SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Lichamelijke opvoeding en sport. Specifiek gedeelte

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Lichamelijke opvoeding en sport. Specifiek gedeelte"

Transcriptie

1 SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studierichting: Studiegebied: Lichamelijke opvoeding en sport Sport Specifiek gedeelte Vak(ken): AV Economie 2/2 lt/w Leerplannummer: 2006/160 (vervangt: 2005/048) Nummer inspectie: 2006 / 77 // 1 / J / SG / 1 / II / / D/ (vervangt: 2005 / 40 // 1 / T / SG / 1 / II / / D/)

2 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 1 INHOUD Visie...2 Beginsituatie...3 Algemene doelstellingen...3 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...5 Pedagogisch-didactische wenken Minimale materiële vereisten Evaluatie Bibliografie... 28

3 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 2 VISIE De studierichting Lichamelijke opvoeding en sport is in de eerste plaats een voorbereiding op een loopbaan die zich voornamelijk richt op de sport- en vrijetijdssector. Veel leerlingen zullen hierbij, in hun latere beroepsuitoefening, in contact komen met elementen uit de wetgeving zoals contracten, verzekeringen... Een aantal leerlingen zullen na hun studies ook opteren om in deze sector een eigen onderneming op te richten. Het vak economie past in de visie om de leerlingen hierop voor te bereiden. In de tweede graad wordt de nadruk gelegd op een aantal typische aspecten uit de wereld van het ondernemen, maar geschetst in een ruimer economisch geheel, waarin ook de gezinnen hun plaats hebben. In de derde graad worden de handelsaspecten verder uitgewerkt en aangevuld met een juridische omkadering. Indien de leerlingen het volledig leerplan AV Economie uit de tweede graad én het volledige leerplan Toegepaste economie uit de derde graad Lichamelijke opvoeding en sport hebben doorlopen, komen ze in aanmerking voor het attest Bedrijfsbeheer. Alle items uit de omzendbrief Leerstof bedrijfsbeheer in het secundair onderwijs (SO 44 van 20/09/2005) komen in deze leerplannen aan bod. Voor het uitreiken van het attest dient eerst aangetoond te worden dat alle items en doelstellingen uit de meest recente omzendbrief SO 44 gerealiseerd werden (voor de meest recente versie: zie Als leidraad of voor een eventuele checklist kan ook het leerplan bedrijfsbeheer (Toegepaste economie) gehanteerd worden.

4 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 3 BEGINSITUATIE Een specifieke voorkennis voor dit vak is niet vereist. De leerlingen van de 1e graad, basisoptie Moderne wetenschappen of basisoptie Handel beschikken reeds over een initiërend inzicht in de basisbeginselen van de economie. Leerlingen die uit een andere basisoptie komen, hebben nog geen voorkennis van handelseconomie.

5 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 4 ALGEMENE DOELSTELLINGEN Het vak economie betekent voor de leerlingen een kennismaking met het boeiende economische leven. De klemtoon ligt op de praktijkgerichte kennisverwerving, op het opzoeken, ordenen en toepassen van die kennis en dit als voorbereiding op de instap in het professionele leven. In dit vak dienen de leerlingen de volgende vaardigheden te verwerven: analytisch en kritisch vermogen; hanteren van de documenten; reken- en cijfervaardigheid; sociale en communicatieve vaardigheden; vaardigheid in het zien van details. In elk geval moeten zij bijzondere aandacht besteden aan een correct taalgebruik. In aansluiting op het Pedagogisch Project van het Gemeenschapsonderwijs wordt van de leerlingen verwacht dat zij onder begeleiding de volgende attitudes, die gericht zijn op de vereiste beroepshoudingen, ontwikkelen en nastreven: accuratesse: erop gericht zijn binnen de voorgeschreven tijd een taak nauwkeurig te voltooien; leergierigheid: actief zoeken naar situaties om zijn competentie te verbreden en te verdiepen; resultaatgerichtheid: gedreven naar het einddoel van de activiteit toewerken; zelfstandigheid en zin voor initiatief: zelfstandig aan een taak kunnen werken en problemen durven aanpakken; zin voor orde, netheid en nauwkeurigheid: erop gericht zijn nauwkeurig, net en met zin voor orde te werken; zin voor samenwerking: willen bijdragen tot een leef- en werkomgeving als gemeenschap van mensen. Het is essentieel dat het leerplan als een geheel geïnterpreteerd wordt, m.a.w. naast de leerinhouden en leerplandoelstellingen zijn de pedagogisch-didactische wenken duidende en waardevolle aanvullingen.

6 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 5 LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN HANDELSECONOMIE 1e jaar: 2 lestijden/week, 2e jaar: 2 lestijden/week DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen 1 LEERINHOUDEN 1 Inleiding en situering het begrip behoefte omschrijven en concretiseren via voorbeelden; de begrippen goederen en diensten omschrijven en concretiseren via voorbeelden; de begrippen produceren (productie) en consumeren (consumptie) omschrijven en concretiseren via voorbeelden; de productiefactoren (natuurlijke hulpbronnen, arbeid en kapitaal) opsommen en omschrijven aan de hand van zelf verzamelde informatie; het begrip economie omschrijven; het onderscheid tussen welvaart en welzijn toelichten en illustreren; het belang van de vrijetijdsbesteding voor de mens aantonen; 1.1 Basisbegrippen Behoeften Goederen en diensten Produceren en consumeren Productiefactoren Economie Welvaart en welzijn Vrijetijdsbesteding een eenvoudige economische kringloop opbouwen (gezinnen en bedrijven) en toelichten via voorbeelden. 1.2 Economische kringloop

7 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 6 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen 2 LEERINHOUDEN 2 Ondernemingen en bedrijven het onderscheid tussen ondernemingen en bedrijven via voorbeelden illustreren; de verschillende stappen beschrijven en schematisch voorstellen hoe een product bij de consument terecht komt; het begrip toegevoegde waarde omschrijven en uit de bedrijfskolom de toegevoegde waarde voor elke stap bepalen; het begrip BTW omschrijven; aan de hand van de bedrijfskolom het principe van de BTW verklaren en aantonen dat BTW een verbruiksbelasting is; 2.1 Onderscheid tussen onderneming en bedrijf 2.2 Bedrijfskolom Begrip bedrijfskolom Toegevoegde waarde BTW Principe van de BTW de verschillende sectoren opsommen en op basis van hun output in de juiste sector onderbrengen; 2.3 Sectoren de verschillende ontstaansreden van bedrijven uit de profit en de non-profit sector verklaren en toelichten met voorbeelden; 2.4 Profit en non-profit sector de begrippen grootbedrijf en kleinbedrijf omschrijven en toelichten via herkenbare voorbeelden; enkele voor- en nadelen beschrijven van een grootbedrijf en een kleinbedrijf; 2.5 Bedrijven: indeling volgens grootte Grootbedrijf kleinbedrijf Voor- en nadelen

8 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 7 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen de begrippen eenmanszaak en vennootschap omschrijven, concretiseren via voorbeelden, enkele kenmerken opzoeken (formaliteiten, aansprakelijkheid, continuïteit, winstverdeling ) en voor- en nadelen van beide ondernemingsvormen toelichten; de voornaamste handelsvennootschappen {NV, (E)BVBA} vergelijken op basis van enkele criteria (aansprakelijkheid, kapitaal, vennoten ) en met behulp van opgezocht materiaal; LEERINHOUDEN 2.6 Indeling van de ondernemingen naar juridische maatstaven Eenmanszaak versus vennootschappen Indeling van de handelsvennootschappen de rol van het ondernemingsplan bij het beperken van het ondernemingsrisico beschrijven; aan de hand van een (zeer eenvoudig) voorbeeld de voornaamste onderdelen van het ondernemingsplan onderscheiden; 2.7 Ondernemingsplan Rol Voornaamste onderdelen de noodzaak van organisatie aantonen via voorbeelden; een aantal organisatiestructuren (hiërarchische organisatie, functionele organisatie, departementale organisatie, staforganisatie) omschrijven en herkennen; 2.8 Onderneming en bedrijf als organisatie (eenvoudig) Noodzaak van organisatie De organisatiestructuren (eenvoudig) het begrip organogram omschrijven en op basis van beschikbare informatie een (eenvoudig) organogram opstellen; de verschillende afdelingen binnen een onderneming in het organogram situeren en de belangrijkste taken beschrijven; uitgaande van personeelsadvertenties een aantal (essentiële) vereisten op het gebied van kennis, vaardigheden en attitudes afleiden voor werknemers in de verschillende afdelingen; 2.9 Organogram Begrip De afdelingen van een onderneming Profielen van de werknemers

9 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 8 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen het begrip stakeholders toelichten en concretiseren; 2.10 Stakeholders LEERINHOUDEN 3 het begrip duurzaam ondernemen toelichten en concretiseren Duurzaam ondernemen 3 Handel en handelaar de begrippen handel en handelaar omschrijven; 3.1 Begrippen de voornaamste functies van de handel schetsen; 3.2 Functies van de handel de begrippen groothandel en kleinhandel omschrijven en toelichten met voorbeelden; de begrippen collecterende en distribuerende handel omschrijven en toelichten met voorbeelden; de begrippen binnenlandse en buitenlandse handel omschrijven en toelichten met voorbeelden; de begrippen intracommunautaire levering, intracommunautaire verwerving, invoer en uitvoer omschrijven en toelichten met voorbeelden; de begrippen doorvoerhandel en veredelingsverkeer omschrijven en toelichten met voorbeelden; 3.3 Indeling van de handel Groothandel en kleinhandel Collecterende en distribuerende handel Binnenlandse en buitenlandse handel Intracommunautaire levering, intracommunautaire verwerving, invoer en uitvoer Doorvoerhandel en veredelingsverkeer de verplichtingen van de handelaar (o.a. ondernemingsloket, ondernemingsnummer, kruispuntbank, zichtrekening, boekhouding, aansluiting bij een sociaal verzekeringsfonds en een ziekenfonds, vestigingswet, vergunningen, geijkte maten en gewichten, huwelijksstelsel) opzoeken en bondig toelichten; 3.4 Verplichtingen en rechten van de handelaar Verplichtingen van de handelaar

10 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 9 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen LEERINHOUDEN 4 de rechten van de handelaar (o.a. Rechtbank van Koophandel, bescherming tegen oneerlijke concurrentie) opzoeken en bondig toelichten Rechten van de handelaar 4 Kopen en verkopen de stappen in het verkoopproces (prijsaanvraag, prijsofferte, bestelling, levering, betaling) ordenen en omschrijven; 4.1 Het verkoopproces de functie van de prijsaanvraag aantonen, het document herkennen en rangschikken binnen het koopproces; de functie van de prijsofferte (bestek) aantonen, het document herkennen en rangschikken binnen het koopproces; de functie van de bestelbon aantonen, het document herkennen en rangschikken binnen het koopproces en de bestelbon invullen uitgaande van een prijsofferte; de functie van de leveringsbon aantonen, het document herkennen en rangschikken binnen het koopproces; de functie van de factuur aantonen, het document herkennen en rangschikken binnen het koopproces; de functie van de creditnota aantonen, het document herkennen en rangschikken binnen het koopproces; een klachtenbrief opstellen; 4.2 Documenten in het verkoopproces Prijsaanvraag Prijsofferte (bestek) Bestelbon Leveringsbon Factuur Creditnota Klacht de verkoopsvoorwaarden (hoeveelheid, kwaliteit, prijs, levering, betaling) opzoeken en toelichten. 4.3 Verkoopsvoorwaarden

11 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 10 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen LEERINHOUDEN 5 5 Betaling het begrip kwijting omschrijven, de kwijting herkennen en hanteren; het begrip kwitantie (kwijtschrift) omschrijven, de kwitantie (kwijtschrift) herkennen en hanteren; het begrip ontvangstbewijs omschrijven, het ontvangstbewijs herkennen en hanteren; 5.1 Rechtstreekse betaling Kwijting Kwitantie (kwijtschrift) Ontvangstbewijs de rol van de financiële instellingen bij onrechtstreekse betaling toelichten; het begrip storting omschrijven, de storting herkennen en het document hanteren; het begrip overschrijving omschrijven, de overschrijving herkennen en het document hanteren; het begrip bankcheque omschrijven en de bankcheque herkennen; het begrip domiciliëring omschrijven en voorbeelden van nuttige toepassingen aanhalen; het begrip permanente opdracht omschrijven en voorbeelden van nuttige toepassingen aanhalen; het begrip protonkaart omschrijven, de gebruikswijze toelichten en voorbeelden van nuttige toepassingen aanhalen; 5.2 Onrechtstreekse betaling Tussenkomst van de financiële instellingen Betalingstechnieken Storting Overschrijving Bankcheque Domiciliëring Permanente opdracht Elektronische betaling: protonkaart

12 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 11 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen het begrip debetkaart omschrijven, de gebruikswijze toelichten en voorbeelden van nuttige toepassingen aanhalen; het begrip kredietkaart omschrijven, de gebruikswijze toelichten, voorbeelden van nuttige toepassingen aanhalen en de gevaren van het gebruik toelichten; LEERINHOUDEN Elektronische betaling: debetkaart Elektronische betaling: kredietkaart actuele software hanteren voor financiële toepassingen; 5.3 PC-banking het gebruik van andere betaalvormen (zoals maaltijdcheque) toelichten; 5.4 Andere betaalvormen de nieuwe tendensen inzake betalingen (zoals opleidingscheque, cultuurcheque ) schetsen; 5.5 Tendensen 6 uit een rekeninguittreksel relevante informatie afleiden. 5.6 Het rekeninguittreksel 6 Krediet het begrip krediet omschrijven en het belang ervan aantonen; 6.1 Begrip en belang het begrip kredietopening omschrijven en het gebruik van de kredietopening toelichten; het begrip kaskrediet omschrijven en het gebruik van het kaskrediet toelichten; 6.2 Krediet op korte termijn Kredietopening Kaskrediet

13 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 12 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen het begrip lening op afbetaling omschrijven en het gebruik van de lening op afbetaling toelichten; het begrip verkoop op termijn omschrijven, het gebruik van de verkoop op termijn toelichten en concrete toepassingen opzoeken; het begrip verkoop op afbetaling omschrijven, het gebruik van de verkoop op afbetaling toelichten en concrete toepassingen opzoeken; het begrip persoonlijke lening omschrijven en het gebruik van de persoonlijke lening toelichten; het begrip hypothecaire lening omschrijven en het gebruik van de hypothecaire lening toelichten; het begrip leasing omschrijven, het gebruik van leasing toelichten en uit een leasingcontract vijf elementen analyseren; een eenvoudige intrestberekening toepassen (bijvoorbeeld voor een kaskrediet zie ook boekhouden); de (reële) intrestlasten van een aantal kredietvormen vergelijken en de voor- en nadelen van de verschillende financieringsvormen afwegen; de mogelijke gevaren voor de kredietnemer toelichten (terugbetalingsplicht, financiële draagkracht, risico s en waarborgen); de wet op het consumentenkrediet opzoeken en het doel ervan verduidelijken; de steunmaatregelen bij specifieke financieringsvormen opzoeken. LEERINHOUDEN 6.3 Krediet op lange termijn Lening op afbetaling Verkoop op termijn Verkoop op afbetaling Persoonlijke lening Hypothecaire lening Leasing 6.4 Intrestberekening 6.5 Intrestvergelijking 6.6 Valkuilen voor de kredietnemer 6.7 Bescherming van de kredietnemer: wet op het consumentenkrediet 6.8 Steunmaatregelen bij specifieke financieringsvormen

14 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 13 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen 7 7 Verzekeringen LEERINHOUDEN verzekeringen begripsmatig omschrijven en het belang van (verplichte en wenselijke) verzekeringen voor de verzekeringsnemer aantonen; 7.1 Begrip en belang de basisterminologie met betrekking tot verzekeringen hanteren op basis van een contract uit de leefwereld van de leerling (bijvoorbeeld bromfietsverzekering) en met voorbeelden illustreren; 7.2 Verzekeringscontracten en verzekeringspartijen 8 de belangrijkste verzekeringen (burgerlijke aansprakelijkheid, autoverzekering, brandverzekering ) schematisch ordenen en bondig toelichten. 7.3 Soorten van verzekeringen 8 Gezinnen de verschillende stelsels van vergoedingen verklaren en beoordelen; de inkomensvorming uit arbeid omschrijven m.b.t. stelsels van vergoedingen van arbeid in dienstverband versus zelfstandige; de begrippen nominaal en reëel loon verwoorden; 8.1 Inkomensvorming Inkomen uit arbeid Vergoeding van arbeid Dienstverband versus zelfstandige ondernemer Nominaal en reëel loon de verschillende inkomsten uit kapitaal omschrijven en toelichten; Inkomen uit kapitaal de elementen van de inkomensbesteding (consumptie, sparen en belastingen) omschrijven en onderling vergelijken; 8.2 Inkomensbesteding 8.3 Belastingen

15 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 14 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen de noodzaak van belastingen met voorbeelden aantonen; het onderscheid tussen directe en indirecte belastingen aantonen en verduidelijken met voorbeelden; LEERINHOUDEN Noodzaak Directe en indirecte belastingen 9 de begrippen sparen en beleggen omschrijven; enkele bepalende factoren bij de keuze van beleggingen toelichten (inclusief ethisch beleggen); een beperkt aantal spaar- en beleggingsvormen (spaarrekening, termijnrekening, aandelen ) opzoeken, toelichten en onderling vergelijken. 8.4 Sparen en beleggen Begrippen Motieven voor beleggen Spaar- en beleggingsvormen 9 Actualiteitsmap een actualiteitsmap aansluitend bij leerplanitems over bedrijven / ondernemingen en / of over een bedrijfseconomisch thema (voorbeeld een bedrijfssector, bedrijven uit de regio ) aanleggen en erover communiceren; 9.1 Het bedrijfsleven een actualiteitsmap over een algemeen economisch onderwerp (voorbeeld de arbeidsmarkt, sparen en beleggen, belastingen, buitenlandse handel ) aanleggen en erover communiceren. 9.2 Algemeen economisch

16 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 15 DECR. NR. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen 10 LEERINHOUDEN 10 Didactische uitstappen (minimaal 1) de doelstellingen van de didactische uitstap formuleren; 10.1 Formulering van doelstellingen in samenwerking met de leerkracht de didactische uitstap voorbereiden; 10.2 Voorbereiding verslag over de didactische uitstap uitbrengen; 10.3 Rapportering de didactische uitstap evalueren in functie van de doelstellingen Evaluatie

17 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 16 UITBREIDINGSDOELSTELLINGEN Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen LEERINHOUDEN De cursief gedrukte leerplandoelstellingen (U) zijn uitbreidingsdoelstellingen en kunnen worden aangeboden wanneer de overige leerplandoelstellingen zijn gerealiseerd of wanneer de school economie aanbiedt in het complementair gedeelte. (U) 1 1 Uitdieping van de leerstof handelseconomie en / of boekhouden (U) 2 2 De economische dynamiek: de markten de begrippen markt en prijs omschrijven; de drie marktsoorten (goederen- en dienstenmarkt, arbeidsmarkt en vermogensmarkt) omschrijven; de marktsoorten situeren in de economische kringloop; het begrip vraagcurve omschrijven en grafisch voorstellen; het begrip aanbodcurve omschrijven en grafisch voorstellen; met behulp van de wet van vraag en aanbod het totstandkomen van de marktprijs verklaren (marktmechanisme); de meest courante marktvormen (volkomen concurrentie, monopolie, oligopolie en monopolistische concurrentie) omschrijven door gebruik te maken van de belangrijkste kenmerken (aantal vragers en aanbieders, homogeen of heterogeen product, open of gesloten, doorzichtig); 2.1 Markt en marktprijs Begrippen markt en marktprijs Marktsoorten Situering in de economische kringloop Vraagcurve Aanbodcurve Marktmechanisme Marktvormen de prijsvorming op de goederen- en dienstenmarkt aan de marktvorm relateren en verklaren; de rol van de overheid in de prijsvorming op de goederen- en dienstenmarkt schetsen en motieven aangeven voor overheidsingrijpen in onvolkomen marktsituaties; 2.2 De goederen- en dienstenmarkt Prijsvorming op de goederen- en dienstenmarkt Rol van de overheid in de prijsvorming bij onvolkomen marktsituaties

18 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 17 Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen de prijsvorming op de arbeidsmarkt verklaren; het overlegmodel in België schetsen; de structuur van de sociale zekerheid schetsen en aangeven wanneer men een beroep kan doen op de sociale zekerheid (grote lijnen); LEERINHOUDEN 2.3 Arbeidsmarkt Prijsvorming op de arbeidsmarkt Het overlegmodel Sociale zekerheid het begrip indexcijfer omschrijven; indexcijfers (algemeen) berekenen in concrete situaties; de procedure van de prijsopnamen schetsen; het belang van de wegingcoëfficiënten toelichten; de betekenis van het indexcijfer van de consumptieprijzen toelichten (inclusief de invloed op de loonvorming); de prijsvorming op de geld- en kapitaalmarkt beschrijven; de rol van financiële instellingen omschrijven en hun bestaansredenen verantwoorden; de begrippen debetrente en creditrente toelichten; uitgaande van de deposito-opneming en kredietverstrekking het ontstaan van de intrestmarge verklaren; de dienstverlening van financiële instellingen omschrijven en illustreren (beleggingsadvies, aanbod van verzekeringen, vreemde valuta, safes, belastingadvies,...); 2.4 Meting van prijzen Begrip indexcijfer Berekening van indexcijfers Index van de consumptieprijzen Procedure van prijsopnamen Wegingcoëfficiënten Betekenis van de index van de consumptieprijzen 2.5 Geld- en kapitaalmarkt Prijsvorming op de geld- en kapitaalmarkt Financiële instellingen Bestaansredenen Debetrente en creditrente Deposito-opneming, kredietverstrekking en intrestmarge Bankdiensten

19 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 18 Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen enkele essentiële opdrachten van de NBB - ECB (waaronder de tussenkomst in de prijsvorming) omschrijven. LEERINHOUDEN Opdrachten van de NBB / ECB (U) 3 3 Projecten de doelstellingen van het project formuleren; contacten leggen met een bedrijf (individueel of in groep) om er relevante informatie (bijvoorbeeld geschiedenis van de onderneming, juridische vorm van de onderneming, beschrijving van de producten, afzetmarkten, samenstelling van het personeelsbestand, het organogram van het bedrijf, de vereiste competenties van enkele medewerkers, ) te verzamelen; een schriftelijk verslag opstellen (gebruik makend van een tekstverwerkingsprogramma en een rekenblad) van hun bevindingen; hun bevindingen presenteren; 3.1 Het bedrijf Formuleren van doelstellingen Verzamelen van gegevens Verslaggeving (gebruik maken van tekstverwerking en rekenblad) Presentatie de doelstellingen van het project formuleren; in samenwerking met de leerkracht het project voorbereiden en uitvoeren; verslag over het project uitbrengen; het project evalueren in functie van de doelstellingen. 3.2 Bedrijfssimulatie of simulatie van een bedrijfsactiviteit Formulering van doelstellingen Voorbereiding en uitvoering Rapportering Evaluatie

20 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 19 PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN 1 ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN ICT Wat? Onder ICT verstaan we het geheel van computers, netwerken, internetverbindingen, software, simulatoren, enz. Telefoon, video, televisie en overhead worden in deze context niet expliciet meegenomen. Waarom? De recente toevloed van informatie maakt levenslang leren een noodzaak voor iedereen die bij wil blijven. Maatschappelijke en onderwijskundige ontwikkelingen wijzen op het belang van het verwerven van ICT. Enerzijds speelt het in op de vertrouwdheid met de beeldcultuur en de leefwereld van jongeren. Anderzijds moeten jongeren niet alleen in staat zijn om nieuwe media efficiënt te gebruiken, maar is ICT ook een hulpmiddel bij uitstek om de nieuwe onderwijsdoelen te realiseren. Het nastreven van die competentie veronderstelt onderwijsvernieuwing en aangepaste onderwijsleersituaties. Er wordt immers meer en meer belang gehecht aan probleemoplossend denken, het zelfstandig of in groep leren werken, het kunnen omgaan met enorme hoeveelheden aan informatie... In bepaalde gevallen maakt ICT deel uit van de vakinhoud en is ze gericht op actieve beheersing van bijvoorbeeld een softwarepakket binnen de lessen informatica. In de meeste andere vakken of bij het nastreven van vakoverschrijdende eindtermen vervult ICT een ondersteunende rol. Door de integratie van ICT kunnen leerlingen immers: het leerproces in eigen handen nemen; zelfstandig en actief leren omgaan met les- en informatiemateriaal; op eigen tempo werken en een eigen parcours kiezen (differentiatie en individualisatie). Hoe te realiseren? In de eerste graad van het SO kunnen leerlingen onder begeleiding elektronische informatiebronnen raadplegen. In de tweede en nog meer in de derde graad kunnen de leerlingen spontaan gegevens opzoeken, ordenen, selecteren en raadplegen uit diverse informatiebronnen en kanalen met het oog op de te bereiken doelen. Er bestaan verschillende mogelijkheden om ICT te integreren in het leerproces. Bepaalde programma s kunnen het inzicht verhogen d.m.v. visualisatie, grafische voorstellingen, simulatie, het opbouwen van schema s, stilstaande en bewegende beelden, demo... Sommige cd-roms bieden allerlei informatie interactief aan, echter niet op een lineaire manier. De leerling komt via bepaalde zoekopdrachten en verwerkingstaken zo tot zijn eigen gestructureerde leerstof. Databanken en het internet kunnen gebruikt worden om informatie op te zoeken. Wegens het grote aanbod aan informatie is het belangrijk dat de leerlingen op een efficiënte en een kritische wijze leren omgaan met deze informatie. Extra begeleiding in de vorm van studiewijzers of instructiekaarten is een must. Om tot een kwaliteitsvol eindresultaat te komen, kunnen leerlingen de auteur (persoon, organisatie...) toevoegen alsook de context, andere bronnen die de inhoud bevestigen en de onderzoeksmethode. Dit zal het voor de leraar gemakkelijker maken om het resultaat en het leerproces te beoordelen. De resultaten van individuele of groepsopdrachten kunnen gekoppeld worden aan een mondelinge presentatie. Een presentatieprogramma kan hier ondersteunend werken. Men kan resultaten en/of informatie uitwisselen via , ELO, chatten, nieuwsgroepen, discussiefora... ICT maakt immers allerlei nieuwe vormen van directe en indirecte communicatie mogelijk. Dit is zeker een meerwaarde omdat ICT op die manier niet alleen de mogelijkheid biedt om interscolaire projecten op te zetten, maar ook om de communicatie tussen leraar en leerling (uitwisselen van cursusmateriaal, planningsdocumenten, toets- en examenvragen...) en leraren onderling (uitwisseling lesmateriaal ) te bevorderen. Sommige programma s laten toe op graduele niveaus te werken. Ze geven de leerling de nodige feedback en remediëring gedurende het leerproces (= zelfreflectie en -evaluatie).

21 TSO 2e graad Specifiek gedeelte Lichamelijke opvoeding en sport 20 BEGELEID ZELFGESTUURD LEREN Wat? Met begeleid zelfgestuurd leren bedoelen we het geleidelijk opbouwen van een competentie naar het einde van het secundair onderwijs, waarbij leerlingen meer en meer het leerproces zelf in handen gaan nemen. Zij zullen meer en meer zelfstandig beslissingen leren nemen in verband met leerdoelen, leeractiviteiten en zelfbeoordeling. Dit houdt onder meer in dat: de opdrachten meer open worden; er meerdere antwoorden of oplossingen mogelijk zijn; de leerlingen zelf keuzes leren maken en verantwoorden; de leerlingen zelf leren plannen; er feedback wordt voorzien op proces en product; er gereflecteerd wordt op leerproces en leerproduct. De leraar is ook coach, begeleider. De impact van de leerlingen op de inhoud, de volgorde, de tijd en de aanpak wordt groter. Waarom? Begeleid zelfgestuurd leren sluit aan bij enkele pijlers van ons PPGO, o.m. leerlingen zelfstandig leren denken over hun handelen en hierbij verantwoorde keuzes leren maken; leerlingen voorbereiden op levenslang leren; het aanleren van onderzoeksmethodes en van technieken om de verworven kennis adequaat te kunnen toepassen. Vanaf het kleuteronderwijs worden werkvormen gebruikt die de zelfstandigheid van kinderen stimuleren, zoals het gedifferentieerd werken in groepen en het contractwerk. Ook in het voortgezet onderwijs wordt meer en meer de nadruk gelegd op de zelfsturing van het leerproces in welke vorm dan ook. Binnen de vakoverschrijdende eindtermen, meer bepaald Leren leren, vinden we aanknopingspunten als: keuzebekwaamheid; regulering van het leerproces; attitudes, leerhoudingen, opvattingen over leren. In onze huidige (informatie)maatschappij wint vaardigheid in het opzoeken en beheren van kennis voortdurend aan belang. Hoe te realiseren? Het is belangrijk dat bij het werken aan de competentie de verschillende actoren hun rol opnemen: de leerling wordt aangesproken op zijn motivatie en leer kracht; de leraar krijgt de rol van coach, begeleider; de school dient te ageren als stimulator van uitdagende en creatieve onderwijsleersituaties. De eerste stappen in begeleid zelfgestuurd leren zullen afhangen van de doelgroep en van het moment in de leerlijn Leren leren, maar eerder dan begeleid zelfgestuurd leren op schoolniveau op te starten is klein beginnen aan te raden. Vanaf het ogenblik dat de leraar zijn leerlingen op min of meer zelfstandige manier laat doelen voorop stellen; strategieën kiezen en ontwikkelen;

BASISOPTIE MODERNE WETENSCHAPPEN

BASISOPTIE MODERNE WETENSCHAPPEN SECUNDAIR ONDERWIJS Graad: eerste graad A-stroom Jaar: tweede leerjaar BASISOPTIE MODERNE WETENSCHAPPEN Vak(ken): AV Economie 2 lt/w Leerplannummer: 2006/001 (vervangt 97116) Nummer inspectie: 2006 / 1

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS KEUZEGEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS KEUZEGEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: A-stroom Graad: eerste graad Jaar: eerste leerjaar KEUZEGEDEELTE Vak(ken): AV Economie 1e lj: 2 lt/w Vakkencode: WW-s Leerplannummer: 2005/104 nieuw Eerste graad A-stroom

Nadere informatie

SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN

SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Personenzorg Studierichting: SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN SPECIFIEK GEDEELTE Vak(ken): TV

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste graad. A-stroom. tweede leerjaar BASISOPTIE HANDEL. (vervangt 97105) Graad: Jaar: Vak(ken): TV Handel 4 lt/w

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste graad. A-stroom. tweede leerjaar BASISOPTIE HANDEL. (vervangt 97105) Graad: Jaar: Vak(ken): TV Handel 4 lt/w SECUNDAIR ONDERWIJS Graad: eerste graad A-stroom Jaar: tweede leerjaar BASISOPTIE HANDEL Vak(ken): TV Handel 4 lt/w Leerplannummer: 2006/007 (vervangt 97105) Nummer inspectie: 2006 / 7 // 1 / J / BO /

Nadere informatie

BEROEPENVELD KANTOOR EN VERKOOP

BEROEPENVELD KANTOOR EN VERKOOP SECUNDAIR ONDERWIJS Graad: eerste graad B-stroom Jaar: tweede leerjaar BEROEPENVELD KANTOOR EN VERKOOP Vak(ken): TV Handel 5 lt/w Leerplannummer: 2006/016 (vervangt 99041(H) 99042 (H)) Nummer inspectie:

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Toerisme. Toerisme. Specifiek gedeelte. (vervangt 2003/019)

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Toerisme. Toerisme. Specifiek gedeelte. (vervangt 2003/019) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Toerisme Studierichting Toerisme Specifiek gedeelte Vak(ken): TV Toegepaste economie 3/3 lt/w Leerplannummer:

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Boekhouden-informatica Handel Secretariaat-talen. (Vervangt 2004/299)

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Boekhouden-informatica Handel Secretariaat-talen. (Vervangt 2004/299) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel Optie(s) Boekhouden-informatica Handel Secretariaat-talen Vak(ken): AV Economie 0/2 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

ASO 2de graad Complementair gedeelte 1 AV Socio-economische initiatie (1ste jaar: 1 lestijd/week, 2de jaar: 1 lestijd/week)

ASO 2de graad Complementair gedeelte 1 AV Socio-economische initiatie (1ste jaar: 1 lestijd/week, 2de jaar: 1 lestijd/week) ASO 2de graad Complementair gedeelte 1 INHOUD Visie...2 Beginsituatie...2 Algemene doelstellingen...2 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...4 Pedagogisch-didactische wenken en timing...15 Minimale materiële

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Sport SPECIFIEK GEDEELTE. Lichamelijke opvoeding en sport. WW-s.

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Sport SPECIFIEK GEDEELTE. Lichamelijke opvoeding en sport. WW-s. SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied Sport SPECIFIEK GEDEELTE Optie(s): Lichamelijke opvoeding en sport Vak(ken): AV Economie 2/2 lt/w

Nadere informatie

TV Elektriciteit/elektronica/centrale verwarming/sanitair BSO. Verwarmingsinstallaties. derde graad LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS.

TV Elektriciteit/elektronica/centrale verwarming/sanitair BSO. Verwarmingsinstallaties. derde graad LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS Vak: TV Elektriciteit/elektronica/centrale verwarming/sanitair Specifiek gedeelte 2 lt/w Studierichting: Studiegebied: Onderwijsvorm: Graad: Leerjaar: Verwarmingsinstallaties

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

Modulefiche. Begincompetenties Geen voorkennis vereist. Eindcompetenties. Modulenummer + Naam module: B1 Bedrijfsbeheer. Datum: 25 januari 2012

Modulefiche. Begincompetenties Geen voorkennis vereist. Eindcompetenties. Modulenummer + Naam module: B1 Bedrijfsbeheer. Datum: 25 januari 2012 Modulefiche Modulenummer + Naam module: B1 Bedrijfsbeheer Datum: 25 januari 2012 Economie (40 lestijden) Begincompetenties Geen voorkennis vereist Eindcompetenties Consumentengedrag Inzicht hebben in het

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS ASO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Economie. Specifiek gedeelte. (vervangt: 2003/012)

SECUNDAIR ONDERWIJS ASO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Economie. Specifiek gedeelte. (vervangt: 2003/012) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: ASO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studierichting Economie Specifiek gedeelte Vak(ken): AV Economie 4/4 lt/w Leerplannummer: 2006/155 (vervangt:

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week Licap - Brussel - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE... 5 2

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica In kolom 1 vind je 69 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep geschiedenis/esthetica. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

Inleiding: kennismaking met het spilbedrijf + voorstelling van het assortiment

Inleiding: kennismaking met het spilbedrijf + voorstelling van het assortiment School: JAARPLAN 2011 2012 Handel: onderdeel Initiatie in administratie, retail en logistiek VAK Handel I. A. R. L. ONDERWIJSVORM 2 lesuren per week in het 2 de jaar van de B-stroom BVL LERAAR Vakoverschrijdende

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Inhaalbeweging economie

Inhaalbeweging economie Inhaalbeweging economie Inleiding Voor de inhaalbeweging economie bestaan er vijf documenten 1 Dit algemeen document dat een volledige beschrijving geeft van wat van leerlingen verwacht wordt als ze beslissen

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. TV Kantoortechnieken TV Toegepaste economie TV Verkoop (enkel voor SG Handel)

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. TV Kantoortechnieken TV Toegepaste economie TV Verkoop (enkel voor SG Handel) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel Studierichting: Handel Handel-talen Specifiek gedeelte Vak(ken): TV Kantoortechnieken TV

Nadere informatie

TV KANTOORTECHNIEKEN(HT):

TV KANTOORTECHNIEKEN(HT): 1 TSO TWEEDE GRAAD Eerste leerjaar vakken TV KANTOORTECHNIEKEN(HT): 1 u/week WW-s 2000/082 (vervangt 96212) 1 Studiegebied Onderwijsvorm en graad Studierichting Handel TSO 2 e graad Handel-talen 1 Visie

Nadere informatie

GRAAD 1 LEERJAAR 1. Thema 1 : Kopen in het klein Kennismaking met algemene aspecten van handel Voorbereidende oefeningen

GRAAD 1 LEERJAAR 1. Thema 1 : Kopen in het klein Kennismaking met algemene aspecten van handel Voorbereidende oefeningen JAARPLAN 011 01 Vak Handel VAK LERAAR KLAS Handel 1L3 ONDERWIJSVORM SCHOOL CODE LEERPLAN LEERLINGEN NOTITIES Werkbladen, taken en toetsen STUDIERICHTING lesuren per week Vakoverschrijdende Eindtermen zie

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

TSO TWEEDE GRAAD Eerste leerjaar vak(ken) handelseconomie en registratie 6 u/week handelsrekenen 2 u/week WW-s 2000/007 (vervangt 94066, 96213

TSO TWEEDE GRAAD Eerste leerjaar vak(ken) handelseconomie en registratie 6 u/week handelsrekenen 2 u/week WW-s 2000/007 (vervangt 94066, 96213 TSO TWEEDE GRAAD Eerste leerjaar vak(ken) TV TOEGEPASTE ECONOMIE (HT): handelseconomie en registratie handelsrekenen 8 u/week 6 u/week 2 u/week WW-s 2000/007 (vervangt 94066, 96213) 1 1 e leerjaar, 2 e

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: TOEGEPASTE ECONOMIE Dit is een vakfiche toegepaste economie voor 3de graad bso kantoor. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar FUNDAMENTEEL GEDEELTE. (vervangt 2002/113)

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar FUNDAMENTEEL GEDEELTE. (vervangt 2002/113) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Toerisme FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s) Toerisme Vak(ken): TV Toegepaste economie 3/3 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Handel. Boekhouden-informatica. 0/1 lt/w. toegepaste informatica.

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Handel. Boekhouden-informatica. 0/1 lt/w. toegepaste informatica. SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel Optie(s) Boekhouden-informatica Vak(ken): PV/TV Stage boekhouding / toegepaste informatica

Nadere informatie

PV Praktijk elektriciteit

PV Praktijk elektriciteit LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS Vak: PV Praktijk elektriciteit Specifiek gedeelte 7/7 lt/w Studierichting: Studiegebied: Onderwijsvorm: Graad: Leerjaar: Elektrotechnieken Mechanica-elektriciteit TSO tweede

Nadere informatie

Modulefiche. Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE. Begincompetenties: Geen

Modulefiche. Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE. Begincompetenties: Geen Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE Begincompetenties: Geen Modulefiche Leerinhoud: Consumentengedrag o Inleidende begrippen Behoefte Schaarste Nuttigheid en keuzeprobleem

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Handel. Secretariaat-talen. (vervangt 2002/281)

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Handel. Secretariaat-talen. (vervangt 2002/281) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel Optie(s) Secretariaat-talen Vak(ken): TV Kantoortechnieken 1/2 lt/w Vakkencode: WW-S Leerplannummer:

Nadere informatie

JAARPLAN 2011 2012. Handel: onderdeel 8.2 Initiatie in de bedrijfseconomie

JAARPLAN 2011 2012. Handel: onderdeel 8.2 Initiatie in de bedrijfseconomie VAK LERAAR Handel JAARPLAN 2011 2012 ONDERWIJSVORM 3 lesuren per week in het 2 de jaar van de A-stroom (= 75 lestijden) Vakoverschrijdende eindtermen Handel: onderdeel 8.2 Initiatie in de bedrijfseconomie

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS BSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Handel. Kantoor. Specifiek gedeelte. TV Kantoortechnieken TV Toegepaste economie

SECUNDAIR ONDERWIJS BSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Handel. Kantoor. Specifiek gedeelte. TV Kantoortechnieken TV Toegepaste economie SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel Studierichting: Kantoor Specifiek gedeelte Vak(ken): TV Kantoortechnieken TV Toegepaste economie

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren.

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. Eindtermen ICT 1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. 2. De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en

Nadere informatie

dag van de wiskunde 2013

dag van de wiskunde 2013 dag van de wiskunde 2013 kulak, 23 november 2013 financiële algebra voor de derde graad nicole de wilde leraar sint-franciscusinstituut melle Doelstelling Wat niet? Het is niet de bedoeling om een theoretische

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn:

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn: Specifieke lerarenopleiding C ECTS-fiche opleidingsonderdeel vakdidactische oefeningen 2 Code: 10375 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling:

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrije Handelsschool Sint-Joris te GENT

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrije Handelsschool Sint-Joris te GENT Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen In kolom 1 vind je 49 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep MVT (Frans, Engels, Duits). Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Tijdens het schooljaar 2009 2010 werkte het Steunpunt Diversiteit & Leren samen met RVO - Society,

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 200) VOOR DE EERSTE GRAAD 2 2 AANSLUITING BIJ DE VAKKEN aardrijkskunde biologie sociaal-economische initiatie

Nadere informatie

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 bijlage 1 Bijlage 1: Algemene instapcompetenties

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure SECRETARIAAT-TALEN (3de graad TSO) Leerlingenprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting TSO Secretariaat-Talen iets

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: niet

Nadere informatie

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Samengevat door ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Eindtermen ICT Vanaf het schooljaar 2007-2008 zijn er eindtermen voor ICT in het lager onderwijs, dus zal men ICT meer en meer moeten integreren

Nadere informatie

OVERZICHT MODULES PAV

OVERZICHT MODULES PAV OVERZICHT MODULES PAV Inhoud PAV 3(2) Functionele rekenvaardigheid... 2 PAV 3(2) Functionele taalvaardigheid... 3 PAV 3(2) Maatschappelijk en ethisch bewustzijn, weerbaarheid en verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

1 Draagwijdte...2. 2 Het leerplan...2. 2.1 Omschrijving en doelen...2. 2.2 Tips voor het gebruik van een leerplan...3. 3 De leermiddelen...

1 Draagwijdte...2. 2 Het leerplan...2. 2.1 Omschrijving en doelen...2. 2.2 Tips voor het gebruik van een leerplan...3. 3 De leermiddelen... Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel MEDEDELING referentienr. : M-VVKSO-2002-100 datum : 2002-08-28 gewijzigd : 2007-02-21 contact : Dienst Leren en Onderwijzen,

Nadere informatie

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Evi Geeroms en David Evenepoel Koninklijk Atheneum Etterbeek Wie zijn wij? Leerkrachten Koninklijk Atheneum Etterbeek (Brussel) Nederlandstalige

Nadere informatie

MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten.

MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten. Inhouden en doelen van de opdrachten in de praktijkcomponent van de SLO en de GLO van BEO MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten. de student geeft 10 à 20 minuten

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar Licap - Brussel september 1998 MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Personenzorg. Jeugd- en gehandicaptenzorg CW-P. (Vervangt 2002/326)

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Personenzorg. Jeugd- en gehandicaptenzorg CW-P. (Vervangt 2002/326) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Personenzorg Optie(s) Jeugd- en gehandicaptenzorg Vak(ken): PV/TV Stage opvoedkunde 4/8 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Opleidingsinstelling Adres Telefoon fax BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Identificatie Naam student/cursist: Opleidingsonderdeel/module: Stageplaats: Vakmentoren: naam en contactgegevens Periode: O

Nadere informatie

1. Eenmanszaak versus vennootschap

1. Eenmanszaak versus vennootschap 1. Eenmanszaak versus vennootschap L E E R D O E L S T E L L I N G E N Je kan - enkele belangrijke voor- en nadelen van zelfstandig ondernemen versus ondernemen via vennootschappen opzoeken en toelichten

Nadere informatie

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO Vlaamse Onderwijsraad Afdeling ASO Leuvenseplein 4 24 maart 2000 1000 Brussel ASO/RLE/ADV/001 Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO 1 Situering Sedert 1993 bestudeert

Nadere informatie

VAKGROEP. Schooljaar 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017

VAKGROEP. Schooljaar 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017 VAKGROEP. Schooljaar 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017 SAMENSTELLING VAN DE VAKGROEP KEUZE WERKPUNTEN BESLISSINGEN VAN DE VAKGROEP PLANNING VERGADERINGEN 2014-2015 PLANNING VERGADERINGEN 2015-2016 PLANNING

Nadere informatie

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam:

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam: Project wiskunde: iteratie en fractalen Naam: Klas: 6EW-6LW-6WW 1 Doelstellingen De leerlingen leren zelfstandig informatie verwerven en verwerken over een opgelegd onderwerp. De leerlingen kunnen de verwerkte

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Jaarplan Bedrijfsbeheer 3de graad BSO-KSO-TSO

Jaarplan Bedrijfsbeheer 3de graad BSO-KSO-TSO Schooljaar 2011-2012 Leerkracht(en): Vak: Klassen: Schooljaar: 2011-2012 Béa Gyselen, Sigrid Hertogs, Danny Heylen, Liesbeth Hofmans, Linda Servaes, Christine Somers Bedrijfsbeheer 3de graad BSO-KSO-TSO

Nadere informatie

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen.

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen. Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-fiche opleidingsonderdeel: COMMUNICATIEVAARDIGHEID Code: 10368 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 3 Studietijd: 75 à 90 uur Deliberatie: mogelijk

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

KBC-service voor starters

KBC-service voor starters KBC-Product KBC-service voor starters we hebben het voor u Een idee vorm geven Een creatief idee Waarom kies ik voor een zelfstandig beroep? Wat wil ik aanbieden en wat is het doel van mijn project? Wat

Nadere informatie

Pagina 1 van 5 EVALUEREN. 1 Procesevaluatie versus productevaluatie

Pagina 1 van 5 EVALUEREN. 1 Procesevaluatie versus productevaluatie Pagina 1 van 5 1 Procesevaluatie versus productevaluatie Procesevaluatie: richt zich op de kwaliteit van het leerproces en probeert dus het leerproces van de leerlingen en het onderwijsproces (het didactisch

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Bedrijfsbeheer BO HA 001 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 9 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2 Inhoud... 3 1.3

Nadere informatie

BEWAREN VAN LEERLING- EN LERAARGEBONDEN DOCUMENTEN

BEWAREN VAN LEERLING- EN LERAARGEBONDEN DOCUMENTEN BEWAREN VAN LEERLING- EN LERAARGEBONDEN DOCUMENTEN B WAAROVER GAAT HET? Het uitoefenen van een lerarenopdracht blijft niet beperkt tot het voorbereiden en geven van lessen, het bijbenen van (vak)kennis

Nadere informatie

Kinderen Van Dewindt Starter!

Kinderen Van Dewindt Starter! Kinderen Van Dewindt Starter! Handleiding voor de leerkracht 1. Wat is het? Starter! is een vakoverschrijdend, educatief simulatiespel waarin de speler een kledingwinkel opstart en beheert. Met dit spel

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

Wegwijzer voor de vakwerkgroep Suggesties voor het optimaliseren van de vakgroepwerking met het vakinformatiedossier als rode draad voor TSO en BSO

Wegwijzer voor de vakwerkgroep Suggesties voor het optimaliseren van de vakgroepwerking met het vakinformatiedossier als rode draad voor TSO en BSO Wegwijzer voor de vakwerkgroep Suggesties voor het optimaliseren van de vakgroepwerking met het vakinformatiedossier als rode draad voor TSO en BSO Timing Onderwerpen Inhouden Bronnen Aandachtspunten Ondersteuning

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 RLLL/EXT/ADV/001bijl1 STUDIEGEBIED HANDEL Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 Bijlage bij het Vlor-advies Pagina 1 van 34 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 1

Nadere informatie

KANT EN KLAAR PLUS. Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen

KANT EN KLAAR PLUS. Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen KANT EN KLAAR PLUS Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen Handleiding voorwoord Voor u ligt een unieke uitgave in Vlaanderen! Het Centrum voor Begaafdheidsonderzoek ijvert al een tiental

Nadere informatie

Leerlingen op de werf (opleiding ruwbouw derde graad)

Leerlingen op de werf (opleiding ruwbouw derde graad) Leerlingen op de werf (opleiding ruwbouw derde graad) Werkplekleren Reeds zes jaren krijgen leerlingen van de derde graad ruwbouw praktijk op de werf. Waarom samenwerken met bedrijven? Weinig beperking

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure Economie (2de en 3de graad ASO) Leerlingprofiel Je bent op zoek naar een studierichting die aansluit bij jouw interesses? Al eens nagedacht over de studierichting

Nadere informatie

Onderwijsinspectie Vlaanderen

Onderwijsinspectie Vlaanderen 1. Doel practica in ASO, KSO en TSO Onderwijsinspectie Vlaanderen Hoe is het in de praktijk gesteld met het uitvoeren van leerlingenproeven? Het empirisch karakter van het vak tot uiting brengen Leerlingen

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS COMPLEMENTAIR GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS COMPLEMENTAIR GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar COMPLEMENTAIR GEDEELTE Vak(ken): TV Toegepaste economie (bedrijfsbeheer) 1e lj: 0-1 lt/w 2e lj: 3-2 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

3KA Toegepaste informatica

3KA Toegepaste informatica 3KA Toegepaste informatica Thierry Willekens, leerkracht Koninklijk Technisch Atheneum Mol 2008 WOORD VOORAF Alle leerlingen verwerven de basisvaardigheden van ICT in het eerste jaar van de eerste graad

Nadere informatie

eerste en tweede leerjaar PV/TV Stage toegepaste informatica

eerste en tweede leerjaar PV/TV Stage toegepaste informatica SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel Optie(s) Informaticabeheer Vak(ken): PV/TV Stage toegepaste informatica 0/2 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure HANDEL (3de graad TSO) Leerlingprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Handel iets voor jou zijn? Handel is

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 00) VOOR DE DERDE GRAAD AANSLUITING BIJ DE VAKKEN De ethische matri aardrijkskunde biologie ecologie economie

Nadere informatie

PROJECT BESTEMMING REISLEIDER EUROPA

PROJECT BESTEMMING REISLEIDER EUROPA MODULE PROJECT BESTEMMING REISLEIDER EUROPA Afstudeerrichting: reisleider Code: 25 Academiejaar: vanaf 2014-2015 Niveau: specialisatiemodule Periode binnen het modeltraject: semester 1 Start binnen de

Nadere informatie

TV Boekhouding TSO. Boekhouden-informatica. derde graad LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. 5/4 lt/w. Handel. eerste en tweede leerjaar. (vervangt 2003/031)

TV Boekhouding TSO. Boekhouden-informatica. derde graad LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. 5/4 lt/w. Handel. eerste en tweede leerjaar. (vervangt 2003/031) LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS Vak: TV Boekhouding Specifiek gedeelte 5/4 lt/w Studierichting: Boekhouden-informatica Studiegebied: Handel Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Leerjaar: eerste en tweede

Nadere informatie

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Nieuwe leerplannen en lessentabellen met ingang van 1 september 2010 In de regel worden alle graadleerplannen (en bijhorende

Nadere informatie

Opleiding. Meertalig Secretariaat. Code + officiële benaming van de module. B1 Bedrijfsbeheer. Academiejaar 2015-2016.

Opleiding. Meertalig Secretariaat. Code + officiële benaming van de module. B1 Bedrijfsbeheer. Academiejaar 2015-2016. Opleiding Meertalig Secretariaat Code + officiële benaming van de module B1 Bedrijfsbeheer Academiejaar 2015-2016 Semester 1+2 Opmerking: studenten die deze module van het derde jaar van het modeltraject

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure HANDEL (3de graad TSO) Leerlingenprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Handel iets voor jou zijn? Handel is

Nadere informatie

Voorscholingstraject: visie op leren. Sessie 2

Voorscholingstraject: visie op leren. Sessie 2 Voorscholingstraject: visie op leren Sessie 2 Dagindeling Visie op leren: uiteenzetting Inoefenen m.b.t. visie op leren Opdracht: Uitwisseling praktijkvoorbeelden in functie van nieuw leerplan (reeds vertrouwde

Nadere informatie

FUNDAMENTEEL GEDEELTE

FUNDAMENTEEL GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO Graad: derde graad Jaar: derde leerjaar FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s): Kantooradministratie en gegevensbeheer Vak(ken): PV/TV STAGE KANTOORTECHNIEKEN TV KANTOORTECHNIEKEN

Nadere informatie

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o BSO TWEEDE GRAAD vak TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE 1 u/w IT-o 2000/095 (vervangt 97323) TV AUTOTECHNIEK / CARROSSSERIE INHOUDSOPGAVE Beginsituatie voor het vak... 2 Specifieke visie... 2 Leerplandoelstellingen

Nadere informatie

VOLWASSENENONDERWIJS

VOLWASSENENONDERWIJS VOLWASSENENONDERWIJS Organisatie: Onderwijsniveau: Graad: Totaal opleiding: Studiegebied: modulaire opleiding TSO derde graad 140 lestijden Bedrijfsbeheer Afdeling: BEDRIJFSBEHEER Module(s): TV Handelseconomie

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL RLLL/EXT/ADV/006bijl5 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Bedrijfsbeheer BO HA 001 (Ontwerp) Bijlage bij het Vlor-advies Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

Deel I Omgevingsfactoren en micro-economie 1

Deel I Omgevingsfactoren en micro-economie 1 Inhoud Deel I Omgevingsfactoren en micro-economie 1 1 Omgevingsfactoren 3 1.1 Schaarste dwingt tot kiezen 3 1.2 De economische wetenschap 4 1.3 Produceren, productiefactoren 5 1.4 Participanten en omgevingsfactoren

Nadere informatie