbatjaar voor natuur ketten Na 7 jaar activiteit, eerst als Groene Specht en na de oprichting van de lokale Natuurpunt-afdeling als natuur ket bleek vorig jaar de belangstelling voor een jeugdnatuurwerking in Dilbeek wat zoek. Daarom heeft de kerngroep besloten een pauze in te lassen. Dit jaar dus geen specifiek programma voor kids. Wel gaan we bij een aantal activiteiten een luik voor kinderen voorzien. Ook zijn er ideeën om met verenigingen en scholen een en ander op te zetten. In ieder geval gaan we niet vergeten kinderen te betrekken bij natuuractiviteiten. Begin volgend jaar zetten we alvast een wedstrijdje op tussen jong en oud(er) om eitjes van sleedoornpage te vinden in de Wolfsputten. Méér info in volgende editie. Burlende herten, knagende bevers en massa s paddenstoelen: dat waren de hoofdingrediënten van ons natuurweekend in het hartje van de Ardennen. Maar het recept zou niet werken zonder een fikse portie gezelligheid en plezier. Gelukkig was dat alles in ruime mate voorhanden met daar bovenop nog een massa lekker eten. Waarvoor hartelijk dank aan de organisatoren en het catering team. De uitstap van zaterdagmorgen liep langs de Marsault te Mirwart. Helaas geen ijsvogel of waterspreeuw, maar wel een hele reeks paddenstoelen en de kleine egelskop. Na de middag gingen we met onze lokale gids op zoek naar bevers. Die bleken zich niet geheimzinnig schuil te houden diep in de bossen, maar domicilie gekozen te hebben temidden de grazige weiden. Hun sporen waren overduidelijk, maar te zien kregen we ze niet. De herten daarentegen waren wel op het appel. Vanaf de observatietorens van de Fagne de Mochamps konden we ze goed observeren bij valavond. Het was er wel druk en vanop afstand klinkt het burlen niet zo imposant. Een volgende keer misschien beter aansluiten bij een uitstap van de boswachterij die het alleenrecht heeft om de herten dicht te benaderen. Kost wel wat méér. Zondagmorgen telden we zonder veel zoekwerk we een 40-tal soorten paddenstoelen, waaronder heel wat eetbare. Na een bezoekje aan het Waalse Bokrijk, de Fourneau Saint- Michel, trokken de meesten huiswaarts en... misten zo de vale vleermuis die zondagavond rond onze gîte cirkelde. Stevig knaagwerk van de beverfamilie Herten op de burlstek

3 17 oktober, 10u, Westrand Foenzjen voor dummies Deze titel vereist enige etymologische toelichting. Foenzjen? De geboren Pajottenlander weet meteen waar het over gaat: kampernoelles. Of voor wie minder thuis is in het taalkundig streekeigen: paddenstoelen. De eerste streekbenaming komt van het Latijnse fungus, de tweede van het Franse champignon. Fungus is volgens sommige bronnen een samentrekking van funus ago, wat vrij vertaald kan worden als: ik maak een lijk, wat sommige paddenstoelen inderdaad doen. De champignon daarentegen was misschien wel de kampioen onder de eetbare soorten. Maar dit geheel terzijde. En dummies? Domkoppen zijn we allemaal als het om paddenstoelen gaat, want het rijk van de zwammen is zo gigantisch groot dat het nu eenmaal onmogelijk is zelfs voor een doorgewinterde mycoloog om alle soorten te kennen. Alleen in Vlaanderen al zijn er zo n 4.000, wereldwijd allicht meer dan Overigens is mykes het Oud- Griekse woord voor paddenstoel. Zwam komt van het Oud-Germaans swamma. En dat brengen sommigen dan weer in verband met de rituele roesdrank soma uit de Rigveda, het oudste Indische geschrift uit ± 1200 vc. De soma zou niets anders zijn dan een aftreksel van vliegenzwam. Nog etymologenpraat: schimmel is afgeleid van het Middelnederlands scimmel en dat betekende roest. Beschimmelde ijzer in het Middelnederlands? Of was roest dan ook al een synomien van schimmel? Vandaag duiden we een hele reeks schimmelinfecties op planten immers nog altijd aan als roest. Het wordt allemaal wat ingewikkeld. Daarom stoppen we beter dit etymologisch gezwam. Aandacht voor paddenstoelen broodnodig Paddenstoelen vertegenwoordigen door hun soortenrijkdom een flink percentage van de biodiversiteit in welk type gebied dan ook. Maar zelfs in natuurgebieden wordt met hen vaak nauwelijks rekening gehouden bij het beheer. Het probleem is dat er veel te weinig bekend is over hun voorkomen. Daar wil Natuurpunt wat aan veranderen met een jaarlijks paddenstoelenkijkweekend. Naar voorbeeld van succesvolle acties als Vogels Voeren en Beloeren en Vlindermee nodigt Natuurpunt iedereen uit om naar paddenstoelen te speuren in eigen tuin. In het meest recente nummer van natuur blad zat een mooi geïllustreerde brochure met toelichting. Die is ook nog beschikbaar via Meedoen is een aanrader. Je kent niets van paddenstoelen? Geen nood. We stomen je op één voormiddag klaar. Spoedcursus zwammen Zondagmorgen 17 oktober kan je om 10 u in de Westrand terecht voor een klein half uur toelichting over paddenstoelen en hoe ze te herkennen. Dan trekken we het veld in om onze nieuw verworven kennis in de praktijk te brengen. Hopelijk ontmoeten we bij die verkenning het papegaaizwammetje waarover meer in een ander artikel en andere interessante graslandpaddenstoelen die ook in uw tuin te vinden zijn. Na afloop staat er een dampende kop verse champignonsoep op u te wachten in het Praetcafé, de cafetaria van de Westrand. Het wordt beslist een boeiende morgen. Kinderen welkom Voor kinderen is er een speciaal apart programma tijdens de wandeling. Ze kunnen zich laten fotograferen in het paddenstoelenhuisje, een paddenstoel boetseren in klei en met de kindergids op stap gaan. za 16/10 : Beheer Thaborberg Hoog tijd dat we nog eens aan de slag gaan op de Thaborberg. Na de maaibeurt van mei heeft de vegetatie zich overal weelderig ontwikkeld dank zij fikse porties zon en regen met tussenpozen. Eigenlijk had het gebied best al in september een maaibeurt kunnen gebruiken, maar helaas: beheersdagen kunnen we moeilijk improviseren. Uitgezaaide bosrand Vorig jaar velden we aan de rand van de maaiweide boven een aantal robinia s om meer zonlicht toe te laten op het grasland. Op zich een goede maatregel. Maar het neveneffect hadden we niet goed ingeschat: op de vrijgekomen plaats schieten massaal jonge robinia s op. Die moeten we nu in toom zien te houden. Dat betekent extra werk dit jaar en meer frequent ingrijpen de komende jaren. alle hens aan dek! Akkerdistel in opmars Sinds Juul, het fjordenpaard van het Michielsheem, de boomgaard niet meer begraast, gaat de verruiging sneller. De akkerdistels tieren welig op een zone die aan de buren paalt. En dat is zeker geen goede reclame voor natuurbeheer. Ook hier zal vaker ingegrepen moeten worden. Omgevallen boom In juni donderde een flink stuk van een boom omlaag op de omheining van een buurman/natuurpunt-lid. Daar komt dus een stuk kettingzaagwerk aan te pas. En de omheining moet terug netjes worden rechtgezet en opgespannen. Geen tekort aan werk! Er is duidelijk geen tekort aanwerk op deze beheersdag. We roepen dan ook iedereen op een handje toe te steken. Ervaring is niet nodig. Het maaien, hakken en zagen doen ervaren mensen. En als je interesse hebt, leren ze je graag de knepen. Maar daarnaast is er een heleboel werk dat binnen ieders bereik ligt: maaisel harken en afvoeren, hout stapelen, wortelopslag wegkappen... Afspraken s Morgens vanaf 10u, parking Zonnelied, Kattebroekstraat 199, 1700 Dilbeek. s Namiddags vanaf 14u. We zorgen voor een stevige lunch voor wie de hele dag blijft.

4 Een flinke zomeroogst op waarnemingen.be Afgelopen zomer werd er weer aardig wat natuur waargenomen in onze gemeente. Vier waarnemers slaagden erin 13 zeldzame soorten op naam te brengen, altijd leuk in dit biodiversiteitsjaar. Vooral de paddenstoelkenners Roosmarijn Steeman en Wim Veraghtert blonken uit in zeldzaamheidjes. Ze brachten midden augustus een bezoekje aan de Wolfsputten en dat leverde 61 verschillende paddenstoelsoorten op, waaronder 9 zeldzame. Adonismycena ( foto) - Mycena adonis Geribbelde satijnzwam - Entoloma undatum Oranjebruine kleefparasol - Limacella glioderma Knolvoethertenzwam - Pluteus plautus Zadelkluifzwam - Helvella ephippium Behaarde roodsteeltaailing - Marasmius torquescens Slanke donsinktzwam - Coprinus subdisseminatusens Bosstaalsteeltje - Entoloma incarnatofuscescens Witte Poederinktzwam - Coprinus candidatus In totaal staan nu 345 soorten paddenstoelen geregistreerd voor de Wolfsputten. Daarnaast zagen Roosmarijn en Wim ook nog de zeldzame grote boterbloem, ruig klokje en grote waternavel, maar dat zijn geen verrassingen meer voor ons. In de categorie knappe vondsten vermelden en feliciteren we Vicky Cocquereaux uit Schepdaal met een waarneming begin augustus van siertabak, Elisabeth Godding uit Schepdaal voor haar witstipgrasuil(foto), een nachtvlinder, en vooral Xavier Vermeersch voor zijn foto van sleedoornpage, één van onze koestersoorten, die zich maar af en toe laat kieken. Echte uilen bosuil en steenuil werden als vanouds gezien/gehoord door oude bekenden Luc Platteau en René Dirickx. Tussen 1 juli en 26 september 2010 registreerde voor Dilbeek 408 meldingen van 214 verschillende soorten. Uitmuntende zomerwaarnemers waren Vicky Cocquereaux met 39 waarnemingen en Wilfried Cocquereaux met 38. Maar de absolute n 1 is Fre Rampelbergh, die maar liefst 200 meldingen van in totaal 98 verschillende soorten doorgaf. 23 oktober Dag van de Trage Wegen De Dag van de Trage Weg is een actieweekend waarbij burgers, verenigingen en besturen samenwerken om verwaarloosde en verdwenen trage wegen weer open te maken. Deze wegen voor niet-gemotoriseerd verkeer hebben heel veel te bieden: je ontdekt er de natuur, ze zijn ideaal voor een fiets- of wandeltocht en ze vormen een verkeersveilig alternatief voor de drukke straten. Bovendien vertellen deze vaak eeuwenoude verbindingen iets over de lokale geschiedenis. Kortom: zorg dragen voor trage wegen is zorg dragen voor mens en natuur. Toch gingen in het verleden al heel wat trage wegen verloren en nog altijd brokkelt het netwerk af. Door verwaarlozing of onrechtmatige inname. Op de Dag van de Trage Weg keren we dit proces om. Want met een klein beetje moeite kunnen we heel wat van onze voet- en buurtwegen terug gebruiken. Ook de Dilbeekse afdeling van Trage Wegen doet mee. Er wordt een voetweg aangepakt die moeilijk toegankelijk is door gebrek aan onderhoud. De struiken langs het pad krijgen een grondige snoeibeurt en de bedding wordt geëffend en onkruidvrij gemaakt. Contact: Hugo Marissens Datum van de actie: zaterdag 23 oktober, van 10u00 tot 12u30 Afspraakplaats: nog te bepalen. Info via Wat breng ik mee? spade of schop, snoeischaar, werkhandschoenen stijve wikke Waarnemingen betrouwbaar? Lezer Willy Troukens, die al decennialang de lokale insectenfauna bestudeert, riep ons op voorzichtig te zijn met onvoldoende gedocumenteerde waarnemingen. Terecht. We zijn ons er terdege van bewust dat waarnemingen.be niet onfeilbaar is. Er zitten echter wel controlmechanismen ingebouwd. Zeker bij de meer zeldzame soorten houden specialisten een oogje in het zeil en vragen zo nodig aanvullende inlichtingen vooraleer ze de waarneming aannemen. Dat is b.v. gebeurt met de melding van het boswitje op het klaverblad van Groot-Bijgaarden. Gezien de waarnemer al talrijke correct gedocumenteerde waarnemingen instuurde en perfect kon uitleggen waarom ze zeker was van haar zaak is de melding geaccepteerd. Maar in de meeste gevallen zorgt een digitale foto voor het bewijs. Dat was zo voor de gouden tor, het 14-stippelig lieveheersbeestje en het heidelieveheersbeestje uit Dilbeek waarover onze lezer zich ook verbaasde. Het zijn dus echt wel authentieke en gedocumenteerde waarnemingen, maar ze blijven zeldzaam. Van het 14-stippelig lieverheersbeestje zijn er 111 waarnemingen genoteerd in Vlaams-Brabant waarvan 23 erkend, van de gouden tor 53 waarvan 24 met bewijsfoto, van het boswitje 23 (allemaal geldig) en van het heidelieveheersbeestje amper 6 waarvan 5 erkend. De kracht van waarnemingen.be ligt erin dat veel méér mensen, met een passie voor en ervaring in de natuurstudie, nu hun informatie delen en de kennis niet langer enkel binnen een kring van specialisten circuleert.

5 Ons Fluxys-terrein aan de Zibbeek een pareltje! Halfweg vorig jaar nam Natuurpunt Dilbeek een terrein van Fluxys aan de Steenbergstraat in beheer. Dat kan bizar lijken, gezien het gaat om een kaalkap waar een aardgasleiding dwars doorheen een interessant broekbos loopt. Toch was het een kans die we niet konden laten liggen want in een mum van tijd ontwikkelde zich er een schitterend nat biotoop met een boeiende flora en fauna. In het voorjaar springen vooral de dotterbloemen in het oog, maar s zomers ontstaat er een uitbundig bloemenrijke ruigte. Een snelle inventarisatie leverde op een half uurtje 46 soorten op. Opvallend genoeg waren daar weinig pionierssoorten bij, wat je toch zou verwachten na een kapping. Enkel akkerdistel en wilgenroosje zijn van de partij en dan nog in beperkte mate. De plantengroei is dus grotendeels ontsproten aan de zaadbank die nog in de bodem zat. Aan de bosrand houden nog wat bossoorten stand, zoals ruig klokje en brede wespenorchis. Voor de rest is het een typische natte ruigte met kattenstaart, koninginne kruid, moerasspirea, engelwortel en opvallend veel grote egelskop. De weelderige bloementooi lokt heel wat insecten. In datzelfde half uurtje telden we 4 soorten hommels en 6 soorten dagvlinders waaronder het landkaartje en het boomblauwtje. Aan de bijen, wespen en zweefvliegen zijn we niet toe gekomen. Wegens werken aan de beek had Fluxys ons gevraagd een pad te maaien voor de machines. Met een klein team is dat begin augustus geregeld. Groot was onze verbazing dan ook toen achteraf een aannemer het hele perceel bleek te hebben gemaaid tegen de afspraken in. Krijgt ongetwijfeld nog een staartje. Landkaartje Grote egelskop Brede wespenorchis

6 Papegaaizwammetje een koestersoort voor uw Op melden talrijke natuurliefhebbers hun waarnemingen van merkwaardige soorten. We vlooiden de website eens na op meldingen uit Dilbeek van de zogenaamde provinciaal prioritaire soorten zeldzame, bedreigde of bijzondere soorten waaraan Vlaams-Brabant extra aandacht wil besteden. Tot nu toe blijken er 23 te zijn waargenomen. En 5 daarvan zijn paddenstoelen: rode kelkzwam, grote aderbekerzwam, fijngeschubde aardtong, slanke aardtong en papagaaizwammetje. De eerste twee zijn enkel bekend uit natuurgebieden, maar de andere groeien gewoon in tuinen. Hoe is dat mogelijk? Het verhaal van onze secretaris Eric De Jonge over het papegaaizwammetje in het gazon verheldert een en ander. Het papegaaizwammetje is een vrij zeldzame kleine tot middelgrote, kleurige paddenstoel die hoort tot de groep van de wasplaten. De hele paddenstoel voelt slijmerig aan. De hoed is 1 tot 3,5 cm groot en meestal groenig, maar hij kan ook geel, blauw of oranje kleuren. De naam slaat op dit bonte kleurenpalet. De steel is 2 tot 6 cm lang, 2 tot 8 mm breed, vaak wat gekromd en bevat overwegend groenige kleuren aan de top. Aan dit kenmerk vallen exemplaren zonder de typisch groene hoed nog te herkennen. De sporen hebben een witte kleur. Het papegaaizwammetje groeit in oude, onbemeste, maar wel continu beheerde of gebruikte graslanden (begrazing, hooien). De standplaats mag niet te nat zijn. Die graslanden zijn vaak rijk aan plantensoorten, maar dit hoeft niet altijd zo te zijn. De moslaag is meestal goed ontwikkeld. In landbouwkundig beheerde graslanden maakt het papegaaizwammetje geen schijn van kans. Oude dijken langs grote rivieren en natuurreservaten zijn de belangrijkste vindplaatsen. Sporadisch groeit het papegaaizwammetje ook in loofbos op iets kalhoudende bodem en blijkbaar ook in onbemeste gazons, gekenmerkt door een flinke moslaag. Het papegaaizwammetje was vroeger veel algemener, maar ging ster achteruit door het verdwijnen van oude, extensief beheerde graslanden. Een deel van de nu nog bestaande vindplaatsen wordt bedreigd doordat eigenaren of beheerders niet op de hoogte zijn van de aanwezigheid van deze soort. Zo bakende het Agentschap voor Natuur en Bos in de Wolfsputten een

7 wandelpad af dat over de rand van een vindplaats loopt. Gelukkig bleef de kern van de zone gespaard. Het komt zelfs voor dat het natuurbeheer van een gebied ongunstig uitpakt voor het papegaaizwammetje. Zo kan beheer met grote grazers leiden tot vertrapping of juist dichtgroeien met struikgewas van bestaande groeiplaatsen. Het toepassen van het zogeheten gefaseerd beheer, waarbij delen van de vegetatie niet jaarlijks worden afgemaaid ten behoeve van de fauna is waarschijnlijk ongunstig, omdat de vegetatie hierdoor verruigt. De oudste waarneming van het papegaaizwammetje in Dilbeek vond plaats in de Wolfsputten en dateert van Eerder waren daar al sneeuwzwammetje en zwartwordende wasplaats gesignaleerd. Het jaar daarna dook de soort een paar honder meter verder eveneens op, samen met gele knotszwam en wormknotszwam. De voorbije twee jaar was er op de oudste lokatie jammer genoeg geen papegaaizwammetje meer te bespeuren. Eind 2008 kwam een tweede vindplaats aan het licht. Zomaar in een voortuintje in Sint-Martens-Bodegem bleek het papegaaizwammetje te groeien! En een klein jaar later op 10 november gazon De overige wasplaten uit de Wolfsputten: sneeuwzwammetje, gele wasplaat en zwartwordende wasplaat 2009 dook het papegaaizwammetje opnieuw op in een gazonnetje in Bodegem, op enkele honderden meters afstand van de eerste voortuin. Toeval? De ontdekker van de meest recente vindplaats, onze secretaris Eric De Jonge, geeft toe geregeld rond te lopen in de Wolfsputten, meestal mooi de afgebakende paadjes te volgen en zodoende de vindplaats van papegaaizwammetje te betreden. Tot voor kort maaide hij ook af en toe het gazonnetje waarin hij zijn vondst deed. Hij erkent tevens zelden zijn schoenen te poetsen tussen beide vrijetijdsbezigheden in. Sporen van het papegaaizwammetje zijn misschien aan zijn zolen blijven plakken. Zijn de ondoordachte padenaanleg van ANB en de lakse vestimentaire hygiëne van de waarnemer oorzaak van de uitbreiding van de biodiversiteit in onze gemeente? Dat is moeilijk na te gaan. Maar er heeft zich al een verwant verdacht geval voorgedaan in Dilbeek toen op de Thaborberg de wijnrode bosbekerzwam verscheen. De dichtbije vindplaatsen situeren zich op locaties in de Westhoek, die in die jaren toeval of niet? frequent werden bezocht door onze voorzitter. Wat er ook van zij : door deze 3 waarnemingen van het papegaaizwammetje ligt Dilbeek ver voorop in West-Brabant. En dat is misschien toch niet helemaal toevallig. Extensief beheerde en onbemeste graslanden, op een helling en op kalkrijke bodem zoals in de Wolfsputten, komen niet zoveel voor in onze regio. En het gemiddeld aantal gazonnetjes in onze verstedelijkte gemeente ligt hoger dan elders. De kans dat er tussen deze gazons enkele zitten die niet elk jaar mechanisch of chemisch worden ontmost, niet elk jaar worden bemest en niet worden ontdaan van klavers en ander onkruid is dan ook groter. Want dat zijn wel voorwaarden om relatief zeldzame paddenstoelen in uw gazon te krijgen. Je gazonnetje regelmatig maaien in het groeiseizoen is OK : je hoeft er geen bloemenweide van te maken om paddenstoelen te krijgen. Maar vermijd te maaien als er vruchtlichamen staan. Met andere woorden : iedereen met een gazonnetje kan bijdragen tot de verspreiding van deze soort. Als je maar ophoudt met verticuteren, bemesten, onkruid bestrijden en... tijdens de vrijgekomen tijd eens gaat wandelen in een paddenstoelenrijk natuurgebied. Wie is de eerste om een papegaaizwammetje van eigen kweek te melden? Tips voor méér paddenstoelen in uw tuin Laat bomen staan, ook al worden ze oud en beginnen ze af te sterven. Als een boom toch afgezaagd moet worden, laat dan de stronk staan tot op zekere hoogte en laat de ondergrondse delen ongemoeid. Als je de ruimte hebt, stapel dan de afgezaagde takken tot een takkenwal en laat grote omgevallen stammen liggen. In de loop van de jaren verschijnen dan een hele serie opruimende paddenstoelen, waarvan vele zeldzaam zijn geworden. Plant bij voorkeur bomen die in symbiose leven met zwammen, zoals eik, beuk, berk, hazelaar of linde. Zelfs in een kleine tuin is al snel ruimte voor een berk die samenleeft met verscheidene soorten boleten, russula s en de bekende vliegenzwam. Verwijder bladstrooisel onder alleenstaande bomen of kleine boomgroepen. Daarmee benadeel je de zwammen die op dood materiaal leven, maar je bevordert de groei van soorten die in symbiose leven met bomen. En dat is de groep die het echt moeilijk heeft. Op een houtsnipperpad, kunnen massa s paddenstoelen verschijnen, maar strooi geen snippers onder bomen, want dat is nadelig voor de symbionten. Je kan ook houtsnippers opslaan in decoratieve draadkorven. Een gazon hoef je niet te bemesten of ontmossen, bespaar jezelf op die manier uren werk. Het enige wat je moet doen is minstens twee maal per jaar maaien en het maaisel goed afvoeren. Al snel verschijnen dan soorten als het oranjegeel trechtertje of mosklokjes. Het duurt wel een aantal jaar voor de situatie geschikt is voor de meer zeldzame graslandsoorten, zoals wasplaten. Voorkom samendrukking van de bodem. Gebruik geen zwaar materieel, zoals een zitgazonmaaier, om je tuin te onderhouden. Loop ook niet constant over de wortels van bomen. In een compacte bodem kunnen zwammen zich moeilijk ontwikkelen.

8 Ruimtelijk structuurplan Dilbeek eindelijk klaar! Het Dilbeeks ruimtelijk structuurplan werd op 7 september jl. door de gemeenteraad goedgekeurd. Als de Bestendige Deputatie in november ook zijn zegen geeft, kan de gemeente aan de slag met de uitvoering ervan. In het januarinummer van Natuur. contact gaven we al een overzicht van basisprincipes en van richtinggevende en bindende bepalingen. Het plan is in zijn geheel te raadplegen op De tekst gaf aanleiding tot een aantal bezwaarschriften, waaronder een van Natuurpunt. In de eindtekst wordt deels tegemoet gekomen aan onze bezwaren. Een overzicht. Globaal ervaart Natuurpunt Dilbeek het structuurplan als positief, gezien de intentie om de open ruimte optimaal te vrijwaren. Zoals bekend wilden/willen zeer veel eigenaars hun landbouw- of natuurgebied herbestemd zien tot woon- of industriegebied, maar de planologen en de gemeente zijn hen daar gelukkig niet in gevolgd. De open ruimtebestemmingen uit het gewestplan worden goeddeels behouden. Drie woonuitbreidingsgebieden met name Kattebroek en Winkelveld in Dilbeek en Westhoek in Bodegem krijgen zelfs opnieuw een open ruimtebestemming. Het worden planologisch landbouwzones, wat ze in de praktijk altijd al waren. Dit betekent niet dat er geen open ruimte meer verloren zal gaan. Percelen met een woonbestemming zullen in de toekomst verder bebouwd worden en woonreservegebieden verder aangesneden. Vooral het volbouwen van het woonreservegebied Wolsem blijft een doorn in het oog van natuurminnaars omdat dit de sluitsteen vormt van een atlantikwall die de Wolfsputten afsnijdt van de open ruimtegebieden van Sint-Martens-Bodegem. Indien dit woongebied verder wordt aangesneden, dan moet er volgens Natuurpunt een duidelijke groene dooradering worden voorzien en moet er een groencorridor Zibbeekvallei-Wolfsputten worden gerealiseerd om te voorkomen dat de Wolfsputten een afgezonderd eiland wordt temidden de bebouwing. De Gecoro (Gemeentelijke Commissie van advies voor de Ruimtelijke Ordening) heeft dit bezwaar overgenomen. Er zal een RUP (Ruimtelijk Uitvoeringsplan) Wolsem worden uitgewerkt voor bevestiging van groen/natuurbestemmingen, dat hopelijk ooit zal leiden tot het herinrichten van de Vlaanderenlaan, een overbodig brede betonweg, destijds aangelegd door één van de mooiste Dilbeekse bossen. Voor de realisatie van de gewenste natuurlijke structuur voorziet het Structuurplan een aantal herbestemmingen via RUPs. Zo komt rond de kern van de Wolfsputten een ruimer groengebied met een zekere recreatieve De atlantikwall die de Wolfsputten van het open ruimtegebied scheidt, wordt nog versterkt in het structuurplan.

9 functie. Die ontwikkeling is positief. Een punt van kritiek was wel dat de Wolfsputten in de ontwerptekst gedegradeerd werden tot randstedelijk groengebied: een soort eco-parkzone met recreatiemogelijkheden. En dat terwijl het gaat om een sinds jaar en dag erkend Vlaams natuurreservaat, m.a.w. een prioritair gebied voor natuur, dat zich moet blijven onderscheiden van de omgeving. Dat geldt overigens ook voor onze Thaborberg en voor het Begijnenborrebos. De Gecoro heeft zich ook bij dit bezwaar aangesloten. Dit geldt ook voor het voorstel om van de Kattebroekstraat ter hoogte van afrit 12 een ecoduct te maken en zo een ecologische verbinding te realiseren tussen Thaborberg, Scheutbos en Wolfsputten. De suggestie wordt opgenomen als punt van overleg met de hogere overheid bij opmaak van het RUP voor het VSGB (Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel). De Thaborberg komt er zo behoorlijk positief uit, kaderend in een randstedelijk groengebied langs de Molenbeek op de grens met Brussel. Een aangename verrassing. Ook op andere plaatsen neemt het Structuurplan een niet zo evident standpunt in ten voordele van open ruimtecorridors (lees: op plaatsen waar grote interesse staat om die vol te bouwen). Goed voorbeeld is de corridor over de Ninoofsesteenweg tussen de Windmuts en de Bettendries in Itterbeek. Jammer dat het structuurplan op de vlakte blijft als het gaat om de invulling van ecologische verbindingszones tussen natuurgebieden. Een aantal van deze zones werd uiteindelijk aangeduid als zgn. gecompartimenteerd landbouwgebied, met aandacht voor verweving van landbouw en natuur. Natuurpunt vreest dat aan de huidige landbouwbestemming niet zal getornd worden, ondanks het feit dat in een aantal valleigebieden geen landbouwers meer actief zijn, maar enkel de ecologisch nefaste recreatieve paardenhouderij hoogtij viert. Paarden houden de open ruimte wel open, maar zorgen tegelijk voor een enorme verschraling. Jammer genoeg merken maar weinig wandelaars dit op. De sector ruimtelijke ordening beschikt nauwelijks over instrumenten om aan deze recreatievormen randvoorwaarden te stellen, tenminste zolang de landbouwsector recreatieve paardenhouderij per se als een vorm van professionele landbouw/veeteelt wil blijven beschouwen. In het algemeen is het uitwerken van een adequaat instrumentarium voor het open ruimte-beleid in de Brusselse/Vlaamse Rand prioritair. In het richtinggevend deel van het structuurplan wordt wel verwezen naar vrijwillige beheersovereenkomsten, bosontwikkeling, laagdynamische recreatieve voorzieningen en dergelijke. Maar het blijft onduidelijk hoe het beleid daar concreet mee aan de slag zal gaan. Het is ook niet evident: de meeste percelen zijn privé-eigendom en grondprijzen liggen abnormaal hoog. Toch zijn er mogelijkheden (naast schenkingen aan Natuurpunt natuurlijk ). Dat bewijst Natuurpunt Asse, dat erin slaagde de Vlaamse Landmaatschappij ervan te overtuigen om een landinrichtingsproject op te starten in het zogenaamde Molenbeekvalleitje op de grens van Groot-Bijgaarden met Zellik. Zo n project is een mix van overheids- en privé-initiatieven met hetzelfde doel, namelijk het landschappelijk zo goed mogelijk inrichten en beheren van een vallei, waar zowel de overheid, privé-eigenaars, pachters en huurders hun rol in spelen. Het gemeentelijk landschapsinrichtingsplan voor de Broekbeekvallei vormt een aanzet in dezelfde richting. De Dilbeekse Gecoro heeft het Molenbeekprojectje ontdekt en geeft het alle kansen. Klaarblijkelijk moet dit kunnen verzoend worden met de uitbreiding van de industriezone aan de Isidoor Van Beverenstraat in Groot-Bijgaarden, waar Natuurpunt toch vragen bij heeft. Ook andere regionale bedrijventerreinen Hunderenveld West en Oost blijven behouden ondanks onze bezwaren. Er wordt verwezen naar het VSGB om nabijgelegen natuur te vrijwaren. De bundeling van lokale en regionale bedrijventerreinen op dezelfde lokaties is natuurlijk wel een goede zaak. In dit verband blijft Natuurpunt het geplande station aan de Ninoofsesteenweg in Schepdaal in vraag stellen. Een extra-stopplaats vertraagt het spoorverkeer, dan men met het GENproject precies wil versnellen en is strijdig met het inbreidingsprincipe. De ontwikkeling van een lokale bedrijvenzone ligt in de lijn der verwachtingen. De Gecoro geeft als tegenargumenten dat bedrijven, gelegen in de open ruimte, naar deze zone geherlocaliseerd kunnen worden en dat er geen intenties zijn om hier een wooncluster te ontwikkelen. Zoals eerder aangegeven is het nu wachten op het gewestelijk RUP voor het VSGB, dat een flink deel van onze gemeente omvat. Via dit RUP zal het Vlaams Gewest in feite zijn eigen visie op de Groene Rand opleggen aan de gemeenten. Hopelijk komen onze natuurgebieden en hun onderlinge Vlaanderen werkt aan AGNAS Volgens het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen primeren landbouw, natuur en bos in het buitengebied. Ruimtelijke afbakeningsprocessen hebben tot doel de concrete taakstellingen inzake agrarisch ( ha) en groengebied ( ha natuur, ha bos, ha overig groen) op het terrein effectief te realiseren. Na een eerste afbakeningsronde ( ) die onder meer resulteerde in de herbevesting van een groot aantal agrarische gebieden (HAG s), besloot de Vlaamse Regering onlangs tot de versnelling van de tweede fase van de Afbakening Gewenste Natuurlijke en Agrarische Structuur (AGNAS). Het doel is om verder te werken a rato van 1 ha extra natuur- of bosgebied per 6 ha herbevestigd landbouwgebied. Voor het werkingsjaar 2010 werd tevens een lijst van 19 prioritaire RUP s opgesteld, goed voor in totaal ha vastgelegd natuur- of bosgebied. Via een nieuw coördinatieplatform en thematische werkgroepen, is de Dienst Beleid van Natuurpunt hierbij betrokken. Ondanks de goede voornemens uit het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen versterking van het buitengebied, bundeling van economische activiteiten,... neemt de verstedelijkingsdruk alsmaar toe. Uit cijfers van de Federale Dienst Statistiek blijkt dat er in Vlaanderen nog slechts een handvol echte plattelandsgemeenten overblijven. Gemeenten in het buitengebied zijn vaak zelf vragende partij om extra bouw- of industrieterreinen aan te leggen, om zo meer belastingsinkomsten te genereren. Lokale besturen die toch bewust kiezen voor een beleid dat streeft naar het behoud en versterking van de open ruimte, worden daar niet voor beloond. Mede om dit te voorkomen ijvert de Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten voor een Vlaams plattelandfonds. Kaart verstedelijking volgens Oeso-normen Bron: Federale Dienst Statistiek

Welkom op onze activiteiten

Welkom op onze activiteiten - NIEUWSBRIEF APRIL 2015 - Welkom op onze activiteiten Vrijdag 17 april 2015 om 14.00 uur Geocachetocht Wil je op zoek naar schatten in de natuur? Kom dan zeker naar onze geocachezoektocht. Rond de Katershoeve

Nadere informatie

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT vzw Een onafhankelijke organisatie gedragen door vrijwilligers grootste natuurbeschermingsorganisate in Vlaanderen eind 2001 opgericht

Nadere informatie

1. Geheimen. 2. Zwammen

1. Geheimen. 2. Zwammen 1. Geheimen 'Geen plant en geen dier' Een paddestoel is zeker geen dier, maar een plant is het ook niet. Ze hebben geen groene bladeren om zonlicht op te vangen. Bovendien groeien paddestoelen in het donker.

Nadere informatie

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje?

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje? Bos- en natuurquiz 1. Hoeveel procent van de oppervlakte van Vlaanderen is bos? a. 10% b. 30% c. 50% d. 80% 2. Er bestaan verschillende soorten spechten: de zwarte specht, de groene specht, de grote bonte

Nadere informatie

Auditieve oefeningen thema het bos

Auditieve oefeningen thema het bos Auditieve oefeningen thema het bos Boek van de week: 1; In het bos 2; 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat er op de voorkant Hoe zou het boek heten Waarom denk je dat?

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Bermenplan Assen. Definitief

Bermenplan Assen. Definitief Definitief Opdrachtgever: Opdrachtgever: Gemeente Assen Gemeente Mevrouw Assen ing. M. van Lommel Mevrouw M. Postbus van Lommel 30018 Noordersingel 940033 RA Assen 9401 JW T Assen 0592-366911 F 0592-366595

Nadere informatie

- NIEUWSBRIEF JANUARI 2016 - Welkom op onze activiteiten

- NIEUWSBRIEF JANUARI 2016 - Welkom op onze activiteiten - NIEUWSBRIEF JANUARI 2016 - Welkom op onze activiteiten Nieuwe Resterheidegidsen gezocht. Natuurpunt Hechtel-Eksel organiseert in maart 2016 een nieuwe opleiding voor Resterheidegidsen. Resterheide? Het

Nadere informatie

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon

De landbouwer als landschapsbouwer. 4. De landbouwer als landschapsbouwer ICT-opdracht ehorizon 4. De landbouwer als ICT-opdracht ehorizon Bedrijf: Steven Vanhecke - Oude Burkelslag 10-9990 Maldegem 4.1 Richtlijnen voor de begeleidende leerkracht Een belangrijk doel in de derde graad van het secundair

Nadere informatie

CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI

CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI De rit van Carrabella naar Manatee Springs State Park is erg mooi. Veel naaldbossen, grotendeels nieuw

Nadere informatie

Algemene vergadering 2013

Algemene vergadering 2013 Algemene vergadering 2013 Terugblik 2012/Vooruitblik 2013 Rekeningen en begroting Bestuursmandaten Aperitiefconcert Drink Werkingsvelden Natuurbeheer Natuurstudie Natuureducatie & -beleving Verenigingsleven

Nadere informatie

over vogels rondom school. Kijk op www.vogelweekend.be/scholen voor alle werkbladen en informatie over de Vogelweek voor Scholen.

over vogels rondom school. Kijk op www.vogelweekend.be/scholen voor alle werkbladen en informatie over de Vogelweek voor Scholen. VOGELWEEK VOOR SCHOLEN: VOOR DE LEERKRACHT Bouw een voederplank Klus je mee? Natuurpunt organiseert de Grote Vogelweek voor Scholen. Leer de vogels rondom je school kennen, tel hoeveel er zijn en doe mee

Nadere informatie

Cadeautjes van de natuur

Cadeautjes van de natuur Cadeautjes van de natuur Een gedicht dat zegt dat ieder mens bijzondere talenten heeft. Ieder mens is uniek en bijzonder. En mag er zijn! Praat met de kinderen over hun talenten. Wat vinden ze leuk om

Nadere informatie

Bundel 1 van veldoefeningen en cases

Bundel 1 van veldoefeningen en cases Bundel 1 van veldoefeningen en cases De cases en veldoefeningen bestaan uit 3 delen: Deel 1 de veldoefeningen waarvan de locaties voorkomen in het natuurgebied Den Battelaer te Mechelen. Deel 2 een case

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN 3 8 6 10 ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is...... een vaste plant met een houten stam en een kruin, alleen noemen de onderdelen anders dan bij een plant. Delen van de boom Laat de kinderen

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei groepen 3-5 1. Een ei hoort erbij Veel dieren leggen eieren: vogels en vissen. Maar ook insecten leggen kleine eitjes. Uit dat eitje komt een klein diertje. Dat

Nadere informatie

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL I N T E R I E U R W Wonen op de Windrichtingen IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL Tekst: ANNEMIE WILLEMSE Foto s: JAN VERLINDE 22 TIJDLOOS TIJDLOOS 23 Na een zoektocht naar de ideale bouwgrond, gingen

Nadere informatie

Een leefgebied voor de rugstreeppad

Een leefgebied voor de rugstreeppad Een leefgebied voor de rugstreeppad Landschapsbeheer Flevoland 1 De rugstreeppad in de Noordoostpolder Op zwoele avonden klinkt in het Noordoostpolder vanuit poelen en sloten de luidruchtige roep van de

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Voorbereiding post 5 Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: Iedere vogel zijn eigen plekje, voor groep 4 t/m 8. Inhoud:

Nadere informatie

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden Het sprookje van Wonen op het mooiste plekje van Uden park maashorst parkmaashorst.nl P ark M aashorst 1 Uden Noord, grenzend aan Maashorst, is het ideale gebied voor een bijzondere ontwikkeling. Op de

Nadere informatie

Bermbeheerplan voor een ecologisch waardevolle berm langs te Elingen

Bermbeheerplan voor een ecologisch waardevolle berm langs te Elingen Bermbeheerplan voor een ecologisch waardevolle berm langs te Elingen 1. Inleiding In het dichtbebouwde Vlaanderen zijn bermen overal te vinden. Meestal vervullen ze een vrij belangrijke ecologische rol,

Nadere informatie

Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving

Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving Doelgroep: Groep 6,7 en 8 Leerstofgebied: Natuur en techniek Werkvorm: Buiten in groepjes van 3 leerlingen Duur: 45 minuten buiten + 30 minuten nabespreken in

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

Werkblad Natuurlijk water in de Kwebben

Werkblad Natuurlijk water in de Kwebben Werkblad Natuurlijk water in de Kwebben Droppie in de Kwebben Hallo allemaal! Wat fijn dat jullie straks naar de Kwebben in Vught gaan! Mijn naam is Droppie en ik weet alles over water. Wist je dat water

Nadere informatie

Donderdag 7 april 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Voorstelling project De Boom In

Donderdag 7 april 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Voorstelling project De Boom In Donderdag 7 april 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Voorstelling project De Boom In Basisschool t Lessenaartje in Essene Geachte mevrouw Buelens (Tetra

Nadere informatie

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk 4 e jaargang 2014 editie gierzwaluw 1 Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk Gierzwaluwwerkgroep Oisterwijk een samenwerkingsverband tussen vogelwerkgroep IVN Oisterwijk en vogelwerkgroep Midden-Brabant.

Nadere informatie

Graszoden die niet onmiddellijk gelegd kunnen worden, rolt u uit op een stuk plastic. Geef ze dagelijks water.

Graszoden die niet onmiddellijk gelegd kunnen worden, rolt u uit op een stuk plastic. Geef ze dagelijks water. Graszoden leggen Graszoden leggen Het voordeel van graszoden boven graszaad is dat het effect direct zichtbaar is. Maar ook graszoden moeten eerst aanslaan voor ze kunnen worden betreden en moeten vochtig

Nadere informatie

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Groepjes Duur: ± 30 minuten Doel van de opdracht: Leerlingen leren wat het favoriete voedsel

Nadere informatie

Oh kom er eens kijken,

Oh kom er eens kijken, Oh kom er eens kijken, De schapen staan er weer lekker droog bij. 3 December s middags is het zover. We hebben regen en natte sneeuw en het modderniveau stijgt met de minuut. Elke keer als we langskomen

Nadere informatie

Handleiding Nestkastcontroles Eikelmuis

Handleiding Nestkastcontroles Eikelmuis Handleiding Nestkastcontroles Eikelmuis - Nestkasten controleren is een spannende belevenis. Je weet immers nooit wat voor dieren je gaat aantreffen. Ook de bewoners zelf schrikken zich een hoedje als

Nadere informatie

BOEREN BOUWEN AAN HET LANDSCHAP Streven naar kwaliteitsvol agrarisch landschap

BOEREN BOUWEN AAN HET LANDSCHAP Streven naar kwaliteitsvol agrarisch landschap Samenwerking Voor Agrarisch Landschap context beheer van oeverzones constructie van de maaier SVAL en doelstellingen Project naar aangepast oeverbeheer ideeën en participatie Vande Ryse Luc Samenwerken

Nadere informatie

Auditieve oefeningen herfst. Hakken en plakken

Auditieve oefeningen herfst. Hakken en plakken Auditieve oefeningen herfst Hakken en plakken (hak de woorden in stukken, laat de kinderen het hele woord zeggen) eek-hoorn vlie-gen-zwam ka-stan-jes pad-den-stoel ka-bou-ter beu-ken-noot e-gel spin-nen

Nadere informatie

Bijen zijn geen bijzaak. Tips en weetjes voor een bijenvriendelijke omgeving

Bijen zijn geen bijzaak. Tips en weetjes voor een bijenvriendelijke omgeving Bijen zijn geen bijzaak Tips en weetjes voor een bijenvriendelijke omgeving De bijen hebben het vandaag bijzonder moeilijk. In Vlaanderen verdween de voorbije jaren haast 40 procent van de bijenkolonies.

Nadere informatie

Scouts instructie: hakken Hoe je veilig je houtvoorraad aan kan leggen

Scouts instructie: hakken Hoe je veilig je houtvoorraad aan kan leggen Scouts instructie: hakken Hoe je veilig je houtvoorraad aan kan leggen Als je een kampvuur of een kookvuur gaat maken, zal het je zelden gebeuren dat al je hout precies de goede afmetingen heeft. Je hebt

Nadere informatie

Groen Duffel informeert.

Groen Duffel informeert. Groen Duffel informeert. Beste leden en sympathisanten, Graag brengen we jullie op de hoogte van nieuws uit (Groen-)Duffel. In dit nummer: * Verkiezingen zondag 25 mei * Zin in een (gegidst) bezoek aan

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

Opa Vogel in het land van de neushoorns

Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel, hebben jullie echt neushoorns gezien? Jazeker! Een heleboel zelfs, en nog héél veel andere dieren. En opa heeft veel foto s gemaakt, dus kijk maar gauw

Nadere informatie

De vier seizoenen in de boomgaard

De vier seizoenen in de boomgaard Verantwoordelijke uitgever: Ann Cloet - Tel 056.860.150 De vier seizoenen in de boomgaard Draaiboek de animatie rond «Boomgaard» Voornaam:... Realisatie : CRIE Moeskroen en (Stad Moeskroen) Editie Jaar

Nadere informatie

klimaatstad herfst Paddenstoelen klimaatstad

klimaatstad herfst Paddenstoelen klimaatstad herfst Paddenstoelen Schrijf hier je naam... Stad Gent Milieudienst Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen 2014 Driepikkelstraat 32 9030 Mariakerke ( 09 226 15 01 7 bourgoyen.educatie@gent.be geen gezwam...

Nadere informatie

gericht aan PROCORO Koningin Elisabethlei 22 2018 Antwerpen

gericht aan PROCORO Koningin Elisabethlei 22 2018 Antwerpen Dit bezwaarschrift telt 26 pagina s Bezwaarschrift 07 april 2011 gericht aan PROCORO Koningin Elisabethlei 22 2018 Antwerpen Aangaande het openbaar onderzoek Provinciaal Ruimtelijk Uitvoeringsplan PRUP

Nadere informatie

klimaatstad herfst Spinnen

klimaatstad herfst Spinnen herfst Spinnen 2 Schrijf hier je naam...................................................... Stad Gent Milieudienst Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen 2014 Driepikkelstraat 32 9030 Mariakerke ( 09 226

Nadere informatie

Veldbezoeken Het gebied is op 16 juli 2014 bezocht door Menno Reemer (EIS) samen met Hendrik Baas (gemeente Zoetermeer).

Veldbezoeken Het gebied is op 16 juli 2014 bezocht door Menno Reemer (EIS) samen met Hendrik Baas (gemeente Zoetermeer). Bijenvraagbaak casus 1: Zoetermeer Westerpark Menno Reemer (EIS Kenniscentrum Insecten) & Robbert Snep (Alterra) 6 oktober 2014 Vraagsteller: Hendrik Baas (Gemeente Zoetermeer) Gebied: Zoetermeer, Westerpark,

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkids 1

Lesbrief Vlinderkids 1 Vlinderkids 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 30 minuten Tweetallen Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal vlindersoorten

Nadere informatie

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 6+ 10 + Wanneer is een bos een bos? Een paar bomen samen vormen pas een bos als ze een oppervlakte van 1/2 hectare beslaan. Je zou dit kunnen vergelijken met een voetbalvel

Nadere informatie

WERKPROTOCOLLEN VOOR WERKZAAMHEDEN IN HET KADER VAN BESTENDIG BEHEER EN ONDERHOUD.

WERKPROTOCOLLEN VOOR WERKZAAMHEDEN IN HET KADER VAN BESTENDIG BEHEER EN ONDERHOUD. WERKPROTOCOLLEN VOOR WERKZAAMHEDEN IN HET KADER VAN BESTENDIG BEHEER EN ONDERHOUD. In onderstaande werkprotocollen geeft de tabel aan waneer de werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd. In de tabel wordt

Nadere informatie

Spinnen. Tijdstip: augustus, september, oktober en november. Als het gedauwd heeft kun je s morgens goed de spinnenwebben zien.

Spinnen. Tijdstip: augustus, september, oktober en november. Als het gedauwd heeft kun je s morgens goed de spinnenwebben zien. KB7 Tijdsinvestering: 45 minuten Spinnen Tijdstip: augustus, september, oktober en november. Als het gedauwd heeft kun je s morgens goed de spinnenwebben zien. 1. Inleiding Renspin, wolfspin, buisspin,

Nadere informatie

Ontdekkingstocht voor gezinnen

Ontdekkingstocht voor gezinnen Rivierenhof Ontdekkingstocht voor gezinnen Tjakkie de specht ontdekt de herfst INLEIDING TJAKKIE HERFST Tjakkie de specht voor gezinnen is een ontdekkingstocht met een bewegwijzerde route doorheen het

Nadere informatie

Maak je schoolplein vogelvriendelijk

Maak je schoolplein vogelvriendelijk Maak je schoolplein vogelvriendelijk Leerlijn: kinderen leren vanuit het perspectief van vogels nadenken over hun omgeving. Wat hebben vogels nodig om te overleven? Schuilmogelijkheden, nestmogelijkheid,

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6 Naam:_ KIKKERS _ De kikker is een amfibie. Er zijn veel soorten kikkers op de wereld. In Nederland zie je de bruine en de groene kikker het meest. De groene kikkers zijn graag veel in het water, de bruine

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

INSECTEN. werkboekje

INSECTEN. werkboekje INSECTEN werkboekje 20 maart 2009 Dag lieve kleine vlinder Waar vlieg je toch naartoe? Breng jij misschien de eitjes weg, ben jij nu al moe? Jouw eitjes worden rupsjes. die groeien heel erg vlug. ook krijgen

Nadere informatie

WELKOM BIJ JNM. JNM kent drie leeftijdsgroepen: Piepers: van 7 tot 12 jaar Ini s: van 13 tot 15 jaar Gewone leden: van 16 tot 26 jaar

WELKOM BIJ JNM. JNM kent drie leeftijdsgroepen: Piepers: van 7 tot 12 jaar Ini s: van 13 tot 15 jaar Gewone leden: van 16 tot 26 jaar WELKOM BIJ JNM JNM is een jeugdbeweging voor iedereen van 7 tot 26 jaar die zich goed voelt in de natuur en zijn schouders niet ophaalt voor het milieu. JNM staat voor Jeugdbond voor Natuur en Milieu.

Nadere informatie

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander.

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. Waterlanders : op weg met Sam de salamander Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. 1 De kamsalamander... Hallo, Ik ben Sam, de salamander met

Nadere informatie

Inleiding. En het coolste van al... Bekijk het als een spel met een eigen wil, een spel dat je gratis en voor niks mag gebruiken.

Inleiding. En het coolste van al... Bekijk het als een spel met een eigen wil, een spel dat je gratis en voor niks mag gebruiken. Inleiding K AT O Voor onusr is natu ste het vet ooi t! speelgoed Stel je voor: je staat in de speelgoed winkel. Natuurlijk wil je graag alles. Maar uiteraard kan dat niet. En geef toe, verwende kinderen

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Opening Speelbos Roeselare

Zondag 22 mei 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Opening Speelbos Roeselare Zondag 22 mei 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Opening Speelbos Roeselare Geachte gedeputeerde Decorte, Geachte burgemeester Martens, schepenen, mandatarissen,

Nadere informatie

Motivatienota Onteigeningsplan. Recreatiezone Melsbroek

Motivatienota Onteigeningsplan. Recreatiezone Melsbroek Motivatienota Onteigeningsplan Recreatiezone Melsbroek 1. LIGGING PLANGEBIED De gemeente Steenokkerzeel is gelegen in Vlaams-Brabant, ten noord-oosten van Brussel, tussen de gemeenten Machelen, Zaventem,

Nadere informatie

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Doelgroep: Groep 6 t/m 8 Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Groepjes Duur: ± 30 minuten Doel van de opdracht: Leerlingen leren wat het favoriete voedsel

Nadere informatie

Germa de Vos. Kletsboek. Een vrolijk voorleesboek

Germa de Vos. Kletsboek. Een vrolijk voorleesboek Germa de Vos Kletsboek Een vrolijk voorleesboek 1 Het huis van de tien kinderen 1., daar kun je haast niet lopen. Overal zitten kleintjes hun vetertjes te knopen. 2., daar is het altijd feest, omdat er

Nadere informatie

De kleine beestjesclub

De kleine beestjesclub Thema: mini Biologie Dieren Insecten en spinnen Moeilijkheid: * Tijdsduur: ** Juf Nelly De kleine beestjesclub Doel: Na deze opdracht weet je meer over verschillende insecten Uitleg opdracht Je luistert

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Totaal materialen heide Materialen per groepje 1A Sporen van grazers 3 Witte bakken 3 Pincetten Zoekkaart bos- en heideplanten 1B Dennen trekken Handschoenen voor elk kind Zoekkaart bos- en heideplanten

Nadere informatie

Hoofdlijnen Natuurrapport 2007

Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Hoofdlijnen Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen Duurzaam gebruik Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen Duurzaam gebruik Toestand plant-

Nadere informatie

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst Rivierenhof Handleiding Opgesteld door de domeinwachters >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst INLEIDING Het zelf -doe pakket bestaat uit een bewegwijzerde

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

bosplantsoen Dunnen van

bosplantsoen Dunnen van De gemeente Ede streeft naar een natuurlijk beheer van het openbaar groen. Deze manier van beheren is vooral geschikt voor de grotere groenobjecten, bijvoorbeeld bosplantsoen. Bij het juiste beheer kan

Nadere informatie

Tuingeluk!

Tuingeluk! Tuingeluk! http://www.mijntuingeheim.nl Tuingeluk in iedere tuin Beste Tuinliefhebber, Wat is tuingeluk: Een tuin waar je blij van word, een tuin waar je graag bent en een tuin waar je met beperkt onderhoud

Nadere informatie

Bever. Laatste bever in Nederland. Over de bever

Bever. Laatste bever in Nederland. Over de bever Bever Laatste bever in Nederland Om te beginnen vertel ik jullie een verhaal over de laatste bever in Nederland! We gaan een eind in de geschiedenis terug, naar het jaar 1825. Een visser voer op de IJssel

Nadere informatie

Een enthousiaste bedrijfsvoering

Een enthousiaste bedrijfsvoering Maatwerk voor akkervogels EEN INTEGRAAL VERHAAL Vandaag zijn er veel minder akkervogels dan vroeger. Daarom gaan we samen aan de slag. Iedereen draagt zijn steentje bij: landbouwers, jagers, de Vlaamse

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie

Uit het uilenproject, ANV Noorderpark 2009/2010: ------ zelf een nestkast bouwen ----- Bouwtekeningen en instructies nestkasten

Uit het uilenproject, ANV Noorderpark 2009/2010: ------ zelf een nestkast bouwen ----- Bouwtekeningen en instructies nestkasten 1 Uit het uilenproject, ANV Noorderpark 2009/2010: ------ zelf een nestkast bouwen ----- Bouwtekeningen en instructies nestkasten Alle nestkasten kunnen van massief hout worden gemaakt, dit ademt beter

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

Leefgebieden in de duinen. Les met werkblad - biologie

Leefgebieden in de duinen. Les met werkblad - biologie Groep 5 t/m 8 Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen weten na de les dat leefomstandigheden op kleine stukjes van een gebied sterk kunnen verschillen. Leerlingen kunnen noemen dat er door hoogteverschillen

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Boek van de week: 1; Rupsje Nooitgenoeg 2; Eentje Geentje het lieveheersbeestje 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat

Nadere informatie

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Tijdens deze buitenopdracht komen jullie verschillende insecten tegen. Ook vind je andere kleine beestjes, die geen insecten zijn. De route is met een

Nadere informatie

Dinsdag 26 november 2013

Dinsdag 26 november 2013 Dinsdag 26 november 2013 Al geruime tijd was er, wat mij betreft, enige onduidelijkheid over de juiste benaming van de naast De Wiershoeck gelegen tuinen. Ik wist niet beter dan dat het de Schoolwerktuin

Nadere informatie

Dagvlinders vouwen in rust hun vleugels verticaal, recht boven hun lijf samen (met één uitzondering: de dikkopjes).

Dagvlinders vouwen in rust hun vleugels verticaal, recht boven hun lijf samen (met één uitzondering: de dikkopjes). 1 Vlinders herkennen Er zijn veel meer nachtvlinders dan dagvlinders; in Nederland leven 53 soorten dagvlinders en zo n 2000 soorten nachtvlinders. Nachtvlinders zie je echter veel minder omdat veel soorten

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

Jaarverslag Zoogdierenonderzoek Hobokense Polder

Jaarverslag Zoogdierenonderzoek Hobokense Polder Jaarverslag 2015 - Zoogdierenonderzoek Hobokense Polder Ondertussen ben ik erin geslaagd om alle opnames van 2015 te verwerken. Ja, het was niet altijd even evident dit jaar. We hadden immers het aantal

Nadere informatie

Biodiversiteit in 2010

Biodiversiteit in 2010 Biodiversiteit in 2010 Wim Veraghtert Natuurpunt Educatie Graatakker 11 2300 Turnhout Wat is biodiversiteit? Jeugd, Sport en Brussel 2 Wat is biodiversiteit? Jeugd, Sport en Brussel 3 Genetische variatie

Nadere informatie

Overzicht gemeentelijke commissie voor ruimtelijke ordening - GECORO

Overzicht gemeentelijke commissie voor ruimtelijke ordening - GECORO Overzicht gemeentelijke commissie voor ruimtelijke ordening - GECORO Door de invoering van het decreet ruimtelijke ordening moeten alle gemeenten een adviescommissie voor ruimtelijke ordening oprichten.

Nadere informatie

Limburgs Landschap. natuurboekje van

Limburgs Landschap. natuurboekje van Limburgs Landschap natuurboekje van lente 2012 Hoi! Salamanders zien eruit als dino s in het klein. Het zijn prehistorische beestjes die al miljoenen en miljoenen jaren op onze aardbol wonen. Ze waren

Nadere informatie

Groen in Gent. voor elk wat wilds

Groen in Gent. voor elk wat wilds Groen in Gent voor elk wat wilds Groen in Gent - voor elk wat wilds Wat is het groenstructuurplan? Wat staat er in? Wat kan jij doen? Wat pakken we eerst aan? Wat is het groenstructuurplan? Je kan verschillende

Nadere informatie

De grond waarop wij wonen.

De grond waarop wij wonen. De grond waarop wij wonen. GROEP 7/8 Doel: Planten horen bij de grond waarop wij wonen. Dit onderdeel gaat over het onderzoekend verkennen van de vegetatie in de omgeving van de kinderen van de bovenbouw.

Nadere informatie

Van eitje tot vlinder

Van eitje tot vlinder Werkblad Van eitje tot vlinder Wat is de goede volgorde van de plaatjes? Begin bij plaatje : de vlinder legt eieren. Schrijf de letter a in hokje. Welk plaatje is de volgende? Zet de letter ervan in hokje

Nadere informatie

Aan de Wijmeneir te Impe, deelgemeente van het Oost-Vlaamse Lede.

Aan de Wijmeneir te Impe, deelgemeente van het Oost-Vlaamse Lede. Vanuit de Wijmenier kan je tal van prachtige wandelingen maken. Eén ervan beschrijven we in onderstaande tekst Wandelpad : Beschermde landschappen langs de Molenbeken Praktische gegevens LENGTE: 15 km

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Op dinsdag heb ik maar weinig foto s gemaakt. Ik, of beter gezegd mijn camera, werd tijdelijk ingehuurd

Nadere informatie

Zwarte weduwe. Inleiding. Woonplaats. Het vrouwtje; giftig gevaar!

Zwarte weduwe. Inleiding. Woonplaats. Het vrouwtje; giftig gevaar! Zwarte weduwe Inleiding De zwarte weduwe behoort tot de spinnenfamilie. Deze kleine spin dankt haar naam aan het vrouwtje. Na het paren valt ze dikwijls het mannetje aan en doodt hem. Toen ik dit las was

Nadere informatie

Algemeen. Voorwoord

Algemeen. Voorwoord Voorwoord Het voorjaar is het begin van al het nieuwe leven: De bomen lopen weer uit, de vogels beginnen met het maken van hun nesten, de egels ontwaken uit hun winterslaap en de eerste bolgewassen staan

Nadere informatie

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Mijn tuin Meditaties voor kinderen Janni Meedendorp 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Na een intensieve yogales vindt Noah het heerlijk om op zijn matje te liggen. De spieren in zijn lichaam ontspannen zich,

Nadere informatie

De verschillen tussen de onderhoudsniveaus basis en accent zijn aangegeven in de tekst door middel van een onderstreping.

De verschillen tussen de onderhoudsniveaus basis en accent zijn aangegeven in de tekst door middel van een onderstreping. BIJLAGE A. BEELDBOEK GROEN KERNEN In de wijken krijgt de openbare ruimte een gemiddelde kwaliteit. Dit onderhoudsniveau noemen we basis. In de wijken dragen inwoners vervolgens zelf bij aan het beheer

Nadere informatie

Betreft: Aanvullende informative quickscan Flora & Fauna Locatie: Wijbosscheweg 107, Schijndel Kenmerk: Tm2011.099QFF BRF Datum: 19 11 2012

Betreft: Aanvullende informative quickscan Flora & Fauna Locatie: Wijbosscheweg 107, Schijndel Kenmerk: Tm2011.099QFF BRF Datum: 19 11 2012 Betreft: Aanvullende informative quickscan Flora & Fauna Locatie: Wijbosscheweg 107, Schijndel Kenmerk: Tm2011.099QFF BRF Datum: 19 11 2012 Built By Brekel T.a.v. Dhr. G. van den Brekel Sweelinckplein

Nadere informatie

Informatie reader. Over bomen

Informatie reader. Over bomen Informatie reader Over bomen Bron: een selectie uit folders van de bomenstichting Hoe groeit een boom? blz. 1 t/m 4 Bomen en mensen blz. 5 t/m 7 Bomen en feesten blz. 8 t/m 10 Bomen en medicijnen blz.

Nadere informatie

Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode

Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode Natuurwaardenkaart Voor het inventariseren van de natuurwaarden van Heemstede zijn in het rapport Natuurwaardenkaart van Heemstede Waardering van

Nadere informatie

Provinciaal Ruimtelijk Uitvoeringsplan AFBAKENING VAN HET STRUCTUURONDERSTEUNEND KLEINSTEDELIJK GEBIED KNOKKE-HEIST

Provinciaal Ruimtelijk Uitvoeringsplan AFBAKENING VAN HET STRUCTUURONDERSTEUNEND KLEINSTEDELIJK GEBIED KNOKKE-HEIST Provinciaal Ruimtelijk Uitvoeringsplan AFBAKENING VAN HET STRUCTUURONDERSTEUNEND KLEINSTEDELIJK GEBIED KNOKKE-HEIST DEFINITIEVE VASTSTELLING SEPTEMBER 2011 STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN Inhoudstafel

Nadere informatie

Dit boekje is van: Paddenstoelenpracticum

Dit boekje is van: Paddenstoelenpracticum Dit boekje is van: Paddenstoelenpracticum Doorsnede van een paddenstoel 2 3 Tafel 1. Champignons bekijken en tekenen 1. De steel van de champignon is ---------------------- cm lang 2. De steel is ------------------

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 18 februari 2014. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 18 februari 2014. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 18 februari 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was afgelopen dinsdag beslist niet koud, de wind was ook niet echt hinderlijk, maar de zon liet helaas verstek

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is... Een boom is een plant, alleen noemen de onderdelen anders. Een boom is namelijk een vaste plant met een houten stam en een kruin. Delen van de boom Laat

Nadere informatie

Handleiding bouw barrière voor amfibieën

Handleiding bouw barrière voor amfibieën Handleiding bouw barrière voor amfibieën Natuurpunt Hyla-werkgroep regio Beneden-Nete Colofon : Deze brochure is een uitgave van Natuurpunt Hyla-werkgroep regio Beneden-Nete Coördinatie, en eindredactie

Nadere informatie

Paddestoelen plukken

Paddestoelen plukken Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Herfst Paddestoelen plukken De herfst komt eraan. Nu is het de tijd van de paddestoelen. Eigenlijk kan je ze het hele jaar door vinden.

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie