Bo Arnouts 2de Licentie Wijsbegeerte. Entheogenen: Een Filosofische Benadering van Mogelijke Positieve Toepassingen van Drugs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bo Arnouts 2de Licentie Wijsbegeerte. Entheogenen: Een Filosofische Benadering van Mogelijke Positieve Toepassingen van Drugs"

Transcriptie

1 Bo Arnouts 2de Licentie Wijsbegeerte Entheogenen: Een Filosofische Benadering van Mogelijke Positieve Toepassingen van Drugs Promotor: Philip Vanloocke Academiejaar

2 Abstract In deze scriptie worden zo systematisch mogelijk de verschillende terreinen waarin entheogenen aan het daglicht komen voorgesteld. Vanuit een sumier overzicht van een aantal belangrijke hallucinogenen wordt er overgegaan naar de verschillende vakgebieden waar ze worden toegepast. In een meer theoretisch deel worden religie en mystiek onder invloed van intoxicanten aangehaald, alsook de medische en therapeutische initiatieven om zo de waarde aan te tonen die entheogenen in de praktijk kunnen hebben. Hiernaast wordt ook een overzicht gegeven van kunst met betrekking tot intoxicatie en om af te sluiten een hoofdstuk dat deze zeer speciale planten in hun natuurlijke habitat en in de praktijk plaatst.

3 Dankwoord Graag zou ik even de tijd nemen om uit te leggen waarom ik dit onderwerp gekozen heb en wil ik mede iedereen bedanken die geholpen heeft met het tot stand brengen van deze thesis. Ik zou allerlei moralistische verhalen de wereld kunnen insturen rond het schrijven van deze thesis, maar of ze de waarheid zouden kunnen vatten weet ik niet. Misschien zou de beste vergelijking die ik kan maken eentje zijn met een Derwisjenverhaal. Moest het symbolisme niet duidelijk zijn, kan de scriptie zelf daar misschien wel verheldering in brengen. Eens richtte Khidr, de leraar van Mozes, zich met een waarschuwing tot de mensen. Op een dag, zo sprak hij, zou al het water, dat niet speciaal opgeslagen was, verdwijnen. Het zou dan worden vervangen door water dat de mensen gek zou maken. Alleen één man begreep de bedoeling van deze raad. Hij verzamelde water en ging naar een veilige plaats waar hij het bewaarde en wachtte tot het water van aard veranderd zou zijn. Op de vastgestelde tijd hielden de rivieren op te stromen en de bronnen droogden op. Toen de man die geluisterd had dat zag gebeuren, ging hij naar zijn schuilplaats en dronk van het bewaarde water. Toen hij vanuit zijn veilige plaats zag dat de watervallen weer gingen stromen, ging hij terug naar de mensen. Het viel hem op dat ze heel anders dachten en spraken dan eerst. Toch herinnerden ze zich niets van wat er was gebeurd, noch dat ze waren gewaarschuwd. Toen hij met ze probeerde te praten, realiseerde hij zich dat zij dachten dat hij gek was; ze toonden vijandigheid of medelijden, maar geen begrip. Eerst dronk hij niets van het nieuwe water, maar ging terug naar zijn schuilplaats om iedere dag van zijn eigen voorraad gebruik te maken. Tenslotte echter besloot hij van het nieuwe water te drinken omdat hij de eenzaamheid niet kon verdragen anders te leven, te denken en zich te gedragen dan ieder ander. Hij dronk van het nieuwe water en werd net als de anderen. Toen vergat hij alles over zijn voorraad bijzonder water en zijn kameraden hielden hem voor een krankzinnige, die op wonderbaarlijke wijze het verstand had teruggekregen. Mijn dank gaat eerstens uit naar mijn promotor Philip Vanloocke, die mij vrij heeft gelaten om mijn onderwerp uit te werken; naar Candide om zijn kennis als een boek voor mij open te leggen; naar Sara, die het goedje grammaticaal leesbaar maakte; naar mijn moeder, die toch heeft geprobeerd zich over mijn 'waanzin' te ontfermen; en iedereen uit mijn 'psychedelische' vriendenkring die heeft helpen zoeken naar artikels en informatie.

4 Een noot van kritiek lijkt me nog terecht. Ik heb me schijnbaar mispakt aan de omvang van mijn scriptie. Door te veel hooi om mijn vork te nemen, lijkt het alsof ik artikels heb willen vatten in amper 100 pagina's. De omvang van de literatuur omtrent hallucinogenen is ontzaglijk en mijn bibliografie getuigt hier ook van. Niettemin heb ik aardig gesnoeid in mijn bronnen, en heb ik getracht enkel deze over te houden die ik persoonlijk de meest belangrijke en/of leesbare en gebruikte bronnen vond. Bo Arnouts

5 Inhoudstafel 1. Inleiding: De Positieve Toepassingen van Entheogenen 1 2. De Neurologische Basis van Enkele Intoxicanten Classificatie Cannabis & Cannabinoïden Alcohol LSD Psilocybine DMT Religieuze en Mystieke Doeleinden Wat is Religie? Intermezzo Maar wat is Mystiek dan "exact"? LSD Vergelijkende Studies Out of Body Experiences, Near Death Experiences, enz Wetenschap en Mystiek Verenigd? Van Neurowetenschap naar Neurotheologie. Kan deze ons 40 redden? 3.9 Conclusie Het Medische en Therapeutische Belang van Entheogenen Inleiding Iboga & Ibogaine Stanislav Grof en zijn therapieën Kan de Salvia-Godin ons redden? Ketamine, een hallucinante therapie! Cannabis LSD & Psilocybine Dé Clubdrug als therapie? Conclusie Kunst en Andere Bewustzijnstoestanden Inleiding Spinnen, LSD en Creativiteit Het Surrealisme Ayahuasca-Kunst Salvia Divinorum, in en door abstractie Conclusie 83

6 6. De Culturele Context Inleiding Educatie Het Ritueel Overzicht van een aantal psychoactieve planten Shamanen Ayahuasca en het Menselijk Lot Peyote De Bwiti & Iboga Cannabis Sativa Grassroots Spirituality & Westerse Rituelen Conclusie Slot Bibliografie Illustratielijst 126

7

8 1. Inleiding: De Positieve toepassingen van entheogenen Graag zet ik eerst even uiteen hoe ik deze scriptie zal openen: na een korte inleiding met baanbrekend onderzoek uit de 20ste eeuw, wil ik een overzicht geven van wat verscheidene stoffen in ons lichaam teweegbrengen. Daarna zal ik meer concreet overgaan naar waar het in deze thesis om te doen is, nl. de effecten van entheogenen op onze levensstatus. Hier stap ik dan ook van het woord drugs af en ga over naar entheogenen, psychoactieve stoffen, hallucinogenen. Waarom? Drugs heeft een negatieve bijklank, die ik graag zou willen vermijden. Er worden te veel substanties onder één en dezelfde noemer samengebracht, waardoor ze als gevolg daarvan allemaal over dezelfde kam geschoren worden. Zo weet men op heden niet dat er een verschil is tussen bv. MDMA en cocaïne. Of dat alcohol hoger op het gevarenlijstje zou moeten staan dan cannabis. De modale mens beseft nauwelijks het verschil tussen al deze stoffen, of hun werkingen, en staan meestal snel klaar om gebruikers van deze stoffen op een negatieve manier te veroordelen. Toch heeft het overgrote deel van de bevolking thuis wel een vol medicijnkastje waarin je voor elk kwaaltje wel iets vind. De benaming drugs is -mijns inziens- gedemoniseerd en onbruikbaar voor personen die tegen die onrechtvaardige gelijkstelling in gaan. Om deze reden stel ik voor om woorden zoals oa. entheogenen te gebruiken in mijn thesis. Hierbij wil ik beide woorden niet als synoniemen gebruiken. Drugs is een veel ruimer begrip dan entheogenen, dat zoveel betekent als psychoactieve substanties die in religieuze of shamanistische context worden gebruik. Letterlijk staat er [theos] God en gen van [genesis] geboorte, dus een geboorte van God in onszelf, die een spirituele of mystieke ervaring teweegbrengt, dewelke men als verlichting beschouwd. Met deze poëtische definitie hoop ik een beter begrip te vormen en veel vooroordelen te niet te kunnen doen. Een klasse van bewustzijnsveranderende drugs die bijna nooit verslaving tot gevolg heeft zoals mescaline, LSD en psilocybine treedt op de voorgrond vanaf de jaren 60. Iedereen kent de fabuleuze 60-beweging waarin muziek, psychoactieve substanties en de vrije liefde centraal stonden. De welbefaamde Hippies vormden een contracultuur die opkwam vanaf 1960 en een morele afkeer uitte tegen de gevestigde waarden. Afgeleid van het woord hip dat ruwgenomen overeenkwam met aware, geloofde men in waarheid, generositeit, vrede, liefde en tolerantie. Ze beschouwden zichzelf als de 1

9 boodschappers van het gezond verstand in een wereld gevuld met intolerantie, hebzucht en oorlog. De term hippie werd gepopulariseerd door de media. Aldous Huxley 1, brits psycholoog, werd in de jaren 50 een voorstander van psychedelia om de geest te bevrijden en verruimen. Hij schreef The doors of Perception (1954) en Heaven and Hell (1956). Dit was van grote invloed op het werk van Timothy Leary en Richard Alpert in hun onderzoek naar bewustzijnsveranderingen. Maar ook boeken zoals Brave New World (1932) droegen bij tot het ontstaan van de 1960-contracultuur-filosofie. Timothy Leary 2, professor in de psychologie te Harvard, deed onderzoek naar andere bewustzijnstoestanden. Hierin werden LSD en andere substanties uitgeprobeerd op proefpersonen, voornamelijk gevangenen en studenten. Leary en Alpert werden beide door de Universiteit ontslaan omwille van deze experimenten. Leary werd de Drug Guru en richtte het International Foundation for Internal Freedom (IFIF) op, waarin hij mensen aanmoedigde om entheogenen te gebruiken om tot verlichting te komen en om ze ontvankelijk te maken, to turn them on 3. Misbegrepen door de media, werd hij uitgelachen, gevreesd en gehaat door de conservatieve bevolking. Dit stond in schraal contrast met het enthousiasme dat hij toonde voor zijn interesses, waarin onderwerpen aan bod kwamen die door velen als gek werden beschouwd, en de 60ties beweging waar hij deel van uitmaakte. Na zijn ontslag in Harvard werden de experimenten niet stopgezet, maar werden vlijtig doorgezet. Alpert, de assistent van Leary, ging in deze periode ook naar India, op zoek naar een drugvrije verlichting. Daar werd hij volgeling van een Indiase Guru die hem de naam Ram Dass (dienaar van God) gaf, wat vanaf dat moment zijn roepnaam werd. Vele werken van zijn hand gaan over Oosterse filosofie en Zen-Boeddhisme. Samen met Leary en Metzner 4 schreef hij in 1964 The Psychedelic Experience. Huxley opende de deuren voor onderzoek i.v.m. psychoactieve stoffen. In zijn essay The doors of perception beschrijft hij zijn ervaring met mescaline uitvoerig en nauwkeurig, zijn Aldous Huxley, Timothy Leary, genomen van zijn citaat en lezing Turn on, tune in, drop out." Leary verduidelijkte later, in 1983, in zijn autobiografische Flashbacks :"'Turn on' meant go within to activate your neural and genetic equipment. Become sensitive to the many and various levels of consciousness and the specific triggers that engage them. Drugs were one way to accomplish this end. 'Tune in' meant interact harmoniously with the world around you - externalize, materialize, express your new internal perspectives. Drop out suggested an elective, selective, graceful process of detachment from involuntary or unconscious commitments. 'Drop Out' meant self-reliance, a discovery of one's singularity, a commitment to mobility, choice, and change. Unhappily my explanations of this sequence of personal development were often misinterpreted to mean 'Get stoned and abandon all constructive activity.'" 4 Metzner, Ralph, geboren in 1935, was een medewerker van T. Leary en R. Alpert. Ook was hij directeur van het IFIF van 1963 tot

10 aandacht voor kunst is opmerkelijk. Eén van de - voor mij -opmerkelijkste stukken uit de boek was het volgende: To most people, mescalin is almost completely innocuous. Unlike alcohol, it does not drive the taker into the kind of uninhibited action which results in brawls, crimes of violence and traffic accidents. A man under the influence of mescalin quietly minds his own business. Moreover, the business he minds is an experience of the most enlightening kind, which does not have to be paid for (and this is surely important) by a compensatory hangover. [ ] Although obviously superior to cocaine, opium, alcohol and tobacco, mescalin is not yet the ideal drug. Along with the happily transfigured majority of mescalin takers there is a minority that finds in the drug only hell or purgatory. 5 Hier vestigt Huxley meteen de aandacht op het onderscheid tussen mescaline en alcohol. Zonder er een stokpaardje van te maken, wil ik toch tonen dat datgene wat men als objectief probeert staande te houden, weinig houvast geeft, tenzij misschien op ethisch educatief terrein in een westerse of verwestering van de leefwereld. Hij bekritiseert meteen ook het alcoholgebruik, en toont de paradoxale en hypocriete houding ertegen over aan. Hij noemt alcohol een substantie die niet te verenigen is met het Christendom. Het schept aggressieve mensen, die naastenliefde niet au-serieux nemen, maar toch blijft alcohol de enige "drug" die door een christelijke maatschappij tot op het altaar toe heilig verklaard wordt. Hier tegenover plaatst hij het gebruik van mescaline, dat een fantastisch overweldigend gevoel van schoonheid teweegbrengt en dat bij velen de mystieke ervaring van hun leven oproept. Mescaline wordt echter verbannen van Gods speelterrein. Een andere spilfiguur is Albert Hofmann 6, een Zwitserse wetenschapper en de vader van LSD. Werkend voor de farmaceutisch-chemische afdeling van Sandoz Laboratoria (Novartis), bestudeerde hij de sterhyacint (een medicinale plant) en de fungus ergot, als deel van een programma voor het uitzuiveren en synthetiseren van de actieve stoffen voor pharmaceutisch gebruik. Zijn onderzoek naar lyserginezuur, de gedeelde component van ergot-alkaloïden, leidde tot de synthetisering van LSD-25 in Vijf jaar later, in 1943, ontdekte hij de psychedelische effecten van LSD na accidentele opname van de stof door zijn vingertoppen. Een aantal dagen later nam hij bewust 250 microgram LSD, en werd veel intensere effecten gewaar 7. Ook synthetiseerde hij psilocybine, de actieve stof uit de magische paddestoelen bij aboriginals. Zijn interesse omvatte ook de plant Ska Maria Pastora of blaadjes van Maria onze behoedster -nu beter bekend als Salvia Divinorummaar hij slaagde er niet in het actieve bestanddeel te identificeren. 5 A. Huxley, The doors of perception, p65-66 in het gebundeld boek The doors of perception & Heaven and Hell gepubliceerd bij Harper Perennial Hofmann, Albert, Deze dag, 19 april 1943, gaat de geschiedenisboeken in als Bicycle Day, genoemd naar A. Hofmanns bekende LSD-ervaring, die hij beschrijft in zijn boek LSD, my problemchild. 3

11 LSD was voor Hofmann het medicijn van de ziel en de wereldwijde prohibitie frustreerde hem. LSD kende een frequent en succesvol gebruik in de psychoanalyse tot het gekaapt werd door de jongerenbeweging van de jaren 60. Hierdoor werd het onterecht gedemoniseerd. Ook John Lilly, bekend om zijn experimenten met isolatietanken uit de jaren 50, experimenteerde enkele jaren later met Ketamine en LSD. Isolatietanken zorgen voor deprivatie van de zintuigen en richten de blik inwaarts. De grenzen van het fysieke lichaam lijken te versoepelen en vervagen. De mentale toestand van de persoon is vergelijkbaar met een mediterende persoon. Na ongeveer 40 à 50 minuten nemen theta-golven de activiteit over van alpha of beta-golven. Theta-golven neemt men ook waar net voor het inslapen of na het ontwaken. In de isolatietank kan een persoon deze bewustzijnstoestand enkele minuten aanhouden zonder het bewustzijn te verliezen. Verdere experimenten van Lilly na het uitvinden van de isolatietank- betreffen o.a. het gebruik van LSD en ketamine in de isolatietank. Dit leidde tot de dood van 1 van Lilly s assistenten en tot een verdere negatieve bijklank aan heel het onderzoek. Het is niet mijn bedoeling om op deze historische figuren te blijven hameren. Ze zijn van vitaal belang voor het in gang zetten van het onderzoek op het gebied van entheogenen, maar men moet de blunders en fouten mee in rekening nemen. Hun werk was baanbrekend, maar niettemin ook beïnvloed door de tijdsgeest. Ze zullen worden gebruikt als achtergrond waartegen ik de scriptie plaats, maar verder zullen ze niet vaak meer op de voorgrond treden. Het opzet van dit hoofdstuk is als volgt: eerst zal ik een ruwe schets geven over welke positieve toepassingen bij welke entheogenen horen. Daarna volgen dan een aantal onderverdelingen op basis van de positieve toepassingen, en zo zullen ze dan ook verder gespecifieerd worden naar nauwkeurigere informatie. In het volgende schema geef ik een kort en zeer chaotisch overzicht in wat zoal de positieve toepassingen van entheogenen kunnen zijn én welke entheogenen voor welke doelen zouden kunnen worden gebruikt. Zoals u zal zien, zijn veel van deze intoxicanten zeer polyvalent. De reden hiervoor is de bedrieglijke opsplitsing in domeinen, die in een niet zo verwesterde beschaving irrelevant zouden zijn. Alles komt namelijk terug bij elkaar in het Ene. Alle wegen leiden naar Rome. 4

12 De structuur van het schema zal, mits aanpassingen, weerkeren als ruwe structuur van de thesis. Helaas bespreek ik niet alle stoffen in het schema ook in elk onderdeel. De oorzaak hiervan is te vinden bij het plaats- en tijdsgebrek. Positieve toepassingen Mystiek Culturele expansie Kunst en Creativiteit Therapeutische doeleinden vb. Transpersoonlijke therapie en de behandeling van posttraumatic stress disorder Medische doeleinden Religieuze doeleinden Bijhorende entheogenen Cannabis, DMT, Ketamine, LSD/LSA, MDMA, Mescaline, Psilocybine, Salvia Divinorum, DXM, MDMA,... Opiaten, Cannabis, DMT DMT, LSD/LSA, Psilocybine, Salvia Divinorum, Alcohol,DXM,... Ketamine, LSD, Psilocybine, Salvia Divinorum, MDMA, Iboga, Cannabis,... Ketamine, Cannabis, DXM, Opiaten, Iboga,... Alcohol, tabak, DMT, Peyote, Ayahuasca,... 5

13

14 2. De Neurologische basis De bedoeling van dit hoofdstuk is een summier neurologisch overzicht te geven van enkele van de meest aangehaalde soorten drugs uit deze thesis, namelijk Cannabis en Cannabinoïden, Alcohol, DMT, Psilocybine en LSD. Dit overzicht wordt voornamelijk toegespitst op de effecten die ze hebben en de invloeden hiervan op ons gedrag. Complicating things further was LSD s escape from the laboratory in the 1960s. Reports of emergency room visits, suicides, murders, birth defects, and broken chromosomes filled the media. The highly publicized abandonment of scientific research principles by Timothy Leary, Ph.D., and his research team at Harvard University ultimately resulted in their dismissals. These events reinforced the growing suspicion that even the scientists had lost control of these powerful psychoactive drugs. The media exaggerated and emphasized psychedelic drugs negative physical and psychological effects. Some of these reports resulted from poor research; others were simply fabricated. Subsequent publications cleared psychedelics from serious toxity, including chromosome damage. However, these follow-up studies generated much less fanfare than did the original damaging reports Classificatie Om de verschillende soorten drugs onder te brengen in een schema, kan men een aantal methoden hanteren. Men kan tewerk gaan op basis van effecten, wat ze fysisch in het brein teweegbrengen, hoe ze gemaakt worden, enzovoort. De traditionele classificatie bestaat eruit dat men alles probeert onder te brengen in de categorieën "verdovende", "stimulerende" en "hallucinogene middelen"maar verscheidene drugs kunnen onder meerdere categorieën worden ondergebracht, zoals bijvoorbeeld Datura, dat gebruikt wordt als vergif en/of hallucinogeen. Verdovende middelen Hallucinogenen Stimulerende middelen Opiaten Paddestoelen/Psilocybine MDMA (XTC) Alcohol Cacti/Mescaline Amfetamine Datura Ayahuasca/DMT Theobromine (cacao) Ergoloïden (LSD, LSA,...) Cafeïne Datura Metamfetamine/meth 8 Strassman, DMT: the spirit molecule, p26 6

15 Ook zijn de stoffen op te delen in de manier waarop ze vervaardigd worden, zijnde op natuurlijke of onnatuurlijke wijze. Een Alkaloïde is een stikstof bevattende plantenbase met een sterke farmacologische of fysiologische werking. Vanaf 1800 begon men medicijnen te synthetiseren, aangezien de planten en dieren die nodig waren om extracten te bekomen niet altijd voorhanden waren, of het gespecificeerde doel niet volledig dekten. Tegenwoordig zijn veel medicijnen, denk aan pijnstillers zoals ibuprofen, gesynthetiseerd. Men maakt een onderscheid tussen volledig gesynthetiseerde stoffen en semigesynthetiseerde stoffen. Het onderscheid spreekt voor zich. Gesynthetiseerde drugs zijn psychoactieve stoffen die in een laboratorium worden vervaardigd. Natuurlijke stoffen zijn grondstoffen die "meteen" klaar zijn voor consumptie. Aan beide zijn een aantal voor- en nadelen verbonden. Voordelen van natuurlijke drugs zijn bv. de verscheidene maar samenwerkende componenten die aanwezig zijn, en de lagere toxiciteit van de aangelengde drug. Nadelen zijn dan weer de verminderde potentie van de aangelengde drug en de variabele administratiemethoden. Pro s voor farmaceutisch vervaardigde drugs zijn dat het een teveel aan componenten vermijdt, alsook antagonistische componenten. Ze hebben een hogere potentie door de hogere concentratie aan actieve stoffen en standaard administratiemethoden. De negatieve kant houdt in dat ze echter een veel hoger toxisch gehalte hebben. Alkaloïden (natuurlijk) Semi-synthetisch Synthetisch Paddestoelen DXM Amfetamine/speed LSA MDMA DMT Metamfetamine/Meth Mescaline Heroïne Datura LSD Opiaten Cafeïne Het volgende schema is opgemaakt aan de hand van de neurologische werking die deze stoffen hebben. In de eerste kolom vinden we de dissociatieven. Deze werken in op het centrale zenuwstelsel en reduceren of blokkeren signalen op weg naar het bewuste brein, die hun oorsprong vinden in andere delen van het brein, zoals de plaatsen waar zintuiglijke prikkels verwerkt worden. Sensorische deprivatie en dissociatie kunnen gemakkelijk uitmonden in het exploreren van het Zelf, hallucinaties en dromerige toestanden van de geest (mind), die verwant zijn aan bepaalde psychedelische geestestoestanden. Aangezien vele dissociatieven een onderdrukkend effect hebben op het centrale zenuwstelsel zijn dezelfde risico s als die van opiaten ook hier van toepassing, nl. 7

16 vertraging van de ademhaling en de hartslag, wat de dood tot gevolg kan hebben bij te hoge dosissen. Hun effect wordt gekarakteriseerd door een intens gevoel van depersonalisatie, derealisatie en gevoelloosheid. De tweede kolom is gewijd aan tryptaminen. De bekendste tryptaminen zijn serotonine (neurotransmitter) en melatonine (hormoon voor het reguleren van waak-slaap-cyclus). De alkaloïden (triptaminen) uit de 2de kolom worden aangetroffen in fungi, planten en dieren. Ze worden door mensen gecultiveerd, gekweekt en gezocht omwille van hun psychotropische effecten. Kolom 3 omvat de phenethylamines. Dit zijn alkaloïdes en monoamines. In het menselijke brein functioneren ze als neuromodulatoren of neurotransmitters. Phenethylamine is een natuurlijk onderdeel dat gebiosynthetiseerd is uit het aminozuur phenylalanine. Het is ook te vinden in voedsel zoals chocolade. Het enzym MAO-B voorkomt concentraties van deze stof in het brein die zouden zorgen voor psychoactieve effecten. Cannabinoïden, terug te vinden in de laatste kolom, refereren tenslotte aan een groep substanties die structureel gerelateerd worden met THC of die cannabinoïde receptoren binden. Dissociatieven Tryptaminen Phenethylaminen Cannabinoïden Ketamine DMT MDMA Anandamine (cacao) Nitrous LSD Mescaline Cannabis Salvia Psilocybine Metamfetamine Hop DXM LSA Ephedrine Alcohol Ibogaine Datura DPT PCP Een vierde en laatste schema 9 vertrekt vanuit de planten die actieve substanties bevatten. De veelheid en verscheidenheid van deze rituele planten is immens, maar alle planten opgenomen in het schema zijn doorgaans als legaal gekenmerkt in de meeste landen, verschillenden worden recreationeel gebruikt of hebben onder andere een medische werking. Het lijkt me essentieel een goed overzicht te hebben over deze planten met het oog op de volgende hoofdstukken van deze scriptie, die in zullen gaan op hun toepassingen en ook het rituele gebruik ervan. 9 Miller, Richard A. The magical and ritual use of herbs 1993 Destiny Books Rochester, Vermont 8

17 Naam Actieve component Aangeraden Effect gebruik Belladonna Atropine, Zalf Sterk hallucinogeen scopolamine Betel nut Arecoline Kauwen Stimulant Broom, scotch Cytisine Roken Sterk sedatief broom Bufotenin Bufotenine Zalf Hallucinogeen Caapi, Yage Harmine Thee Stimulanthallucinogeen Calamus Asarone Eten Mild hallucinogeen California poppy Glusides Roken Milde euphorie Catnip Nepetalactone Thee Mild hallucinogeen Kaneel Onbekend Roken Mild stimulant Choba Bufotenine Zalf Hallucinogeen Koffie Caffeïne Brouwen Stimulant Conocybe Psilocybine, Eten Mild hallucinogeen paddestoel psilocine Copelandia Psilocybine, Eten Mild hallucinogeen paddestoel psilocine Damiana Onbekend Roken Mild stimulant Ephedra Ephedrine Thee Stimulant Vliegenzwam Muscimole, Eten Sterk hallucinogeen muscarine Galangal wortel Rhizome Thee Mild hallucinogeen Guarana Caffeïne Thee Sterk stimulant Harmine Harmine Thee Stimulant Hawaiian LSA-amides Eten Sterk hallucinogeen woodrose Henbane Atropine, Zalf Hallucinogeen scopolaomine Hops Lupuline Thee Geen effect Hydrangea Hydrangine, Roken Stimulant cyanogenes, saponine Iboga Ibogaine, Thee Stimulant ibogamine Juniper Onbekend Roken Hallucinogeen Kava kava Kawaine, pyrones Thee Mild hallucinogeen Kola noot Caffeïne Thee Stimulant Lobelia Lobeline Thee Milde euphorie Mandrake Scopolamine Thee Hallucinogeen Mate Caffeïne Thee Stimulant Mint bidis Atropine, Roken Mild hallucinogeen scopolamine Monnikskapkruid Atropine, Zalf Hallucinogeen scopolamine Mormonenthee Ephedrine Thee Stimulant Morning glory LSA-amides Eten Sterk hallucinogeen zaden Nootmuskaat Myristicine Thee Mild hallucinogeen Panaeolus Psilocybine, Eten Mild hallucinogeen 9

18 paddestoel psilocine Passiebloem Harmine alkaloïden Roken of thee Mild Stimulant Periwinkle Indole alkaloïden Thee Hallucinogeen Photiotine Psilocybine, Eten Sterk hallucinogeen paddestoel psilocine Prickly poppy Isoquinilines, photopine, bergine Roken Narcotischpijnstillend Psilocybe Psilocybine, Eten Sterk hallucinogeen paddestoel psilocine Scullcap Onbekend Thee Kalmerend Snakeroot Reserpine Thee Kalmerend Stropharia Psilocybine, Eten Hallucinogeen paddestoel psilocine Thee Caffeïne Thee Stimulant Doornappel Atropine, Roken of thee Sterk hallucinogeen scopolamine Tabak Nicotine Roken Sterk stimulant Valeriaan wortel Chatinine, valerine Thee Kalmerend Wild lettuce Lactucarine Roken Mild narcotischpijnstillend Wormwood Absinthine Likeur Narcotischpijnstillend Yohimbe yohimbine Thee Mild hallucinogeen 2.2 Cannabis & Cannabinoïden THC, als belangrijkste cannabinoïde, is aanwezig in cannabis sativa. De chemische structuur ziet er als volgt uit: Het bestaan van cannabinoïde-receptoren is bevestigd in Ze zijn in veel delen van het centraal zenuwstelsel aanwezig, maar bevinden zich vooral in de basale ganglia en het cerebellum. In de cortex zijn ze vooral in de frontale lob en amygdala te vinden. 10

19 Ze hebben cognitieve, motorische en emotionele effecten door de neuro-anatomische distributie. Dit staat in contrast met het feit dat er zo goed als geen cannabinoïde-receptoren te vinden zijn in de hersenstam en een fatale dosis een mythisch gegeven zou moeten worden. Algemene effecten De effecten van cannabis zijn zeer divers. Subjectieve effecten zoals de psychologische toestand van de persoon zijn erg variabel, aangezien deze afhangen van de mate van gebruik, vertrouwdheid met de stof, verwachtingen, enzovoort. Positieve effecten kunnen mogelijk relaxatie, euforie, vrolijkheid, sensorische veranderingen en wijzigingen in de perceptie van tijd inhouden. Negatieve effecten zijn angst, paniek en dissociatieve symptomen zoals derealisatie, depersonalisatie en gedetacheerdheid. Maar zoals later in de thesis nog besproken zal worden, hangt de waarde die men bijvoorbeeld aan dissociatieve symptomen schenkt eerder af van wat het individu verwacht en wil. De fysiologische effecten houden hartslagversnelling en verlaging van de lichaamstemperatuur in. Hormonaal-reproductieve gevolgen voor mannen zijn speculatief. Er werd gepostuleerd dat dit de spermaproductie niet ten goede zou komen, maar er is tot op heden geen vaststaand bewijs geleverd voor het onvruchtbaar worden of veroorzaken van mutaties in het sperma door cannabisgebruik. Bij vrouwen zou het gebruik leiden tot een vermindering van ongeveer 30% van de reproductieve hormonale staat vanaf de ovulatie tot het einde van de menstruatiecyclus. De effecten op de eetlust zijn bekender dan de voorgaande. Het werkt stimulerend, maar niet alle studies worden universeel erkent, zoals bepaalde dierenstudies. Hierin verschillen cannabinoïden van bv. LSD, dat mogelijk anorexia tot gevolg kan hebben. Wat de slaappatronen betreft, is er een interessante opmerking te maken. Bij elektrofysiologische studies van lange-termijnrokers is het zo dat de macht over de thetaactiviteit van de bilaterale frontale cortex en interhemisferische coherentie van thetaactiviteit dooruit de centraal-posteriore regionen wordt bereikt. Dit gaat gepaard met een tragere cognitieve processering. In de slaap nemen de tragere golven en REM toe ten koste van het waakzame. Chronisch gebruik van THC bij primaten reduceert de trage golven eerst; het eerste stadium van de slaap neemt toe en blijft hoog, zelfs na herstel. Ook bij elektrofysiologische effecten op de slaaptoestand van mensen wordt de REMslaap gereduceerd en is er een diepe slaap (stadium 4 van de slaap) op te merken. 11

20 De motorische effecten hangen af van de variabelen: dosis, soort en gedragsparadigma. Motorisch-perceptueel gezien is er een mild effect bij lage dosissen en bij een hoge dosis bestaat er een kans op hallucinaties en catalepsie 10. Ook is er een milde toename in persuasieve responsen bij zwaar gebruik, wat de uitvoerende functies betreft. Ook in cognitiestudies moet men rekening houden met deze complexe variabelen. Wat concentratie betreft, zijn simpele en onderhouden attentie niet geaffecteerd. Complexere attentie is bij sommigen moeilijker. Het recent geheugen kent wel een achteruitgang. Het lange termijngeheugen blijft onaangeraakt. Cannabis heeft het potentieel om afhankelijkheid te creëren, maar veel mindere mate dan stoffen zoals heroïne, cocaïne en alcohol. Afkickverschijnselen treden enkel op na een acute stopzetting bij chronisch gebruik. Het therapeutisch gebruik van Cannabis en Cannabinoïden houdt onder andere de bestrijding van glaucoom, misselijkheid, pijn, spierspasmen, multiple-sclerose en verlies van eetlust in. 2.3 Alcohol De bekendste chemische structuur van alcohol is ethanol en dit is tevens dezelfde component die men terugvindt in dagdagelijkse alcoholische dranken. Alcohol wordt gemaakt uit rijst, granen, druiven.. en gisting. Men bekomt verschillende soorten alcohol door te varieren met de ingrediënten en bereidingswijzen. De intoxicatie van alcohol varieert dan ook naargelang het percentage ervan in de bereide drank. 10 Starheid van de armen en benen bij verlaagd bewustzijn 12

Productinformatie. Ilex Guayusa. 2005 2012 Nexus Automatisering www.qualiteas.nl www.sociaalroken.nl www.bpwebshop.nl www.socro.nl

Productinformatie. Ilex Guayusa. 2005 2012 Nexus Automatisering www.qualiteas.nl www.sociaalroken.nl www.bpwebshop.nl www.socro.nl Ilex Guayusa Ilex is een geslacht van ongeveer vierhonderd soorten van de hulstfamilie (Aquifoliaceae). Het zijn struiken en bomen van 2-25 m hoog. Het verspreidingsgebied omvat Azië, Europa, Noord-Afrika,

Nadere informatie

Naam: Sara Panahi Klas: 2B Vak: verzorging

Naam: Sara Panahi Klas: 2B Vak: verzorging Naam: Sara Panahi Klas: 2B Vak: verzorging Inhoudsopgave Wat zijn paddo s?... 3 Waar komen paddo s vandaan?... 3 Wat zit er in paddo s?... 4 Hoe gebruik je paddo s?... 4 Wat kun je voelen als je paddo

Nadere informatie

Eigenaar info 21-04-2001. flexfriend

Eigenaar info 21-04-2001. flexfriend Eigenaar info 21-04-2001 flexfriend De liefde komt van chocola Chocola is een psycho-actief voedsel. Het is gemaakt van de zaden van de tropische cacaoboom: Theobroma cacao, wat letterlijk 'voedsel voor

Nadere informatie

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel MELATONINE Het natuurlijke slaapmiddel Wat is Melatonine Melatonine is een hormoon dat in de pijnappelklier (epifyse) geproduceerd wordt uit serotonine (neurotransmitter betrokken bij stemming en pijn)

Nadere informatie

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Programma Stellingen Geschiedenis van verslaving Wat zijn drugs? Fasen van gebruik Soorten middelen Effecten

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Presentatie DDu Ketencasus

Presentatie DDu Ketencasus Presentatie DDu Ketencasus Drank en Drugsincidenten in het uitgaanscircuit Reg. Ketencasusbespreking n Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker gezondheidswetenschapper (spoed)verpleegkundige n n Mass Gathering

Nadere informatie

Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015

Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015 Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015 Controle Onlangs is door een grote opdrachtgever van STAR OGP een drugscontrole gehouden onder alle aanwezigen (dus medewerkers van diverse

Nadere informatie

VOORWOORD 3 INLEIDING 5 INHOUDSTAFEL 7 ALGEMEEN OVERZICHT 13 Overzicht volgens effect 13 Overzicht per categorie 25

VOORWOORD 3 INLEIDING 5 INHOUDSTAFEL 7 ALGEMEEN OVERZICHT 13 Overzicht volgens effect 13 Overzicht per categorie 25 DRUGSCOMPENDIUM INHOUDSTAFEL VOORWOORD 3 INLEIDING 5 INHOUDSTAFEL 7 ALGEMEEN OVERZICHT 13 Overzicht volgens effect 13 Overzicht per categorie 25 DEEL 1: VERDOVENDE MIDDELEN HOOFDSTUK 1: OPIUM, HEROÏNE

Nadere informatie

All About: Magic Truffles

All About: Magic Truffles All About: Magic Truffles Inhoud 1.1 Het product... 3 1.2 De werkzame stof... 4 1.3 De effecten... 5 1.4 Verschillende Magic Truffels... 6 Psylocybe Mexicana... 6 Psilocybe Pajaritos... 7 Psilocybe Tampanensis...

Nadere informatie

Middeleninfo. Alcohol. Tripmiddelen

Middeleninfo. Alcohol. Tripmiddelen Middeleninfo Alcohol Tabak Cocaïne Hasj Heroïne Paddo's Smartdrugs Speed Tripmiddelen XTC Alcohol Afhankelijkheid Gewenning Alcohol & Bij 'sociaal gebruik' kan er al sprake zijn van matige geestelijke

Nadere informatie

versie EHbDu09T EHbDu Educare Trimbos 1

versie EHbDu09T EHbDu Educare Trimbos 1 versie EHbDu09T EHbDu Educare Trimbos 1 Programma Inleiding Uitgaansdrugs en drank Gezondheidsrisico's Beïnvloedende risico's Acute situaties Eerste hulp EHbDu Educare Trimbos 2 Uitgaansmiddelen XTC Speed

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Amsterdam, 27 februari 2001

Amsterdam, 27 februari 2001 Amsterdam, 27 februari 2001 VERKLARING VAN DR.R.KRANENBORG, theoloog en godsdienstweten schapper, verbonden aan de Faculteit der Godgeleerdheid van de Vrije Universiteit te Amsterdam. Afgegeven t.b.v.

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb je een vraag? Stel deze dan direct! Weet één van jullie

Nadere informatie

Alcoholintoxicatie 1

Alcoholintoxicatie 1 Alcoholintoxicatie 1 Je hebt teveel alcohol gedronken en dit heeft dusdanige effecten op je lichaam gehad dat een opname in het ziekenhuis noodzakelijk was. Doordat je teveel gedronken hebt kan er van

Nadere informatie

Combigebruik. De meest gestelde vragen

Combigebruik. De meest gestelde vragen Combigebruik. De meest gestelde vragen V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - juni 2011 (herziene herdruk) - D/2011/6030/10

Nadere informatie

Bert Vinken. Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg. Presentatie alcohol en opvoeding Trimbos-instituut

Bert Vinken. Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg. Presentatie alcohol en opvoeding Trimbos-instituut Nee tegen alcohol (en drugs) schade Bert Vinken Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg Programma 19.30 uur 20.30 uur 20.45 uur 21.30 uur Presentatie Pauze vraag en antwoord Einde Drugs Definities

Nadere informatie

LSD, hasj en andere bewustzijnsveranderende stoffen

LSD, hasj en andere bewustzijnsveranderende stoffen 128 1 LSD, hasj en andere bewustzijnsveranderende stoffen drs. L. H. E. Maat 1. Inleiding 128 3 2. Mescaline 128 3 3. LSD 128 5 4. Psilocine 128 6 5. PCP, ketamine en lachgas 128 7 6. Hasj en marihuana

Nadere informatie

De overeenkomsten tussen de ziekte van Parkinson en de ziekte van Huntington

De overeenkomsten tussen de ziekte van Parkinson en de ziekte van Huntington Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Succesvolle gentherapiestudie bij de ziekte van Parkinson geeft

Nadere informatie

Wetenschappelijke Feiten. over. Psychoactieve Drugs. Tabak, Alcohol, en Verboden middelen

Wetenschappelijke Feiten. over. Psychoactieve Drugs. Tabak, Alcohol, en Verboden middelen pagina 1/6 Wetenschappelijke Feiten Bron: WGO (2004) over Psychoactieve Drugs Tabak, Alcohol, en Verboden middelen Samenvatting en details: GreenFacts Context - Psychoactieve drugs zoals tabak, alcohol,

Nadere informatie

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis Inhoud To blow or not to Inleiding 1. Een psychose blow? Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose 2. Cannabis 3. Risico op een psychose door cannabisgebruik 4. Redenen om cannabis te gebruiken

Nadere informatie

SMARTDRUGS WAAR HEBBEN WE HET OVER? DE VRAGEN, DE ANTWOORDEN

SMARTDRUGS WAAR HEBBEN WE HET OVER? DE VRAGEN, DE ANTWOORDEN SMARTDRUGS DE VRAGEN, DE ANTWOORDEN Smartdrugs kregen vooral in de jaren 1990 nogal wat aandacht. Wat zijn hun eigenschappen? Hoe worden ze gebruikt? Welke termen circuleren er? Wat zijn de effecten en

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

Liska Vulperhorst Preventiewerker

Liska Vulperhorst Preventiewerker Liska Vulperhorst Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Vijf circuits Behandeling & Begeleiding Sociale Verslavingszorg Forensische Verslavingszorg Verslavingsreclassering Preventie & Consultancy Programma

Nadere informatie

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N HighCoaching Coaching op een hoger niveau B R O C H U R E O N T S T R E S S E N Verminderen van stress en verhoging van gezondheid 1 HighCoaching KvK nr. 51529904 Stress Management System Wat is stress?

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Uitgerust Wakker Worden en Melatonine

Uitgerust Wakker Worden en Melatonine Slaapproblemen? Uitgerust Wakker Worden en 2013 - WSA Research Uitgerust wakker worden = Goede voorbereiding Tenminste 5 uur ononderbroken slaap, met diepe slaap perioden Ervaringen verwerkt Lichaam opgeruimd

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Helen Dowling Instituut: Begeleiding bij kanker voor (ex-) kankerpatienten en hun naasten: Onder andere: Individuele begeleiding Lotgenotengroepen

Nadere informatie

Productinformatie. Ilex guayusa. 2005 2012 Nexus Automatisering www.qualiteas.nl www.sociaalroken.nl www.bpwebshop.nl www.socro.nl

Productinformatie. Ilex guayusa. 2005 2012 Nexus Automatisering www.qualiteas.nl www.sociaalroken.nl www.bpwebshop.nl www.socro.nl Ilex guayusa Ilex guayusa Ilex is een geslacht van ongeveer vierhonderd soorten bloeiende planten uit de hulstfamilie (Aquifoliaceae). Het zijn struiken en bomen van 2-25 m hoog en het verspreidingsgebied

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Presteren onder druk. Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw

Presteren onder druk. Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw Presteren onder druk Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw Mentale Training Stellen van doelen Spanningsregulatie Verbeelding Gedachtecontrole

Nadere informatie

Het chemische brein: antwoorden bij de lesbladen 1

Het chemische brein: antwoorden bij de lesbladen 1 Het chemische brein: antwoorden bij de lesbladen 1 Inleiding Beste leerkracht, De voornaamste doelstellingen van de les over het chemische brein, zijn: De leerlingen - kunnen omschrijven wat hormonen en

Nadere informatie

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Maureen Oliver Lezing gehouden tijdens het symposium van de Vereniging voor Transpersoonlijke Psychiatrie op 20

Nadere informatie

Omgaan met slaapproblemen

Omgaan met slaapproblemen Leven met Multipele Sclerose uitgave 12 Omgaan met slaapproblemen EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Tekst: drs. Bep Franke-Barendse Uitgever: Nationaal MS Fonds 2 Inleiding We besteden ongeveer eenderde

Nadere informatie

Liefde & Behang Wat is Youz? Jongerenmerk van Bouman GGZ Advies en behandeling voor jongeren met problemen op het gebied van alcohol, drugs, gokken of gamen. Youz is er ook voor ouders en de omgeving.

Nadere informatie

BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN

BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN Verschillen in herinnering hoe het impliciete geheugen ons heden kan beïnvloeden zonder besef dat iets uit het verleden komt Impliciet geheugen: De herinnering waardoor

Nadere informatie

Initiatie tot het Sacrament van Overgang

Initiatie tot het Sacrament van Overgang Initiatie tot het Sacrament van Overgang Het Sacrament van Overgang is een religie, die- in overeenstemming met alle regels- is geregistreerd als religieuze gemeenschap bij Bureau voor Religieuze Gemeenschappen

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET DRUGS 3 SOORTEN DRUGS 3 WAT DOEN DRUGS? 4 VERSLAAFD AAN DRUGS

Nadere informatie

1. DRIE SOORTEN. Verdovende middelen. Stimulerende middelen

1. DRIE SOORTEN. Verdovende middelen. Stimulerende middelen Drugs Brussels Aviation Medical Brussels Airport Building 26 1930 Zaventem Tel: +32 (0)2 416 22 70 Fax: +32 (0)2 416 22 71 Email: info@brusselsaviationmedical.be Web: www.brusselsaviatonmedical.be 1. DRIE

Nadere informatie

XTC. Speed. Cocaïne. Smartshopproducten. Cannabis. Alcohol GHB

XTC. Speed. Cocaïne. Smartshopproducten. Cannabis. Alcohol GHB 1 XTC Speed Cocaïne Smartshopproducten Cannabis Alcohol GHB 2 Verhoogde hartfrequentie Versnelde ademhaling Verhoogde bloeddruk Verhoogde lichaamstemperatuur Vergrote pupillen Verhoogde reflexen Verwardheid

Nadere informatie

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge LEKENSAMENVATTING Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er geen duidelijke medische verklaring

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

ANGSTEN OVERWINNEN Een mentale, gedragsmatige en lichamelijke aanpak Vlaams Angstcentrum Bart De Saeger

ANGSTEN OVERWINNEN Een mentale, gedragsmatige en lichamelijke aanpak Vlaams Angstcentrum Bart De Saeger ANGSTEN OVERWINNEN Een mentale, gedragsmatige en lichamelijke aanpak Vlaams Angstcentrum Bart De Saeger In elk mens schuilt een potentiële moordenaar! Wat als zij straks het schelmes neemt? ANGSTEN OVERWINNEN

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Middelenmisbruik en crisis

Middelenmisbruik en crisis Middelenmisbruik en crisis Een lastige combinatie Mike Veereschild Tom Buysse Middelengebonden spoedeisende situaties Intoxicatie van een verslavend middel Onthouding van een verslavend middel Kernsymptomen

Nadere informatie

Programma. Middelen Alcohol en jongeren Fasen van gebruik Signaleren Lokale cijfers Plannen

Programma. Middelen Alcohol en jongeren Fasen van gebruik Signaleren Lokale cijfers Plannen Eelco de Gries & Nienke de Waard Afd. Voorlichting en Preventie Friesland Programma Middelen Alcohol en jongeren Fasen van gebruik Signaleren Lokale cijfers Plannen 1 Onderzoek Iedereen gebruikt drugs!

Nadere informatie

Voorlichting EHBO 28 februari 2011 Rode Kruis Alkmaar. Ton Leenders Afdeling PREVENTIE Brijder Verslavingszorg WWW.BRIJDER.NL

Voorlichting EHBO 28 februari 2011 Rode Kruis Alkmaar. Ton Leenders Afdeling PREVENTIE Brijder Verslavingszorg WWW.BRIJDER.NL Voorlichting EHBO 28 februari 2011 Rode Kruis Alkmaar Ton Leenders Afdeling PREVENTIE Brijder Verslavingszorg WWW.BRIJDER.NL Programma Inleiding Uitgaansdrugs Meest voorkomende klachten en zorg Acute situaties

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Folder 2 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken

Nadere informatie

E book Angst. Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl

E book Angst. Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl E book Angst Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl E-Book Angst Waarom zijn wij bang? Wat is precies de functie van angst? We hebben er allemaal bijna dagelijks mee te maken, maar

Nadere informatie

Aspirine Pijnstiller - Risico op sterfte tijdens geboorte - Laag geboortegewicht - Tragere motorische ontwikkeling

Aspirine Pijnstiller - Risico op sterfte tijdens geboorte - Laag geboortegewicht - Tragere motorische ontwikkeling Drugs/medicijnen Op voorschrift Invloed van teratogenen Middel Gebruik Effect Latere effecten?? Thalidomide (Softenon) Kalmeermiddel - Misvormingen van ledematen - Misvormingen van oren, hart, nieren,

Nadere informatie

Haw it der oer! Marcel Seuninga/ Auke Zandstra

Haw it der oer! Marcel Seuninga/ Auke Zandstra Haw it der oer! Marcel Seuninga/ Auke Zandstra Programma Enkele cijfers over roken, drinken en gamen Jongeren en alcohol Andere drugs Enkele tips t.a.v. opvoeding en genotmiddelen Vragen en afsluiting

Nadere informatie

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: ROKEN EN BLOWEN 3 GEWOONTEN 3 CONTRACT 4 ROKEN EN JOUW GEZONDHEID

Nadere informatie

EEN STUKJE GESCHIEDENIS

EEN STUKJE GESCHIEDENIS EEN STUKJE GESCHIEDENIS De geschiedenis van magische paddestoelen is lang en rijk en gaat duizenden jaren terug. De eerste menselijke afbeeldingen van hallucinerende paddestoelen kunnen worden gevonden

Nadere informatie

01-03-12 XTC. Speed. Manier van gebruik: Pillen Stofnaam: MDMA (methyleendioxymethamfetamine) Globaal effect: Stimulerend

01-03-12 XTC. Speed. Manier van gebruik: Pillen Stofnaam: MDMA (methyleendioxymethamfetamine) Globaal effect: Stimulerend 01-03-12 versie EHBDu12p EHBDu Educare Trimbos 2012 Globaal effect: Stimulerend Manier van gebruik: Pillen Stofnaam: MDMA (methyleendioxymethamfetamine) Gewenste werking: Toename energie Entactogeen 1

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER R CALM DIMENHYDRINATE 50 MG TABLETTEN

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER R CALM DIMENHYDRINATE 50 MG TABLETTEN BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER R CALM DIMENHYDRINATE 50 MG TABLETTEN Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke informatie in voor u. Gebruik

Nadere informatie

Hoofdpijn. Hoofdpijn MIGRAINE

Hoofdpijn. Hoofdpijn MIGRAINE Hoofdpijn Hoofdpijn is een van de meest voorkomende pijnklachten. Het overgrote deel van de Nederlandse bevolking (naar schatting 90 procent) heeft af en toe hoofdpijn. Hoofdpijn is in de meeste gevallen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Marihuana, endocannabinoïden en acute hersenschade

Nederlandse samenvatting Marihuana, endocannabinoïden en acute hersenschade Nederlandse samenvatting Marihuana, endocannabinoïden en acute hersenschade Marihuana en haar ingrediënten: de cannabinoïden Marihuana is het meest gebruikte illegale genotmiddel ter wereld en heeft aanleiding

Nadere informatie

Paranormaal of psychisch gestoord? Wat te doen als er problemen zijn?

Paranormaal of psychisch gestoord? Wat te doen als er problemen zijn? Paranormaal of psychisch gestoord? Wat te doen als er problemen zijn? door Kees Aaldijk transpersoonlijk coach en therapeut 06-142 742 93 www.transpersoonlijk.nl gepubliceerd in Spiegelbeeld januari 2010

Nadere informatie

XTC DE VRAGEN, DE ANTWOORDEN

XTC DE VRAGEN, DE ANTWOORDEN XTC DE VRAGEN, DE ANTWOORDEN XTC? Bij XTC spreek op zijn Engels uit ecstasy in enge zin gaat het eigenlijk over het synthetische MDMA, de stimulerende en bewustzijnsveranderende werkzame stof die in de

Nadere informatie

DDu Ketencasus. Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker. Presentatie. Mass Gathering Medicine Substance-related Emergencies

DDu Ketencasus. Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker. Presentatie. Mass Gathering Medicine Substance-related Emergencies Presentatie DDu Ketencasus Drank en Drugsincidenten in het uitgaanscircuit Reg. Ketencasusbespreking Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker gezondheidswetenschapper (spoed)verpleegkundige Mass Gathering

Nadere informatie

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld door Geoffrey Hoppe www.crimsoncircle.com Inspiring Consciousness De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld

Nadere informatie

Workshop jongeren, middelengebruik en delictgedrag

Workshop jongeren, middelengebruik en delictgedrag Workshop jongeren, middelengebruik en delictgedrag Programma Delictgedrag en middelengebruik jongeren Typen delictgedrag in relatie tot middelen(gebruik) Effecten middelengebruik samenleving Werking van

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck Overtuigend (om)praten Jan De Boeck Jan De Boeck Overtuigend en constructief gesprekken voeren. De carrière van een doorsnee jeugddienstmedewerker is doorspekt met professionele gesprekken. Met je secretaris,

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval?

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie,

Nadere informatie

Uitkomst onderzoek EFFECTEN ZELFREALISATIE

Uitkomst onderzoek EFFECTEN ZELFREALISATIE Uitkomst onderzoek We geven in dit verslag een aantal samenvattende uitkomsten weer van het onderzoek onder de deelnemers die in de periode 2012-2015 hebben deelgenomen aan de zesdaagse Zelfrealisatie.

Nadere informatie

Drugs productie. Wiet LSD. Datum: 22 maart Door: Peter Uithoven IAD 2 van Team 19 Project: Drugs and the City

Drugs productie. Wiet LSD. Datum: 22 maart Door: Peter Uithoven IAD 2 van Team 19 Project: Drugs and the City Drugs productie Datum: 22 maart Door: Peter Uithoven IAD 2 van Team 19 Project: Drugs and the City Wiet Kweken van de plant is een hobby van menig wietroker. De plant is gemakkelijk zelf te kweken. Buiten

Nadere informatie

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD)

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1160 Wat zijn periodieke beenbewegingen van de slaap? Bij periodic limb movement

Nadere informatie

STRESS EN HARTCOHERENTIE

STRESS EN HARTCOHERENTIE Dendermondsesteenweg 29 9270 LAARNE-KALKEN 0474 30 85 84 www.dekrachtbron.be info@dekrachtbron.be MASSAGECENTRUM DE KRACHTBRON STRESS EN HARTCOHERENTIE Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 0437 Inleiding Uw arts heeft u morfineachtige pijnstillers (zie tabel) voorgeschreven tegen de pijn. Deze

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de Rick Helmich Cerebral Reorganization in Parkinson s disease (proefschrift) Nederlandse Samenvatting De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

Nadere informatie

Werk en Verslaving. Ard van Oosten psychiater, bedrijfskundige

Werk en Verslaving. Ard van Oosten psychiater, bedrijfskundige Werk en Verslaving Ard van Oosten psychiater, bedrijfskundige Inhoud Inleiding Verslaving als ziekte Werk en verslaving Medisch - Juridisch kader Beleid Inleiding Gewoonteverslaving Gokverslaving, chatverslaving,

Nadere informatie

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be campus Kortenberg Leuvensesteenweg 517 3070 Kortenberg T +32 2 758 05 11 campus Gasthuisberg Herestraat 49 3000 Leuven

Nadere informatie

Duizeligheid. Havenziekenhuis

Duizeligheid. Havenziekenhuis Duizeligheid In deze folder leest u wat duizeligheid precies inhoudt. De oorzaken van duizeligheid worden beschreven. En u kunt lezen hoe duizeligheid in het ziekenhuis wordt onderzocht. Tenslotte wordt

Nadere informatie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie Verschil tussen Alzheimer en Dementie Vaak wordt de vraag gesteld wat precies het verschil is tussen dementie en Alzheimer. Kort gezegd is dementie een verzamelnaam voor een aantal verschijnselen. Deze

Nadere informatie

Shiatsu en het Prikkelbaar Darm Syndroom. de zoektocht naar een behandeling

Shiatsu en het Prikkelbaar Darm Syndroom. de zoektocht naar een behandeling Shiatsu en het Prikkelbaar Darm Syndroom de zoektocht naar een behandeling Bianca Vollering Dutch Shiatsu Academy Groep 2004 Begeleidend docent Renske de Jong Naaldwijk, oktober 2009 Inleiding Als afsluiting

Nadere informatie

Gezondheidsrisico s van slaapstoornissen Peter Meerlo

Gezondheidsrisico s van slaapstoornissen Peter Meerlo Gezondheidsrisico s van slaapstoornissen Peter Meerlo p.meerlo@rug.nl Center for Behavior and Neurosciences University of Groningen Slaap is veel meer dan gewoon rust waar we af en toe wel zonder kunnen

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Look! Inspire : De schaduw kant van verslavende middelen Daan Hermans G&I 1B

Look! Inspire : De schaduw kant van verslavende middelen Daan Hermans G&I 1B Look! Inspire : De schaduw kant van verslavende middelen Daan Hermans G&I 1B 1 Inhoudsopgave Inleiding.. 3 Tijdlijn verzameling..4 week 1 & 2..4 week 3 & 4..5 week 5 & 6..6 week 7...7 De verwerkingskeuze....7

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

Het lot van het ego bij ziekte en sterven

Het lot van het ego bij ziekte en sterven Het lot van het ego bij ziekte en sterven Dr. Alexander Verstaen Heidehuis vzw (Palliatieve Zorg Noord-West-Vlaanderen) Perennis gcv (Centrum voor Psychospirituele zorg, Ontwikkeling en Therapie) KORTE

Nadere informatie

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR?

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? Gezond genieten Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? 1. Op oudere leeftijd kun je lichamelijk beter tegen alcohol. 2. Vanaf het vijfenveertigste jaar heeft alcohol een gunstig effect op

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling in de GGz dr. C.A. Loth Cijfers 1,2 miljoen alcoholisten/problematische drinkers 1,8 miljoen dagelijkse gebruikers benzo s, 22 % gebruikt

Nadere informatie

Tips om misselijkheid en braken te verhelpen

Tips om misselijkheid en braken te verhelpen Tips om misselijkheid en braken te verhelpen Misselijkheid en braken zijn tekenen dat het niet goed gaat met je lichaam. Rusten is daarom van belang. Als je misselijk wordt en voelt dat je gaat braken,

Nadere informatie

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD?

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD? Kinderen met ADHD Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is de oorzaak van ADHD? 1 Wat zijn de verschijnselen van ADHD? 1 Hoe wordt de diagnose ADHD gesteld? 2 Behandeling van ADHD

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2013/0207 (E) 10012/15 CORDROGUE 51 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Ontwerp-UITVOERINGSBESLUIT

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

UNIVERSITAIR CENTRUM GERIATRIE

UNIVERSITAIR CENTRUM GERIATRIE UNIVERSITAIR CENTRUM GERIATRIE 1 Drugs en Senioren Drugs en Senioren Prof Dr M Vandewoude Universitair Centrum Geriatrie Antwerpen 2 3 Wat wordt juist bedoeld? «Echte drugs» Alcohol Psychotrope medicatie

Nadere informatie