Ziekten en plagen: houtrot

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ziekten en plagen: houtrot"

Transcriptie

1 Ziekten en plagen: houtrot Wat gaan we zien? Afgrendeling in bomen (CODIT) Wat is houtrot + verschillende types rot Belangrijkste houtrotschimmels 1

2 Afgrendeling in bomen Bomen zijn niet mobiel, maar ook niet weerloos, ze hebben passieve en actieve verdedigingssystemen tegen aantastingen Voorbeelden? Afgrendeling in bomen Passieve verdediging (niet gestuurd door de boom): schors vorming van verduurzaamd kernhout oxidatieprocessen bij de intrede van lucht (bv. bij verwonding) Actieve verdediging harsen bij naaldbomen slecht smakende stoffen in blad afgrendeling van wonden (CODIT) 2

3 Afgrendeling in bomen Bomen genezen niet als mensen, ze maken geen nieuw weefsel aan op dezelfde plaats als de verwonding Bomen isoleren aangetast weefsel van het gezonde weefsel zoveel mogelijk reservestoffen worden gerecupereerd eventueel wordt een verhoogde duurzaamheid opgebouwd (thyllen, fungicide of fungistatische stoffen) het aangetaste weefsel wordt opgesloten in een hokje en opgegeven Dit actieve verdedigingssysteem heet afgrendeling en is weergegeven in het CODIT-model, ontwikkeld door Alex Shigo (Compartmentalisation of Decay/Damage in Trees) Afgrendeling in bomen Afgrendeling gebeurt alleen in het levende hout spinthout CODIT: 3 reactiezones en 1 barrièrezone Dynamisch systeem, dus een continue strijd Goede werking van het afgrendelingssysteem is afhankelijk van: de ernst van de schade (oppervlakkig/tot in kernhout) het moment van de schade de boomsoort (sterke/zwakke afgrendelaar; veel/weinig spinthout) het type en de agressiviteit van de aantaster 3

4 Afgrendeling in bomen Afgrendeling in bomen 4

5 Afgrendeling in bomen Afgrendeling in bomen 5

6 Afgrendeling in bomen Houtrot Houtrotschimmels zorgen ervoor dat de houtstructuur verloren gaat Uit welke bestanddelen is hout opgebouwd? % cellulose % hemicellulose % lignine 6

7 Houtrot Cellulose: strengen van glucose-moleculen Hemicellulose: Lignine stijf, maar niet bestand tegen trekkrachten (hemi-)cellulose lange strengen, bestand tegen trekkrachten Houtrot Cellulose: strengen van tienduizenden glucose-moleculen Hemicellulose: strengen van enkele duizenden suikermoleculen, maar niet enkel glucose 7

8 Houtrot Lignine (of houtstof): complexe macromolecule met wisselende samenstelling Lignine is bruin, amorf en stijf Houtrot Cellulose is wit, kristallijn en sterk bestand tegen trekkrachten (Hemicellulose is amorf en niet zo sterk) In een vereenvoudigde voorstelling bestaat hout uit langgerekte cellulosestrengen, ingebed in een matrix van lignine 8

9 Houtrot In deze vereenvoudigde voorstelling is hout te vergelijken met gewapend beton Cellulose zorgt voor de treksterkte (bewapening), lignine voor de druksterkte (beton) Houtrot Afhankelijk van welke componenten uit het hout weggerot wordt, krijg je een ander type rot met andere gevolgen en reacties in de boom Wat zijn de gevolgen voor het hout als de lignine afgebroken wordt? Wat zijn de gevolgen voor het hout als de cellulose afgebroken wordt? 9

10 Witrot Selectieve lignineafbraak ( klassiek witrot ) lignine wordt sneller afgebroken dan de andere componenten (vooral in de secundaire wand) treksterkte blijft nagenoeg intact, maar druksterkte gaat volledig verloren hout krijgt een weke, vezelige structuur en meestal een bleke kleur in de latere stadia wordt ook de cellulose afgebroken Witrot Simultaanrot alle houtcomponenten in de omgeving van de myceliumstrengen worden ongeveer even snel afgebroken hout krijgt een brosse structuur (cellulose wordt ook afgebroken), de kleur is variabel 10

11 Witrot Witrot is hoofdzakelijk geassocieerd met loofbomen De relatieve afbraak van lignine en cellulose kan sterk verschillen, afhankelijk van de schimmel, de boomsoort en de omstandigheden in het hout Sommige schimmels kunnen naargelang de omstandigheden switchen tussen verschillende de types witrot (of zelfs zachtrot) Bruinrot Bij bruinrot wordt de cellulose afgebroken en blijft lignine achter Enstig aangetast hout breekt kubusvormig kubiekrot Uiteindelijk kun je het rotte hout tot poeder wrijven Het hout behoud enige starheid en druksterkte, maar verliest zeer snel zijn buigsterkte Hoofdzakelijk geassocieerd met coniferen 11

12 Bruinrot Zachtrot Vroeger hoofdzakelijk geassocieerd met oppervlakkige rot van houten structuren (telefoonpalen, etc.) door ascomyceten, maar komt ook voor bij levende bomen én door basidiomyceten Eerst wordt cellulose wordt afgebroken, nadien ook lignine Uiteindelijk ziet het rotte hout er keramisch uit: hard maar zeer bros 12

13 Reuzenzwam (p 285) Meripilus giganteus Grote, elkaar overlappende hoeden Op de stamvoet en op de grond rond de boom Verse vruchtlichamen van late zomer tot vroege herfst, maar nog lang rottend aanwezig Omvangrijke wortelrot witrot (soms ook zachtrot) Vooral bij oude, verzwakte beuken Reuzenzwam (p 285) 13

14 Reuzenzwam (p 285) Armillaria mellea Echte honingzwam (p 247) Dichte bundels van geelbruine paddestoelen, variabele hoed, slanke steel heeft een opvallende dikke en wollige manchet Rondom en op de stamvoet (tot op enkele meters hoog) Herfst tot eerste vorst Omvangrijke witrot (soms zachtrot) in de wortels en stamvoet, kan ook het cambium aanvallen Typische rhizomorfen Kan ook saprofytisch leven 14

15 Echte honingzwam (p 247) Echte honingzwam (p 247) 15

16 Sombere honingzwam Armillaria ostoyae Lijkt op echte honingzwam, maar heeft schubben op de hoed en de steel Schubbige bundelzwam (p 295) Pholliota squarrosa Lijkt wat op sombere honingzwam, maar met duidelijkere schubben en een meer vliezige manchet In bundels op de stamvoet van oude bomen Wondparasiet op beschadigde wortels Aanwezig in de herfst Witrot in wortels en stamvoet 16

17 Schubbige bundelzwam (p 295) Schubbige bundelzwam (p 295) 17

18 Korsthoutskoolzwam (p 281) Kretzschmaria deusta (Ustulina deusta) Eerst grijze plakkaten (anamorph), later zwarte, kussenvormige vruchtlichamen (bros als houtskool) Op stamvoet, vaak tussen de wortelaanzetten Hele jaar door Ernstige zachtrot in onderste deel van de stam Op diverse loofbomen, vaak als saprofiet op beukenstronken Zwarte demarcatielijnen in het rotte hout Korsthoutskoolzwam (p 281) 18

19 Korsthoutskoolzwam (p 281) Korsthoutskoolzwam (p 281) 19

20 Dikrandtonderzwam (p 259) Ganoderma adspersum Hoefvormig, meerjarig vruchtlichaam, met een stompe, dikke witte groeirand Hoofdzakelijk op stamvoet, tussen de wortelaanzetten Witrot Vitale bomen kunnen de trage afbraak vaak jarenlang compenseren door de jaarlijkse houtaangroei Dikrandtonderzwam (p 259) 20

21 Platte tonderzwam (p261) Ganoderma applanatum Meerjarig, hoefijzervormig vruchtlichaam met een dunne rand (soms tepelvormige gallen op onderkant) Meestal aan de stamvoet, maar ook op stam en gesteltakken Zwakteparasiet Witrot Kan zeer lang op de boom aanwezig zijn Te verwarren met dikrandtonderzwam, maar die wordt dikker dan 10 cm en heeft een hardere korst Platte tonderzwam (p261) 21

22 Platte tonderzwam (p261) Ganoderma resinaceum Harslakzwam (p 267) eenjarig, hoefvormig vruchtlichaam, maar vaak langer rottend aanwezig Vanaf juni, volgroeid in late zomer of herfst Zwakteparasiet Witrot Oppervlak is in te drukken, wat bij andere Ganoderma-soorten niet lukt 22

23 Harslakzwam (p 267) Fomes fomentarius Echte tonderzwam (p 257) hoefvormige, meerjarige zwam, bovenzijde sterk gewelfd en grijs, onderzijde vlak en wit Zwakteparasiet op stam en takken van oude beuken (andere boomsoorten echte vuurzwam?) Latent aanwezig als endofyt 23

24 Echte tonderzwam (p 257) Laetiporus sulphureus Zwavelzwam (p283) Waaiervormige, onregelmatige zwammen, dakpansgewijs boven elkaar Lichtgeel tot fel oranje Eenjarig, maar lang rottend aanwezig Bruinrot in het kernhout van loofbomen (spinthout wordt normaal niet aangetast 24

25 Zwavelzwam (p283) Zwavelzwam (p283) 25

26 Zwavelzwam (p283) Piptoporus betulinus Berkendoder (p 297) Uitsluitend op berk (vooral in bos) Eerst bolvormig, later schelpvormig met bolle bovenkant en dikke, ingerolde rand, soms met korte, dikke, zijdelingse steel Wit tot grijsbruin Eenjarige vruchtlichamen, maar kunnen soms overwinteren Endofyt Bruinrot in kern- en spinthout 26

27 Berkendoder (p 297) Berkendoder (p 297) 27

28 Oesterzwam (p 299) Pleurotus ostreatus Schelpvormige zwam, blauwgrijs tot licht geelbruin Komt voor op vele boomsoorten Op stam en takken Zwakteparasiet op wonden Ook puur saprofytisch Witrot Oesterzwam (p 299) 28

29 Oesterzwam (p 299) 29

Op (Bemoste) beukenstam kunnen meerder soorten tegelijkertijd voorkomen, bv - zwavelkop - - platte tonderzwam -

Op (Bemoste) beukenstam kunnen meerder soorten tegelijkertijd voorkomen, bv - zwavelkop - - platte tonderzwam - Zwammen op hout door Gerard Compiet (Asten Someren) lezing gehouden op maandag 17-10-2011 Onderwerp: Paddenstoelen die op hout groeien Functie: - afbraak doodhout (recycling) - creëren open plaatsen in

Nadere informatie

Jurgen Vansteenkiste : Atlas Atheneum Gistel. Dwarse doorsnede van een boomstam

Jurgen Vansteenkiste : Atlas Atheneum Gistel. Dwarse doorsnede van een boomstam Jurgen Vansteenkiste : Atlas Atheneum Gistel Dwarse doorsnede van een boomstam Spinthout (licht) en kernhout (donker) Spinthout is het niet-verkernde hout van een boom: het bevindt zich tussen het kernhout

Nadere informatie

BOMEN STERVEN STAANDE...!

BOMEN STERVEN STAANDE...! BOMEN STERVEN STAANDE...! Over stoere bomen en... straffe killers! Citeren als: Bomen sterven staande.. PSGKruin November 2013 Freddy Moorthamer Linde Kruibeekse kreek Bazel (nov '13) Beuk Hof ter Saksen

Nadere informatie

Boombiologie. Basiskennis 1. Boomanatomie (1) Boomanatomie (3) Boomanatomie (2) Het samenstel van deze organen vormen samen een organisme: de boom

Boombiologie. Basiskennis 1. Boomanatomie (1) Boomanatomie (3) Boomanatomie (2) Het samenstel van deze organen vormen samen een organisme: de boom Boomanatomie (1) Boombiologie Alle levende organismen hebben dezelfde opbouw: Basis is cellen, weefsels en organen Cellen zijn bouwstenen van structuur Gespecialiseerde structuren heten meristeemweefsel

Nadere informatie

Informatie reader. Over bomen

Informatie reader. Over bomen Informatie reader Over bomen Bron: een selectie uit folders van de bomenstichting Hoe groeit een boom? blz. 1 t/m 4 Bomen en mensen blz. 5 t/m 7 Bomen en feesten blz. 8 t/m 10 Bomen en medicijnen blz.

Nadere informatie

Paddestoelen tocht op landgoed Sandwijck te De Bilt.

Paddestoelen tocht op landgoed Sandwijck te De Bilt. Paddestoelen tocht op landgoed Sandwijck te De Bilt. Op 23 oktober 2011 was het een mooie herfstdag met veel zon. Wij gingen naar landgoed Sandwijck te De Bilt waar een paddestoelentocht werd georganiseerd

Nadere informatie

Enkele aanbevelingen bij het bestuderen van paddestoelen

Enkele aanbevelingen bij het bestuderen van paddestoelen DETERMINEERTABEL VOOR ZWAMMEN Dit bundeltje is een fragment van de tekst ZWAMMEN van ereispectrice M. De Ridder in het Jaarboek 1990 van de VOB Enkele aanbevelingen bij het bestuderen van paddestoelen

Nadere informatie

Hierbij, naar aanleiding van onze inspectie op de Sand-Ambachtstraat 146 te s-gravenzande, doen wij u het rapport toekomen.

Hierbij, naar aanleiding van onze inspectie op de Sand-Ambachtstraat 146 te s-gravenzande, doen wij u het rapport toekomen. B.K. Ingenieurs B.V. T.a.v. de heer R.P.A. Arisz Dokweg 17A Postbus 264 1970 AG IJmuiden E-mail: Rob.Arisz@bkingenieurs.nl Veenendaal, 10 augustus 2016 Rapportnummer: 2016-0184 Geachte heer Arisz, Hierbij,

Nadere informatie

INHOUD. 1. Zwammen 02 - Vliegenzwam 03 - Eekhoorntjesbrood 03 - Aardappelbovist 04 - Stinkzwam Beuk Eik 06

INHOUD. 1. Zwammen 02 - Vliegenzwam 03 - Eekhoorntjesbrood 03 - Aardappelbovist 04 - Stinkzwam Beuk Eik 06 Biotoop: het bos BOSPLANTEN INHOUD 1. Zwammen 02 - Vliegenzwam 03 - Eekhoorntjesbrood 03 - Aardappelbovist 04 - Stinkzwam 04 2. Beuk 05 3. Eik 06 Wereldoriëntatie: natuur: bosplanten VCS-M: L-6 JP: 2003-11-25-1

Nadere informatie

Behandelen wortelschade met trichoderma sp. in Vroomshoop, Gemeente Twenterand

Behandelen wortelschade met trichoderma sp. in Vroomshoop, Gemeente Twenterand Behandelen wortelschade met trichoderma sp. in Vroomshoop, Gemeente Twenterand Rapport Hellendoorn, 22 juli 2012 Opgesteld door: Thale Roosien In opdracht van: Gemeente Twenterand Inhoud 1. SAMENVATTING...

Nadere informatie

Holte in de stamvoet en de stam:

Holte in de stamvoet en de stam: Visuele afwijkingen VTA (Visual Tree Assesment) = Visuele boomcontrole is controle van de boom. Middels deze methode wordt het breukrisico en de stabiliteit van een boom visueel beoordeeld op grond van

Nadere informatie

Kris Hofkens C U R S U S. Snoeien van bomen

Kris Hofkens C U R S U S. Snoeien van bomen Kris Hofkens C U R S U S Snoeien van bomen Snoeien en probleembomen Snoeien = belangrijkste beheersmaatregel mits juiste aanplant Vanaf kwekerij tot het omhakken Volledig in handen van de beheerder (standaardbestek

Nadere informatie

INVENTARISATIE PAARDENKASTANJES WARANDE SCHIEDAM 11 JANUARI 2017

INVENTARISATIE PAARDENKASTANJES WARANDE SCHIEDAM 11 JANUARI 2017 INVENTARISATIE PAARDENKASTANJES WARANDE SCHIEDAM 11 JANUARI 2017 Links: Boom 12, boom met geringe aantasting; onder een zone met losse schors is nieuw (lichtbruin) bastweefsel gevormd. Rechts boom 10,

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

1. Geheimen. 2. Zwammen

1. Geheimen. 2. Zwammen 1. Geheimen 'Geen plant en geen dier' Een paddestoel is zeker geen dier, maar een plant is het ook niet. Ze hebben geen groene bladeren om zonlicht op te vangen. Bovendien groeien paddestoelen in het donker.

Nadere informatie

Opdrachtgever. : Gemeente Breda : Toezichthouder. : J.L. de Jong Deelopdracht / perceel. : Mechelenstraat NTO-formulier nummer : -

Opdrachtgever. : Gemeente Breda : Toezichthouder. : J.L. de Jong Deelopdracht / perceel. : Mechelenstraat NTO-formulier nummer : - WORTELS STAM / STAMVOET KROON Opdrachtgever : Gemeente Breda : Toezichthouder : J.L. de Jong Deelopdracht / perceel : Mechelenstraat NTO-formulier nummer : - 1. ALGEMENE GEGEVENS Boom nr. : 1 t/m 7 Opname

Nadere informatie

Bomen in drie seizoenen

Bomen in drie seizoenen Bomen in drie seizoenen Naam van mijn boom Namen groepsgenoten WERKBLAD - BOMEN IN DRIE SEIZOENEN - 2006 (MET DANK AAN HET AMSTERDAMS NME CENTRUM) 1 Herfst 1 Determineren een 2 Boomhoogte meter hoog 3

Nadere informatie

Veiligheidscontrole Paardenkastanjes Veerdam, gemeente Papendrecht

Veiligheidscontrole Paardenkastanjes Veerdam, gemeente Papendrecht Veiligheidscontrole Paardenkastanjes Veerdam, gemeente Papendrecht September 2014 Veiligheidscontrole Paardenkastanjes Veerdam, Papendrecht Prohold BV Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Conclusie en advies..3

Nadere informatie

Onderzoeksrapportage. Gemeente Leiderdorp. In opdracht van: Onderwerp: Onderzoek bomen Rosarium te Leiderdorp

Onderzoeksrapportage. Gemeente Leiderdorp. In opdracht van: Onderwerp: Onderzoek bomen Rosarium te Leiderdorp Onderzoeksrapportage In opdracht van: Gemeente Leiderdorp Onderwerp: Onderzoek bomen Rosarium te Leiderdorp Jozé t Hoen 28 januari 2013 Colofon Opdrachtgever: Gemeente Leiderdorp T.a.v. dhr. W. Fransen

Nadere informatie

klimaatstad herfst Paddenstoelen klimaatstad

klimaatstad herfst Paddenstoelen klimaatstad herfst Paddenstoelen Schrijf hier je naam... Stad Gent Milieudienst Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen 2014 Driepikkelstraat 32 9030 Mariakerke ( 09 226 15 01 7 bourgoyen.educatie@gent.be geen gezwam...

Nadere informatie

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom BOOM de kampioen vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons leven innemen. En in het leven van de dieren. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom ook nog eens familieleden

Nadere informatie

LEVEN MET BOMEN. Dirk Criel

LEVEN MET BOMEN. Dirk Criel LEVEN MET BOMEN Dirk Criel Wat is een boom? Is dit een boom? Hoe ziet een boom eruit? kroon = het gedeelte van de boom boven de takvrije stam kruin = het geheel van bladeren en twijgen Stamopbouw Het

Nadere informatie

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei. Hoe stel ik de juiste diagnose?

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei. Hoe stel ik de juiste diagnose? Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei Hoe stel ik de juiste diagnose? Elma Raaijmakers, Bram Hanse, Peter Wilting, Ellen van Oorschot en Marco Bom Bergen op Zoom, 15 oktober 2015 Workshop Korte

Nadere informatie

Naam:...

Naam:... Naam:... Wil je meer over paddestoelen weten? Vul de woorden in op de goede plaats. Kies uit: hoed herfst eetbaar steel giftig grotten In de... vind je in het bos veel paddestoelen. Ze groeien op dode

Nadere informatie

G E M E E N T E IJS S E L S T E I N K A S T E E L L A A N. BOOMTOTAALZORG N a d e r o n d e r z o e k 1 3 A 1 5 1

G E M E E N T E IJS S E L S T E I N K A S T E E L L A A N. BOOMTOTAALZORG N a d e r o n d e r z o e k 1 3 A 1 5 1 G E M E E N T E IJS S E L S T E I N K A S T E E L L A A N BOOMTOTAALZORG N a d e r o n d e r z o e k 1 3 A 1 5 1 P r o j e c t n u m m e r O n d e r w e r p L o c a t i e O p d r a c h t g e v e r C o

Nadere informatie

(FRUIT-)BOMEN SCHRIJVEN GESCHIEDENIS

(FRUIT-)BOMEN SCHRIJVEN GESCHIEDENIS (FRUIT-)BOMEN SCHRIJVEN GESCHIEDENIS MENSEN, DIEREN EN PLANTEN GROEIEN EEN BEPAALDE PERIODE VAN HUN LEVEN TOT ZE HUN UITEINDELIJKE GROOTTE HEBBEN BEREIKT. BIJ MENSEN EN DIEREN IS MEESTAL WEL TE ZIEN OF

Nadere informatie

Begeleidingssnoei van laanbomen

Begeleidingssnoei van laanbomen Begeleidingssnoei van laanbomen IPC Groene Ruimte, Arnhem 2009 Inhoud Inleiding 5 1 Achtergronden van het snoeien 7 1.1 Vrijstaande boomvorm 7 1.2 Groei van een boom 7 1.3 Groeisnelheid en conditie 9 1.4

Nadere informatie

Zwammen: 8 12 jaar (handleiding)

Zwammen: 8 12 jaar (handleiding) Handleiding: Doelgroep Zwammen 8 12 jaar Periode Duur van de activiteit 2 u 30 september - november Materiaal voor de begeleider Materiaal voor de kinderen Kledij Fiches en grote fotokaarten in map Gekweekte

Nadere informatie

Herfstwerkboekje van

Herfstwerkboekje van Herfstwerkboekje van Herfst werkboekje groep 5 1 De bladeren aan de bomen worden bruin en rood en vallen naar beneden, het is weer herfst! September wordt herfstmaand genoemd, dit omdat op 22 september

Nadere informatie

WARANDE. bijeenkomst aanpak laanbeplanting. 25 juni 2015

WARANDE. bijeenkomst aanpak laanbeplanting. 25 juni 2015 WARANDE bijeenkomst aanpak laanbeplanting 25 juni 2015 AGENDA VOOR DE AVOND 20:00 uur Welkomstwoord door projectleider Harm Niersman 20:10 uur Toelichting mogelijkheden bomenaanpak Warande door Huib Sneep

Nadere informatie

Paddestoelen zelf kweken

Paddestoelen zelf kweken Paddestoelen zelf kweken De Paddestoel Levenscyclus De paddestoelen: groepen Parasieten: levende planten (honingzwam) De paddestoelen: groepen Symbiose met planten: mycorrhizae De paddestoelen: groepen

Nadere informatie

Materialisatie DO Brede school Oude Dorp Leiderdorp

Materialisatie DO Brede school Oude Dorp Leiderdorp Materialisatie DO Brede school Oude Dorp Leiderdorp speeltoestel Foxhol Kleur: Oudhollands Groen (conform kozijnen nieuwe school) speeltoestel De Gagel de gagel artikelnummer kleuropties Veel speelwaarde

Nadere informatie

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8 Bosopdrachten Praktijkopdrachten groep 7/8 Inhoud..1 Determineren.2 Het bos van binnen naar buiten.5 Klimaat en sfeer in het bos 6 1) DOE JE OREN OPEN..6 2) VOEL EN RUIK..6 3) KLIMAAT..6 Boomdikte...7

Nadere informatie

Nederlandse bomen herkennen een eenvoudige handleiding v0.4 J Holtman

Nederlandse bomen herkennen een eenvoudige handleiding v0.4 J Holtman Nederlandse bomen herkennen een eenvoudige handleiding v0.4 J Holtman Met deze eenvoudige handleiding kun je ongeveer 25+ bekende Nederlandse bomen herkennen. Bomen herkennen is een specialisme. Deze korte

Nadere informatie

Samenvatting Gevolgen essentaksterfte Utrecht in beeld Onderzoek en beheerstrategie

Samenvatting Gevolgen essentaksterfte Utrecht in beeld Onderzoek en beheerstrategie Samenvatting Onderzoek en beheerstrategie COLOFON Opdrachtgever: Gemeente Utrecht Mevrouw ing. I. Tepp Opdrachtnemer: Terra Nostra Boomtechnisch adviseur: De heer R. Geerts Mevrouw W.W. Batenburg Fotografie:

Nadere informatie

Schimmels. http://www.soortenbank.nl/soorten.php?menuentry=quiz&soortengroep=paddenstoelen

Schimmels. http://www.soortenbank.nl/soorten.php?menuentry=quiz&soortengroep=paddenstoelen Schimmels Waar zouden we zijn zonder de schimmel. Geen brood, bier, brie, champignons of penicilline. Ook ruimen ze planten- en dierenresten op (detritivoren). Jammer dat ze al aan planten en dieren beginnen

Nadere informatie

De ontwikkeling van de moderne mens is nauw verbonden geweest met het benutten

De ontwikkeling van de moderne mens is nauw verbonden geweest met het benutten Het gebruik van houtbuisjeszwammen in de prehistorie Hendrik Kuiken Minister Lelysingel 1, 8302 BR Emmeloord hrkuiken@wxs.nl Kuiken, H., 2009. The prehistoric use of Polyporaceae. Coolia 52 (3): 154 159.

Nadere informatie

Herkennen van ziekten en plagen in tomaat. Productschap Tuinbouw

Herkennen van ziekten en plagen in tomaat. Productschap Tuinbouw Herkennen van ziekten en plagen in tomaat Wageningen UR Glastuinbouw Wageningen UR Glastuinbouw Productschap Tuinbouw Virussen Pepinomozaïekvirus (PepMV) Tomatenbronsvlekkenvirus (TSWV) Tomatengeelkrulbladvirus

Nadere informatie

DELTALOCATIE DEN DOLDER Projectnummer 01742112 Van Wijnen Projectontwikkeling Midden B.V. Postbus 151 3840 AD HARDERWIJK

DELTALOCATIE DEN DOLDER Projectnummer 01742112 Van Wijnen Projectontwikkeling Midden B.V. Postbus 151 3840 AD HARDERWIJK DELTALOCATIE DEN DOLDER Projectnummer 01742112 Van Wijnen Projectontwikkeling Midden B.V. Postbus 151 3840 AD HARDERWIJK Kwaliteitsbeoordeling van de bomen op deze locatie Door T. Katerberg European Tree

Nadere informatie

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei Hoe stel ik de juiste diagnose? Elma Raaijmakers, Peter Wilting, Ellen van Oorschot, Bram Hanse en Marco Bom Rolde, 2 september 2014 Workshop Korte uitleg:

Nadere informatie

Op YouTube zijn een aantal goede instructie video s beschikbaar:

Op YouTube zijn een aantal goede instructie video s beschikbaar: Fruitsoort Wanneer snoeien? Abrikoos Appel Kers Peer Perzik Pruim Vóór half september, direct na de pluk en/of direct na de bloei Jonge bomen: januari t/m eind maart. Oude bomen: juli t/m eind augustus

Nadere informatie

Catalogus. Bloembakken - Plantenbakken - Boombakken

Catalogus. Bloembakken - Plantenbakken - Boombakken Catalogus Bloembakken - Plantenbakken - Boombakken Inleiding 3: Bloembakken Bankirai hardhout 4: Boombakken Lariks / Douglas 5: Bloembakken Lariks / Douglas 6: Boombakken geimpregneerd Vuren 7: Bloembakken

Nadere informatie

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in:

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in: Antwoordenblad Vul hier eerst jullie namen in: 1......................................................................................... 3.........................................................................................

Nadere informatie

De Essenziekte (Chalara fraxinea ) Arthur DE HAECK

De Essenziekte (Chalara fraxinea ) Arthur DE HAECK De Essenziekte (Chalara fraxinea ) Arthur DE HAECK VOORSTELLING : INBO : Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (wetenschappelijke instelling van de Vlaamse Overheid) Onderzoek : Fauna, flora, biotopen,

Nadere informatie

Hoe groot is onze CO 2 afdruk?

Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoeveel bomen zouden er nodig zijn om onze CO 2 weer uit de lucht te halen? Hoeveel CO 2 haalt een boom uit de lucht? Hoeveel CO 2 haalt een

Nadere informatie

klas 3 beeldende vormgeving buitentekenen

klas 3 beeldende vormgeving buitentekenen ZOEKEN Weet jij wat een zoeker is? Hierboven is er een getekend. Hij wordt gebruikt bij het zoeken naar een geschikt gedeelte om te tekenen. Zo n zoeker heeft brede randen en geeft je als het ware een

Nadere informatie

Fiche Houtsoorten / Padoek Afrikaans Belgian WOODFORUM

Fiche Houtsoorten / Padoek Afrikaans Belgian WOODFORUM Fiche Houtsoorten / Padoek Afrikaans Belgian WOODFORUM Wetenschappelijke naam Pterocarpus soyauxii Taub. Familie Leguminosae - Fabaceae Herkomst Midden- en West- Afrika Houtbeschrijving Spinthout: crème

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN 3 8 6 10 ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is...... een vaste plant met een houten stam en een kruin, alleen noemen de onderdelen anders dan bij een plant. Delen van de boom Laat de kinderen

Nadere informatie

Schimmels. Schimmelziektes in sportvelden en gazons

Schimmels. Schimmelziektes in sportvelden en gazons Schimmelziektes in sportvelden en gazons Brown patch Brown Patch Symptomen: Donkere ringen van afstervend gras Droogte plekken Wit verkleuring van het aangetaste gras Brown Patch Infectie: Juni tot september

Nadere informatie

Beheersing van Didymella bryoniae (Mycosphaerella) in de teelt van komkommer. IWT-project nr. 140982

Beheersing van Didymella bryoniae (Mycosphaerella) in de teelt van komkommer. IWT-project nr. 140982 Beheersing van Didymella bryoniae (Mycosphaerella) in de teelt van komkommer IWT-project nr. 140982 1 Overzicht project 2 Werkpakket 1 1/ Optimalisatie protocol voor airsampling Op zoek naar selectief

Nadere informatie

Notitie kosten en aanpak kastanjebloedingsziekte gemeente Hilversum

Notitie kosten en aanpak kastanjebloedingsziekte gemeente Hilversum Notitie kosten en aanpak kastanjebloedingsziekte gemeente Hilversum Aan : Rob Scheper Gemeente Hilversum Van : Gerbrand van de Weerd Bomenwacht Nederland Datum : 15 april 2013 Projectcode : 12565 Inleiding

Nadere informatie

stuct toekomst Opmerking Toelichting Boswet/ APV D Fokkema Noord

stuct toekomst Opmerking Toelichting Boswet/ APV D Fokkema Noord 7000 C eik 15 voldoende voldoende Eerste boom op de hoek van de D. Fokkemalaan in fietspad kap 7001 C eik 15 voldoende voldoende binnen meter 7002 C eik 15 voldoende voldoende 7003 C eik 15 voldoende voldoende

Nadere informatie

ONBEKENDE BOOMAANTASTINGEN. December 2009

ONBEKENDE BOOMAANTASTINGEN. December 2009 ONBEKENDE BOOMAANTASTINGEN December 2009 Onbekende boomaantastingen De gemeente Alphen aan den Rijn zet zich in voor een gezonde leefomgeving. Het openbaar groen draagt hier in belangrijke mate aan bij.

Nadere informatie

KLEE JENNE ILYANO KARA ROZELIEN QUINN NIENE FLEUR V. NOAH JULES NINA. Project Bomen

KLEE JENNE ILYANO KARA ROZELIEN QUINN NIENE FLEUR V. NOAH JULES NINA. Project Bomen KLEE JENNE ILYANO KARA ROZELIEN QUINN NIENE FLEUR V. NOAH JULES NINA Project Bomen FLEUR K. MATTEO LEI FYNN FERRE CHARLOTTE BERN LEONIE LOTTE ALINA STAN Wat is een boom? Bomen zijn de grootste planten

Nadere informatie

BOOMONDERZOEK JAN GIJZENKADE

BOOMONDERZOEK JAN GIJZENKADE BOOMONDERZOEK JAN GIJZENKADE omvormen voetpad naar fietspad BOOMONDERZOEK JAN GIJZENKADE omvormen voetpad naar fietspad Opdrachtgever: Antea Businesslijn Infra De heer V. van der Heem Projectnummer : P16083

Nadere informatie

Kennisnet community 5-6 / herfst 2006

Kennisnet community 5-6 / herfst 2006 HERFSTWEER Als de zomer voorbij is begint de herfst. Dat merk je niet direct. Er verandert wel steeds meer. Het wordt kouder. Je kunt niet meer zonder jas naar buiten. Er komen herfstbuien. Het waait en

Nadere informatie

Technische uitvoering van damwanden, steigers en meerpalen

Technische uitvoering van damwanden, steigers en meerpalen Technische uitvoering van damwanden, steigers en meerpalen Damwanden Damwand wordt in de waterbouw toegepast om water en grond te scheiden, veelal langs een oever waar een bepaalde waterdiepte vereist

Nadere informatie

Brennies CakeHouse. How to Berken stam

Brennies CakeHouse. How to Berken stam Brennies CakeHouse How to Berken stam Benodigdheden: Bruine fondant Witte Fondant 2 Cakedrums 1 Taartje of Dummie, 5 cm kleiner dan de drum Boomschors mold by Brennies CakeHouse Foodpaint bruin en wit

Nadere informatie

RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID

RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID t.b.v. FREULESPOOR DIEPENHEIM Adviseur Henk Jansen I 07-07-2014 2 RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID. DIEPENHEIM. 07-07-2014 RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID T.B.V. FREULESPOOR DIEPENHEIM Henk

Nadere informatie

Houtaantasting onder water -stopt het ooit-

Houtaantasting onder water -stopt het ooit- Houtaantasting onder water - stopt het ooit - René Klaassen 17 januari 2012 7 de nationale houten heipalendag Inleiding-1, tekst Beste mensen, Op de nationale houten heipalendag is houtaantasting natuurlijk

Nadere informatie

Werkbladen. Kiezen voor Bomen. voor de leerlingen

Werkbladen. Kiezen voor Bomen. voor de leerlingen en Kiezen voor Bomen voor de leerlingen Kiezen voor bomen (1/2) Bomen zijn belangrijk. Ze geven ons zuurstof en voedsel waardoor we kunnen leven. Ze geven hout waardoor we kunnen bouwen en ze geven ons

Nadere informatie

SNOEIEN (LAAN) BOMEN

SNOEIEN (LAAN) BOMEN SNOEIEN (LAAN) BOMEN Snoeien van bomen Ideale boomvorm Een solitaire boom in de vrije ruimte behoeft géén snoei Begrippen binnen begeleiding snoei Scheut een nog niet verhouten stengel die max. 1 groeiseizoen

Nadere informatie

Van Hallstraat. Prunus avium Plena

Van Hallstraat. Prunus avium Plena Van Hallstraat Prunus avium Plena Deze middelgrote boom heeft een ronde en regelmatig vertakte dichte kroon. De boom kan een uiteindelijke hoogte bereiken van 8-12 m. De glanzende schors is bruinrood van

Nadere informatie

Opsnoeien. Achtergronden en certificering. Patrick A.G. Jansen. Wageningen, december 1999 (uitgave 2010)

Opsnoeien. Achtergronden en certificering. Patrick A.G. Jansen. Wageningen, december 1999 (uitgave 2010) Opsnoeien Achtergronden en certificering Patrick A.G. Jansen Wageningen, december 1999 (uitgave 2010) Opsnoeien Achtergronden en certificering Patrick A.G. Jansen Wageningen, december 1999 (uitgave 2010)

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 januari 2014

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 januari 2014 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 januari 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Natuurlijk was ik ook afgelopen dinsdag weer op fotosafari op De Wiershoeck en de Kinderwerktuin. Het was relatief

Nadere informatie

Wandeling n 7 : Chêne à l'image : Durbuy Bewegwijzering :

Wandeling n 7 : Chêne à l'image : Durbuy Bewegwijzering : Wandeling n 7 : Chêne à l'image : Durbuy Bewegwijzering : Deze wandeling trekt door het bos van Grandhan en Petit-Han waar haagbeuk en de eik elkaar aanvullen. Afhankelijk van het seizoen vind je hier

Nadere informatie

Infobrief Bomen in Maalbootstraat,

Infobrief Bomen in Maalbootstraat, Infobrief Bomen in Maalbootstraat, juni 2014 Beste bewoner Kiest u graag zelf de boom die in uw straat wordt geplant? Vul dan bijgaand formuliertje in en bezorg het ons terug vóór maandag 7 juli. Onderhoudswerken

Nadere informatie

Als alles glad moet verlopen. Het nieuwe Brillux pleisterassortiment

Als alles glad moet verlopen. Het nieuwe Brillux pleisterassortiment Als alles glad moet verlopen Het nieuwe Brillux pleisterassortiment Grondig vernieuwd Brillux pleister Achter elk perfect oppervlak gaat een perfecte voorbereiding schuil. Om deze belangrijke werkzaamheden

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

FICHE 8: EEN METALEN VOORWERP SCHOONMAKEN CORROSIE BEHANDELEN

FICHE 8: EEN METALEN VOORWERP SCHOONMAKEN CORROSIE BEHANDELEN FICHE 8: EEN METALEN VOORWERP SCHOONMAKEN CORROSIE BEHANDELEN Corrosie -belangrijkste oorzaak van verwering bij metalen voorwerpen Corrosie is een verandering veroorzaakt door een chemische reactie tussen

Nadere informatie

Paddenstoelenexcursie 2008-11-29. Locatie: Bosrandpark, Almere Buiten

Paddenstoelenexcursie 2008-11-29. Locatie: Bosrandpark, Almere Buiten Paddenstoelenexcursie 2008-11-29 Locatie: Bosrandpark, Almere Buiten Totaal gevonden: 51 soorten - 1 - Inhoud: Witte kluifzwam...- 3 - Gewoon elfenbankje...- 4 - Gerimpelde korstzwam...- 6 - Witte vlierschorszwam...-

Nadere informatie

Bouwkundige elementen. Hout: introductie

Bouwkundige elementen. Hout: introductie Bouwkundige elementen Hout: introductie Pergola Schutting Deur Vlonder, steiger, damwand Brug De houtzagerij 8 De opbouw van hout 9 Hout voor productie Kernhout Het binnenste hout van de boom is duurzamer

Nadere informatie

Cercis canadensis. rond tot afgeplat bolvormig

Cercis canadensis. rond tot afgeplat bolvormig Cercis canadensis Als hoogstamvorm gekweekt groeit C. canadensis uit tot een mooie, middelhoge solitairboom. De stam is grijs en ondiep gegroefd, op latere leeftijd kan de schors in kleine plaatjes loslaten.

Nadere informatie

Houtaantasting onder water

Houtaantasting onder water Houtaantasting onder water René Klaassen Informatieavond funderingsproblematiek 10 december 2008 Inleidingtekst Houtaantasting onder water Mijn naam is René Klaassen en werk bij SHR in Wageningen. Het

Nadere informatie

Houtaantasters in woningen en op bouwplaatsen... Wat kunnen wij eraan doen?

Houtaantasters in woningen en op bouwplaatsen... Wat kunnen wij eraan doen? Houtaantasters in woningen en op bouwplaatsen... Wat kunnen wij eraan doen? Houtworm en Boktor De houtworm en de boktor kunnen flinke schade aanrichten. De insecten vormen met name een bedreiging voor

Nadere informatie

Gallen. Er is een nieuwe druk verschenen van Het Gallenboek. Een mooie gelegenheid om eens kennis te maken met Gallen.

Gallen. Er is een nieuwe druk verschenen van Het Gallenboek. Een mooie gelegenheid om eens kennis te maken met Gallen. Stichting Natuurvrienden Capelle aan den IJssel e.o. november 2010 nummer 8 Gallen Vorig jaar is er een nieuwe druk verschenen van het Gallenboek. Dit is een boek, waarin alle Nederlandse gallen staan,

Nadere informatie

Bomen over bomen. Kleine bomen worden groot. De levensfasen van een boom. Jonge bomen. Volwassen bomen. Oude bomen.

Bomen over bomen. Kleine bomen worden groot. De levensfasen van een boom. Jonge bomen. Volwassen bomen. Oude bomen. Kleine bomen worden groot. De levensfasen van een boom Bomen over bomen. Jonge bomen Volwassen bomen Jonge bomen investeren in lengtegroei van takken en wortels Het doel is om zoveel mogelijk ruimte te

Nadere informatie

Larix. Nederlands: Lork Engels: Larch Frans: Mélèze Duits: Lärche Japans: Kara-matsu Familie: Pinaceae

Larix. Nederlands: Lork Engels: Larch Frans: Mélèze Duits: Lärche Japans: Kara-matsu Familie: Pinaceae Larix Nederlands: Lork Engels: Larch Frans: Mélèze Duits: Lärche Japans: Kara-matsu Familie: Pinaceae Lorken worden zeer zelden in container aangeboden, naar zaailingen van één à twee jaar moet men soms

Nadere informatie

Pinus nigra, Oostenrijkse den. Aantal: 19 stuks Maat:

Pinus nigra, Oostenrijkse den. Aantal: 19 stuks Maat: Pinus nigra, Oostenrijkse den Aantal: 19 stuks Maat: 150-200 20-25 (40) m in jeugd breed kegelvormig, later rond Schors en takken: zwartgrijs met diepe groeven, takken geelbruin stijve naalden, 2 bijeen,

Nadere informatie

Afwerking & Uitzicht: Het oppervlak is knoestvrij, egaal van kleur en vertoont een generfde, licht glanzende structuur.

Afwerking & Uitzicht: Het oppervlak is knoestvrij, egaal van kleur en vertoont een generfde, licht glanzende structuur. Product data blad Grondstof: Het materiaal bestaat voor 100% uit gerecycleerde kunststofoverschotten van hoge kwaliteit. In hoofdzaak afkomstig uit de voedings- en verpakkingsindustrie Samenstelling: De

Nadere informatie

Hout B R I C O F I C H E

Hout B R I C O F I C H E t u o H g n i m r e h c s be t u o H E H I C F O C I B R Hout B R I C O F I C H E Houtwerk onderhouden Met beits kunt u het uitzicht van uw woning helemaal volgens uw smaak aanpassen want er is beits in

Nadere informatie

DE BOMEN DOOR HET BOS ZIEN

DE BOMEN DOOR HET BOS ZIEN DE BOMEN DOOR HET BOS ZIEN FSC Forest Kids Achtergrond rond bomen en bos DE BOOM Bomen zijn de grootste leden van het plantenrijk en bestaan in heel wat verschillende soorten, maar vrij typisch voor bomen

Nadere informatie

Tweede Nationale heipalendag

Tweede Nationale heipalendag Tweede Nationale heipalendag Nieuwe inzichten vanuit het onderzoek naar houtaantasting 16 januari 2007 René Klaassen / Jan Hamming SHR Hout Research Welkom allemaal, grote opkomst, 1 ste dag circa 40 mensen

Nadere informatie

Workshop Voorjaarsproblemen

Workshop Voorjaarsproblemen Workshop Voorjaarsproblemen Hoe stel ik de juiste diagnose? Bram Hanse, Peter Wilting, Ellen van Oorschot en Marco Bom Valthermond, 24 juni 2015 Workshop Korte uitleg: hoe stel ik de juiste diagnose? Aan

Nadere informatie

De buxusmot: Glyphodes perspectalis (syn. Diaphania perspectalis)

De buxusmot: Glyphodes perspectalis (syn. Diaphania perspectalis) De buxusmot: Glyphodes perspectalis (syn. Diaphania perspectalis) Lepidoptera, fam. Crambidae Waardplanten Buxussoorten zoals Buxus microphylla, B. sempervirens en B. sinica. Geografische verspreiding

Nadere informatie

Snoei van Steenfruit

Snoei van Steenfruit VELT Dijlevallei Roger Verlinden 22/05/2012 Roger.Verlinden2@telenet.be Snoei van Steenfruit 1. Wat is snoeien Snoeien is het wegnemen of vervormen van plantendelen. 2. Waarom snoeien zieke, verkeerd ingeplante,

Nadere informatie

Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei

Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei Biodiversiteit, levende bodem in relatie tot plantengroei Biodiversiteit 3 Principes: A) Repertoire: Organismen werken stap voor stap. (Kaas Houtstof) B) Interacties: Anderen zijn nodig (zetmeel afbreken

Nadere informatie

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar 17-1- Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar BODEM De Bodem Van Groot naar Klein tot zeer klein 2 1 17-1- Bodemprofiel Opbouw van de bodem Onaangeroerd = C Kleinste delen = 0 en A Poriënvolume

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, maandag 24 november 2014. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, maandag 24 november 2014. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, maandag 24 november 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Ook deze keer heb ik voor de maandag gekozen om een paar uurtjes rond te kijken op de tuinen. Het was een zonnige,

Nadere informatie

LEER SCHILDEREN ALS EEN MEESTER

LEER SCHILDEREN ALS EEN MEESTER LEER SCHILDEREN ALS EEN MEESTER DE STRUCTUUR VAN BOMEN door Michel van den Einden Tekenoefening Winter is voor landschapschilders een geweldige tijd. Niet alleen vanwege het effect dat de laagstaande zon

Nadere informatie

Bomen Effect Analyse bij 7 kastanjes aan het Euterpeplein in Amersfoort

Bomen Effect Analyse bij 7 kastanjes aan het Euterpeplein in Amersfoort Bomen Effect Analyse bij 7 kastanjes aan het Euterpeplein in Amersfoort Opdrachtgever: Hoorne Vastgoed Contactpersoon: J. (Jan) van Maanen Auteur: C (Kees) Flier Organisatie: Tree-O-Logic Datum: 30 januari

Nadere informatie

Samenvatting Thema 5 Planten Brugklas Nectar

Samenvatting Thema 5 Planten Brugklas Nectar Samenvatting Thema 5 Planten Brugklas Nectar 5.1 4 organen van de plant: Wortels o Opnemen water met voedingsstoffen (mineralen) o Stevigheid o Opslag van reservestoffen Stengel o o Transport van water

Nadere informatie

Bollen en knollen Les 1: bollen en knollen... 2 Werkblad bol en knol... 4 Bol en knol stripverhaal... 5 Achtergrondinformatie... 6

Bollen en knollen Les 1: bollen en knollen... 2 Werkblad bol en knol... 4 Bol en knol stripverhaal... 5 Achtergrondinformatie... 6 INHOUD Bollen en knollen Les 1: bollen en knollen... 2 Werkblad bol en knol... 4 Bol en knol stripverhaal... 5 Achtergrondinformatie... 6-1 - Les 1: Bollen en knollen Nodig: Van Milieueducatie: - Aardappel(en)

Nadere informatie

Paddenstoelen. Achtergrond informatie bij paddenstoelen voor de gidsenopleiding 2013.

Paddenstoelen. Achtergrond informatie bij paddenstoelen voor de gidsenopleiding 2013. Paddenstoelen. Achtergrond informatie bij paddenstoelen voor de gidsenopleiding 2013. Wat zijn paddenstoelen? Paddenstoelen behoren tot een eigen rijk: het schimmelrijk. De officiële naam is: Fungi (enkelvoud

Nadere informatie

Cellen en stevigheid van voedsel.

Cellen en stevigheid van voedsel. Cellen en stevigheid van voedsel. Opmerkingen bij de stevigheid van voedingmiddelen met een structuur van plantencellen. f.pluimers@aocfriesland.nl 8 juni 2011 vruchtdeeltje weefsel van plantencellen vruchtdeeltje

Nadere informatie

Hout. Houteigenschappen 2013/12

Hout. Houteigenschappen 2013/12 2013/12 Hout Houteigenschappen Hout is een natuurproduct. Elke houtsoort heeft zijn eigen unieke eigenschappen. Deze eigenschappen kunnen echter per soort enigszins variëren. Om tot optimaal gebruik en

Nadere informatie

R a p p o r t S y s t e m a t i s c h e B o o m c o n t r o l e ( V T A )

R a p p o r t S y s t e m a t i s c h e B o o m c o n t r o l e ( V T A ) R a p p o r t S y s t e m a t i s c h e B o o m c o n t r o l e ( V T A ) Landgoed Nieuw Cruysbergen februari 2017 Opgesteld door Bosgroep Midden Nederland februari 2017 t (0318) 67 26 26 www.bosgroepen.nl

Nadere informatie

Aantal ademhalingen (per minuut) van een egel tijdens zijn winterslaap

Aantal ademhalingen (per minuut) van een egel tijdens zijn winterslaap 1 Aantal ademhalingen (per minuut) van een egel tijdens zijn winterslaap 2 4 Tijdens zijn winterslaap loopt de hartslag en de ademhaling van de egel flink terug. Zijn hartslag van 180 naar 9 slagen per

Nadere informatie

bladschimmelherkenning

bladschimmelherkenning IRS Van Konijnenburgweg 24 4611 HL Bergen op Zoom The Netherlands e-mail: bladschimmel@irs.nl http://www.irs.nl Workshop bladschimmelherkenning Bram Hanse, Elma Raaijmakers, Ellen van Oorschot www.irs.nl/bladschimmel

Nadere informatie