Fun of functie Verschuivingen in ruimtelijk koopgedrag. Mei Kennis en Economisch Onderzoek

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Fun of functie Verschuivingen in ruimtelijk koopgedrag. Mei Kennis en Economisch Onderzoek"

Transcriptie

1 Fun of functie Verschuivingen in ruimtelijk koopgedrag Mei 2013 Kennis en Economisch Onderzoek

2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Detailhandel in zwaar weer 4 Grote regionale verschillen 6 Lokale verschillen verklaard 8 Ter illustratie: Boxtel 11 Fun of functie 13 Conclusie 16 Bijlage: KoopstromenMonitor 17 Literatuur 18 Colofon 19 Kennis en Economisch Onderzoek staat ook op internet. Het adres is Afsluitdatum: 8 mei 2013 Auteur: Rogier Aalders mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 2

3 Inleiding De marktomstandigheden voor de gevestigde detailhandel zijn er de afgelopen jaren niet beter op geworden. Als gevolg van de economische tegenwind, bezuinigingen en het lage consumentenvertrouwen houden consumenten steeds vaker de hand op de knip. Daarbij komt dat steeds meer mensen hun producten online kopen, wat ten koste gaat van de bestedingen bij de gevestigde detailhandel. Daarnaast hebben veel regio s te maken met een veranderende bevolkingssamenstelling. Nederland vergrijst en in een aantal perifere regio s is al sprake van een krimpende bevolking. Dit resulteert in dalende verkoopcijfers voor de gevestigde detailhandel en een toenemend aantal winkels dat zijn deuren moet sluiten. Door deze ontwikkelingen is het voor retailers, de vastgoedwereld en overheden nu extra belangrijk om te weten hoe consumenten zich bewegen, waar ze hun geld besteden en welke voorkeuren ze hebben. Rabobank is marktleider in het betalingsverkeer van bedrijven en particulieren. Dat biedt de mogelijkheid om met eigen, uniek datamateriaal inzicht te geven in economische relaties. Op basis van miljoenen pintransacties ontwikkelde Rabobank Nederland de KoopstromenMonitor 1. Een uniek instrument dat inzicht biedt in het ruimtelijk koopgedrag van Nederlandse consumenten. Uit de KoopstromenMonitor blijkt dat de omzet van de detailhandel in veel winkelgebieden is gestegen, hoewel de detailhandel in Nederland als geheel te maken heeft met een dalende omzet. Er zijn dus winnaars en verliezers. Deze special geeft verklaringen voor deze verschillen, veroorzaakt door veranderend ruimtelijk koopgedrag van consumenten. 1 Privacy is hierbij gegarandeerd. Onder geen enkele voorwaarde zijn individuele klantgegevens herkenbaar of herleidbaar. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 3

4 Detailhandel in zwaar weer Als gevolg van veranderende marktomstandigheden verkeert de Nederlandse Figuur 1: Ontwikkeling omzet detailhandel (volume, index: gemiddelde 2008=100) index Bron: CBS Seizoensgecorrigeerd * Voorlopige cijfers * Totaal Food Non-Food index detailhandel in zwaar weer. Figuur 1 illustreert dit aan de hand van de ontwikkeling van de detailhandelsomzet sinds De ontwikkeling loopt parallel aan de conjunctuur. De economische stagnatie aan het begin van deze eeuw en de hoogconjunctuur in de periode daarna zijn duidelijk zichtbaar. De keldering van de omzet sinds het uitbreken van de Grote Recessie springt echter het meest in het oog. Tussen 2008 en 2012 is de totale omzet met maar liefst 9 procent gedaald. De veranderende marktomstandigheden zijn dan ook voor een belangrijk deel conjunctureel van aard. Als gevolg van bezuinigingen, oplopende werkloosheid, dalende huizenprijzen en het lage consumentenvertrouwen dalen de binnenlandse bestedingen jaar op jaar, met als gevolg dat veel winkels hun omzetvolume zien teruglopen (Legierse, Smid, 2013). Dat de conjunctuur hierbij een grote rol speelt, verklaart ook dat de dalende omzet volledig voor rekening komt van de non-foodsector. Voedsel is immers een eerste levensbehoefte en daardoor niet tot nauwelijks conjunctuurgevoelig. In de non-foodsector daalde het omzetvolume tussen 2008 en 2012 zelfs met 15 procent Naast de genoemde conjuncturele oorzaken speelt de groei van internet als verkoopkanaal een grote rol bij de dalende omzet in de fysieke detailhandel. In 2011 werd maar liefst 31 procent van alle aankopen via internet gedaan. In 2009 was dit nog 23 procent (Blauw Research, 2011). De opmars van internet als verkoop-/aankoopkanaal geldt voor vrijwel alle producten, waardoor het de gehele detailhandel raakt. Hoewel een deel van de internetaankopen gebeurt bij winkels die hun producten zowel via een fysieke locatie als via internet verkopen, betekent dit dat de behoefte aan fysieke winkelruimte afneemt. Deze ontwikkeling is structureel van aard en zet de komende jaren naar verwachting door. In delen van Nederland (Zeeland, Noordoost-Groningen en Zuid-Limburg) daalt de bevolkingsomvang, met een dalende detailhandelsomzet als gevolg. De totale Nederlandse bevolking groeit naar verwachting echter nog tot eind jaren dertig, dus op landelijke schaal heeft dit (nog) geen invloed op de totale detailhandelsomzet. De gemiddeld ouder wordende bevolking zorgt echter wel voor een verandering in de consumentenvraag. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 4

5 Detailhandel in zwaar weer De conjuncturele en structurele ontwikkelingen in de markt zijn de oorzaak van de dalende omzet in de fysieke detailhandel. Veel detaillisten kunnen daardoor Figuur 2: Ontwikkeling leegstand als percentage van de totale oppervlakte Nederland Groningen Zeeland Limburg Utrecht Noord-Holland Bron: CBS het hoofd niet boven water houden, met faillissementen en oplopende leegstand tot gevolg. Sinds 2003 is de totale leegstaande oppervlakte in de detailhandel gestegen van 1,7 naar 3 miljoen vierkante meter in 2012, een groei van 75 procent. Hierdoor stond in 2012 bijna 6,6 procent van de totale oppervlakte leeg. In 2003 was dit nog 4,5 procent. De verschillen binnen Nederland zijn overigens groot. In Utrecht en Noord-Holland valt de leegstand mee, terwijl de provincies die kampen met bevolkingskrimp (Groningen, Zeeland en Limburg) een zeer hoge leegstand kennen. Wel zien we, op Drenthe na, in elke provincie een groei van de leegstand sinds mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 5

6 Grote regionale verschillen Zoals blijkt uit figuur 2 zijn de verschillen tussen regio s groot voor wat betreft de (ontwikkeling van de) leegstand. Dat geldt ook voor de ontwikkeling van de Figuur 3: Omzetontwikkeling en vloerproductiviteit niet-dagelijks Vloerproductiviteit niet-dagelijks 2011 Euro Bron: Rabobank Gelderland Zuid-Holland Utrecht Nederland Zeeland Drenthe Overijssel Omzetontwikkeling niet-dagelijks omzet. De KoopstromenMonitor 2 maakt het mogelijk om de omzet van de detailhandel in 2009 en 2011 met elkaar te vergelijken. Daaruit blijkt dat de omzet in de niet-dagelijkse detailhandel in Nederland in die periode met 3 procent is gedaald. Maar, zoals gezegd, de regionale verschillen zijn groot. In Zeeland daalde de omzet met maar liefst 10 procent, terwijl de krimp in Overijssel, Flevoland en Noord-Brabant onder de 1 procent bleef. Opvallend is de groei van de omzet in Groningen. Deze steeg hier met 3 procent. Figuur 3 toont de ontwikkeling van de omzet voor alle provincies in combinatie met de gemiddelde vloerproductiviteit in de nietdagelijkse detailhandel in De vloerproductiviteit is gelijk aan de omzet per vierkante meter en geeft een goede indruk van de prestatie van de detailhandel, in dit geval van de niet-dagelijkse sector. Voor beleidsmakers is de vloerproductiviteit een belangrijke maatstaf, aangezien op basis daarvan onder meer wordt besloten of uitbreiding van het aanbod wenselijk is. De omvang van de bollen in de figuur staat voor de totale winkelvloeroppervlakte van het nietdagelijkse aanbod (de bol van Nederland staat voor het gemiddelde van alle provincies). Noord- Holland Flevoland Friesland Limburg Noord-Brabant Groningen De combinatie tussen omzetontwikkeling en vloerproductiviteit is belangrijk omdat de vloerproductiviteit de omzetontwikkeling in perspectief zet. Zo zien we weliswaar een daling van de omzet in de drie Randstedelijke provincies, maar gezien de relatief hoge vloerproductiviteit zijn de gevolgen daarvan te overzien. De detailhandel in Groningen zag haar omzet weliswaar stijgen, maar kent nog steeds een relatief lage vloerproductiviteit. De situatie in de provincies met een dalende omzet en een lage vloerproductiviteit is zorgelijk. Dat verklaart ook de zeer hoge leegstand in Zeeland en Limburg. In Gelderland, Friesland en Drenthe valt de leegstand in landelijk perspectief nog mee, maar gegeven het beeld van figuur 3 kunnen die provincies een stijging van de leegstand verwachten. 2 Zie de bijlage voor een uitleg over de KoopstromenMonitor. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 6

7 Grote regionale verschillen Hoewel de detailhandel in Nederland als geheel het zwaar heeft, toon figuur 3 dat de verschillen tussen provincies groot zijn. Ook op regionaal niveau zien we grote verschillen als het gaat om de vloerproductiviteit (zie kaart 1). De landelijke vloerproductiviteit in de niet-dagelijkse branches ligt op per vierkante meter (Rabobank, 2013). De blauwe regio s in de kaart hebben een bovengemiddelde, de oranje een ondergemiddelde vloerproductiviteit. Zoals eerder bleek, is de vloerproductiviteit relatief hoog in de Randstad, vooral in de regio s rondom Den Haag, Amsterdam en Haarlem. Delfzijl en omgeving vormt een positieve uitschieter in de periferie, waar de bevolking en de winkelvloeroppervlakte sinds 2003 zijn gekrompen, maar de zittende detailhandel blijkbaar goed presteert. Op lokaal niveau zijn die verschillen in vloerproductiviteit nog veel groter. Ook de ontwikkeling van de omzet tussen 2009 en 2011 varieert sterk per gemeente. Ondanks de veranderende (lees: verslechterende) marktomstandigheden kunnen we spreken van winnaars en verliezers. Het lokale niveau is een belangrijke geografische schaal voor analyse. Beleidsbeslissingen ten aanzien van uitbreiding van het detailhandelsaanbod worden namelijk vooral op lokaal niveau genomen. Bovendien maken consumenten hun keuze om ergens te winkelen op zeer lokaal niveau. Men gaat niet winkelen in Noord-Holland, men gaat winkelen in Amsterdam of, sterker nog, in de Kalverstraat. De grote verschillen in omzetontwikkeling tussen gemeenten blijken uit figuur 4, waarin het aantal gemeenten per klasse van de omzetontwikkeling is weergegeven 3. In 252 van de weergegeven gemeenten is de omzet gedaald, maar 135 zagen de omzet tussen 2009 en 2011 juist toenemen. 3 Vanwege het aantal waarnemingen is het niet mogelijk om de omzetontwikkeling voor alle gemeenten weer te geven. Kaart 1: Regionale verschillen in vloerproductiviteit (2011) Figuur 4: Aantal gemeenten per klasse omzetontwikkeling aantal aantal Bron: Rabobank 0-20 tot tot tot -0 0 tot10 10 tot tot Omzetontwikkeling Bron: Rabobank 0 mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 7

8 Lokale verschillen verklaard Het zware weer in de Nederlandse detailhandel kan goed worden verklaard door de veranderende marktomstandigheden. Op lokaal niveau vormen de marktomstandigheden echter geen verklaring voor de verschillen in de ontwikkeling van de omzet. We zien namelijk ook winnaars in regio s met sterk dalende huizenprijzen, hoge werkloosheid en/of demografische krimp. Ter illustratie toont figuur 5 de relatie tussen de omzetontwikkeling en de bevolkingsontwikkeling in de Nederlandse gemeenten. De figuur laat zien dat gemeenten ondanks een krimpende bevolking een stijgende omzet in de niet-dagelijkse detailhandel kennen (rechtsonder). Het omgekeerde geldt ook (linksboven). Ook het online koopgedrag blijkt geen verklaring te zijn voor de omzetontwikkeling van de niet-dagelijkse detailhandel op lokaal niveau. Online winkelen neemt niet toe met de afstand tot fysieke winkelvoorzieningen, zoals men wellicht wel zou verwachten. Sterker nog, het omgekeerde is het geval. In landelijke gemeenten wordt minder via internet gekocht dan in stedelijke gemeenten. De reden hiervoor is dat online koopgedrag vooral afhangt van het type consument. Vooral jongeren, en daarbinnen vooral alleenstaanden, kopen veel online en het aandeel van jonge alleenstaanden is het grootst in de stedelijke gebieden. De meest perifere gebieden in Nederland, zoals de Waddeneilanden, vormen hierop een uitzondering. In die gebieden is het belang van het online verkoopkanaal relatief groot, waarvan we mogen veronderstellen dat de afstand tot de fysieke detailhandel wel degelijk een rol speelt (Smeltink, 2012). De mate waarin consumenten hun aankopen via internet doen, is dus niet bepalend voor de omzetontwikkeling in gemeenten. Hiervoor vergelijken we het belang van IDeal-betalingen in de totale bestedingen met de ontwikkeling van de omzet in de niet-dagelijkse detailhandel (figuur 6). Talloze gemeenten kennen een relatief groot belang van IDeal-betalingen, gepaard met een stijging van de detailhandelsomzet (en vice versa). Figuur 5: Relatie omzetontwikkeling en bevolkingsontwikkeling Nederlandse gemeenten Bevolkingsgroei Omzetontwikkeling niet-dagelijks Bron: Rabobank Figuur 6: Relatie omzetontwikkeling en belang van IDeal-betalingen Nederlandse gemeenten Aandeel IDeal in totale bestedingen 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1, Omzetontwikkeling niet-dagelijks Bron: Rabobank mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 8

9 Lokale verschillen verklaard De genoemde landelijke en regionale marktontwikkelingen vormen dus geen Figuur 7: Ontwikkeling omzet en vloerproductiviteit ( ) < 5000 m² m² m² m² m² > m² Bron: Rabobank Omzet Vloerproductiviteit Aanbod verklaring voor de grote verschillen in lokale omzetontwikkelingen in de detailhandel. Om erachter te komen wat deze verschillen wél verklaart, analyseren we de ontwikkeling van de omzet in de niet-dagelijkse detailhandel in de kernwinkelgebieden van alle gemeenten. De kernwinkelgebieden zijn de postcodegebieden met de grootste winkelvloeroppervlakte in de branchegroep mode en luxe per gemeente. Door deze gebieden te selecteren, elimineren we bijvoorbeeld meubelboulevards en losstaande tuincentra of bouwmarkten. Dergelijke winkelgebieden of winkels hebben doorgaans een andere, in geografisch opzicht ruimere functie. Vervolgens is de omzetontwikkeling van de niet-dagelijkse detailhandel in deze kernwinkelgebieden geanalyseerd. Daaruit blijkt een duidelijk verschil te bestaan tussen gebieden van een bepaalde omvang. Figuur 7 toont de ontwikkeling van de omzet in de periode voor zes groottecategorieën. De gezamenlijke omzet is gestegen in de kleine kernwinkelgebieden (tot vierkante meter, 136 gemeenten) en vooral in de grote winkelgebieden (vanaf vierkante meter, 29 gemeenten). De middelgrote kernwinkelgebieden (tussen en vierkante meter, 205 gemeenten) vallen tussen wal en schip en zagen hun omzet behoorlijk afnemen. Naast de omzetontwikkeling toont de figuur de ontwikkeling van het aanbod en de vloerproductiviteit. De vloerproductiviteit is de omzet per vierkante meter. Een dalende omzet betekent bij een gelijkblijvend winkelaanbod dus een daling van de vloerproductiviteit. De groei van het winkelaanbod in de middelgrote kernwinkelgebieden is dus extra problematisch, wat te zien is aan de sterke daling van de vloerproductiviteit. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 9

10 Lokale verschillen verklaard De verklaring voor de genoemde verschillen in omzetontwikkeling moet grotendeels worden gezocht in de verandering van het ruimtelijke koopgedrag. Figuur 8: Ontwikkeling omzet naar herkomst ( ) < 5000 m² m² m² m² m² > m² Bron: Rabobank Omzet uit eigen gemeente De voorkeur van consumenten is veranderd waardoor hij bepaalde typen winkelgebieden minder bezoekt ten gunste van andere typen winkelgebieden. Figuur 8 laat dit zien. Hierin is de ontwikkeling van de omzet afkomstig van de eigen bevolking en van de bevolking van elders (koopkrachttoevloeiing) weergegeven. De figuur toont een aantal zeer sprekende ontwikkelingen. De winkelgebieden met een niet-dagelijks winkelvloeroppervlak (wvo) van tot vierkante meter hebben hun stijgende omzet geheel te danken aan een toename van de bestedingen van hun eigen inwoners. Consumenten uit gemeenten met een klein kernwinkelgebied doen hun niet-dagelijkse aankopen dus vaker dichtbij huis. De grote kernwinkelgebieden (met meer dan vierkante meter nietdagelijks wvo) danken hun omzetstijging zowel aan een groei van de bestedingen van de eigen bevolking als aan de koopkrachttoevloeiing. De omzetgroei in de kleine en grote kernwinkelgebieden gaat ten koste van de omzet in de middelgrote kernwinkelgebieden. Daar nam de omzet uit de eigen gemeente, maar vooral de koopkrachttoevloeiing per saldo behoorlijk af tussen 2009 en Omzet van elders (toevloeiing) mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 10

11 Ter illustratie: Boxtel Figuur 7 en 8 tonen de gezamenlijke omzetontwikkeling van kernwinkelgebieden van een bepaalde omvang. Dit geldt niet voor alle individuele kernwinkelgebieden, maar geeft wel het algemene beeld weer. Kaart 2: Ligging Boxtel en omliggende gemeenten Ter illustratie werken we hier een sprekend voorbeeld uit: Boxtel (en het nabijgelegen Den Bosch). Boxtel is een gemeente met een kernwinkelgebied dat in de middengroep valt. Het kernwinkelgebied heeft te maken met een dalende omzet in de detailhandel en een oplopende leegstand. Boxtel ligt tussen drie steden met een groot winkelaanbod, te weten Tilburg, Eindhoven en Den Bosch, met daartussen een aantal kleinere gemeenten. Als het gaat om de bestedingen van de inwoners van deze kleinere gemeenten, moet de detailhandel in Boxtel concurreren met de detailhandel in de grotere omliggende steden. Als we de belangrijkste herkomstgemeenten van de detailhandel in Boxtel op een rij zetten, blijken er vier gemeenten bovenuit te steken: Haaren, Vught, Sint-Michielsgestel en Schijndel. De omzet die de detailhandel in Boxtel van buiten de gemeente weet te halen, komt dus vooral uit deze vier gemeenten. Het opvallende is dat ze alle vier ten noorden van Boxtel liggen (zie kaart 2). Vanzelfsprekend ondervindt Boxtel, voor wat betreft de bestedingen uit deze kleinere gemeenten, concurrentie van de binnenstad van Den Bosch. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 11

12 Ter illustratie: Boxtel Figuur 9 illustreert deze concurrentieverhoudingen. Daarin wordt de kooporiëntatie van consumenten uit de vier gemeenten op Boxtel en Den Bosch Figuur 9: Ontwikkeling oriëntatie op Boxtel en Den Bosch Schijndel Haaren Vught Sint-M Bron: Rabobank Boxtel Den Bosch weergegeven. In 2009 besteedden consumenten uit Sint-Michielsgestel bijvoorbeeld 7 procent in Boxtel en 19 procent in Den Bosch. Ook Vught is sterk op Den Bosch gericht. Voor Haaren en Schijndel geldt dit in mindere mate. Tussen 2009 en 2011 heeft een duidelijke verschuiving van koopstromen plaatsgevonden. Consumenten uit Haaren besteedden in 2011 een fractie meer in Boxtel dan in 2009, maar consumenten uit de overige drie gemeenten waren in 2011 minder op Boxtel georiënteerd dan twee jaar daarvoor. Opvallend is dat het deel dat zij besteden in Den Bosch juist is toegenomen. Vooral consumenten uit Sint-Michielsgestel en Vught waren in 2011 veel sterker op Den Bosch gericht dan in Ook de inwoners van Boxtel zelf (niet weergegeven in de figuur) zijn nu minder op hun eigen gemeente georiënteerd (van 73 naar 69 procent) en juist sterker op Den Bosch (van 22 naar 25 procent). De ontwikkeling in Boxtel is illustratief voor de ontwikkeling die in het voorgaande is beschreven: een afnemende omzet van de detailhandel in middelgrote winkelgebieden, deels veroorzaakt door veranderende marktontwikkelingen, maar vooral het gevolg van verschuivingen in het ruimtelijke koopgedrag van consumenten. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 12

13 Fun of functie De volgende vraag is natuurlijk waarom het ruimtelijke koopgedrag van consumenten dusdanig is veranderd dat dit leidt tot dergelijke verschillen in omzetontwikkeling. Hier liggen verschillende factoren aan ten grondslag. Verreweg de belangrijkste factoren voor een locatiekeuze van consumenten om hun aankopen te doen, zijn aanbod en afstand (I&O Research, 2011). Dit klinkt logisch. Waarom zouden we onze boodschappen niet bij de supermarkt om de hoek doen? Dit komt ook tegemoet aan een van de belangrijkste theorieën in de economische geografie: de centrale-plaatsentheorie van de Duitse geograaf Walter Christaller ( ). Christaller publiceerde in 1933 zijn theorie over de ruimtelijke spreiding, grootte en ontwikkeling van plaatsen, gebaseerd op onderzoek in Zuid-Duitsland. De theorie stelt dat elke plaats een eigen verzorgingsgebied heeft, waarbij de omvang van dat verzorgingsgebied afhangt van het voorzieningenaanbod. Kleine plaatsen met enkel een supermarkt hebben een kleiner verzorgingsgebied dan grote plaatsen met bijvoorbeeld een bioscoop 4. Consumenten kiezen voor de dichtstbijzijnde voorziening die voorziet in hun behoefte, aldus de theorie. De centrale-plaatsentheorie impliceert aannames die niet samengaan met de werkelijkheid. Een belangrijke aanname is bijvoorbeeld dat aanbieders geen concurrentievoordeel hebben. Dat wil zeggen dat de producten van aanbieders in verschillende plaatsen homogeen zijn (geen verschil in prijs, kwaliteit en service). De theorie gaat er ook vanuit dat de consument rationeel is (homo oeconomicus). Door deze aannames zijn aanbod en afstand de enige factoren in de theorie die de locatiekeuze van consumenten bepalen bij hun ruimtelijke koopgedrag. Hoewel dit ook in de praktijk essentiële factoren blijken te zijn, vertellen ze niet het hele verhaal. Andere factoren leiden ertoe dat consumenten andere keuzes maken dan op basis van de centrale-plaatsentheorie zou worden verwacht. Deze omvatten onder meer de variatie aan producten in een bepaalde winkel, prijsverschillen, de mate van reclame en verschillen in service (Hubbard, 2013). Ook allerlei kenmerken van winkelgebieden spelen een rol, zoals bereikbaarheid, parkeermogelijkheden en de sfeer en uitstraling van het winkelgebied (I&O Research, 2011). Tot slot speelt ook de combinatie met andere doeleinden een rol. Een consument doet bijvoorbeeld boodschappen waar hij werkt en gaat ergens winkelen na een familiebezoek of voor een uitgaansavond. Om terug te komen op de hiervoor gestelde vraag: er zijn dus wel degelijk redenen te bedenken waarom een consument zijn boodschappen niet doet bij de dichtstbijzijnde supermarkt. 4 De centrale-plaatsentheorie van Christaller heeft een rol gespeeld bij de ruimtelijke inrichting van de Noordoostpolder, waar Emmeloord de centrale plaats is, met een ruimer voorzieningenaanbod dan de kleinere kernen daaromheen. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 13

14 Fun of functie Welke factoren doorslaggevend zijn voor de locatiekeuze van de consument, is afhankelijk van zijn winkeldoel. Daarbij kunnen we onderscheid maken tussen Figuur 10: Ontwikkeling omzet ( ) naar aanbod horeca (cafés en restaurants) Minder dan 25 Bron: Rabobank 25 tot tot tot of meer Aantal restaurants en cafés Totaal Eigen gemeente Toevloeiing recreatief winkelen en functioneel winkelen, oftewel fun of functie. Recreatief winkelen is een bezigheid waar consumenten bewust voor kiezen. De laatste jaren is onze vrije tijd gemiddeld afgenomen, waardoor we hoge eisen stellen aan de invulling van onze beschikbare vrije tijd. De consument is daarbij op zoek naar beleving en dat uit zich in de wijze waarop hij (recreatief) winkelt. Het gaat al lang niet meer alleen om consumeren alleen. De consument is op zoek naar een prettige, gezellige omgeving die meer te bieden heeft dan enkel een passend winkelaanbod. Daarbij spelen ook het culturele aanbod, het horeca-aanbod en een aantrekkelijk en schoon winkelgebied een rol (NRW Taskforce Consumentenbeleving, 2011). Het totaalproduct waar de recreatieve consument naar op zoek is, de beleving, is niet gemakkelijk te operationaliseren. Of een winkelgebied voorziet in de belevingsbehoefte van de consument is immers afhankelijk van een combinatie van (vele) factoren. Aangezien het aanbod van cultuur en horeca relevante factoren zijn voor de recreatieve consument, is de relatie onderzocht tussen het culturele en horeca-aanbod en de omzetontwikkeling in winkelgebieden. Omzetontwikkeling en het culturele aanbod tonen geen zichtbare relatie. Een analyse van de omzetontwikkeling van de detailhandel naar omvang van het horeca-aanbod toont wél een interessante uitkomst (figuur 10). Er een duidelijk verschil zichtbaar tussen winkelgebieden met een groot en een klein aanbod aan horecavoorzieningen. Dit aanbod is groter in de stedelijke gebieden met grote kernwinkelgebieden en biedt een verklaring voor de omzetgroei in de detailhandel in die gebieden. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 14

15 Fun of functie Functioneel winkelen stelt andere eisen aan een winkelgebied. Als de consument weet waar hij naar op zoek is en dus met een helder doel winkelt (functioneel Figuur 11: Ontwikkeling omzet in kleine winkelgebieden ( ) Totale omzet Eigen koopkracht Toevloeiing Totaal Wel betaald parkeren Geen betaald parkeren Bron: Rabobank winkelen), staan gemak en snelheid voorop. Dit werkt bijvoorbeeld online winkelen in de hand wat, zoals gezegd, ten koste gaat van bestedingen bij de fysieke detailhandel. Maar ook als de consument kiest voor de fysieke detailhandel, oriënteert hij zich steeds vaker online. Meer dan 9 van de 10 consumenten doet online onderzoek voordat hij overgaat tot een aankoop (Blauw Research, 2011). Als de keuze is gemaakt, zijn gemak en snelheid leidend. Naast een geschikt winkelaanbod zijn zaken als bereikbaarheid, parkeermogelijkheden en de prijs van parkeren belangrijke factoren (I&O Research, 2011). Ook hier is het moeilijk om gemak te operationaliseren. Het is onmogelijk om alle factoren die hierbij een rol spelen in één variabele te vatten. Om te illustreren hoe één factor van invloed is, toont figuur 11 de ontwikkeling van de omzet in de kleine winkelgebieden (tot vierkante meter niet-dagelijks wvo), waarbij onderscheid is gemaakt tussen gebieden met en gebieden zonder betaald parkeren. Zoals al bleek uit figuur 8 heeft de detailhandel in kleine winkelgebieden de omzetstijging te danken aan een groei van de bestedingen van de eigen bevolking (de oranje balken in figuur 11). Veel opvallender is echter dat de groei van de omzet voor verreweg het grootste deel voor rekening komt van kernwinkelgebieden zonder betaald parkeren. Niet voor niets wordt door brancheorganisaties en winkeliersverenigingen geprotesteerd tegen de invoering, de verhoging of zelfs het bestaan van betaald parkeren in veel gebieden. Juist de kleinere winkelgebieden moeten het hebben van een goede bereikbaarheid en gemak. Betaald parkeren vormt een drempel voor consumenten, zo blijkt ook uit deze gegevens. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 15

16 Conclusie Vooral door de groei van internet als aankoopkanaal en de tegenzittende conjunctuur verandert de markt voor de detailhandel. De sector verkeert in zwaar weer, wat zich uit in een dalende omzet en een hoge en stijgende leegstand. Op lokaal niveau zien we echter ook veel winkelgebieden met een stijgende omzet en een lage leegstand. De genoemde landelijke ontwikkelingen bieden dus geen volledige verklaring voor de ontwikkelingen in de detailhandel op lokaal niveau. Uit deze special blijkt dat de oorzaak van de lokale verschillen in omzetontwikkeling moet worden gezocht in een verschuiving van het ruimtelijke koopgedrag van consumenten. Veranderende behoeften van consumenten liggen hieraan ten grondslag. De nieuwe consument heeft weinig tijd en gaat daarom zeer bewust met die tijd om. Zijn behoeften veranderen en hij kiest bewuster voor bepaalde winkelgebieden, afhankelijk van het specifieke winkeldoel: recreatief en op zoek naar beleving of functioneel en op zoek naar snelheid en gemak, oftewel fun of functie. Veranderend consumentengedrag uit zich dus in ander winkelgedrag, waarbij de consument bewust kiest voor bepaalde winkelgebieden ten koste van andere. De winnaars zijn de kleine winkelgebieden die voorzien in de behoefte van consumenten die op zoek zijn naar snelheid en gemak en de grote winkelgebieden die voorzien in de behoefte aan beleving. De middengroep, die tussen wal en schip valt, kenmerkt zich vaak door een beperkte bereikbaarheid, betaald parkeren en mist in veel gevallen de gezelligheid en het horeca- en culturele aanbod van bijvoorbeeld een historisch centrum. De vele factoren die een rol spelen bij het ruimtelijke koopgedrag van consumenten maken het moeilijk om sluitende verklaringen te geven voor het succes of falen van individuele winkelgebieden. Vrijwel alle winkelgebieden combineren succes- met faalfactoren en sluiten daarmee goed aan op de wensen van de ene consument en slecht op die van de andere. De belangrijkste boodschap van deze special is dan ook dat het succes van een winkel of winkelgebied afhangt van factoren die verder gaan dan de algemene factoren die ervoor zorgen dat de detailhandel door de bank genomen in zwaar weer verkeert. Gemeenten en winkeliers kunnen zich niet verschuilen achter de tegenzittende conjunctuur of het toenemende belang van online winkelen. Zij zullen moeten beseffen dat winnen of verliezen vooral afhangt van de mate waarin zij inspelen op de (veranderende) behoeften van consumenten en het daaruit voortvloeiende gedrag. Zowel individuele winkeliers als winkelgebieden of gemeenten moeten zich afvragen voor wie ze er zijn, wie hun doelgroep is, en op basis daarvan hun product bepalen. Dat gold voorheen ook, maar is des te belangrijker als de te verdelen koek kleiner wordt. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 16

17 Bijlage: KoopstromenMonitor Koopstromen brengen in beeld waar consumenten hun aankopen doen. Vooral in de detailhandel wordt veel gebruik gemaakt van koopstromen om het draagvlak van winkelvoorzieningen te onderzoeken. Koopstromen worden vaak geschat aan de hand van enquêtes onder een steekproef van consumenten. Voor de KoopstromenMonitor vormen de gemeten pintransacties van Rabobank-klanten 5 de basis. Miljoenen pintransacties liggen aan het model ten grondslag. De pintransacties worden aangevuld met de incassotransacties, waarmee consumenten een omvangrijk deel van de aankopen van vooral duurzame goederen betalen. Tevens maken we op basis van metingen van geldopnames bij geldautomaten en afstortingen van contant geld door bedrijven een schatting van de chartale koopstromen. Omdat de klantenkring van de Rabobank breed is vertegenwoordigd onder alle lagen van de bevolking en in alle delen van Nederland, is sturen op representativiteit en dekking niet nodig. Om toch een eventueel optredende vertekening ten opzichte van de Nederlandse populatie huishoudens en bedrijven tegen te gaan, zijn de uitkomsten gecorrigeerd aan de hand van aanvullende databronnen, zoals het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen en Vestigingen (LISA), de statistiek besteedbaar inkomen van Nederlandse huishoudens en de productiestatistieken van het CBS. Belangrijk is om te benadrukken dat het alleen om bestedingen van Nederlandse consumenten gaat. Bestedingen van buitenlandse bezoekers blijven dus buiten beschouwing. Online bestedingen komen ook niet aan de orde omdat de KoopstromenMonitor zich richt op de fysieke detailhandel en niet op webwinkels. 5 Privacy is hierbij gegarandeerd. Onder geen enkele voorwaarde zijn individuele klantgegevens herkenbaar of herleidbaar. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 17

18 Literatuur Blauw Research (2011), Multichannel Monitor Hubbard, R. (2013), A Review of Selected Factors Conditioning Consumer Travel Behavior, Journal of Consumer Research Vol. 5 No. 1, April. I&O Research (2011), Randstad Koopstromenonderzoek Legierse, T. & T. Smid (2013), Nederland: Op weg naar zeven magere jaren. NRW Taskforce Consumentenbeleving (2011), Consumentenbeleving in Winkelgebieden. Smeltink (2012), Stadsbewoners kopen vaker online. mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 18

19 Colofon Deze Special is een uitgave van het Directoraat Kennis en Economisch Onderzoek van Rabobank. De in deze publicatie gepresenteerde visie is mede gebaseerd op gegevens uit door ons betrouwbaar geachte bronnen. Deze bronnen zijn op zorgvuldige wijze in onze analyses verwerkt. Overname van de inhoud met bronvermelding is toegestaan. Het Directoraat aanvaardt echter geen enkele aansprakelijkheid voor het geval dat de in deze publicatie neergelegde gegevens of prognoses onjuistheden bevatten. Deze informatie kunt u ontvangen door een mail te sturen naar onder vermelding van KEO Kennismail. Hierdoor wordt u op de verzendlijst geplaatst van de gratis digitale nieuwsbrief van Kennis en Economisch Onderzoek die tenminste eens per maand uitkomt. In deze nieuwsbrief zijn links te vinden naar een diversiteit aan KEO-studies zoals het Economisch Kwartaalbericht, maar ook naar alle andere publicaties van onze medewerkers. Deze studies zijn tevens te vinden op onze website: en op Voor overige informatie kunt u bellen met Kennis en Economisch Onderzoek via tel U kunt ons ook bereiken op het volgende adres: Auteur: Rogier Aalders, onderzoeker Nationaal Onderzoek Eindredactie: Hans Stegeman, hoofd Nationaal Onderzoek Redactie: Enrico Versteegh Productiecoördinatie: Christel Frentz Graphics: Reinier Meijer Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Boerenleenbank B.A., Nederland mei 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 19

20 KEO op internet Postadres Rabobank Nederland, KEO (UC.T.04.11) Postbus HG Utrecht Bezoekadres Rabobank Nederland Croeselaan CB Utrecht

KoopstromenMonitor Gemeente Hilversum

KoopstromenMonitor Gemeente Hilversum KoopstromenMonitor Gemeente Hilversum Detailhandel in zwaar weer De marktomstandigheden voor de gevestigde detailhandel zijn er de afgelopen jaren niet beter op geworden. Tussen 2008 en 2012 is de totale

Nadere informatie

Fun of functie: koopstromen. Kennis en Economisch Onderzoek

Fun of functie: koopstromen. Kennis en Economisch Onderzoek Fun of functie: koopstromen Kennis en Economisch Onderzoek Rogier Aalders 3 juni 2014 Fun of functie Dalende detailhandelsomzet 115 index index 115 110 110 105 105 100 100 95 95 90 90 85 2005 2006 2007

Nadere informatie

Koopstromen Katwijk. Herkomst bestedingen vrijetijdssector en detailhandel. Samengesteld in opdracht van

Koopstromen Katwijk. Herkomst bestedingen vrijetijdssector en detailhandel. Samengesteld in opdracht van Koopstromen Katwijk Herkomst bestedingen vrijetijdssector en detailhandel Samengesteld in opdracht van Gemeente Katwijk Februari 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Vraagstelling... 3

Nadere informatie

De KoopstromenMonitor. Consumentenbestedingen gemeente Assen. Samengesteld in opdracht van Rabobank Assen-Beilen

De KoopstromenMonitor. Consumentenbestedingen gemeente Assen. Samengesteld in opdracht van Rabobank Assen-Beilen De KoopstromenMonitor Consumentenbestedingen gemeente Assen Samengesteld in opdracht van Rabobank Assen-Beilen De Rabobank KoopstromenMonitor De Nederlandse detailhandel heeft het op dit moment niet gemakkelijk.

Nadere informatie

Koopstromenmonitor. Druten

Koopstromenmonitor. Druten Koopstromenmonitor Druten Detailhandel in beweging De Nederlandse detailhandel is sterk in beweging. Na een periode waarin het winkelbestand, de werkgelegenheid en de omzet veel sterker toenamen dan de

Nadere informatie

De KoopstromenMonitor. Consumentenbestedingen gemeente Beek. Samengesteld in opdracht van Rabobank Westelijke Mijnstreek

De KoopstromenMonitor. Consumentenbestedingen gemeente Beek. Samengesteld in opdracht van Rabobank Westelijke Mijnstreek De KoopstromenMonitor Consumentenbestedingen gemeente Beek Samengesteld in opdracht van Rabobank Westelijke Mijnstreek De Rabobank KoopstromenMonitor De Nederlandse detailhandel heeft het op dit moment

Nadere informatie

De KoopstromenMonitor

De KoopstromenMonitor De KoopstromenMonitor De detailhandel in ruimtelijk perspectief - Gemeente Gouda Samengesteld in opdracht van Rabobank Gouwestreek De Rabobank KoopstromenMonitor De Nederlandse detailhandel heeft het op

Nadere informatie

De KoopstromenMonitor

De KoopstromenMonitor De KoopstromenMonitor Consumentenbestedingen gemeente Weert en omgeving Samengesteld in opdracht van Rabobank Weerterland en Cranendonck De Rabobank KoopstromenMonitor Met een belang van 11 procent in

Nadere informatie

De KoopstromenMonitor. Consumentenbestedingen gemeente Groningen in kaart

De KoopstromenMonitor. Consumentenbestedingen gemeente Groningen in kaart De KoopstromenMonitor Consumentenbestedingen gemeente Groningen in kaart Oktober 2011 De Rabobank KoopstromenMonitor Met een belang van 11 procent in de totale Nederlandse werkgelegenheid is de detailhandel

Nadere informatie

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente 1 Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente Fact sheet augustus 15 Net als Amsterdammers kopen bewoners in de Amsterdamse regio steeds meer niet-dagelijkse producten (kleding, muziek, interieurartikelen)

Nadere informatie

Consumentenbestedingen in kaart

Consumentenbestedingen in kaart De KoopstromenMonitor Consumentenbestedingen in kaart 2 Rabobank Nederland - Kennis en Economisch Onderzoek Voorwoord Voor retailers, de vastgoedwereld en overheden is het belangrijk om te weten hoe consumenten

Nadere informatie

Regionale economische prognoses 2016

Regionale economische prognoses 2016 Regionale economische prognoses 2016 Themabericht Rogier Aalders De breed gedragen economische groei in 2016 leidt tot productiegroei in alle sectoren en in alle regio s De Randstad, en daarbinnen vooral

Nadere informatie

Randstad Koopstromenonderzoek. BELEIDSONDERZOEK I I

Randstad Koopstromenonderzoek. BELEIDSONDERZOEK I I Randstad 2016 Koopstromenonderzoek BELEIDSONDERZOEK 071-516 5123 I info@leidenincijfers.nl I www.leidenincijfers.nl 1. Inleiding Om de feitelijke ontwikkelingen in de detailhandel te kunnen volgen, hebben

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

De strijd om de harde A1

De strijd om de harde A1 De strijd om de harde A1 Ontwikkelingen in het A1-winkelgebied november 2014 www.dtz.nl Duidelijk. DTZ Zadelhoff De strijd om de harde A1 In de populairste winkelstraten in Nederland is een strijd gaande

Nadere informatie

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland Wonen in Hilversum Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland De Nederlandse woningmarkt staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling. Deze aandacht heeft vooral betrekking op de ordening

Nadere informatie

Nieuwegein is geen eiland, ontwikkelingen in de regio

Nieuwegein is geen eiland, ontwikkelingen in de regio Nieuwegein is geen eiland, ontwikkelingen in de regio Bevolking Besteding Bereik Bewinkeling Bevolking Index huishoudens (2014-2030) 140 135 130 Ontwikkeling bevolking 2014-2030 Bunnik Vianen Woudenberg

Nadere informatie

Werk aan de winkel! Beneden-Leeuwen, 19 april Veronique Bulthuis, sectormanager retail

Werk aan de winkel! Beneden-Leeuwen, 19 april Veronique Bulthuis, sectormanager retail Werk aan de winkel! Beneden-Leeuwen, 19 april 2016 Veronique Bulthuis, sectormanager retail Rabobank Kennis en Inspiratie Véronique Bulthuis Sectormanager Retail Rabobank Nederland Agenda Stand van Nederland

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Detailhandel in wonen De detailhandel in wonen bestaat uit de volgende branches: woninginrichting (onder te verdelen in meubelspeciaalzaken, woningtextielspeciaalzaken, slaapspeciaalzaken en gemengde zaken),

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Prognose aantal leerlingen (index: 2011 = 100) (index: 2016 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Prognose aantal leerlingen (index: 2011 = 100) (index: 2016 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2011 en 2015 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Lokale markt belangrijk voor vrijetijdsindustrie

Lokale markt belangrijk voor vrijetijdsindustrie Lokale markt belangrijk voor vrijetijdsindustrie Annemarie de Groot en Willem van der Velden 1 Deze notitie geeft inzicht in de herkomst van Nederlandse bezoekers van toeristisch recreatieve voorzieningen,

Nadere informatie

Factsheets. Profielen gemeentes van Utrecht

Factsheets. Profielen gemeentes van Utrecht Factsheets Profielen gemeentes van Utrecht Leeswijzer Profielen gemeentes van Utrecht Per gemeente van de provincie Utrecht is een profiel gemaakt. Dit profiel is weergegeven op basis van vier pagina s.

Nadere informatie

Scheveningen DPO niet-dagelijkse sector

Scheveningen DPO niet-dagelijkse sector Scheveningen DPO niet-dagelijkse sector 7 augustus 2013 definitief Status: definitief Datum: 7 augustus 2013 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam 1E 1013 AL Amsterdam 020-625 42 67 www.stedplan.nl

Nadere informatie

Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven

Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven Kwartaalbericht Starters ING Economisch Bureau Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven In het eerste kwartaal 2014 waren

Nadere informatie

Samenvatting Eindhoven Regionaal koopstromenonderzoek SRE. Samenwerkingsverband Regio Eindhoven

Samenvatting Eindhoven Regionaal koopstromenonderzoek SRE. Samenwerkingsverband Regio Eindhoven Samenvatting Eindhoven Regionaal koopstromenonderzoek SRE Samenwerkingsverband Regio Eindhoven Samenvatting Eindhoven Regionaal koopstromenonderzoek SRE Samenwerkingsverband Regio Eindhoven Rapportnummer:

Nadere informatie

Hypotheek Index Q2 2017

Hypotheek Index Q2 2017 Hypotheek Index Q2 2017 De Hypotheker vergeleek de cijfers in 2017 met die van 2016. Sterke groei jonge huizenkopers Het aandeel jonge starters op de woningmarkt is in het tweede kwartaal van 2017 sterk

Nadere informatie

Factsheets Leeswijzer

Factsheets Leeswijzer Factsheets Leeswijzer Voor het Koopstromenonderzoek Randstad 2011 zijn naast een hoofdrapport en een internetapplicatie factsheets ontwikkeld om de onderzoeksresultaten overzichtelijk en helder te presenteren.

Nadere informatie

Noord-Holland heeft hoogste startersquote

Noord-Holland heeft hoogste startersquote Vooruitzicht Starters Noord-Holland heeft hoogste startersquote Ontwikkeling aantal starters onzeker door nieuwe wetgeving Fors meer taxichauffeurs door nieuwe taxiwet en Uber Ontwikkeling aantal starters

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 De Hypotheek Index geeft ieder kwartaal inzicht in het consumentengedrag op het gebied van hypotheken. De kerncijfers zijn afkomstig van De Hypotheker die met ruim 10 procent

Nadere informatie

Notitie Onderzoek Verruiming Winkeltijden

Notitie Onderzoek Verruiming Winkeltijden Notitie Onderzoek Verruiming Winkeltijden Gemeente Haarlemmermeer November 2012 Notitie Onderzoek Verruiming Winkeltijden Gemeente Haarlemmermeer November 2012 Colofon Uitgave I&O Research Villawal 19

Nadere informatie

Bijlage C: Adviesmemo DPO Beekstraatkwartier Weert

Bijlage C: Adviesmemo DPO Beekstraatkwartier Weert Bijlage C: Adviesmemo DPO Beekstraatkwartier Weert 13.321 // DPO Beekstraatkwartier Weert Hub Ploem 22 januari 2014 Bijlage C: Adviesmemo DPO Beekstraatkwartier Weert Bijlage C: Adviesmemo DPO Beekstraatkwartier

Nadere informatie

Provinciale en Interprovinciale Studie Detailhandel

Provinciale en Interprovinciale Studie Detailhandel Provinciale en Interprovinciale Studie Detailhandel Situatie detailhandel in de provincie Vlaams-Brabant januari 2015 Onderdelen Situatie aan de vraagzijde van de markt Situatie aan de aanbodzijde van

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Detailhandel non-food De detailhandel levert goederen (zowel nieuw als tweedehands) direct aan particulieren. Deze goederen zijn niet in de eigen onderneming vervaardigd. De sector Detailhandel non-food

Nadere informatie

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Retail en Mobiliteit in de binnenstad

Retail en Mobiliteit in de binnenstad Retail en Mobiliteit in de binnenstad Fietsstad 2016 Symposium Bikenomics - 13 Oktober 2015 Giuliano Mingardo Erasmus Universiteit Rotterdam mingardo@ese.eur.nl 1 Inhoudsopgave De ontwikkeling van mobiliteit;

Nadere informatie

Gemeente Hof van Twente. Koopstromenonderzoek 2005 Deelrapport kernen Hof van Twente

Gemeente Hof van Twente. Koopstromenonderzoek 2005 Deelrapport kernen Hof van Twente Gemeente Hof van Twente Koopstromenonderzoek 2005 Deelrapport kernen Hof van Twente Gemeente Hof van Twente Koopstromenonderzoek 2005 Deelrapport kernen Hof van Twente Datum 26 januari 2006 KRZ001/Gfr/0162

Nadere informatie

Staat van de detailhandel, Stadsdeel Noord

Staat van de detailhandel, Stadsdeel Noord 1 Staat van de detailhandel, Stadsdeel Fact sheet juni 215 In zijn 316 winkels met een totale vloeroppervlakte van ruim 1. m 2. Het grootste deel betreft winkels voor niet-dagelijkse boodschappen. De winkels

Nadere informatie

Aanleiding voor het onderzoek

Aanleiding voor het onderzoek Aanleiding voor het onderzoek Gemeente Heerlen, juni 2013, alle zondagen koopzondag; wekelijkse koopzondag Centrum gestart m.i.v. september 2013 Heroverweging wekelijkse koopzondag in 2015 Breed gedragen

Nadere informatie

Graydon Kwartaal Monitor. Kwartaal

Graydon Kwartaal Monitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 1 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 5 Vergelijking Q4-214, Q1 215 en Q2 215 Starters per branche 5 Opheffingen per branche 6 Faillissementen

Nadere informatie

Feiten en cijfers Brabantse detailhandel 2017 Toelichting, 23 mei super

Feiten en cijfers Brabantse detailhandel 2017 Toelichting, 23 mei super Feiten en cijfers Brabantse detailhandel 2017 Toelichting, 23 mei 2017 super 2/24 Feiten en cijfers Brabantse detailhandel 2017 23 mei 2017 Inhoud Samenvatting 5 Positieve ontwikkelingen in de Brabantse

Nadere informatie

Internetwinkelen: bijna iedereen doet het Resultaten uit het Koopstromenonderzoek Randstad 2011 (KSO2011)

Internetwinkelen: bijna iedereen doet het Resultaten uit het Koopstromenonderzoek Randstad 2011 (KSO2011) Internetwinkelen: bijna iedereen doet het Resultaten uit het Koopstromenonderzoek Randstad 2011 (KSO2011) De detailhandel heeft het moeilijk. Daar waar voor veel sectoren geldt dat vooral de economische

Nadere informatie

De online omzet van de supermarkten (1.0% binnen totaal omzet) in kwartaal blijft nog achter bij de Foodspeciaalzaken (5.7%).

De online omzet van de supermarkten (1.0% binnen totaal omzet) in kwartaal blijft nog achter bij de Foodspeciaalzaken (5.7%). 1 Supermarktomzet stijgt in november wederom licht. Online omzet supermarkten blijft nog achter bij Foodspeciaalzaken. Innovators nemen voortouw in online. De supermarktomzet is in november 2014 met 0.8%

Nadere informatie

Leegstand detailhandel: oorzaken en wat doen we ermee? Peter ter Hark Lectoraat Fontys Hogescholen Vastgoed en Makelaardij 22 april 2015

Leegstand detailhandel: oorzaken en wat doen we ermee? Peter ter Hark Lectoraat Fontys Hogescholen Vastgoed en Makelaardij 22 april 2015 Leegstand detailhandel: oorzaken en wat doen we ermee? Peter ter Hark Lectoraat Fontys Hogescholen Vastgoed en Makelaardij 22 april 2015 Onderwerpen: Wat is er gebeurd de afgelopen jaren? Wat gaat er gebeuren

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006 Bedrijfsprofiel 1 & 2 sterrenhotels in beeld Van Spronsen & Partners horeca-advies December 26 In dit profiel: Aanbod - - - - - - - - - - - - - - - -2 Ontwikkeling - - - - - - - - - - - - 3 Branche onder

Nadere informatie

Economische monitor 2012

Economische monitor 2012 POSTADRES BEZOEKADRES Postbus 25 364 AG Mijdrecht Croonstadtlaan 111 3641 AL Mijdrecht T F E I 297 29 16 16 297 28 42 81 gemeente@derondevenen.nl www.derondevenen.nl AUTEUR(S) M. Krol DATUM 26 juni 212

Nadere informatie

De strijd om de harde A1

De strijd om de harde A1 De strijd om de harde A1 Ontwikkelingen in het A1-winkelgebied November 2014 Duidelijk. DTZ Zadelhoff www.dtz.nl De strijd om de harde A1 DTZ Zadelhoff 1 De strijd om de harde A1 In de populairste winkelstraten

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 3 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 6 Vergelijking Q1-216, Q2 216 en Starters per branche 7 Opheffingen per branche 8 Faillissementen per branche

Nadere informatie

Langdurige werkloosheid in Nederland

Langdurige werkloosheid in Nederland Langdurige werkloosheid in Nederland Robert de Vries In 25 waren er 483 duizend werklozen. Hiervan waren er 23 duizend 42 procent langdurig werkloos. Langdurige werkloosheid komt vooral voor bij ouderen.

Nadere informatie

De stand van retail in Nederland. woensdag 16 september 2015

De stand van retail in Nederland. woensdag 16 september 2015 De stand van retail in Nederland woensdag 16 september 2015 Founder en Directeur Retaildenkers.nl Wie is Rupert? verbinder Inspiratie storytelling Marketing ondernemersboeken Klant centraal retaildeskundige

Nadere informatie

GfK Supermarktkengetallen

GfK Supermarktkengetallen GfK Supermarktkengetallen Jaar 2017 1 3,2 % omzetgroei voor supermarkten in 2017. Omzetstijging waarde kassabon, mede door toenemend belang online. Bijna 1,1 miljard online supermarktomzet in 2017. Recordomzet

Nadere informatie

Koopstromenmonitor Oisterwijk. t.b.v. Concept-detailhandelsvisie

Koopstromenmonitor Oisterwijk. t.b.v. Concept-detailhandelsvisie Koopstromenmonitor Oisterwijk t.b.v. Concept-detailhandelsvisie Frits Oevering 11 april 2016 Concept-detailhandelsvisie Oisterwijk Agenda Detailhandel in Midden- en Oost-Brabant De Oisterwijkse detailhandel

Nadere informatie

Ontwikkeling leerlingaantallen

Ontwikkeling leerlingaantallen Ontwikkeling leerlingaantallen Elk jaar wordt op 1 oktober het leerlingaantal van elke basisschool geregistreerd door de Dienst Uitvoering Onderwijs (). Op basis van deze leerlingtelling wordt de bekostiging

Nadere informatie

winkelruimte zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

winkelruimte zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Woningmarktcijfers Nederland derde kwartaal 2008

Woningmarktcijfers Nederland derde kwartaal 2008 Woningmarktcijfers Nederland derde kwartaal 2008 In dit kwartaalbericht van Woningmarkcijfers.nl de volgende onderwerpen: - prijsontwikkelingen en transacties september - prijsontwikkelingen en transacties

Nadere informatie

Analyse resultaten CVO 2014

Analyse resultaten CVO 2014 Analyse resultaten CVO 2014 Toelichting: Deze analyse heeft betrekking op toeristische binnenlandse vakanties. Vakanties van vaste standplaatshouders zijn hierin niet meegenomen, omdat de CVO cijfers van

Nadere informatie

Vitaal Maastricht. Onderzoek naar de Maastrichtse detailhandel en horeca

Vitaal Maastricht. Onderzoek naar de Maastrichtse detailhandel en horeca Vitaal Maastricht Onderzoek naar de Maastrichtse detailhandel en horeca Voorwoord We staan voor nieuwe uitdagingen. Nagenoeg elke ondernemer in het centrum heeft te maken met teruglopende of stabiliserende

Nadere informatie

Leegstand van winkels,

Leegstand van winkels, Leegstand van winkels, 2004-2013 Conclusie In Nederland is een overaanbod van winkels in de detailhandel. Gemiddeld staat 8% van het winkelvloeroppervlakte leeg in 2013. Dit percentage stijgt sinds 2008.

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Burgerpanel Zeewolde. Inleiding. Centrum Zeewolde. Resultaten peiling 1: Detailhandel / winkelcentrum Zeewolde. Januari 2012

Burgerpanel Zeewolde. Inleiding. Centrum Zeewolde. Resultaten peiling 1: Detailhandel / winkelcentrum Zeewolde. Januari 2012 Burgerpanel Zeewolde Resultaten peiling 1: Detailhandel / winkelcentrum Zeewolde Januari 2012 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 1 e peiling met het nieuwe burgerpanel van Zeewolde.

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 2 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 5 Vergelijking Q4-215, Q1 216 en Q2 216 Starters per branche 5 Opheffingen per branche 6 Faillissementen

Nadere informatie

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040:

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten De komende dertig jaar treedt in delen van Nederland, vooral in

Nadere informatie

Regionale VTV Bevolking. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Bevolking

Regionale VTV Bevolking. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Bevolking Regionale VTV 2011 Bevolking Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Bevolking Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor Brabant Drs. S. van de

Nadere informatie

December 2014 Betalen aan de kassa 2013

December 2014 Betalen aan de kassa 2013 December 2014 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland

Nadere informatie

LEESWIJZER FACTSHEETS

LEESWIJZER FACTSHEETS LEESWIJZER FACTSHEETS 1 LEESWIJZER FACTSHEETS KSO2016 Algemeen Voor het Randstad Koopstromenonderzoek 2016 zijn naast een hoofdrapport en een internetapplicatie factsheets ontwikkeld om de onderzoeksresultaten

Nadere informatie

MARKTUPDATE BELEGGINGSTRANSACTIES

MARKTUPDATE BELEGGINGSTRANSACTIES MARKTUPDATE BELEGGINGSTRANSACTIES 2015 Introductie Met gepaste trots voorzien wij u bij deze van onze nieuwste marktupdate over de Nederlandse vastgoedbeleggingsmarkt. Wij geven u op deze manier graag

Nadere informatie

Leegstand van winkels,

Leegstand van winkels, Indicator 12 juni 2015 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. In Nederland is een overaanbod

Nadere informatie

Amersfoort. Euterpeplein. ruimtelijk-economisch onderzoek 04-07-2013 081530.17896.00

Amersfoort. Euterpeplein. ruimtelijk-economisch onderzoek 04-07-2013 081530.17896.00 Amersfoort Euterpeplein ruimtelijk-economisch onderzoek identificatie planstatus projectnummer: datum: 081530.17896.00 04-07-2013 projectleider: opdrachtgever: drs. G. Welten Hoorne Vastgoed R.008/04 gecertificeerd

Nadere informatie

Vastgoedbericht oktober 2008

Vastgoedbericht oktober 2008 21 november 20 Vastgoedbericht oktober 20 Het Kadaster brengt maandelijks een vastgoedbericht uit. Hierin worden statistieken gepresenteerd met de ontwikkelingen van de afgelopen maand: de prijsindex en

Nadere informatie

Bijlage 2: Koopstromenonderzoek. Binnenstad Breda Voorjaar 2013. Opdrachtnummer: 30-2243 Dataverzameling: maart 2013 Oplevering: maart 2013

Bijlage 2: Koopstromenonderzoek. Binnenstad Breda Voorjaar 2013. Opdrachtnummer: 30-2243 Dataverzameling: maart 2013 Oplevering: maart 2013 Binnenstad Breda Voorjaar 2013 Opdrachtnummer: 30-2243 Dataverzameling: maart 2013 Oplevering: maart 2013 Projectbegeleiding: drs. M. Caspers Strabo bv Marktonderzoek en Vastgoedinformatie Postbus 15710

Nadere informatie

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Algemene Rekenkamer.., BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 070 3424130 voorlichting@rekenkamer.nl

Nadere informatie

Toekomst detailhandel Deventer

Toekomst detailhandel Deventer Toekomst detailhandel Deventer Binnenstadsavond 10 december Theo van Raaij, adviseur economie Gemeente Deventer Winnaars en verliezers Wanneer is de detailhandel kwetsbaar? Wanneer heeft de detailhandel

Nadere informatie

Alleen-Pinnen-Monitor

Alleen-Pinnen-Monitor 1 Alleen-Pinnen-Monitor Perceptie van alleen-pinnen kassa s 2 e meting Erwin Boom & Markus Leineweber, 11 september 2012 Uitgevoerd in opdracht van de Betaalvereniging Nederland en Stichting BEB Vertrouwelijk

Nadere informatie

Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen

Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen Zoals u in de eerste uitgave van Leefbaarheid: feiten in beeld heeft kunnen lezen, valt de aanwezigheid van voorzieningen onder één van de thema

Nadere informatie

Vastgoedbericht november 2008

Vastgoedbericht november 2008 22 december 20 Vastgoedbericht november 20 Het Kadaster brengt maandelijks een vastgoedbericht uit. Hierin worden statistieken gepresenteerd met de ontwikkelingen van de afgelopen maand: de prijsindex,

Nadere informatie

Vitaal Maastricht. Onderzoek naar de Maastrichtse detailhandel en horeca

Vitaal Maastricht. Onderzoek naar de Maastrichtse detailhandel en horeca Vitaal Maastricht Onderzoek naar de Maastrichtse detailhandel en horeca Voorwoord We staan voor nieuwe uitdagingen. Nagenoeg elke ondernemer in het centrum heeft te maken met teruglopende of stabiliserende

Nadere informatie

Mei Economische Barometer Valkenswaard en Waalre. Verwachting voor 2010 en 2011

Mei Economische Barometer Valkenswaard en Waalre. Verwachting voor 2010 en 2011 Verwachting voor 2010 en 2011 Mei 2010 CONCLUSIES Zakelijke dienstverlening domineert de economie van Waalre. Valkenswaard kent relatief veel industrie en groothandel. Afname van de werkgelegenheid doet

Nadere informatie

GfK Supermarktkengetallen

GfK Supermarktkengetallen GfK Supermarktkengetallen Week 04 2016 1 Geen omzetgroei supermarkten in januari 2016 Zondag opening supermarkten ingeburgerd: ruim 2 op de 3 huishoudens maakt er frequent gebruik van (8,8x per jaar).

Nadere informatie

Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen

Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen Op 24 september werden de koopstromen 2015 van Oost- Nederland gepresenteerd door het onderzoeksbureau

Nadere informatie

De Zondagomzet van de supermarkten is in 2014 met 30% fors gegroeid naar bijna 1,2 miljard omzet.

De Zondagomzet van de supermarkten is in 2014 met 30% fors gegroeid naar bijna 1,2 miljard omzet. 1 Zondagomzet supermarkten blijft fors stijgen in 2014 (+30%). Bijna 1,2 miljard omzet op zondag in supermarkten. Avond omzet valt terug en afgelopen 2 jaren daling van de vrijdag/zaterdag omzetaandelen.

Nadere informatie

Sectorrapport Winkelmarkt VOORJAARS UPDATE 2017

Sectorrapport Winkelmarkt VOORJAARS UPDATE 2017 Sectorrapport Winkelmarkt VOORJAARS UPDATE 2017 32 SPF Nederlandse Sectorrapport Slagersbedrijven Vastgoedmarkt Winkelmarkt 2017 Voorjaarsupdate Stand van zaken GEBRUIKERSMARKT Consumenten besteden meer,

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie.

s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie. s-hertogenbosch, voor de vierde maal Meest Gastvrije Stad van Nederland en iets uitgelopen op de concurrentie. Gastvrije Stad blijkt dat het verschil van s-hertogenbosch met Breda in 2012 iets kleiner

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

winkelmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg

winkelmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Detailhandel in Nederland

Detailhandel in Nederland Planbureau voor de Leefomgeving De wetenschap van het winkelen Randstad Koopstromonderzoek Haarlem, 8 februari 2017 www.pbl.nl Onderzoeksinstituut voor de Rijksoverheid Kennis voor beleid Milieu Natuur

Nadere informatie

Hypotheek Index Q3 2017

Hypotheek Index Q3 2017 Hypotheek Index Q3 2017 De Hypotheker vergeleek de cijfers in 2017 met die van 2016. Ontwikkeling rentevaste periode Een hypotheek met een rentevaste periode van 30 jaar wint sterk aan populariteit ten

Nadere informatie

Toeristisch bezoek aan Dordrecht

Toeristisch bezoek aan Dordrecht Toeristisch bezoek aan Dordrecht Besteding van toeristische bezoekers groeit naar meer dan 100 miljoen In 2010 zorgde het toeristisch bezoek in Dordrecht voor een economische spin-off van ruim 73 miljoen.

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

DE ECONOMIE VAN HOORN IN CIJFERS

DE ECONOMIE VAN HOORN IN CIJFERS DE ECONOME VAN HOORN N CJFERS Weten hoe de economie van in elkaar zit, weten hoe de ontwikkelingen zijn en weten welke sectoren belangrijk zijn. Dat is belangrijk om goede uitspraken te doen over onze

Nadere informatie

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Dit document bevat de volgende gegevens: Een overzicht van de burgemeesters naar politieke partij in de periode 1998-2016. Een overzicht van het aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

Nederlandse winkelmarkt

Nederlandse winkelmarkt April 213 Inhoud 1. Opname van 2. Aanbod van Stand van zaken Nederlandse winkelmarkt 3. Prijzen van 4. Beleggingen in Colofon Samenstelling Drs. G.Raven Bron gegevens NVM Data & Research, Nieuwegein Vormgeving

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2. Regiofunctie Amersfoort Centrum. 3. Functioneren van de binnenstad. 4. Vergelijking van Amersfoort met andere binnensteden

Inhoudsopgave. 2. Regiofunctie Amersfoort Centrum. 3. Functioneren van de binnenstad. 4. Vergelijking van Amersfoort met andere binnensteden Afdeling: Economische Zaken Auteur: A. Arendsen Datum: Mei 2005 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Regiofunctie Centrum Koopstromenonderzoek 2004 3. Functioneren van de binnenstad 4. Vergelijking van met andere

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR JULI Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR JULI Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR JULI 2017 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 HERSTELLENDE MARKT HUNKERT NAAR HERZIENINGEN 4 FREELANCERS EN FLEXWERKERS ONVERMINDERD POPULAIR 5 JONGE

Nadere informatie