Verslag. Introductiesymposium

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag. Introductiesymposium"

Transcriptie

1 Verslag Introductiesymposium 11 juni

2 INHOUD 1 Samenvatting Aryan van der Leij Wat is Bouw! Uitgangspunten, kenmerken en structuur Anne Regtvoort Vroege leesontwikkeling en verlengde interventie met Bouw! Sjoukje van der Laan - Factoren die van invloed zijn op een succesvolle implementatie van Bouw! Aryan van der Leij - Beter voorkomen dan genezen: belang van Bouw! voor de onderwijspraktijk

3 1 SAMENVATTING Dagvoorzitter Annette Roetenberg, kinder- en jeugdpsycholoog bij Lexima, leidde het symposium in door de sprekers te introduceren en een korte geschiedenis van de ontwikkeling van Bouw! te geven. Het programma is ontwikkeld door onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam in samenwerking met het Expertisecentrum Het ABC. Na enkele jaren van testen en effectiviteitsonderzoek is Bouw! nu online beschikbaar. Bouw! is het effectieve, computergestuurde interventieprogramma dat speciaal is ontwikkeld om kinderen die risico lopen op problemen met lezen en spellen, preventief (in groep 2 tot 4) extra hulp te geven, actief ondersteund door tutors (ouders, oudere leerlingen, vrijwilligers of klassenassistenten). Bouw! bestaat uit 525 online lessen voor het aanleren, inoefenen, herhalen en toepassen van de leerstof, voorzien van heldere instructies voor de tutor. Wetenschappelijk onderzoek heeft niet alleen bijgedragen aan de inhoudelijke ontwikkeling van het programma, maar heeft ook de effectiviteit ervan bewezen en de succesfactoren aan het licht gebracht. Prof. Dr. Aryan van der Leij, emeritus hoogleraar aan de UvA, schetste eerst de situatie rond het leesonderwijs en de aanpak van leesproblemen in Nederland, om vervolgens de opbouw van Bouw! te presenteren en het wetenschappelijk kader voor deze aanpak. Hierna ging Anne Regtvoort, onderzoekster aan de UvA, dieper in op het wetenschappelijk onderzoek dat heeft geleid tot de huidige versie van Bouw!. Uit dit onderzoek blijkt dat Bouw! ernstige leesproblemen effectief helpt voorkomen. Vervolgens heeft Sjoukje van der Laan van Expertisecentrum Het ABC de factoren belicht die van invloed zijn op een succesvolle implementatie van Bouw! op school. Aryan van der Leij sloot het symposium af met een betoog waarom scholen met Bouw! moeten werken. 2 ARYAN VAN DER LEIJ WAT IS BOUW! UITGANGSPUNTEN, KENMERKEN EN STRUCTUUR Om te beginnen sprak Aryan van der Leij zijn hoop uit dat deze kleinschalige bijeenkomst de aanzet is tot een enorme daling van het aantal kinderen met leesproblemen in Nederland. Sinds hij begin jaren 70 is begonnen zich te verdiepen in leesproblemen is het aantal zwakke lezers niet afgenomen, terwijl lezen een essentiële vaardigheid is op school en in de rest van het leven. 3

4 Een potentiële zwakke lezer kan in groep 2 herkend worden door een lage letterkennis en zwak fonologisch bewustzijn. Dit kan het gevolg zijn van cognitieve factoren of van omgevingsfactoren, zoals weinig stimuli van letters in de thuisomgeving. In groep 3 kunnen zwakke lezers herkend worden doordat zij moeizaam letters en woorden leren lezen. In groep 4 kun je zwakke lezers herkennen aan een traag leestempo en veel fouten in spelling. In grootschalige onderzoeken van de leesontwikkeling is een geleidelijke stijging te zien van het niveau van kinderen. Op individueel niveau is echter te zien dat de ontwikkeling per kind heel verschillend is, en dat de stijging van het leesniveau vaak met horten en stoten gaat. Om dit soort verschillen in ontwikkeling op te vangen is er sinds de jaren 70 sprake van differentiatie binnen het onderwijs. In Nederland is er sprake van convergente differentiatie, aangezien het doel van de aanpak is om alle kinderen op hetzelfde niveau te krijgen. Het uitgangspunt van deze differentiatie is is hulp binnen klassikaal onderwijs. Wanneer de doelen niet bereikt kunnen worden in de klas wordt er doorverwezen naar een hoger niveau. Dan vindt de differentiatie plaats buiten de klas in de vorm van remedial teaching buiten de school in de vorm van een behandeling of speciaal basisonderwijs. Er wordt dus pas specialistische hulp ingezet wanneer een kind uitvalt ten opzichte van klasgenoten. Doubleren zonder specialistische hulp is ook een nog steeds veelgebruikte optie. Deze reactieve aanpak blijkt onvoldoende effect te hebben. Ondanks het feit dat de klassen tegenwoordig de helft van het aantal leerlingen hebben dan toen de gedifferentieerde aanpak in zwang kwam, zijn er nog steeds te veel zwakke lezers. In het huidige onderwijs loopt iedereen eigenlijk achter de feiten aan. Het is uit onderzoek gebleken dat het ontzettend moeilijk is voor een leerkracht om alle kinderen individueel aandacht te geven in de klas. De kinderen waarvan de achterstand zo groot is dat zij buiten de klas geholpen worden krijgen in ieder geval professionele hulp. Er is echter een groot aantal zwakke lezers die geen dyslexieverklaring hebben maar wel hulp behoeven. Wat het onderwijs nodig heeft is een intensieve individuele en preventieve aanpak die uitval voorkomt. Dit is precies wat Bouw! te bieden heeft. Bouw! is een programma voor kinderen in groep 2 tot en met 4 met (risico op) een achterstand in de leesontwikkeling. In groep 2 zijn kinderen met een risico op leesproblemen gemakkelijk te signaleren. Dit kan naar aanleiding van een vermoeden van de leerkracht, maar er zijn ook tests voor fonologische vaardigheden en beginnende geletterdheid. Leerlingen waarbij dyslexie in de familie voorkomt hebben een 10 keer grotere kans op dyslexie. Leerlingen uit een laag sociaaleconomisch milieu hebben kans op een achterstand vanwege een geringe stimulering van geletterdheid in hun thuisomgeving. Op deze factoren zou onder andere door leerkrachten gelet kunnen worden. Leerlingen die door de leerkracht worden gesignaleerd als risicovol kunnen 2 jaar lang het programma Bouw! volgen. Tijdens deze twee jaar werken kinderen samen met een tutor op de computer aan 525 lessen, het liefst 3 à 4 keer per week 10 tot 15 minuten lang. Het programma is web-based, waardoor kinderen altijd verder kunnen gaan waar ze gebleven waren, onafhankelijk van de computer die gebruikt wordt en thuis of op school. Ook worden alle resultaten opgeslagen en zijn die altijd te raadplegen. De combinatie van werken op de computer en werken met een tutor is van grote waarde. De lessen zijn goed gestructureerd en op een aantrekkelijke manier vormgegeven, de 4

5 leerstof kan zo vaak als nodig herhaald worden, het programma kan zich aanpassen aan het niveau van het kind en ten slotte kunnen op de juiste momenten toetsen worden gestart om de voortgang bij te houden. De tutor is essentieel als aanspreekpunt en motiverende kracht. Van der Leij noemt Bouw! een vorm van supplementaire interventie. Het programma vult het klassenonderwijs aan, waardoor kinderen op leeftijdsniveau kunnen blijven presteren. Omdat Bouw! van groep 2 tot en met groep 4 wordt gebruikt omvat het programma het hele proces van leren lezen. Dit proces is terug te zien in de opbouw van de lessen. Eerst worden de letters afzonderlijk geoefend, dan wordt er met korte woorden gewerkt en ten slotte komen er moeilijkere woorden aan bod. Bij de opbouw van de moeilijkheidsgraad van letters is gekeken naar wetenschappelijk onderzoek en bestaande leesmethodes. Via de zes lestypen, Letters, Fono, Bouwen, Memory, Domino en Zelf, leren de kinderen lezen. Uiteindelijk leidt het afronden van Bouw! tot leesvaardigheid en zelfvertrouwen. 3 ANNE REGTVOORT VROEGE LEESONTWIKKELING EN VERLENGDE INTERVENTIE MET BOUW! Bouw! is ontwikkeld naar aanleiding van wetenschappelijk onderzoek. Zo is er bijvoorbeeld in eerste instantie een kortere interventie van 14 weken beproefd. Deze interventie bestond uit het aanleren van 21 letters, oefeningen met klanken en oefeningen met woorden. De interventie resulteerde in een toename van het aantal letters dat de kinderen kenden en het aantal woorden dat ze konden lezen. De onderzoeksgroep met kinderen met familiair risico op dyslexie had zelfs een voorsprong op de groep zonder risico. Een half jaar later was er echter geen verschil meer tussen de onderzoeksgroep en de controlegroep en was er zelfs een achterstand ontstaan ten opzicht van de groep kinderen zonder familiair risico. In andere onderzoeken werd een soortgelijk effect gevonden, namelijk dat effecten in groep 2 halverwege groep 3 verdwenen waren. Om deze reden werd er gekozen voor een verlengde interventie. Met subsidie van het Ministerie van OCW werd onderzoeksproject Bouw! gestart. In het eerste Bouw! onderzoek werd de interventie in groep 3 gestart. Hier werd de onderzoeksgroep niet geselecteerd op basis van familiair risico maar werden kinderen geselecteerd op basis van zwakke vaardigheden in beginnende geletterdheid. Per school en per klas werden kinderen willekeurig in de Bouw! groep of de controlegroep geplaatst. In groep 3, 4 en 5 werden in totaal acht metingen gedaan. Omdat niet alle kinderen het lessenprogramma afmaakten werd de interventiegroep gesplitst in een INT FIN (intervention finished) en INT notfin (not finished). Op de Drie Minuten Toets (DMT), de 5

6 Klepel, Spelling en Begrijpend Lezen (BL) scoorde de interventie groep die de lessen had afgemaakt significant beter dan de groep die het niet af had gemaakt en op de DMT, de Klepel en BL en ook dan de controlegroep (noint). Op de woordenschattoets was er geen verschil tussen de groepen. In een nieuw onderzoek is de interventiegroep al in groep 2 gestart met Bouw!. Ook in dit onderzoek waren er 8 metingen, van halverwege groep 2 tot begin groep 5. Weer zijn de participanten uiteindelijk onderverdeeld in de groepen noint (controlegroep), INT notfin (interventie niet afgemaakt) en INT FIN (interventie afgemaakt). Uit de resultaten bleek dat de groep die Bouw! had afgemaakt op de DMT, de Klepel en op spelling significant beter scoren dan beide andere groepen. Op Begrijpend Lezen scoorde de groep INT FIN significant beter dan de controlegroep. Wederom waren er geen significante verschillen op de woordenschattoets. Omdat de DMT een zeer hoge correlatie heeft met de AVI-niveaus is de verwachting dat de hogere DMT score van de kinderen die Bouw! hebben afgemaakt resulteert in hogere AVI-niveaus dan verwacht voor deze oorspronkelijk zwakke groep. In figuur 1 is de vergelijking van de DMT scores met de Cito normindeling van de INT FIN groep te zien van het onderzoek dat in groep 3 startte, en in figuur 2 van de groep die in groep 2 met Bouw! startte. Deze figuren laten zien dat de interventie het beste in groep 2 gestart kan worden. Van de groep die startte in groep 3 scoort een groter gedeelte dan de norm D- en E-scores. Van de groep die startte in groep 2 scoort een kleiner percentage dan de norm D- en E-scores. Bovendien scoort een veel groter percentage dan de norm een A. Bouw! is dus een effectieve interventie die voorkomt dat kinderen met een risico op leesproblemen deze problemen werkelijk ontwikkelen. Om dit effect te verzekeren is het belangrijk dat het gehele programma wordt doorlopen en (bij voorkeur) dat er in groep 2 gestart wordt. Het programma is gebruiksvriendelijk door de combinatie van moderne technologie en een persoonlijke tutor. Doordat het programma web-based is kan het thuis en op school gebruikt worden en kunnen de resultaten door leerkrachten en begeleiders worden gevolgd. Bouw! is een zeer geschikte aanvulling van het onderwijs omdat het naast elke methode gebruikt kan worden. 4 SJOUKJE VAN DER LAAN - FACTOREN DIE VAN INVLOED ZIJN OP EEN SUCCESVOLLE IMPLEMENTATIE VAN BOUW! Het uiteindelijke doel van Bouw! is om de onderwijsleerresultaten te verbeteren. Het programma past binnen het kader van het begeleidingsaanbod dat verwoord is in het 6

7 Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Door de inzet van ouders als tutor (vooral bij de kinderen uit groep 2) wordt de handelingsbekwaamheid van de driehoek school-oudersleerling vergroot. Bouw! past daarbij binnen het continuüm van zorg van Struiksma. Om de implementatie van Bouw! optimaal te laten verlopen zijn de succesfactoren onderzocht door Expertisecentrum Het ABC. Uit de resultaten bleek dat de kans op effectiviteit wordt vergroot door een planmatig implementatieproces. Hierbij moet aandacht worden besteed aan realistische, toetsbare doelen. Daarnaast moet er voldoende tijd voor het werken met Bouw! worden vrijgemaakt. Verder moeten de kinderen op het juiste niveau werken (inmiddels ingebouwd in programma). Ook moeten de kinderen met regelmaat de lessen volgen (niet te lange tussenpozen). Ten slotte moeten de tutoren de kinderen motiveren en stimuleren om door te gaan. Vakanties, schoolreisjes en andere onderbrekingen van het schema moeten goed worden opgevangen in de planning van de lessen, want onderbrekingen hebben een negatieve invloed op de effectiviteit van het programma. Een oplossing voor dit probleem is om één coördinator van Bouw! aan te wijzen die de lessen plant en de tutoren regelt en traint. Lexima biedt hiervoor cursussen voor coördinators en tutors. Een interventie moet volgens Sjoukje van der Laan altijd accuraat en consistent zijn. Zij stipt daarbij het belang aan van organiseren, investeren, motiveren en realiseren. Het organiseren kan zoals genoemd het beste door één coördinator te benoemen, in plaats van verschillende leerkrachten die het voor de kinderen in hun klas regelen. Er moet wel door het gehele team op een school geïnvesteerd worden in het programma. De ontwikkeling van de leerlingen die Bouw! gebruiken moet regelmatig besproken worden, zodat iedereen die bij het kind betrokken is hiervan op de hoogte is. Voor het bevorderen van motivatie zou de rol van de tutor nog verder onderzocht kunnen worden. Ten slotte is het voor de realisatie erg belangrijk dat er een doorlopende leerlijn gevolgd wordt. De tutor moet zorgen dat het kind de lessen in de goede volgorde volgt. Kinderen mogen in principe geen lessen overslaan. Aan de andere kant is het belangrijk dat de tutor inschat of het kind verder moet, bijvoorbeeld wanneer een kind een bepaalde les zo vaak moet herhalen dat de motivatie om met Bouw! te werken te sterk daalt. Sjoukje van der Laan sloot af met 5 tips voor een goede implementatie. Ten eerste moet een professional (intern begeleider, remedial teacher) worden aangewezen als coördinator, die het nut van het programma kan overbrengen op het team, de ouders en de tutors. Ten tweede moet er gezorgd worden voor optimale omstandigheden, zoals een rustige werkomgeving en regelmaat. Daarnaast moeten ouders en tutors betrokken worden bij Bouw! en de ontwikkeling van het kind. Ten vierde moet de lessenvolgorde goed in de gaten gehouden worden. Ten slotte kan er het best regelmatig getoetst worden met de toetsen in Bouw! om andere personen die het kind begeleiden (leerkracht, ouders) een beeld te geven van de vooruitgang die het kind boekt. Door de leerkracht hier inzicht in te geven kan het aanbod in de klas ook aangepast worden. 7

8 5 ARYAN VAN DER LEIJ - BETER VOORKOMEN DAN GENEZEN: BELANG VAN BOUW! VOOR DE ONDERWIJSPRAKTIJK Zwakke leerlingen hebben behoefte aan intensieve instructie en begeleiding van voorbereidend lezen tot en met voortgezet lezen. Tijdens dit proces hebben ze continue aanmoediging nodig en directe feedback. Op dit moment loopt men in het onderwijs eigenlijk achter de feiten aan, maar wanneer aan de zojuist genoemde behoefte voldaan wordt kunnen leesproblemen worden voorkomen. Aryan van der Leij pleit daarom voor een verandering van het continuüm van zorg van Struiksma naar continue zorg. Aryan van der Leij vat de 9 fases van het continuüm van zorg van Struiksma samen in 4 niveaus. Niveau 1 betreft de reguliere instructie en oefening binnen de klas. Niveau 2 is hulp binnen de klas aan de zwakste lezers. Niveau 3 is het niveau waar Bouw! zich bevindt, namelijk hulp buiten de klas aan leerlingen die onvoldoende profiteren van het reguliere onderwijs. Het vierde niveau is hulp buiten de school, waarvoor alleen kinderen met zuivere dyslexie in aanmerking komen. Wanneer de kinderen uit niveau 3 met Bouw! preventieve zorg krijgen kunnen zij buiten de klas geholpen worden voordat ze onvoldoende profiteren van het aanbod in de klas. Niveau 3 wordt dan eerder ingezet en loopt parallel aan niveau 1. De niveaus uit het continuüm van zorg waar kinderen doorverwezen worden naar een remedial teacher of een gespecialiseerd instituut buiten de school wordt bij continue zorg gehalveerd. Dit maakt deze aanpak zeer kosteneffectief voor scholen. Uit onderzoek naar welke interventiefactoren het best succesvolle resultaten voorspellen kwam als resultaat dat hoe vaak een kind met Bouw! werkte en met hoe veel aandacht en concentratie de lessen worden gedaan de beste voorspellers zijn. Kinderen met een familiair risico op dyslexie hebben meer sessies nodig om tot hetzelfde resultaat te komen. Bouw! werkt dus ook voor kinderen met een dubbel risico op leesproblemen (het zit in de familie en ze zijn zwak in letterkennis en fonologische vaardigheden). Voor zowel de kinderen met familiair risico als de niet-risico kinderen had de interventie bovendien een zeer positief effect op het zelfvertrouwen van de kinderen. Er kan geconcludeerd worden dat Bouw! leesproblemen kan voorkomen: het aantal zeer zwakke lezers in de interventiegroep die het programma afmaakt is gehalveerd. De implicaties hiervan voor het onderwijs zijn dat in groep 2 of in begin groep 3 kinderen geselecteerd moeten worden die een zwakke letterkennis en zwak klankbewustzijn hebben. Hierbij moeten de leerkrachten alert zijn op factoren die als extra risico op 8

9 leesproblemen gelden, zoals dyslexie in de familie of laaggeletterde ouders. Zorg ervoor dat het onderwijs op school voldoet aan de behoefte van kinderen. Vul het arsenaal daarom aan met differentiëren via supplementaire interventies zoals Bouw! 9

Bouw! Effectieve preventie van ernstige leesproblemen

Bouw! Effectieve preventie van ernstige leesproblemen Bouw! Effectieve preventie van ernstige leesproblemen Congres 2016 VVL 20 mei 2016 Programma Welkom en voorstellen Wat is Bouw!? Onderzoeksproject Bouw! UvA: wat zijn de resultaten Afsluiten Indruk Bouw!

Nadere informatie

Presentatie Bouw! Plein013

Presentatie Bouw! Plein013 Presentatie Bouw! Plein013 Presentatie Bouw! Plein013 27 september 2016 Programma 15:00-15:30 Inloop met koffie en thee 15:30-15:45 Welkom en inleiding - Henri Smit, Consultant Passend Onderwijs 15:45-16:30

Nadere informatie

Presentatie Bouw! PPO Regio Leiden. Presentatie Bouw!

Presentatie Bouw! PPO Regio Leiden. Presentatie Bouw! Presentatie Bouw! PPO Regio Leiden Presentatie Bouw! 15 november 2016 Programma 10:00-10:30 Inloop met koffie en thee 10:30-10:45 Welkom en inleiding 10:45-11:20 Ernstige leesproblemen voorkomen met het

Nadere informatie

Tekst: Marleen Korf & Aryan van der Leij

Tekst: Marleen Korf & Aryan van der Leij Sinds dit schooljaar is het interventie-programma Bouw! beschikbaar. Hiermee kunnen ernstige leesproblemen effectief worden voorkomen. In dit artikel wordt het programma Bouw! beschreven, de rol van de

Nadere informatie

Van onderwijs naar zorg: doorverwijzen bij een vermoeden van dyslexie in het kader van de vergoedingsregeling

Van onderwijs naar zorg: doorverwijzen bij een vermoeden van dyslexie in het kader van de vergoedingsregeling Van onderwijs naar zorg: doorverwijzen bij een vermoeden van dyslexie in het kader van de vergoedingsregeling Het onderwijs en de gezondheidszorg dragen samen de verantwoordelijkheid voor het voorkomen

Nadere informatie

Workshop Dyslexie. Opbouw. Dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Toeleiding naar vergoede zorg.

Workshop Dyslexie. Opbouw. Dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Toeleiding naar vergoede zorg. Workshop Dyslexie Nina Willemse nwillemse@hetabc.nl Opbouw Dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Toeleiding naar vergoede zorg. Zorg op niveau 3; leestechnieken

Nadere informatie

Effectiviteit van een gestructureerde, fonologisch gebaseerde dyslexiebehandeling

Effectiviteit van een gestructureerde, fonologisch gebaseerde dyslexiebehandeling Effectiviteit van een gestructureerde, fonologisch gebaseerde dyslexiebehandeling In elke klas zitten wel een aantal kinderen die veel moeite hebben met het leren lezen en spellen. Voor een groot deel

Nadere informatie

Promotie onderzoek. Preventieve aanpak van ernstige leesproblemen. Haytske Zijlstra

Promotie onderzoek. Preventieve aanpak van ernstige leesproblemen. Haytske Zijlstra Promotie onderzoek Preventieve aanpak van ernstige leesproblemen Haytske Zijlstra Leren lezen Echter.het leren lezen is niet voor alle kinderen zo leuk en vanzelfsprekend Het probleem Grote individuele

Nadere informatie

Als het leren lezen niet zo soepel gaat

Als het leren lezen niet zo soepel gaat Als het leren lezen niet zo soepel gaat In de onderbouw leert een kind de eerste beginselen van het lezen. Wij letten bij het aanleren van de letters gelijk al op de signalen van leesproblemen. Het aanleren

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR INHOUDSOPGAVE Zorgniveau 1: Goed lees- en spellingonderwijs Stap 1: Leestijd blz. 3 Kwaliteit instructiegedrag blz. 3 Klassenmanagement blz. 4 Stap 2: Juist

Nadere informatie

Afspraken mbt protocol dyslexie Van Dijckschool Bilthoven. Inhoudsopgave:

Afspraken mbt protocol dyslexie Van Dijckschool Bilthoven. Inhoudsopgave: 11-12-2007 Inhoudsopgave: 1. Dyslexie...3 1.1 Wat is het dyslexieprotocol?...3 1.2 Doel van het Protocol Dyslexie....3 1.3 Inhoud van het protocol...3 2. Preventie en interventiehandelingen...4 2.1 Groep

Nadere informatie

Uw kind heeft moeite met lezen Wat kunt u van De Noordkaap verwachten?

Uw kind heeft moeite met lezen Wat kunt u van De Noordkaap verwachten? Uw kind heeft moeite met lezen Wat kunt u van De Noordkaap verwachten? 1 Inhoud Voorwoord... 3 1 Leesproblemen... 4 2 Mogelijk dyslexie... 4 2.1. De dagelijkse lespraktijk.... 4 2.2: De stappen die genomen

Nadere informatie

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen Het IGDI model Leesverbetertraject Enschede 8/11/07 Het belang van goede Risicoleerlingen deden het bij goede leerkrachten net zo goed als gemiddelde leerlingen bij zwakke leerkrachten. Niets was effectvoller

Nadere informatie

PLD de Spindel, bijlage 4

PLD de Spindel, bijlage 4 Checklist Onderkenning Dyslexie Edux Beoordeling van de ernst en hardnekkigheid van de lees- en/of spellingproblemen t.b.v. de continuïteit van de zorg in het primair en voortgezet onderwijs Naam leerling

Nadere informatie

Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b))

Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b)) Opdracht 2: Data analyseren en interpreteren op groepsniveau (technisch lezen voor leerkrachten van groep 3 (Opdracht 2a) en groep 4 (Opdracht 2b)) Met behulp van onderstaande opdracht kun je met behulp

Nadere informatie

CPS Onderwijsontwikkeling en advies. Doelgericht en planmatig werken aan leesontwikkeling in groep 1en 2. WAT en HOE in groep 1 en 2

CPS Onderwijsontwikkeling en advies. Doelgericht en planmatig werken aan leesontwikkeling in groep 1en 2. WAT en HOE in groep 1 en 2 Leesverbeterplan Enschede 2007-2010 Doelgericht en planmatig werken aan leesontwikkeling in groep 1en 2 PROJECTBUREAU KWALITEIT (PK!) Enschede, september 2010 Yvonne Leenders & Mariët Förrer 2 3 Leesverbeterplan

Nadere informatie

Beleidsstuk dyslexie. Augustus 2014

Beleidsstuk dyslexie. Augustus 2014 Beleidsstuk dyslexie Augustus 2014 Saltoschool Reigerlaan Beleidsstuk dyslexie 01-08-2014 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Screening en signalering... 3 1.1 Groep 1... 3 1.2 Groep 2... 3 1.3 Groep 3... 4

Nadere informatie

Gerichte instructie in lezen en spellen voorkomt lees- en spellingproblemen bij (vrijwel) alle leerlingen op Het Kofschip

Gerichte instructie in lezen en spellen voorkomt lees- en spellingproblemen bij (vrijwel) alle leerlingen op Het Kofschip Prof. dr. Anna M.T. Bosman 1 Gerichte instructie in lezen en spellen voorkomt lees- en spellingproblemen bij (vrijwel) alle leerlingen op Het Kofschip 1 Inleiding Het Kofschip is een reguliere openbare

Nadere informatie

Format Leerlingdossier Dyslexie

Format Leerlingdossier Dyslexie Format Leerlingdossier Dyslexie Aanmeldformulier in te vullen door de school voor dyslexieonderzoek Gelieve een complete uitdraai van het Leerlingvolgsysteem,de AVI-gegevens, eventuele entreetoetsen, het

Nadere informatie

Format Leerlingdossier Dyslexie

Format Leerlingdossier Dyslexie Format Leerlingdossier Dyslexie Aanmeldformulier in te vullen door de school voor dyslexieonderzoek Gelieve een complete uitdraai van het Leerlingvolgsysteem,de AVI-gegevens, eventuele entreetoetsen, het

Nadere informatie

Doorstroomgegevens groep 1 tot en met 8 Inhoud

Doorstroomgegevens groep 1 tot en met 8 Inhoud Doorstroomgegevens groep 1 tot en met 8 Inhoud Doorstroomgegevens groep 1 tot en met 8... 1 Onze visie betreffende doorstroming van leerlingen.... 2 Beleid doorstroming van groep 1 naar groep 2.... 2 Beleid

Nadere informatie

Deel II Aanmeldingsformulier dyslexiezorg (in te vullen door school)

Deel II Aanmeldingsformulier dyslexiezorg (in te vullen door school) 033-2983197 info@praktijkdeziel.nl www.praktijkdeziel.nl Deel II Aanmeldingsformulier dyslexiezorg (in te vullen door school) 1.0 Algemeen deel Gegevens school Adres: PC/Woonplaats: Telefoon: E-mail adres:

Nadere informatie

Protocol Doublure. Doublure protocol Basisschool De Zonnewijzer Diepenveen

Protocol Doublure. Doublure protocol Basisschool De Zonnewijzer Diepenveen Protocol Doublure 1.Inleiding Het doel van doublure is in eerste instantie dat een opgelopen achterstand het komende schooljaar wordt ingehaald zodat het kind in ieder geval de minimumdoelen van de basisschool

Nadere informatie

Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort

Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort Samenvatting Leren lezen is een proces dat zich voor de meeste kinderen volgens een vast patroon over

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie

Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2 Periode: Toetsen: Bij uitslag: Inzetten op: Materialen/ methode: Hele jaar kleutersignaleringslijst Kleuterplein Zorgen om leesmotivatie. november gr. 2 gr. 2 gr.2 gr.2 Geletterdheid (hierin

Nadere informatie

Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014

Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014 Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014 Annemarie Vink avink@hetabc.nl Dianne Roerdink droerdink@hetabc.nl Technisch lezen 8-10-2014 www.hetabc.nl 2 Programma

Nadere informatie

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 Doel: Doel van ons dyslexieprotocol is een zo goed mogelijke begeleiding van leerlingen met (dreigende) leesproblemen.

Nadere informatie

Dyslexieprotocol. Wat is dyslexie? Het belang van vroegtijdige signalering

Dyslexieprotocol. Wat is dyslexie? Het belang van vroegtijdige signalering Dyslexieprotocol Wat is dyslexie? Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren van het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau.

Nadere informatie

2014 Protocol dyslexie

2014 Protocol dyslexie Protocol dyslexie 2014 Protocol dyslexie Inleiding Dyslexie betekent letterlijk: niet kunnen lezen 1. De term komt uit het latijn, want dys = niet goed functioneren, lexis = taal of woorden. Bij dyslexie

Nadere informatie

Automatisering van het lezen op woordniveau

Automatisering van het lezen op woordniveau Protocol Leesproblemen en Dyslexie toetskalender voor groep 4 expertisecentrum nederlands 4 algemene toelichting Momenteel werkt het Expertisecentrum Nederlands aan een herziening van de Protocollen Leesproblemen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3:

Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3: Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3: In het Protocol Leesproblemen en Dyslexie voor groep 3, kortweg PLD 3, wordt in het hoofdstuk Signaleren een

Nadere informatie

bijlage 10 of ZLKLS auditieve woorden met de aangeboden bijlage 9 of ZLKLS auditieve synthese Toets met 20 klankzuivere

bijlage 10 of ZLKLS auditieve woorden met de aangeboden bijlage 9 of ZLKLS auditieve synthese Toets met 20 klankzuivere 29 Protocol klas 1 Toetsing/ signalering 1 Overdracht LVS Kleuters 2 Hoofdmeting 1 (Herfstsignalering, alle leerlingen) Letterkennis: Lezen en herkennen van aangeboden letters, lange klanken, korte klanken,

Nadere informatie

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8 onderwijs en zorgarrrangement op De Wilgen uitgevoerd door meetinstrumenten Zorgniveau 1 = basisarrangenment Zorgniveau 1 Leerkracht Methodegebonden Gestructureerde stimulering van beginnende geletterdheid

Nadere informatie

Bouw! in het kader van de vergoedingsregeling

Bouw! in het kader van de vergoedingsregeling ouw! in het kader van de vergoedingsregeling Aryan van der Leij Universiteit van Amsterdam ijeenkomst met KD, NRD en Masterplan Dyslexie 20--2015 Van onderwijs naar zorg: doorverwijzen bij een vermoeden

Nadere informatie

Connect in de groep? Achtergronden Connect Hoe moet dat in de groep? Anneke Smits Tom Braams

Connect in de groep? Achtergronden Connect Hoe moet dat in de groep? Anneke Smits Tom Braams Connect in de groep? Achtergronden Connect Hoe moet dat in de groep? Drs. Sonja Hotho-Toppers, Seminarium voor Orthopedagogiek Drs. Herman Hotho, remedial teacher o.b.s. De Elsweiden Anneke Smits Tom Braams

Nadere informatie

Rol van de interne begeleider in effectief leesonderwijs (basisonderwijs)

Rol van de interne begeleider in effectief leesonderwijs (basisonderwijs) 36 Bijlage 5 Rol van de interne begeleider in effectief leesonderwijs (basisonderwijs) De schoolleider en de interne begeleider geven samen leiding aan het borgen van het leesonderwijs. Beiden hebben hierin

Nadere informatie

Dyslexiebeleid CBS De Springplank 2014-2015

Dyslexiebeleid CBS De Springplank 2014-2015 Dyslexiebeleid CBS De Springplank 2014-2015 Dyslexie onderzoek De resultaten van alle leerlingen worden door de intern begeleiders gevolgd. Wanneer een leerling drie keer achtereenvolgend een E scores

Nadere informatie

Taak van de school. Vermoeden onderbouwen. Leerling ondersteunen & begeleiden. Verwijzen naar gezondheidszorg

Taak van de school. Vermoeden onderbouwen. Leerling ondersteunen & begeleiden. Verwijzen naar gezondheidszorg Intervisie ONL, 10 februari 2012 Taak van de school Toetsen (en interventies) in het onderwijs Leerling ondersteunen en begeleiden Vermoeden van dyslexie onderbouwen Eventueel verwijzen naar de gezondheidszorg

Nadere informatie

Stappenplan Dyslexietraject

Stappenplan Dyslexietraject Stappenplan Dyslexietraject Een leerling komt in aanmerking voor dyslexie-onderzoek wanneer: Criterium van de achterstand: er sprake is van een significante achterstand op het gebied van lezen en/of spelling

Nadere informatie

SCHAKELKLASSEN EN EFFECTIEF LEESONDERWIJS

SCHAKELKLASSEN EN EFFECTIEF LEESONDERWIJS SCHAKELKLASSEN EN EFFECTIEF LEESONDERWIJS Dr. Kees Vernooy (CPS) Den Haag, 15 juni 2006 Michelangelo Het grootste gevaar voor de meeste van ons is niet dat ons doel te hoog is en we het daardoor niet zullen

Nadere informatie

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 Groep 4 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 75% van de leerlingen beheerst niveau AVI-E4 (teksten lezen) 90 % beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot twee- en drielettergrepige

Nadere informatie

Thoni Houtveen Congres Stichting Lezen 8 november 2012. Lectoraat Geletterdheid

Thoni Houtveen Congres Stichting Lezen 8 november 2012. Lectoraat Geletterdheid Thoni Houtveen Congres Stichting Lezen 8 november 2012 Is er een probleem met ons leesonderwijs? Wat leert onderzoek ons? Hoe zou dat er in de praktijk uit moeten zien? Opbrengst Samenvatting Gemiddelde

Nadere informatie

Quickscan taal- en leesonderwijs

Quickscan taal- en leesonderwijs Quickscan taal- en leesonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht gr:

Nadere informatie

Dyslexieprotocol. Oranje Nassau School Geldermalsen. Oktober 2012

Dyslexieprotocol. Oranje Nassau School Geldermalsen. Oktober 2012 Dyslexieprotocol Oranje Nassau School Geldermalsen Oktober 2012 1 Dyslexieprotocol: stappenplan voor groep 1 Stap Moment in leerjaar Actie door de leerkracht Toetsen alle leerlingen: In kaart brengen van:

Nadere informatie

Dyslexie protocol en stappenplan

Dyslexie protocol en stappenplan Dyslexie protocol en stappenplan Wat is dyslexie? Dyslexie is een taalverwerkingsstoornis, waardoor leren lezen en spellen voor veel problemen zorgt. Kinderen met dyslexie hebben vooral veel moeite met

Nadere informatie

Het systematisch volgen van leerlingen

Het systematisch volgen van leerlingen Het systematisch volgen van leerlingen uteurs: Rosemarie Irausquin en Susan van der Linden Het systematisch volgen van de leesontwikkeling van leerlingen is essentieel om tijdig problemen bij het leren

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

Binnen de school zijn de volgende personen goed ingevoerd op het gebied van dyslexie: - Intern begeleider - Groepsleerkracht - RT-er

Binnen de school zijn de volgende personen goed ingevoerd op het gebied van dyslexie: - Intern begeleider - Groepsleerkracht - RT-er Dyslexie Protocol Wie doet binnen de school uitspraken over dyslexie? Binnen de school zijn de volgende personen goed ingevoerd op het gebied van dyslexie: - Intern begeleider - Groepsleerkracht - RT-er

Nadere informatie

Begrijpend lezen van basisschool naar voortgezet onderwijs

Begrijpend lezen van basisschool naar voortgezet onderwijs Ronde 5 Hilde Hacquebord Rijksuniversiteit Groningen Contact: H.I.Hacquebord@rug.nl Begrijpend lezen van basisschool naar voortgezet onderwijs 1. Inleiding De onderwijsinspectie stelt in haar verslag van

Nadere informatie

Zorg voor kinderen met specifieke instructie- of ondersteuningsbehoeften

Zorg voor kinderen met specifieke instructie- of ondersteuningsbehoeften Deel 4.1 Zorg voor kinderen met specifieke instructie- of ondersteuningsbehoeften 1. Omschrijving van de zorg De kinderen behalen bij lezen en spellen herhaaldelijk niet het gewenste niveau of lijken een

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie

Protocol leesproblemen en dyslexie 1 KC Den Krommen Hoek Protocol leesproblemen en dyslexie Verantwoording: Het protocol leesproblemen en dyslexie van kindcentrum Den Krommen Hoek is opgesteld op basis van het Protocol Leesproblemen en

Nadere informatie

esther dyslexiepraktijk

esther dyslexiepraktijk esther dyslexiepraktijk molema Dyslexiepraktijk Esther Molema Dyslexiepraktijk Esther Molema is een praktijk waar kinderen met dyslexie en hun ouders terecht kunnen voor behandeling, advisering en coaching.

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN 1 = zeer oneens 2 = oneens 3 = eens 4 = zeer eens Zorgniveau 1 Leestijd 1. Leerkrachten in groep 1 en 2 besteden minimaal 5 uur per week aan doelgerichte taalactiviteiten

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting (Dutch summary) Lezen is een essentiële vaardigheid om goed te kunnen functioneren in onze maatschappij. Eén van de belangrijkste taken van het basisonderwijs is dan ook om alle kinderen te

Nadere informatie

Passend onderwijs bij leesproblemen en dyslexie: pleidooi voor een geïntegreerde aanpak

Passend onderwijs bij leesproblemen en dyslexie: pleidooi voor een geïntegreerde aanpak ARTIKELEN Passend onderwijs bij leesproblemen en dyslexie: pleidooi voor een geïntegreerde aanpak Hoe moet passend onderwijs voor leerlingen met leesproblemen in de praktijk vorm krijgen? Chris Stuiksma

Nadere informatie

Verslag opbrengsten technisch lezen

Verslag opbrengsten technisch lezen Verslag opbrengsten technisch lezen SWV Waterland (Groepen 3, 4 en 5 2008 2009) Chruf van Kempen Inhoudsopgave: INHOUDSOPGAVE:... 2 INLEIDING:... 3 WAAROM D.M.T. EN AVI?... 3 DE BETROUWBAARHEID VAN CIJFERS:...

Nadere informatie

In dit vlot leesbaar boek vertaalt Kees Vernooy recente bevindingen uit de leeswetenschappen naar de onderwijspraktijk.

In dit vlot leesbaar boek vertaalt Kees Vernooy recente bevindingen uit de leeswetenschappen naar de onderwijspraktijk. Deze tekst is auteursrechterlijk beschermd Boek : Effectief omgaan met risicolezers Auteur : Dr. Kees Vernooy 2006, CPS www.cps.nl Bespreker : Els Van Doorslaer Datum : februari 2007 1. In een notendop

Nadere informatie

Niet methodegebonden toetsen die gedurende de schoolperiode afgenomen worden op het gebied van taal, lezen en spelling:

Niet methodegebonden toetsen die gedurende de schoolperiode afgenomen worden op het gebied van taal, lezen en spelling: R.K. Daltonschool De Driesprong Taal- leesprotocol groep 1 8, versie 01-08-2011 Dit protocol is onze vertaling van het Dyslexieprotocol naar onze schoolsituatie. De taal- leesontwikkeling van de wordt

Nadere informatie

Leesproblemen en dyslexie 3

Leesproblemen en dyslexie 3 Leesproblemen en dyslexie 3 Mariette Sibbing msibbing@hetabc.nl Nina Willemse ninawillemse@hetabc.nl Agenda 27-1-2016 Overgang onderbouw-middenbouw Continuüm van zorg signaleren van kinderen met leesproblemen

Nadere informatie

Voorwoord. Letters uitspreken zoals de leerkracht dat doet.

Voorwoord. Letters uitspreken zoals de leerkracht dat doet. Voorwoord In groep 3 leert uw kind lezen en schrijven. Uw kind begint niet vanaf nul, want tegenwoordig wordt in groep 1 en 2 al veel gedaan aan voorbereiding. Sommige leren als kleuter al lezen en schrijven.

Nadere informatie

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip.

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. 1 2 INFORMATIE OVER COMENIUS Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. Wij mogen daarom met recht zeggen een ruime ervaring

Nadere informatie

Richtlijn Het Activerende Directe Instructie Model

Richtlijn Het Activerende Directe Instructie Model Richtlijn Het Activerende Directe Instructie Model Omschrijving Verwijzing naar Doelgroep Opsteller Intern document die uitleg geeft over het activerende directe instructiemodel. Vaardigheidsmeter Betrokken

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Bibit mei 2013

Dyslexieprotocol Bibit mei 2013 Inhoudsopgave 1. Uitgangspunt 2. Het lees- en spellingonderwijs 3. Signalering 4. Diagnose 5. Hoe gaan we om met dyslectische kinderen? De aanpak. 6. Tips voor ouders en kinderen Uitgangspunt Als we het

Nadere informatie

kwaliteitskaart opbrengstgericht werken op groepsniveau Leesverbeterplan Enschede.

kwaliteitskaart opbrengstgericht werken op groepsniveau Leesverbeterplan Enschede. kwaliteitskaart opbrengstgericht werken op groepsniveau Leesverbeterplan Enschede. Datamuur en groepsplan: en tijd. Groep Verkorte Groep Basis niveau A-B C D-E Doel Minimaal 3 AVIniveaus Minimaal 3 AVIniveaus

Nadere informatie

VALCKESTEYN Beleid Doubleren of Versnellen

VALCKESTEYN Beleid Doubleren of Versnellen Openbare basisschool VALCKESTEYN Beleid Doubleren of Versnellen Januari 2013 Doel van dit protocol Het vaststellen van de criteria op grond waarvan een leerling al dan niet doubleert of versnelt naar een

Nadere informatie

Zorgbeleid RML 2014 1

Zorgbeleid RML 2014 1 Dyslexie Voor dyslectische leerlingen worden de uitgangspunten uit het Protocol Dyslexie Voortgezet Onderwijs (KPC groep 2013) zoveel mogelijk nagestreefd. De reguliere exameneisen op het gebied van spelling,

Nadere informatie

OPBRENGSTGERICHT WERKEN. Handleiding groepsoverzicht en groepsplan. versie 1

OPBRENGSTGERICHT WERKEN. Handleiding groepsoverzicht en groepsplan. versie 1 OPBRENGSTGERICHT WERKEN Handleiding groepsoverzicht en groepsplan versie 1 Met dank aan: Mariët Förrer CPS Onderwijsontwikkeling en advies Handleiding groepsoverzicht en groepsplan Leeslink Inhoud 1 Invullen

Nadere informatie

Handreiking invulling zorgniveau 2 en 3 bij vermoeden (ernstige enkelvoudige) dyslexie

Handreiking invulling zorgniveau 2 en 3 bij vermoeden (ernstige enkelvoudige) dyslexie Handreiking invulling zorgniveau 2 en 3 bij vermoeden (ernstige enkelvoudige) dyslexie Adelante audiologie & communicatie Vanaf 1 januari 2015 is de bekostiging en uitvoering van beleid met betrekking

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

DYSLEXIEPROTOCOL 2010-2011 1

DYSLEXIEPROTOCOL 2010-2011 1 DYSLEXIEPROTOCOL 2010-2011 1 Inhoudsopgave DYSLEXIEPROTOCOL 2010-2011... 3 1 Inleiding... 3 2 Vergoedingsregeling Dyslexie... 3 3 Interventies en hulp in de klas bij (vermoeden van ) dyslexie... 4 4 Signaleringslijst

Nadere informatie

OPBRENGSTGERICHT WERKEN. Handleiding groepsoverzicht en groepsplan. versie 1

OPBRENGSTGERICHT WERKEN. Handleiding groepsoverzicht en groepsplan. versie 1 OPBRENGSTGERICHT WERKEN Handleiding groepsoverzicht en groepsplan versie 1 Kleuterplein Inhoud 1 Invullen van het groepsoverzicht 2 Opstellen van het groepsplan Rekenen 3 Opstellen van het groepsplan Klanken

Nadere informatie

Preventie & Remediëring

Preventie & Remediëring Preventie & Remediëring van leesproblemen, spellingproblemen en laaggeletterdheid - evidence based - primair onderwijs Dexlex Preventie en Remediëring van leesproblemen, spellingproblemen en laaggeletterdheid

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Toetskalender lezen gericht op technisch lezen / woordenschat / begrijpend lezen. Inhoud. 2. Streefdoelen in een ander perspectief

KWALITEITSKAART. Toetskalender lezen gericht op technisch lezen / woordenschat / begrijpend lezen. Inhoud. 2. Streefdoelen in een ander perspectief KWALITEITSKAART Taal / lezen / rekenen PO Toetskalender lezen gericht op technisch lezen / woordenschat / begrijpend lezen Inhoud 1. Vooraf 2. Streefdoelen in een ander perspectief 3. Aanbevolen Toetskalender

Nadere informatie

Early Grade Learning: The Role of Teacher-Child Interaction and Tutor- Assisted Intervention A.H. Zijlstra

Early Grade Learning: The Role of Teacher-Child Interaction and Tutor- Assisted Intervention A.H. Zijlstra Early Grade Learning: The Role of Teacher-Child Interaction and Tutor- Assisted Intervention A.H. Zijlstra In het promotie onderzoek van Haytske Zijlstra is de effectieve implementatie van een preventieve

Nadere informatie

Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen. Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer

Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen. Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer Masterclass Waarom, waarvoor, hoe? Verdieping m.b.t. taalontwikkeling en werken met groepsplannen

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 Groep 7 en 8 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 85-95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 90% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen richten

Nadere informatie

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO Betsy Ooms Opzet Doel leesonderwijs (en spellingonderwijs) Doorgaande lijn Kenmerken goed leesonderwijs Extra aandacht voor monitoring, als belangrijk

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 1

Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden, om te beginnen bij de klanklettercombinaties. Doelgroep Flitsend

Nadere informatie

Leesprotocol Groep 1-8

Leesprotocol Groep 1-8 Leesprotocol Groep 1-8 Inhoudopgave Leerling onderwijs volgsysteem (LOVS) en het van gebruik toetsen m.b.t. het volgen van de leesontwikkeling 3 De niet methode gebonden toetsen (gestandaardiseerde, landelijk

Nadere informatie

Document Opbrengsten Gereformeerde Basisschool Benjamin

Document Opbrengsten Gereformeerde Basisschool Benjamin Document Opbrengsten Gereformeerde Basisschool Benjamin Gereformeerde Basisschool Benjamin Koolweg 9, 6446 TM Brunssum 045-5216561, www.gbbenjamin.nl Maart 2015 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2. Inleiding

Nadere informatie

Protocol zwakke lezers en spellers

Protocol zwakke lezers en spellers Mei 2016 Protocol zwakke lezers en spellers Bianca Bos en Marry Grasman Inhoudsopgave Inleiding... 2 Hoofdstuk 1: Doel van het protocol... 3 1.1. Vroegtijdige onderkenning en aanpak van leesproblemen...

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Pallas Athene College

Dyslexieprotocol Pallas Athene College Dyslexieprotocol Pallas Athene College 1. Inleiding Doel en uitgangspunten Het Pallas Athene College wil alle leerlingen met dyslexie die ondersteuning en begeleiding bieden die zij nodig hebben om de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting 1. gevoelig is voor interventies. Uit dit onderzoek is gebleken dat genetische verschillen, en met name

Nederlandse samenvatting 1. gevoelig is voor interventies. Uit dit onderzoek is gebleken dat genetische verschillen, en met name Nederlandse samenvatting 1 Een opmerkelijke bevinding in recent orthopedagogisch onderzoek is dat niet ieder kind even gevoelig is voor interventies. Uit dit onderzoek is gebleken dat genetische verschillen,

Nadere informatie

PROTOCOL DYSLEXIE ANNIE M.G. SCHMIDTSCHOOL, DEN HAAG. 1.Inleiding

PROTOCOL DYSLEXIE ANNIE M.G. SCHMIDTSCHOOL, DEN HAAG. 1.Inleiding PROTOCOL DYSLEXIE ANNIE M.G. SCHMIDTSCHOOL, DEN HAAG 1.Inleiding In dit protocol wordt beschreven hoe op de Annie M.G. Schmidtschool wordt gewerkt aan het voorkomen, onderkennen en aanpakken van lees-

Nadere informatie

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 OnderwijsBewijs-programma Femke Scheltinga Maud van Druenen Karin van Usen Waarom dit onderzoek? De aanleiding - Grote verschillen

Nadere informatie

Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie

Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie dekroon,diagnostiek enbehandelcentrum Koningin Wilhelminalaan 9 7415 KPDeventer Tel:06-81285377 info@centrumdekroon.nl Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 1

Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden, om te beginnen bij de klanklettercombinaties. Doelgroep Flitsend

Nadere informatie

OP WEG NAAR EEN EFFECTIEF ALTERNATIEF VOOR KLEUTERSCHOOLVERLENGING. Alle kinderen zijn speciaal, maar sommige kinderen hebben specifieke behoeften.

OP WEG NAAR EEN EFFECTIEF ALTERNATIEF VOOR KLEUTERSCHOOLVERLENGING. Alle kinderen zijn speciaal, maar sommige kinderen hebben specifieke behoeften. OP WEG NAAR EEN EFFECTIEF ALTERNATIEF VOOR KLEUTERSCHOOLVERLENGING Alle kinderen zijn speciaal, maar sommige kinderen hebben specifieke behoeften. Dr. Kees Vernooy (CPS) 1. Aanleiding In Basisschoolmanagement,

Nadere informatie

KATERN. CITO Eindtoets k.b.s. De Langewieke. Dedemsvaart

KATERN. CITO Eindtoets k.b.s. De Langewieke. Dedemsvaart KATERN CITO Eindtoets 2015 k.b.s. De Langewieke Dedemsvaart CITO Eindtoets RESULTATEN. 1. Uitgangssituatie Het leerlingenaantal Jaar 2008-2009 21 2009-2010 19 2010-2011 25 2011-2012 28 2012-2013 25 2013-2014

Nadere informatie

KINDEREN DIE MEER KUNNEN

KINDEREN DIE MEER KUNNEN KINDEREN DIE MEER KUNNEN INLEIDING Op de IJwegschool staat het kind centraal. Het onderwijs wordt aangepast aan het kind en niet andersom. Doordat de leerkrachten handelingsgericht werken waarbij de onderwijsbehoeften

Nadere informatie

Checklist technisch lezen onderwijs en leesmethodes

Checklist technisch lezen onderwijs en leesmethodes Checklist technisch lezen onderwijs en leesmethodes Goed kunnen lezen is in onze samenleving een voorwaarde voor succes. Goed leesonderwijs op de basisschool is daarom belangrijk, maar hoe ziet dat eruit?

Nadere informatie

Effectief leesonderwijs

Effectief leesonderwijs Effectief leesonderwijs Het CPS heeft in de afgelopen jaren een aantal projecten op het gebied van lezen ontwikkeld en uitgevoerd. Deze projecten zijn in te zetten in de schakelklassen en met name bij

Nadere informatie

DIFFERENTIATIE op Leesontwikkeling Vaardigheden van de leerkracht

DIFFERENTIATIE op Leesontwikkeling Vaardigheden van de leerkracht DIFFERENTIATIE op Leesontwikkeling Vaardigheden van de leerkracht Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl.

Nadere informatie

lezen Hulp aan risicolezers

lezen Hulp aan risicolezers veilig leren lezen Hulp aan risicolezers bij Auteur: Ed Koekebacker Na kern 11 heeft u de eindsignalering en waarschijnlijk ook het Citoafnamemoment E3 afgenomen. De resultaten daarvan maken u duidelijk

Nadere informatie

L e e s p. Presentatie. Wat is Leesparade?

L e e s p. Presentatie. Wat is Leesparade? Presentatie L e e s p a r a de Wat is Leesparade? Complete methode voortgezet technisch lezen Doorlopende leerlijn van groep 4 t/m 8 Lijn voor leesbegrip, leespromotie & woordenschat Passend onderwijs:

Nadere informatie

Signalering van lees- en spellingproblemen in het speciaal (basis) onderwijs. Judith Vloedgraven, Cito 3 april 2013

Signalering van lees- en spellingproblemen in het speciaal (basis) onderwijs. Judith Vloedgraven, Cito 3 april 2013 Signalering van lees- en spellingproblemen in het speciaal (basis) onderwijs Judith Vloedgraven, Cito 3 april 2013 Actualiteit Inleiding Actualiteit doorverwijzing naar zorg Vanaf 2009 kosten vergoed door

Nadere informatie

Automatisering van het lezen op woordniveau

Automatisering van het lezen op woordniveau Protocol Leesproblemen en Dyslexie toetskalender voor groep 3 expertisecentrum nederlands 3 algemene toelichting Momenteel werkt het Expertisecentrum Nederlands aan een herziening van de Protocollen Leesproblemen

Nadere informatie

6. Ondersteuning voor de leerlingen

6. Ondersteuning voor de leerlingen 6. Ondersteuning voor de leerlingen 6.1 Passend onderwijs SWV Unita Op 1 augustus 2014 gaat de wet Passend Onderwijs van kracht. Deze wet regelt de samenwerking tussen het regulier en het speciaal basisonderwijs

Nadere informatie

Mijn kind heeft moeite met lezen en spellen. Is het misschien dyslectisch? En wat nu?

Mijn kind heeft moeite met lezen en spellen. Is het misschien dyslectisch? En wat nu? Mijn kind heeft moeite met lezen en spellen. Is het misschien dyslectisch? En wat nu? voorlichtingsfolder voor ouders R.K. basisschool De Wingerd Zwaag Inleiding In deze folder willen we u iets vertellen

Nadere informatie

Samenvatting. De lat omhoog. 2012, 2013 en 2014. Technisch- en Begrijpend lezen. Woordenschat. Spelling. Rekenen

Samenvatting. De lat omhoog. 2012, 2013 en 2014. Technisch- en Begrijpend lezen. Woordenschat. Spelling. Rekenen 1 Samenvatting De lat omhoog 2012, 2013 en 2014 Technisch- en Begrijpend lezen Woordenschat Spelling Rekenen 2 Inleiding Voor het derde achtereenvolgende jaar zijn de onderwijsopbrengsten van de Cito-lovs

Nadere informatie