VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS Guimardstraat BRUSSEL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS Guimardstraat 1-1040 BRUSSEL"

Transcriptie

1 VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS Guimardstraat BRUSSEL LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS BOEKHOUDEN-INFORMATICA Derde graad TSO Brussel - Licap: D/1992/0279/054C - september 1992

2 LESSENTABEL BOEKHOUDEN-INFORMATICA 1ste lj. 2de lj. 1 Basisvorming AV Godsdienst 2 2 AV Aardrijkskunde 1 1 AV Frans 2 2 AV Geschiedenis 1 1 AV Lichamelijke opvoeding 2 2 AV Nederlands 2 2 AV Wiskunde 2 2 Voor de leerlingen die een studierichting kiezen die één of meer vakken omvat die ook voorkomen in de basisvorming, vervallen deze vakken in de basisvorming. Deze vakken worden in het studierichtingsgedeelte steeds aangeduid met (*). 2 Optie 2.1 Studierichting (fundamenteel gedeelte) AV Biologie AV Chemie 1 1 AV Fysica AV Engels 2 2 AV Frans (*) P 3 3 AV Nederlands (*) 3 3 AV Wiskunde (*) 4 4 TV Handelscorrespondentie Nederlands (x) 1 0 TV Toegepaste economie 6 7 Bedrijfshuishoudkunde (x) 4 4 Economie (x) 1 1 Recht (x) 1 2 TV Toegepaste informatica Complementair gedeelte: maximum Te kiezen uit de vakken en/of de specialiteiten opgesomd in het Besluit van de Vlaamse regering van 5 juni 1989 tot vaststelling van de algemene vakken, de kunstvakken, de technische vakken en de praktische vakken, voor zover het vakken en specialiteiten betreft waarvoor het Besluit van de Vlaamse regering van 14 juni 1989, zoals gewijzigd, bekwaamheidsbewijzen vastlegt in de derde graad. - Wanneer in het complementair gedeelte één of meer vakken gekozen worden die ook voorkomen in de basisvorming of in het fundamenteel gedeelte dan vervallen deze vakken niet in de basisvorming, noch in het fundamenteel gedeelte. - Pedagogische aanbevelingen: AV Duits 2 2 AV Engels 1 1 TV Dactylografie/Toegepaste informatica 2 2 AV Frans TV Handelscorrespondentie Frans P 1 1 TV Handelscorrespondentie Nederlands (x) 0 1 TV Toegepaste economie Bedrijfshuishoudkunde (x) 1 1 Economie (x) 1 1 TV Toegepaste informatica 1 1 (x) Voor deze vakken is het leerplan in deze brochure opgenomen. ( ) Deze aanduiding staat voor uitbreiding van het aantal lessen voorzien in de basisvorming of in het studierichtingsgedeelte. (P) Geïntegreerd leerplan.

3 4 INHOUD 1 BEGINSITUATIE ALGEMENE DOELSTELLINGEN VAN DE STUDIERICHTING STUDIEPROFIELEN RELATIE MET DE GEÏNTEGREERDE PROEF LEERINHOUDEN, LEERPLANDOELSTELLINGEN, DIDACTISCHE WENKEN... 8 TV Handelscorrespondentie Nederlands... 9 TV Toegepaste economie Bedrijfshuishoudkunde TV Toegepaste economie Economie TV Toegepaste economie Recht BIBLIOGRAFIE... 88

4 5 Werken aan het christelijk-gelovig opvoedingsproject is een opdracht van de hele schoolgemeenschap. Deze uitdaging is zeker geen aangelegenheid van de leraar godsdienst alleen. Elk vak kan in zijn dialoog met de werkelijkheid een eigen bijdrage leveren tot een christelijk geïnspireerd zoeken naar waarheid. Elk vak biedt de kansen en de mogelijkheden om tot waardeverheldering of gelovige duiding te komen. In elk vak kunnen leraars vanuit een dialogale houding jonge mensen aanzetten tot een christelijk-ethische reflectie op de inhouden, tot een houding van verwondering en bewondering, van solidariteit, van eerbied en dankbaarheid. In de beschrijvingen van de studieprofielen is de dimensie van het christelijk-gelovig opvoedingsproject steeds op de achtergrond aanwezig. Hier en daar wordt uitdrukkelijk op de mogelijkheden gewezen om het opvoedingsproject vanuit de componenten of de eigenheid van de studierichtingen concrete gestalte te geven. 1 BEGINSITUATIE Leerlingen met een bijzondere aanleg en interesse voor boekhouden, toegepaste informatica en logica moeten in deze studierichting een optimale studieloopbaan kunnen opbouwen. Zij moeten een stevige wiskundige basis bezitten, pragmatisch ingesteld zijn en analytisch denken. Concreet betekent dit dat de leerlingen, die in de 2de graad de studierichting 'Handel' hebben gevolgd, zonder problemen kunnen starten in de studierichting 'Boekhouden-informatica'. Leerlingen, die vanuit een andere studierichting instappen moeten de basis van de bedrijfsgerichte vorming (boekhouden, informatica, tekstverwerking) bezitten. Dit is immers een absolute voorwaarde om met succes in deze studierichting te kunnen slagen. 2 ALGEMENE DOELSTELLINGEN VAN DE STUDIERICHTING Het handelsonderwijs in de nieuwe onderwijsstructuur wil, via vernieuwde en geactualiseerde leerplannen, de volgende doelstellingen bereiken: - de leerlingen een algemene, culturele en maatschappelijke vorming geven zodat een ruime keuze aan specialisatiemogelijkheden voor hen open blijft; - de leerlingen voorbereiden om met ruime kans op slagen door te stromen naar het (economisch) hoger onderwijs van het korte type (HOKT) en het pedagogisch hoger onderwijs; de meer begaafden gaan naar het hoger onderwijs van het lange type (HOLT); - de leerlingen opleiden voor een commerciële, administratieve of sociale loopbaan in de overheidsdienst, in het bedrijfsleven of in de dienstensector; - de leerlingen een ruime bedrijfseconomische kennis bezorgen om hen in staat te stellen zich zelfstandig te vestigen. In het handelsonderwijs zit het programma Bedrijfsbeheer geïntegreerd in de specifieke bedrijfsgerichte vakken. Uit deze doelstellingen volgt dat de lessentabellen, naast een belangrijk pakket algemeen vormende vakken, een fundamenteel gedeelte met typisch technische, administratief-commerciële en praktijkgerichte vakken bevatten.

5 6 3 STUDIEPROFIELEN De scherpe profilering met typische accenten voor de verschillende studierichtingen gebeurt in de 3de graad. 3.1 Het profiel van de leerling Leerlingen met een bijzondere aanleg en interesse voor boekhouden, toegepaste informatica en logica moeten in deze studierichting een optimale studieloopbaan kunnen opbouwen. Zij moeten een stevige wiskundige basis bezitten, pragmatisch ingesteld zijn en analytisch denken. Zij moeten bovendien de basis van de bedrijfsgerichte vorming (boekhouden, informatica, tekstverwerking) bezitten. Dit is immers een absolute voorwaarde om met succes in deze studierichting te kunnen slagen. 3.2 Attitudes en sociale vaardigheden - Accuraat en geconcentreerd werken. - Ordelijk en nauwkeurig omgaan met kwantificeerbare gegevens. - Efficiënt informatiedragers beheren. - Zelfstandig werken met een sterk verantwoordelijkheidsgevoel. - Binnen elke opdracht streven naar optimale kwaliteit volgens een opgelegd stramien. - Een positieve houding aannemen tegenover de snelle veranderingen in de informaticawereld. - Een flexibele houding aannemen ten opzichte van een wisselend takenpakket en bereid zijn tot permanente vorming. - Bereid zijn tot contact en samenwerking. - Dienstbaarheid en begrip tonen in het oplossen van informaticaproblemen. - De eigen plaats binnen het bedrijf of de afdeling correct inschatten. 3.3 Algemene vorming - Grondige beheersing van Nederlands - Praktische kennis van Frans en Engels - Degelijke kennis van wiskunde en statistiek - Brede basiskennis van informatica - Inzicht in alle aspecten van het maatschappelijk leven: culturele, ecologische, economische, sociale en technologische - Inzicht in de internationalisering van de productie en belangrijke grondstoffen- en goederenstromen, met aandacht voor de economische en geografische aspecten. 3.4 Bedrijfsgerichte vorming BEDRIJFSADMINISTRATIE - BOEKHOUDING - Diepgaande studie van de bedrijfsverrichtingen, de bijbehorende documenten en de administratieve organisatie - Grondige kennis van de boekhoudtechnieken - Inzichtelijk werken met een professioneel en geïntegreerd pakket voorraad en beleidsanalyse

6 7 - Interpretatie van beleidsinformatie afkomstig uit de boekhouding - Kostprijscalculatie in handels- en industriële ondernemingen - Financieringsproblematiek van de onderneming - Investeringsanalyse TEKSTVERWERKING - Klavierbeheersing - Correcte toepassing van conventies (Belgische en internationale normen) - Beheersing van een professioneel tekstverwerkingspakket TOEGEPASTE INFORMATICA - Elementaire kennis van het besturingssysteem - Uitgaande van de analyse van een bedrijfsgericht probleem inzichtelijk werken binnen de volgende professionele elektronisch data-communicatie - Uitwisseling van gegevens tussen de verschillende basispakketten - Analyse van bedrijfsgerichte problemen - Ontwikkeling van een computeroplossing voor bedrijfsgerichte toepassingen, aan de hand van een dbase-achtige programmeeromgeving - Aanpassingen (menu's, hulpprogramma...) afhankelijk van de eindgebruiker - Werken met netwerksystemen en grotere configuraties JURIDISCHE VORMING - Basiselementen van burgerlijk recht en handelsrecht - Praktische toepassingen op de fiscaliteit (BTW en personenbelasting) en de sociale wetgeving ZAKELIJKE COMMUNICATIE - Zakelijke communicatie in het Nederlands via telefoon, fax, correspondentie, rapportering - Eenvoudige communicatie in het Frans en in het Engels - Raadpleging van handleidingen en instructieboeken in het Engels 4 RELATIE MET DE GEINTEGREERDE PROEF De wettelijke en reglementaire basis voor de geïntegreerde proef is te vinden in: - het Besluit van de Vlaamse Executieve van 13 maart 1991 betreffende de organisatie van het voltijds secundair onderwijs; - de ministeriële omzendbrief SOZ(91)7 van 3 mei 1991 met betrekking tot de structuur en de organisatie van het voltijds secundair onderwijs. Over de geïntegreerde proef heeft het VVKSO, Guimardstraat 1 te 1040 Brussel een brochure uitgegeven, met hierin de wettelijke bepalingen en de specifieke onderrichtingen voor de verschillende studierichtingen.

7 8 De algemene doelstelling van deze proef is om op een synthetische en realiteitsgebonden wijze de praktische en technische bekwaamheid van de gevolgde opleiding te toetsen, hiermee rekening houdend met de nagestreefde studie- en beroepsprofielen en dus voor elke specifieke studierichting met de einddoelstellingen van de 3de graad. Deze proef slaat op de vakken en specialiteiten van het fundamenteel optioneel gedeelte: de vakken van het studierichtingsgedeelte worden er dus zeker bij betrokken. Het is daarom belangrijk dat de betrokken leraar de algemene doelstellingen, de leerplandoelstellingen en leerinhouden bestudeert in relatie met de uitgeschreven studie- en beroepsprofielen van de studierichting. Hij bepaalt in overleg met zijn collega's en uitgaande van de modelbrochure van het NVKSO welke elementen uit het leerplan in de geïntegreerde proef (kunnen) aan bod komen. De geïntegreerde proef biedt, naast de intense contacten met de bedrijfswereld, eveneens de mogelijkheid om vakoverstijgend tot samenwerking te komen in de loop van het schooljaar en tot het systematisch afstemmen van het leerproces op deze geïntegreerde aanpak. 5 LEERINHOUDEN, LEERPLANDOELSTELLINGEN EN DIDACTISCHE WENKEN

8 9 TV Handelscorrespondentie Nederlands 1ste leerjaar: 1 uur/week 2de leerjaar: 0 uur/week (+ 1) 1 BEGINSITUATIE Het vak TV Handelscorrespondentie Nederlands komt voor in het fundamenteel gedeelte. In de 2de graad hebben de leerlingen een aantal elementen van schrijfvaardigheid verworven via het vak Nederlands. Een aantal thema's kan in de lessen Nederlands worden bestudeerd. De vakleraar TV Handelscorrespondentie Nederlands tracht overlappingen met andere vakken te vermijden. 2 ALGEMENE DOELSTELLINGEN De algemene doelstellingen van het vak AV Nederlands rond de taalvaardigheden (luisteren, lezen, spreken en schrijven) zijn integraal van toepassing. Essentieel in het vak TV Handelscorrespondentie Nederlands is het ontwikkelen van communicatieve vaardigheden in een zakelijke context. De zakelijke communicatie is in het handelsonderwijs een belangrijke component binnen de bedrijfsgerichte vorming. (Zie studieprofielen 3de graad). - Naast het correct schrijven van zakenbrieven beheersen de leerlingen alle aspecten van de mondelinge en de schriftelijke zakelijke communicatie. - De leerlingen passen de Belgische en internationale conventies, normen en afspraken, zoals de briefschikking, de spatiëringsregels en de voorstelling van eenheden, tijd (datum, uur...), symbolen, getallen, afkortingen, telefoon- en telefaxnummers, incoterms... correct toe. - Binnen het vastgelegde kader van conventies, normen en afspraken produceren de leerlingen op basis van concrete gevalstudies een helder gestructureerde tekst. In het vak TV Handelscorrespondentie Nederlands kan specifiek gewerkt worden naar de volgende attitudes en vaardigheden: - zin voor orde en nauwkeurigheid ontwikkelen, - zelfstandig en creatief werken met sterk verantwoordelijkheidsgevoel, - een opdracht correct en secuur uitvoeren, met aandacht voor normen en conventies, - discreet en tactvol optreden, - vlotheid in stijl verwerven, met respect voor zichzelf en de anderen, - de eigen plaats in de organisatie correct inschatten. 3 LEERPLANDOELSTELLINGEN De uitbreidingsdoelstellingen worden aangeduid met. 3.1 De zakelijke communicatie - De definitie van zakelijke communicatie geven en toetsen aan allerlei vormen van informele communicatie. - De evaluatiecriteria voor effectieve communicatie opsommen, toelichten, ontdekken in voorbeeldteksten en die criteria zelf toepassen.

9 10 - Het communicatiemodel schematisch voorstellen en aan de hand van een voorbeeld toelichten. - De volgende soorten communicatie omschrijven en onderscheiden in authentieke intrapersoonlijke en interpersoonlijke communicatie, verbale en non-verbale schriftelijke en mondelinge interne en externe communicatie. - Aan de hand van een checklist een communicatieplan opstellen. - De Belgische en internationale conventies, normen en afspraken, zoals de briefschikking, de spatiëringsregels en de voorstelling van eenheden, tijd (datum, uur...), symbolen, getallen, afkortingen, telefoon- en telefaxnummers, incoterms... correct toepassen. - De zakelijke communicatie situeren binnen de huisstijl van een bedrijf of een organisatie. 3.2 Inhoud en redactie van de tekst bij de schriftelijke en mondelinge communicatie - Aan de hand van een concrete situatieschets een bouwplan of tekstschema onderwerpen relevante vragen vragen bouwplannen of tekstschema's op relevantie en volledigheid presentatievolgorde vastleggen. - De tekst structureren en presenteren in een aantrekkelijke vorm (titels, witregels, tussenkopjes...). - Op basis van concrete adviezen voor betere communicatie authentieke teksten beoordelen en eventueel corrigeren en aanpassen. 3.3 Zakenbrieven - Op basis van een aantal vragen voor elke briefsoort strategieën ontwikkelen om het gewenste effect te verkrijgen bij de lezer (strategisch corresponderen). - Op basis van een aantal voorbeelden van brieven de strategieën ontdekken. - De organisatie van de correspondentie binnen een bedrijf of organisatie schematisch weergeven. - Op basis van een concrete situatieschets en gegevens over het doel van de brief, de lezer en de schrijver, een bouwplan of tekstschema opmaken voor informatieve bevestiging van een afspraak, overeenkomst, informatie geven over een product of informatie geven over (de gevolgen van) een om informatie vragen (offerte, prijslijst, catalogus, vertegenwoordiger). - Op basis van een concrete situatieschets en gegevens over het doel van de brief, de lezer en de schrijver, een bouwplan of tekstschema opmaken voor persuasieve spontane aanvragen tot medewerking (sponsoring, enquête, klachtenbrieven en antwoord op uitnodigingen opendeurdag. - Op basis van een concrete situatieschets en gegevens over het doel van de brief, de lezer en de schrijver, een bouwplan of tekstschema opmaken voor persuasieve direct mail.

10 11 - Op basis van strategische/praktische tips de bouwplannen of tekstschema's omzetten in vlotte en heldere zakenbrieven. - Een professioneel tekstverwerkingspakket gebruiken bij de opmaak en presentatie van documenten met de mailmerge (combineren van standaardbrief met bouwsteencorrespondentie (samenstellen van persoonlijke brieven op basis van modelbrief en een lijst van variabelen, als de bouwstenen). 3.4 Rapporten - De richtlijnen rond de presentatie van een rapport correct toepassen. - Infoflashes, faxberichten, dienstorders, mededelingen... zakelijk formuleren. - De procedure omschrijven waarmee men een vergadering efficiënter kan laten verlopen. - Een aantal redenen opsommen waarom het notuleren bij iedere vergadering belangrijk is. - Een zakelijk verslag opmaken van een vergadering, volgens de voorgeschreven normen. - Vertrekkend van een leidraad, een scriptie of verslag (experiment, stage, programma...) opmaken en stijlvol presenteren. 3.5 Formulieren en contracten - Formulieren (invuldocumenten, enquêtes, antwoordkaarten...) en ontwerpen. 3.6 Voorlichtingsteksten De volgende voorlichtingsteksten analyseren en evalueren: - advertenties, - folders, - brochures, - gebruiksaanwijzingen (bijvoorbeeld telefooncentrale, faxtoestel, fotokopieertoestel...), richtlijnen (evacuatieplan...) en reglementen (huishoudelijk reglement, wedstrijdreglement...), - schoolkranten - ledenbladen - personeelskranten. Voor een concrete situatie een bouwplan of tekstschema opmaken van een voorlichtingstekst en deze verzorgd presenteren. 3.7 De mondelinge communicatie - Op basis van concrete situatieschetsen bouwplannen of tekstschema's opmaken van de volgende tweegesprekken en deze op een zakelijke wijze telefoongesprekken (met aandacht voor het baliegesprekken (onthaal van probleemoplossende gesprekken.

11 12 - Op basis van concrete situatieschetsen bouwplannen of tekstschema's opmaken en de mondelinge presentatie (bedrijf, programma, apparatuur, demosessie...) uitschrijven. - Op basis van de bouwplannen of tekstschema's voor de presentatie, het spreekschema uitwerken en visualiseren. 3.8 Personeelsaspecten - Sollicitaties voorbereiden. - Personeelsadvertenties analyseren. - Sollicitatiebrieven met curriculum vitae schrijven. - Sollicitatieformulieren invullen. - Sollicitatiegesprekken voeren. - Het aanwervingsdossier samenstellen. - Formaliteiten vervullen bij het indienen van ontslag. 4 LEERINHOUDEN De leerinhouden die de leraar in het uitbreidingsgedeelte kan behandelen worden aangeduid met. 4.1 Zakelijke communicatie - Definitie. - Evaluatiecriteria voor effectieve communicatie (duidelijkheid, correctheid, aantrekkelijkheid, gepastheid). - Communicatiemodel. - Soorten intrapersoonlijke en interpersoonlijke communicatie, verbale en non-verbale schriftelijke en mondelinge interne en externe communicatie. - Communicatieplannen opstellen. - Normen en conventies. - Huisstijl. 4.2 Inhoud en redactie van de tekst (schriftelijke en mondelinge communicatie) - Bouwplannen of tekstschema's onderwerpen relevante vragen vragen bouwplannen of tekstschema's op relevantie en volledigheid presentatievolgorde vastleggen. - Tekstpresentatie. - Concrete adviezen voor betere communicatie. 4.3 Zakenbrieven - Strategieën om het gewenste effect te verkrijgen bij de lezer (strategisch corresponderen). - Organisatie van de correspondentie: inkomende brieven - uitgaande brieven - klassement en archivering.

12 13 - Informatieve bevestiging van een afspraak, overeenkomst, informatie geven over een product of informatie geven over (de gevolgen van) een om informatie vragen (offerte, prijslijst, catalogus, vertegenwoordiger). - Persuasieve spontane aanvragen tot medewerking (sponsoring, enquête, klachtenbrieven en antwoord op uitnodigingen direct mail. - Tekstverwerking en documenten met de mailmerge (combineren van standaardbrief met bouwsteencorrespondentie (samenstellen van persoonlijke brieven op basis van modelbrief en een lijst van variabelen, als de bouwstenen). 4.4 Rapporten - Presentatie. - Vergadering: voorbereiding - agenda - uitnodiging. - Infoflashes, faxbericht, dienstorder, mededelingenborden... - Notuleren. - Verslaggeving van de vergadering. - Scripties. 4.5 Formulieren en contracten - Formulieren (invuldocumenten, enquêtes, antwoordkaarten...) en ontwerpen. 4.6 Voorlichtingsteksten - Advertenties. - Folders. - Brochures. - Gebruiksaanwijzingen (bijvoorbeeld telefooncentrale, faxtoestel, fotokopieertoestel...), richtlijnen evacuatieplan...) en reglementen (huishoudelijk reglement, wedstrijdreglement...). - Schoolkranten - ledenbladen - personeelskranten.

13 Mondelinge communicatie - telefoongesprekken (met aandacht voor het baliegesprekken (onthaal van probleemoplossende gesprekken. - debatten. - Mondelinge presentaties (bedrijf, programma, apparatuur, demosessie...). 4.8 Personeelsaspecten - Sollicitaties voorbereiden. - Personeelsadvertenties analyseren. - Sollicitatiebrieven met curriculum vitae schrijven. - Sollicitatieformulieren invullen. - Sollicitatiegesprekken voeren. - Aanwervingsdossier samenstellen. - Ontslag nemen. 5 DIDACTISCHE WENKEN - De leerinhouden 4.1 en 4.2 van het vak TV Handelscorrespondentie Nederlands vormen de kern van het graadleerplan waarop de andere thema's gebaseerd zijn. Indien in het tweede leerjaar dit vak via het complementair gedeelte wordt georganiseerd, moeten deze inhouden aan bod komen in beide leerjaren. De leraar mag zelf bepalen in welke volgorde hij de andere onderwerpen behandelt. - De volgende werkwijze kan worden authentieke teksten die voldoen aan de vooropgestelde criteria praktijkteksten toetsen aan de vooropgestelde criteria en eventueel verbeteringen rond concrete situaties een bouwplan of tekstschema op basis van het bouwplan of tekstschema creatief schrijven. - Op taalkundig vlak zijn de volgende aspecten belangrijk om tot vlotte communicatie te voldoende ruime woordenschat (inbegrepen vakterminologie) inzicht in bouw en structuur van (zakelijke) teksten inzicht in (gepaste) stijl en register verwerven. De bovenstaande elementen komen bij voorkeur aan bod in AV Nederlands en in de bedrijfsgerichte vakken (bepaalde vakterminologie). - In de lessen TV Handelscorrespondentie Nederlands leren de leerlingen omgaan met zakelijke teksten. De inhoud is essentieel. De aandacht gaat niet naar technische tekstverwerkingsfuncties. Die kunnen eventueel in de lessen TV Dactylografie/Toegepaste informatica aan bod komen, indien dit vak tenminste via het complementair gedeelte wordt georganiseerd.

14 15 - De BIN-norm NBN Z is integraal van toepassing. - Dit is een graadleerplan. Het vermeldt een aantal verplichte thema's. De volgende uurverdeling is richtinggevend: - zakelijke communicatie - inhoud en redactie van de tekst - zakenbrieven * strategieën * informatieve brieven * persuasieve brieven * tekstverwerking en zakenbrieven - formulieren en contracten - mondelinge communicatie * tweegesprek * mondelinge presentatie Uit de aangeboden uitbreidingsthema's mag de betrokken leraar zelf een keuze maken, bij voorkeur in overleg met de leraren van de aanverwante vakken. Zo worden overlappingen vermeden. Niet alle opgegeven elementen van de uitbreidingsleerstof moeten worden bestudeerd. - Nieuwe tendensen en ontwikkelingen (normen, conventies, hulpmiddelen...) kunnen steeds aan bod komen. - De leerlingen beschikken op voorhand over de toegepaste evaluatiecriteria. 6 EVALUATIE In bijlage worden een aantal criteria vermeld om de effectiviteit van communicatie te evalueren. Volgende aspecten komen aan bod: duidelijkheid, correctheid, aantrekkelijkheid en gepastheid.

15 16 Bijlage: criteria om de effectiviteit van communicatie te evalueren 1 DUIDELIJKHEID Criteria ja neen 1 Gebruikt de zender hoofdzakelijk woorden die de ontvanger kent? 2 Indien de zender vakterminologie gebruikt, is die voldoende duidelijk voor de ontvanger? 3 Is de zinsbouw begrijpelijk, met andere woorden vermijdt de zender tangconstructies, passieve constructies, nominalisatie...? 4 Heeft de zender in de alinea's de kern duidelijk verwoord? 5 Bevat de tekst voldoende structuuraanduiders? 6 Bevat de tekst alle informatie die de ontvanger nodig heeft? 7 Is de tekst eenduidig te interpreteren? 8 Is de informatie helder gestructureerd? 9 Is het taalgebruik in de tekst voldoende zakelijk en functioneel? 10 Maakt de zender de tekst duidelijk door gebruik te maken van titels, tussenkopjes, alinea's, tabellen...?

16 17 2 CORRECTHEID 1 Respecteer je de spellingregels/de standaarduitspraak? Criteria ja neen 2 Is de tekst vrij van (storende) spellingfouten/uitspraakfouten? 3 Is de woordkeuze correct? 4 Is de tekst vrij van grammaticale fouten? 5 Bij schriftelijke communicatie: is de interpunctie correct? Bij mondelinge communicatie: zijn de intonatie en de pauzes correct? 6 Is de tekst vrij van stijlfouten? 7 Zijn de tekstdelen samenhangend? 8 Is de tekst logisch opgebouwd? 9 Is de informatie juist en volledig gepresenteerd? 10 Zijn alle conventies en normen correct toegepast (eenheden, symbolen, datum- en tijdaanduiding, schikking, communicatietechnieken...)?

17 18 3 AANTREKKELIJKHEID 1 Is de tekst vlot geformuleerd? Criteria ja neen 2 Is er voldoende afwisseling in de zinsbouw? 3 Is er voldoende afwisseling in de lengte van de tekstonderdelen? 4 Gebruikt de zender een rijke en gevarieerde taal? 5 Gebruikt de zender goede aandachttrekkers? 6 Gebruikt de auteur een goede inleiding en slot? 7 Heeft de tekst nieuwswaarde? 8 Formuleert de zender zijn gedachten positief? 9 Is de presentatie van de tekst aantrekkelijk (voor geschreven teksten: witregels, tussenkopjes, eventueel illustraties...; voor mondelinge teksten: transparanten, dia's, video, flipchart...)? 10 Indien de tekst getypt of afgedrukt is, is hij vrij van (storende) typefouten, verkeerde splitsingen, te veel witruimte tussen de woorden...?

18 19 4 GEPASTHEID 1 Gebruikt de zender consequent het gekozen taalregister? Criteria ja neen 2 Is de toonzetting voldoende zakelijk-neutraal? 3 Gebruikt de zender op gepaste wijze de aanspreekvormen? 4 Is de zinsbouw passend (niet te kinderlijk eenvoudig noch onbegrijpelijk complex)? 5 Vermijdt de zender sexismen? 6 Is de tekst positief beleefd opgebouwd? 7 Gaat de zender tactvol te werk? 8 Communiceert de zender ontvangergericht, met andere woorden staat de ontvanger centraal in de boodschap? 9 Houdt de zender voldoende rekening met de achtergrond van de ontvanger (kennis, attitude, vaardigheid, gedrag, cultuur)? 10 Weet de ontvanger voldoende duidelijk wat de zender van hem wil, meer speciaal wanneer hij een ongevraagde boodschap krijgt? Totaal aantal keren ja Totaal aantal keren neen Conclusie: Adviezen en tips:

19 20 TV Toegepaste economie Bedrijfshuishoudkunde 1ste leerjaar: 4 uur/week (+ 1) 2de leerjaar: 4 uur/week (+ 1) 1 BEGINSITUATIE Indien de leerlingen een normale studieloopbaan gevolgd hebben, hebben zij in de tweede graad de studierichting 'Handel' gekozen. Hier hebben zij, pro rata van minimaal 4 wekelijkse lestijden tijdens het eerste en tweede leerjaar, geleidelijk een pakket van economische begrippen opgebouwd. Zij hebben de handelsdocumenten (facturen, creditnota's, bestelbons, afleveringsbons, betalingsdocumenten, wisselbrief, globale loonstaat en individuele rekening) grondig geanalyseerd en bestudeerd met het oog op de boekhoudkundige registratie. Essentieel in de hele aanpak is dat de analyse van de bedrijfsverrichtingen gebeurt op basis van documenten (bij voorkeur rond een gevalstudie), die vanaf de eerste kennismaking gecodeerd worden in termen van het dubbel boekhouden. Via deze methode beheersen de leerlingen in principe de boekhoudkundige technieken grondig, en hebben ze een inzicht in de opbouw van het rekeningenstelsel en de werking van de verschillende types rekeningen (balansrekeningen, resultatenrekeningen). De elementaire verrichtingen in de handelszaak, van beginbalans over de aankoop-, verkoop-, financiële en diverse verrichtingen tot proef- en saldibalans, inventaris en eindbalans, kunnen zij correct analyseren en registreren. Hierbij zijn reeds een aantal elementen uit de BTW-wetgeving bestudeerd. Enkel met deze basiskennis uit de tweede graad 'Handel' kunnen de leerlingen het dubbel boekhouden verder uitdiepen en de problemen rond een aantal beleidsaspecten op een inzichtelijke wijze verwerken. Ook het werken met een professioneel softwarepakket met facturatie en voorraad, boekhouding en beleidsaspecten vereist een stevige basiskennis van de boekhoudkundige technieken. 2 ALGEMENE DOELSTELLINGEN 2.1 Krachtlijnen van het boekhoudonderricht In de tweede graad was het de uitdrukkelijke bedoeling de verrichtingen eerst boekhoudkundig te leren interpreteren om vanuit dat denkproces tot bepaalde boekhoudkundige registraties te komen. Die boekhoudkundige regels moeten in de derde graad constant worden toegepast. De leerlingen analyseren en coderen de verrichtingen op basis van de minimumindeling van het rekeningenstelsel. De boekhoudkundige registratie gebeurt op basis van documenten, bij voorkeur rond een concrete gevalstudie. Bij de analyse van de verrichting moeten volgende elementen voorkomen: - soort verrichting (aankopen, verkopen, financiële verrichtingen, diverse verrichtingen), - kosten/opbrengsten of bezittingen/vorderingen/schulden/eigen vermogen (+ bedragen), - BTW-rekeningen: aftrekbare BTW of verschuldigde BTW (+ bedragen), - vermeerdering of vermindering, debet of credit. Hier staat de verantwoording van de registratie centraal (waarom debet, waarom credit).

20 Werken naar attitudes Sterke aandacht moet worden besteed aan het verder ontwikkelen van de volgende attitudes: - zin voor orde en nauwkeurigheid verwerven, - accuraat en geconcentreerd opdrachten uitvoeren, - zelfstandig werken, - flexibele houding ontwikkelen, - numerieke vaardigheid om snel fouten te ontdekken verwerven, - bereid zijn tot samenwerking, - verzorgd cijferschrift verwerven, - correct cijfergegevens overnemen. 3 ALGEMENE DIDACTISCHE WENKEN 3.1 Didactische wenken bij het gebruik van een professioneel en geïntegreerd pakket - In de derde graad wordt één professioneel en geïntegreerd boekhoudpakket bestudeerd, met minstens de volgende modules: voorraad en facturatie, boekhouding en beleidsaspecten. - Het werken met een professioneel en geïntegreerd pakket is een doel op zich. Informatica-elementen moeten tot het strikte minimum beperkt blijven en rechtstreeks verband houden met het gebruik van het professionele pakket. - Het pakket moet op voorhand door de leraar op de pc's worden geïnstalleerd. Dit geldt eventueel ook voor de initialisatie van de verschillende bestanden. - De meerwaarde van de automatische ten overstaan van de manuele gegevensverwerking moet worden benadrukt. Dit kan het best door te werken rond goedgekozen gevalstudies. Op voorhand bereiden de leerlingen de boekingen van de verschillende verrichtingen voor. - Vertrekkend van de boomstructuur met de verschillende menu's en deelmenu's moet de leerling in staat zijn op een verantwoorde wijze een bepaalde optie te kiezen. Het systematisch doorlopen van het hoofdmenu en de verschillende deelmenu's moet worden vermeden. - In het eerste leerjaar van de derde graad boeken de leerlingen de bedrijfsverrichtingen met het geïnstalleerd pakket. De leraar heeft op voorhand vaste gegevens ingebracht (artikelkaarten, individuele klanten- en leveranciersrekeningen, BTW-rekeningen, balans- en resultatenrekeningen...). - Als eerste kennismaking met het professionele pakket kunnen de leerlingen best bepaalde gegevens oproepen en wijzigen, en aan de hand van concrete oefeningen de essentiële opties ontdekken. De leerlingen moeten vanaf de eerste kennismaking op een correcte manier het pakket opstarten en beëindigen. - In het tweede leerjaar van de derde graad moeten de leerlingen in staat zijn zelf de noodzakelijke rekeningen te creëren (artikelkaarten, individuele klanten- en leveranciersrekeningen, balans- en resultatenrekeningen, BTW-rekeningen), met speciale aandacht voor het automatisch tegenboeken van de verrichtingen.

Basis dubbel boekhouden (module A1)

Basis dubbel boekhouden (module A1) Basis dubbel boekhouden (module A1) In deze module maakt de cursist kennis met de techniek van het boekhouden. Er wordt ingegaan op alle belangrijke basisboekingen binnen een onderneming. basisbegrippen

Nadere informatie

STUDIEGEBIED HANDEL (bso)

STUDIEGEBIED HANDEL (bso) (bso) Tweede graad... Kantoor Derde graad Kantoor Kantooradministratie en gegevensbeheer (7de jaar) Studierichting Kantoor de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Interesse voor werken met

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure SECRETARIAAT-TALEN (3de graad TSO) Leerlingenprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting TSO Secretariaat-Talen iets

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 BASISBEGINSELEN VAN HET DUBBEL BOEKHOUDEN

HOOFDSTUK 1 BASISBEGINSELEN VAN HET DUBBEL BOEKHOUDEN WOORD VOORAF... OVER DE AUTEURS... v vii HOOFDSTUK 1 BASISBEGINSELEN VAN HET DUBBEL BOEKHOUDEN 1 INLEIDING... 2 2 DE BALANS... 3 2.1 Ondernemingsmiddelen of activa... 4 2.2 Ondernemingsbronnen of passiva...

Nadere informatie

Inhoud. DEEL I Het systeem van dubbel boekhouden 19. Inleiding 21

Inhoud. DEEL I Het systeem van dubbel boekhouden 19. Inleiding 21 Inhoud Woord vooraf 5 DEEL I Het systeem van dubbel boekhouden 19 Inleiding 21 Hoofdstuk 1 De balans 25 1 Inleiding 25 2 De balans: actief = passief 26 3 Indeling van de balans in rubrieken 28 3.1 De indeling

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure HANDEL (3de graad TSO) Leerlingenprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Handel iets voor jou zijn? Handel is

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure HANDEL (3de graad TSO) Leerlingprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Handel iets voor jou zijn? Handel is

Nadere informatie

CONCORDANTIETABEL DERDE GRAAD BOEKHOUDEN -INFORMATICA LEERPLAN BEDRIJFSECONOMIE - OEFENFIRMA COFEP. Schooljaar 2013-2014 Auteur: Steven Dewaele

CONCORDANTIETABEL DERDE GRAAD BOEKHOUDEN -INFORMATICA LEERPLAN BEDRIJFSECONOMIE - OEFENFIRMA COFEP. Schooljaar 2013-2014 Auteur: Steven Dewaele CONCORDANTIETABEL DERDE GRAAD BOEKHOUDEN -INFORMATICA LEERPLAN BEDRIJFSECONOMIE - OEFENFIRMA COFEP Schooljaar 2013-2014 Auteur: Steven Dewaele 1 Wat zegt het leerplan? Om de leerlingen voor te bereiden

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure ADMINISTRATIE & RETAIL (3de graad BSO) Leerlingprofiel Je bent 16-17 jaar. Je kiest voor een studierichting in de derde graad. Je wil meer te weten komen over het

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure ADMINISTRATIE & RETAIL (2de graad BSO, Kantoor & Verkoop) Leerlingprofiel Je bent 14-15 jaar. Je kiest voor een studierichting in de tweede graad. Je wilt meer te

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week Licap - Brussel - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE... 5 2

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar Alle studierichtingen Licap - Brussel: - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE...

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Kantoor bso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom meer bevraagd

Nadere informatie

1. FINANCIËLE INFORMATIESYSTEMEN

1. FINANCIËLE INFORMATIESYSTEMEN Inhoud 1. FINANCIËLE INFORMATIESYSTEMEN............................. 13 1. Wat is boekhouden?........................................ 13 2. Gebruikers van boekhoudinformatie...........................

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS Guimardstraat 1, 1040 Brussel LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS TV BOEKHOUDING/TOEGEPASTE ECONOMIE BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE Eerste leerjaar: 4 uur/week Tweede

Nadere informatie

4. Wettelijke basis 17 4.1. Europese richtlijnen en verordeningen 17 4.2. Belgische wetgeving 17 4.3. Voor vzw s 18

4. Wettelijke basis 17 4.1. Europese richtlijnen en verordeningen 17 4.2. Belgische wetgeving 17 4.3. Voor vzw s 18 Inhoud 1. Financiële informatiesystemen 13 1. Wat is boekhouden? 13 2. Gebruikers van boekhoudinformatie 14 3. Financial versus management accounting 15 3.1. Financial accounting (of algemeen boekhouden)

Nadere informatie

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO Vlaamse Onderwijsraad Afdeling ASO Leuvenseplein 4 24 maart 2000 1000 Brussel ASO/RLE/ADV/001 Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO 1 Situering Sedert 1993 bestudeert

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS AV NEDERLANDS TV HANDELSCORRESPONDENTIE NEDERLANDS ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS Eerste leerjaar: 2 uur /week Tweede

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Sint-Jozefscollege: studierichtingen 2 de graad

Sint-Jozefscollege: studierichtingen 2 de graad 2 de graad Handel Vakken Derde jaar Handel Vierde jaar aardrijkskunde 1 1 geschiedenis 1 1 godsdienst 2 2 lich. opvoeding 2 2 natuurwetenschappen 2 2 Frans 5 5 Engels 3 3 unde 4 4 T.E. Bedrijfshuishoudkunde

Nadere informatie

Inhoudstafel 7. DEEL 1 Gevallenstudie: voorstelling van de onderneming Protoy Fictivo BVBA

Inhoudstafel 7. DEEL 1 Gevallenstudie: voorstelling van de onderneming Protoy Fictivo BVBA Inhoudstafel 7 Inhoudstafel DEEL 1 Gevallenstudie: voorstelling van de onderneming Protoy Fictivo BVBA 1 De start... 13 2 Een boekhoudpakket kiezen en van start gaan... 14 2.1 De keuze van het boekhoudpakket...

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 RLLL/EXT/ADV/001bijl1 STUDIEGEBIED HANDEL Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 Bijlage bij het Vlor-advies Pagina 1 van 34 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 1

Nadere informatie

Profiel Professionele Taalvaardigheid

Profiel Professionele Taalvaardigheid Profiel Professionele Taalvaardigheid PPT Het Profiel Professionele Taalvaardigheid omvat de taalvaardigheid die nodig is om professioneel in het Nederlands te functioneren en is in de eerste plaats gericht

Nadere informatie

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Nieuwe leerplannen en lessentabellen met ingang van 1 september 2010 In de regel worden alle graadleerplannen (en bijhorende

Nadere informatie

de boekhoudkundige verwerking van een economische cyclus: van start, via aan- en verkoop naar het einde van het jaar door Hendrik Claessens

de boekhoudkundige verwerking van een economische cyclus: van start, via aan- en verkoop naar het einde van het jaar door Hendrik Claessens de boekhoudkundige verwerking van een economische cyclus: van start, via aan- en verkoop naar het einde van het jaar door Hendrik laessens Opgave We starten met een onderneming gespecialiseerd in computermateriaal.

Nadere informatie

TWEEDE EN DERDE GRAAD

TWEEDE EN DERDE GRAAD 12 Bij de overgang naar het eerste leerjaar van de tweede graad kies je een STUDIERICHTING, die reeds min of meer definitief is. Er zijn vier vormen van onderwijs: ALGEMEEN SECUNDAIR ONDERWIJS TECHNISCH

Nadere informatie

Datum: 23/12/2000 Lead Tijd: 10:12:30 Aanvrager: JV 1-Z9003 OEFENING 1/5.14 (01/01/1998-31/12/1998)

Datum: 23/12/2000 Lead Tijd: 10:12:30 Aanvrager: JV 1-Z9003 OEFENING 1/5.14 (01/01/1998-31/12/1998) OPENINGSJOURNAAL Datum: 23/12/2000 Lead Tijd: 10:12:30 OPENINGSJOURNAAL Blz. 1 Overdracht 0.00 0.00 1 01/01/1998 G 604000 Aankopen van handelsgoederen 5 670 000.00 G 220000 Terreinen en gebouwen 4 000

Nadere informatie

Inleiding tot het algemeen boekhouden

Inleiding tot het algemeen boekhouden Inleiding tot het algemeen boekhouden campinia media Marieke Van Beylen Van Beylen, Marieke Inleiding tot het boekhouden / Marieke Van Beylen; 5 de druk, september 2004 Geel: Campinia Media vzw, 1998;

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Leren in samenhang in de studierichting Secretariaat-talen tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vaksamenwerking, VOET,

Leren in samenhang in de studierichting Secretariaat-talen tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vaksamenwerking, VOET, Leren in samenhang in de studierichting Secretariaat-talen tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vaksamenwerking, VOET, Scholen worden van langsom meer bevraagd omtrent hun

Nadere informatie

REGISTRATIE DUBBEL BOEKHOUDEN

REGISTRATIE DUBBEL BOEKHOUDEN REGISTRATIE DUBBEL BOEKHOUDEN Basisbeginselen Courante exploitatiecyclus : aankopen verkopen, inkomsten en uitgaven Andere transacties: personeel, investeringen, financiering Inventaris Jaarrekening HOOFDSTUK

Nadere informatie

Hoofdstuk II Boekhoudtheorie

Hoofdstuk II Boekhoudtheorie Hoofdstuk II Boekhoudtheorie 1. Structuur 2. Basisveronderstellingen a. Entiteitveronderstelling b. Continuïteitsveronderstelling c. Geldwaarde-uitdrukkingsveronderstelling d. Veronderstelling van de historische

Nadere informatie

KANTOOR DERDE GRAAD BSO

KANTOOR DERDE GRAAD BSO KANTOOR DERDE GRAAD BSO september 2004 LICAP BRUSSEL KANTOOR DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP BRUSSEL September 2004 (vervangt D/2002/0279/046) ISBN 90-6858-394-8 Vlaams Verbond van

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 3 WIE ZIJN DE INFORMATIEVRAGERS?... 5 4 DE JAARREKENING, EEN ANTWOORD AAN DE INFORMATIEVRAGERS...

Nadere informatie

Economie & maatschappij E&M. Economie Handel Handel-talen Kantoor Verkoop. Studiegids tweede graad 7

Economie & maatschappij E&M. Economie Handel Handel-talen Kantoor Verkoop. Studiegids tweede graad 7 Economie & maatschappij E&M Economie Handel Handel-talen Kantoor Verkoop AT Studiegids tweede graad 7 Economie AT Aardrijkskunde 1 1 Geschiedenis 2 2 Nederlands 4 4 Engels 3 2 Duits 0 1 Biologie 1 1 Chemie

Nadere informatie

KANTOOR Derde graad BSO Eerste en tweede leerjaar

KANTOOR Derde graad BSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS KANTOOR Derde graad BSO Eerste en tweede leerjaar Licap - september 2002 ALGEMENE INHOUD LESSENTABEL...5 ALGEMEEN DEEL...7

Nadere informatie

BOEKHOUDEN MOET JE LEREN NIET VERGETEN! Vademecum bso afdeling kantoor

BOEKHOUDEN MOET JE LEREN NIET VERGETEN! Vademecum bso afdeling kantoor BOEKHOUDEN MOET JE LEREN ÉN NIET VERGETEN! Vademecum bso afdeling kantoor Dit leerde je in het 3 e jaar 1 1 Goederen en diensten Goederen zijn tastbare zaken (materieel) Diensten zijn ontastbare zaken

Nadere informatie

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 3 WIE ZIJN DE INFORMATIEVRAGERS?... 5 4 DE JAARREKENING, EEN ANTWOORD AAN DE INFORMATIEVRAGERS...

Nadere informatie

Algemene structuur. 2 de graad BSO

Algemene structuur. 2 de graad BSO Algemene structuur ASO 2 de graad TSO Economie Latijn Wetenschappen Handel Soc. en Techn. Wetenschappen BSO Kantoor Voeding-Verzorging ASO 3 de graad TSO Economie-Wiskunde Latijn-Wiskunde Wetenschappen-Wiskunde

Nadere informatie

OPLEIDINGENSTRUCTUUR ADMINISTRATIEF MEDEWERKER KMO

OPLEIDINGENSTRUCTUUR ADMINISTRATIEF MEDEWERKER KMO OPLEIDINGENSTRUCTUUR ADMINISTRATIEF MEDEWERKER KMO 1. BESCHRIJVING Referentiekaders: WELZIJN OP HET WERK Beroepsprofielen (SERV, oktober 2004) POLYVALENT BEDIENDE Beroepsprofiel (SERV/CEVORA, juni 2003)

Nadere informatie

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 3 WIE ZIJN DE INFORMATIEVRAGERS?... 5 4 DE JAARREKENING, EEN ANTWOORD OP DE INFORMATIEVRAGERS...

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar Licap - Brussel september 1998 MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Verkoop: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom meer bevraagd

Nadere informatie

Opleiding. Meertalig secretariaat. Code + officiële benaming van de module. A3 Frans 1. Academiejaar 2015-2016. Semester. 1 en 2.

Opleiding. Meertalig secretariaat. Code + officiële benaming van de module. A3 Frans 1. Academiejaar 2015-2016. Semester. 1 en 2. Opleiding Meertalig secretariaat Code + officiële benaming van de module A3 Frans 1 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 en 2 Studieomvang 9 studiepunten Totale studietijd 180 Aantal lestijden 120 Aandeel

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde graad ASO, Duits als tweede moderne vreemde taal kan worden

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso)

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso) (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad Techniek-wetenschappen Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Logisch denken Laboratoriumwerk

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Handel tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom meer bevraagd

Nadere informatie

Inhaalbeweging economie

Inhaalbeweging economie Inhaalbeweging economie Inleiding Voor de inhaalbeweging economie bestaan er vijf documenten 1 Dit algemeen document dat een volledige beschrijving geeft van wat van leerlingen verwacht wordt als ze beslissen

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure Economie (2de en 3de graad ASO) Leerlingprofiel Je bent op zoek naar een studierichting die aansluit bij jouw interesses? Al eens nagedacht over de studierichting

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2011 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Telefonist-receptionist BO HA 004 Pagina 1 van 11 Inhoud 1 Opleiding...3 1.1 Relatie

Nadere informatie

Luister- en kijkvaardigheid in de lessen Nederlands

Luister- en kijkvaardigheid in de lessen Nederlands Les Taalblad, Pendelaars Tekstsoort, publiek, niveau Informatieve en persuasieve tekst Onbekend publiek Structurerend niveau voor leesvaardigheid, beoordelend niveau voor luistervaardigheid Verwijzing

Nadere informatie

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes.

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes. Voor alle leraren Nederlands 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden:, procedures/strategieën en attitudes. 1 Luisteren 1e graad 2e graad 3e graad uiteenzetting leerstofonderdeel

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Sint-Jozefscollege: studierichtingen 3 de graad ASO

Sint-Jozefscollege: studierichtingen 3 de graad ASO Economie-Moderne Talen Economie Moderne Talen natuurwetenschappen 2 2 Duits 3 3 Engels 3 3 Frans 4 4 economie 5 5 wiskunde 3 3 In deze studierichting wordt inzicht in het economisch gebeuren gecombineerd

Nadere informatie

Lokaal Financieel Management Boekhoudpraktijk beleids- en beheerscyclus. Woord vooraf I / 1

Lokaal Financieel Management Boekhoudpraktijk beleids- en beheerscyclus. Woord vooraf I / 1 INHOUDSOPGAVE I. Woord vooraf I / 1 II. De algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen II / 1 Inleiding II / 1 II.1. Uitgangspunten, krachtlijnen en toepassingsgebied II.1 / 1 1. Studieronde

Nadere informatie

Studiegids derde graad

Studiegids derde graad Studiegids derde graad Algemene structuur tweede graad ASO TSO Economie wiskunde 4 u wiskunde 5 u Latijn wiskunde 4 u wiskunde 5 u Wetenschappen wiskunde 5 u Handel Sociale en Technische Wetenschappen

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS. Dit is een vakfiche boekhouden voor 3de graad bso kantoor/kantooradministratie en gegevensbeheer.

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS. Dit is een vakfiche boekhouden voor 3de graad bso kantoor/kantooradministratie en gegevensbeheer. VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: BOEKHOUDEN Dit is een vakfiche boekhouden voor 3de graad bso kantoor/kantooradministratie en gegevensbeheer. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks

Nadere informatie

+ 10 000,00 D opbrengsten Toename (bedrijfs)opbrengsten O 70400 Verkopen handelsgoederen

+ 10 000,00 D opbrengsten Toename (bedrijfs)opbrengsten O 70400 Verkopen handelsgoederen OPLOSSING OEFENINGENBLOK 3 (p. 114) 3.3 Eindejaarsverrichtingen m.b.t. activazijde 3 Regularisaties i.v.m. aan- en verkopen 1 Stel de redeneringsschema s op. Document Divers document nr. 26 Verrichting:

Nadere informatie

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Vakdocumenten Frans (2004) Visie en accenten leerplan Frans BaO 1 De eerste stappen zetten - Basiswoordenschat

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Boekhouden-informatica tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom

Nadere informatie

Het ondersteunen en mee uitvoeren van de boekhouding alsook het voeren van een verantwoord aankoopbeleid.

Het ondersteunen en mee uitvoeren van de boekhouding alsook het voeren van een verantwoord aankoopbeleid. O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: FINANCIELE DIENST FINANCIELE DIENST-ECONOMAAT econoom-boekhouder 1. Plaats in de organisatie De econoom-boekhouder rapporteert

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

TWEEDE GRAAD. Technisch Secundair. Algemeen Secundair. Beroepssecundair TSO ASO BSO LATIJN HANDEL KANTOOR SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN

TWEEDE GRAAD. Technisch Secundair. Algemeen Secundair. Beroepssecundair TSO ASO BSO LATIJN HANDEL KANTOOR SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN TWEEDE GRAAD Algemeen Secundair ASO Technisch Secundair TSO Beroepssecundair BSO LATIJN HANDEL KANTOOR ECONOMIE SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN VERZORGING- VOEDING WETENSCHAPPEN Het ASO (algemeen secundair

Nadere informatie

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico.

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico. STUDIERICHTINGEN TWEEDE GRAAD 2011-2012 WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46 info@shn.be www.shn.be www.wico.be STUDEREN IN DE TWEEDE GRAAD

Nadere informatie

EIGEN VERMOGEN, VOORZIENINGEN VOOR RISICO'S EN KOSTEN, SCHULDEN OP MEER DAN EEN JAAR

EIGEN VERMOGEN, VOORZIENINGEN VOOR RISICO'S EN KOSTEN, SCHULDEN OP MEER DAN EEN JAAR naam :... M.A.R. Uittreksel uit de minimumindeling van het algemeen rekeningenstelsel KLASSE 1 : EIGEN VERMOGEN, VOORZIENINGEN VOOR RISICO'S EN KOSTEN, SCHULDEN OP MEER DAN EEN JAAR 10 Kapitaal 100 Geplaatst

Nadere informatie

Studiegids tweede graad

Studiegids tweede graad Studiegids tweede graad Algemene structuur tweede graad ASO TSO Economie wiskunde 4 u wiskunde 5 u Latijn wiskunde 4 u wiskunde 5 u Wetenschappen wiskunde 5 u Handel Sociale en Technische Wetenschappen

Nadere informatie

Boekhouding. boekhouding 1

Boekhouding. boekhouding 1 Boekhouding boekhouding 1 Welke boekhouding? Natuurlijke personen - werknemers kunstenaars - zelfstandigen Feitelijke vereniging Handelsvennootschappen VZW s boekhouding 2 Werknemer kunstenaar Geen boekhoudverplichting

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

Voor de dienst onderwijs van de gevangenis zijn wij op zoek naar een administratief medewerker.

Voor de dienst onderwijs van de gevangenis zijn wij op zoek naar een administratief medewerker. Het Consortium volwassenenonderwijs Antwerpen is een samenwerking tussen alle centra voor volwassenenonderwijs en basiseducatie in de regio Antwerpen. Het consortium werd opgericht in september 2007, overeenkomstig

Nadere informatie

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie

Personeelskosten. Handboek p. 143 tot 173 ANDERE VERRICHTINGEN PERSONEELSCYCLUS INVESTERINGEN FINANCIERINGEN

Personeelskosten. Handboek p. 143 tot 173 ANDERE VERRICHTINGEN PERSONEELSCYCLUS INVESTERINGEN FINANCIERINGEN Personeelskosten Handboek p. 143 tot 173 ANERE VERRIHTINGEN PERSONEELSYLUS INVESTERINGEN FINANIERINGEN 1 ANERE VERRIHTINGEN (vervolg) Betreft verrichtingen die niet uit een wel bepaalde courante transactie

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS Guimardstraat 1-1040 BRUSSEL LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS HANDEL Derde graad TSO Licapnummer: - december 1992 ALGEMENE INHOUD LESSENTABEL... 5 ALGEMEEN

Nadere informatie

Opleidingen op afstand van Sage

Opleidingen op afstand van Sage Opleidingen op afstand van Sage CATALOGUS JUNI 2011 V.2.0. BOB 50 BOB 50 Inhoud FINANCIELE MODULES Algemene boekhouding Ingavemogelijkheden van boekhoudkundige documenten 3 Verrichtingen begin/einde boekjaar

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad)

Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Eindtermen Nederlands algemeen secundair onderwijs (derde graad) Bron: www.ond.vlaanderen.be/dvo 1 Luisteren 1 De leerlingen kunnen op structurerend niveau luisteren naar uiteenzettingen en probleemstellingen

Nadere informatie

De huidige OCMW-beleidsinstrumenten. II.1. De financiële registratie in functie van de jaarrekening

De huidige OCMW-beleidsinstrumenten. II.1. De financiële registratie in functie van de jaarrekening Lokaal Financieel Management Praktijkgids INHOUDSOPGAVE I. Wegwijzer Woord vooraf 1 II. II.1. De financiële registratie in functie van de jaarrekening Inleiding 1 II.1.1. Het actief 1. De balans vaste

Nadere informatie

Module 5 Controle over financiën

Module 5 Controle over financiën Geleerd in vorige presentaties Module 5 Controle over financiën Les 2. Jaarafsluiting en aangifte omzetbelasting 1. Aftrekbaarheid van kosten en btw 2. Incidentele posten Les 2 Verzorgen jaarafsluiting

Nadere informatie

Het ondersteunen en mee uitvoeren van de boekhouding alsook het voeren van een verantwoord aankoopbeleid.

Het ondersteunen en mee uitvoeren van de boekhouding alsook het voeren van een verantwoord aankoopbeleid. - LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: FINANCIELE DIENST FINANCIELE DIENST-ECONOMAAT econoom-boekhouder 1. Plaats in de organisatie De econoom-boekhouder werkt onder leiding

Nadere informatie

Overzicht modules Algemene vorming TSO3

Overzicht modules Algemene vorming TSO3 Overzicht modules Algemene vorming TSO3 Inhoud TSO3 Aardrijkskunde 1... 2 TSO3 Aardrijkskunde 2... 3 TSO3 Aardrijkskunde 3... 4 TSO3 Engels 1... 5 Engels 2... 6 TSO3 Nederlands 1... 7 TSO3 Nederlands 2...

Nadere informatie

BEROEPSKWALIFICATIE (BK 0145)

BEROEPSKWALIFICATIE (BK 0145) BEROEPSKWALIFICATIE (BK 0145) Hulpdeclarant (m/v) 1. GLOBAAL 1.1 Titel Hulpdeclarant (m/v) 1.2 Definitie De hulpdeclarant staat in voor het ondersteunen van alle douaneformaliteiten (het verzorgen van

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands lager onderwijs

Eindtermen Nederlands lager onderwijs Eindtermen Nederlands lager onderwijs Bron: www.ond.vlaanderen.be/dvo 1 Luisteren De leerlingen kunnen (verwerkingsniveau = beschrijven) de informatie achterhalen in: 1.1 een voor hen bestemde mededeling

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

Maak kennis met de richting kantoor

Maak kennis met de richting kantoor Maak kennis met de richting kantoor De 2de en de 3de graad kantoor BSO ONZE-LIEVE-VROUW-WAVER Leerlingen 6 kantoor (begeleiding: Van Peer Karina) Inhoud a Wat mag je verwachten in de 2 de graad?... 3 b

Nadere informatie

3KA Toegepaste informatica

3KA Toegepaste informatica 3KA Toegepaste informatica Thierry Willekens, leerkracht Koninklijk Technisch Atheneum Mol 2008 WOORD VOORAF Alle leerlingen verwerven de basisvaardigheden van ICT in het eerste jaar van de eerste graad

Nadere informatie

Thema 4 Eindejaarsverrichtingen

Thema 4 Eindejaarsverrichtingen Thema 4 Eindejaarsverrichtingen Wat zul je leren? Waarom zijn de eindejaarsverrichtingen noodzakelijk? Hoe verlopen de eindejaarsverrichtingen? Hoe verwerken we de eindejaarsverrichtingen boekhoudkundig?

Nadere informatie

Inventarisverrichtingen

Inventarisverrichtingen Inventarisverrichtingen Handboek p. 209 tot 247 INVENTARISVERRIHTINGEN Verrichtingen van het boekjaar zijn op basis van verantwoordingstukken geboekt in de diverse boeken: aankoop verkoop financiële verrichtingen

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Inleiding: kennismaking met het spilbedrijf + voorstelling van het assortiment

Inleiding: kennismaking met het spilbedrijf + voorstelling van het assortiment School: JAARPLAN 2011 2012 Handel: onderdeel Initiatie in administratie, retail en logistiek VAK Handel I. A. R. L. ONDERWIJSVORM 2 lesuren per week in het 2 de jaar van de B-stroom BVL LERAAR Vakoverschrijdende

Nadere informatie

<.ci.ic.ic ~ri(crit11.1t1.t1.r ilil.t...tl

<.ci.ic.ic ~ri(crit11.1t1.t1.r ilil.t...tl <.ci.ic.ic ~ri(crit11.1t1.t1.r ilil.t...tl 1 0 + ++ Volgt het schoolboek het nieuwe leerplan en dus ook de vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen die in de leerplannen werden opgenomen? Hierbijgaan

Nadere informatie

Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën

Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën 1 Bijlage 10. Eindtermen moderne vreemde talen: Frans of Engels van de derde graad bso (derde leerjaar) Taaltaken, verwerkingsniveaus, tekstsoorten, tekstkenmerken en strategieën LUISTEREN vrij concreet

Nadere informatie

ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS VERKOOP DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. september 2006 LICAP BRUSSEL D/2006/0279/042

ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS VERKOOP DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. september 2006 LICAP BRUSSEL D/2006/0279/042 ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS VERKOOP DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS september 2006 LICAP BRUSSEL ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS VERKOOP DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie