DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE - JULI - AUGUSTUS - SEPTEMBER 2010 NAVB. Bundel Nr 127. Veilig ontwerpen van een eengezinswoning. Goede praktijkvoorbeelden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE - JULI - AUGUSTUS - SEPTEMBER 2010 NAVB. Bundel Nr 127. Veilig ontwerpen van een eengezinswoning. Goede praktijkvoorbeelden"

Transcriptie

1 DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE - JULI - AUGUSTUS - SEPTEMBER 2010 NAVB Bundel Nr 127 Veilig ontwerpen van een eengezinswoning Goede praktijkvoorbeelden

2 Inhoud Derde trimester 2010 Bundel Nr 127 Veilig ontwerpen van een eengezinswoning Goede praktijkvoorbeelden Overname toegestaan mits toelating van het NAVB. Deze bundels worden in het Frans gepubliceerd onder de titel CNAC dossier. De raadgevingen gepubliceerd door het NAVB binden enkel het Actiecomité, rekening houdend met de huidige stand van de wetgeving en de techniek, en onttrekken de lezer niet aan de verplichting om informatie in te winnen en de geldende wetgeving na te leven. Inleiding... 3 Regelgeving voor een bouwproject < 500 m²... 3 Omschrijving van het bouwproject... 4 Opdracht van de architect... 4 Terreinbeschrijving... 4 Het concept... 6 De voorziene werkzaamheden... 6 Studiefase... 7 Specifieke administratieve formaliteiten... 7 Verdere uitwerking studiefase... 8 Vastleggen van de risicoposten tijdens het ontwerp Risicoanalyse en integratie van de preventiemaatregelen Coactiviteit Bespreking van de specifieke knelpunten voor het project Verplichte documenten coördinatie ontwerp Het veiligheids- en gezondheidsplan Het coördinatiedagboek Het postinterventiedossier Praktische uitwerkingvan art. 30 van het KB TMB Besluit Bijlagen Controlelijsten toegepast op het ontwerp Bestek Veiligheid een voorbeeld van inhoud Preventiefiches Specifiek veiligheids- en gezondheidsplan Bouwplaatsreglement Bibliografie Verschijnt 4 maal per jaar. Bestellingen en tarieven: zie of achteraan in NAVB info. Gratis downloadbaar op In dezelfde reeks zijn nog andere dossiers beschikbaar (vroeger Veiligheidsnota s ). NAVB Colofon NAVB dossier is een driemaandelijks informatieblad van het Nationaal Actiecomité voor Veiligheid en hygiëne in het Bouwbedrijf (ook beschikbaar in het Frans onder de titel CNAC dossier ). Redactie: Luc Christiaens, Christian Depue, Veerle De Saedeleer, Carl Heyrman, Véronique le Paige, Isabelle Lootens, Emmy Streuve, Isabelle Urbain, Arlette Vandenhoute, Nicolaas Van Leeuwen, Evy Vinck. Verantwoordelijke uitgever: Carl Heyrman - Koningsstraat 132/ Brussel Inschrijvingsnummer bij de Koninklijke Bibliotheek (wettelijk depot) Het redactiecomité van NAVB dossier streeft steeds naar betrouwbaarheid van de gepubliceerde informatie. Het kan er echter niet aansprakelijk voor worden gesteld. De reproductie van teksten en illustraties is toegestaan mits de uitdrukkelijke toestemming van de uitgever en duidelijke bronvermelding. Informatie en abonnement: NAVB - Koningsstraat 132/ Brussel Tel.: 02/ Fax: 02/ Website: Opmaak en drukwerk: 2

3 Inleiding Uit studies van de Europese Unie blijkt dat veel ongevallen op bouwplaatsen het gevolg zijn van een gebrek aan aandacht, van tekortkomingen of van verkeerde keuzes tijdens de uitwerking van het ontwerp. Daarom is een meer diepgaande studie van de veiligheidsaspecten tijdens het ontwerp een absolute noodzaak, ook bij de bouw van een woning. In de periode daarna, bij het gebruik en het onderhoud van de woning, kunnen de bewoners en de personen die instaan voor het onderhoud ook blootgesteld worden aan gevaren, die ongevallen of ziektes kunnen veroorzaken. Er wordt niet altijd bij stilgestaan, maar de meeste ongevallen tijdens het privéleven doen zich voor in en rond de eigen woning. Het KB van betreffende de tijdelijke of mobiele bouwplaatsen (KB TMB) zet de Europese richtlijn om in Belgische regelgeving en organiseert de tenuitvoerlegging van de begrippen en verplichtingen in verband met veiligheid en gezondheid op de bouwplaatsen. Dat uitvoeringsbesluit is gebaseerd op hoofdstuk V van de Welzijnswet van , die op haar beurt de Europese kaderrichtlijn betreffende de maatregelen ter verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk heeft omgezet in Belgisch recht. Het KB van is van toepassing op de tijdelijke of mobiele bouwplaatsen, namelijk de bouwplaatsen waar bouwwerken of werken van burgerlijke bouwkunde worden uitgevoerd: graafwerken, grondwerken, metselwerken, schilderwerken, De bepalingen in verband met de coördinatie op de bouwplaats en de instrumenten bij de coördinatie (veiligheids- en gezondheidsplan, coördinatiedagboek en postinterventiedossier) zijn van toepassing op de tijdelijke of mobiele bouwplaatsen waar werken worden uitgevoerd door ten minste twee verschillende aannemers, die tegelijkertijd of achtereenvolgens tussenkomen. Elk bouwproject doorloopt verschillende fasen, namelijk het voorontwerp, het ontwerp, de uitwerking van het ontwerp, de verwezenlijking, het gebruik en het onderhoud. Bij elk bouwproject zijn heel wat partijen betrokken: de opdrachtgever, de bouwdirectie-ontwerp (architect), bouwdirectieuitvoering (hoofdaannemer), bouwdirectie-controle (architect), aannemers, onderaannemers, zelfstandigen, werknemers en last but not least de coördinator-ontwerp en de coördinatorverwezenlijking. Hoewel er een onderscheid gemaakt moet worden tussen het ontwerp van een project en de uitvoering van de werken, stellen we toch vast dat de veiligheidscoördinatie in de ontwerpfase meestal dode letter blijft, zeker bij kleinere projecten. Daarom hebben de sociale partners van het NAVB het nuttig geacht om, in navolging van NAVB dossier 104 Veilig ontwerpen Integratie van preventiemaatregelen bij het ontwerpen van een woning, een nieuw dossier te maken over het belang van het veilig ontwerpen van een eengezinswoning. Regelgeving voor een bouwproject < 500 m² De coördinatie van het onderzoek van alle veiligheidsaspecten gebeurt tijdens de ontwerpfase van het bouwproject door een veiligheidscoördinator-ontwerp. Volgens het KB moet voor een project < 500 m² de bouwdirectie belast met het ontwerp - dit is de architect - een coördinator-ontwerp aanstellen en de verplichtingen vervullen die eruit voortvloeien, zoals de verplichting om toezicht te houden op de werkzaamheden van de coördinator, en ervoor zorgen dat de verschillende partijen hun medewerking verlenen. De coördinator-ontwerp moet worden aangesteld zodra wordt gestart met de studiefase. De architect mag de functie van coördinator-ontwerp zelf opnemen of een andere persoon ermee belasten, op voorwaarde dat hijzelf of de aangestelde persoon beantwoordt aan het vereiste profiel. De persoon die belast is met de aanstelling, in casu de architect, moet met de coördinator-ontwerp een schriftelijke overeenkomst sluiten. Als de functie van coördinator-ontwerp wordt uitgeoefend door een personeelslid van de architect, wordt deze overeenkomst vervangen door een document waarin de taken en bevoegdheden van dit personeelslid duidelijk worden omschreven. Als de architect zelf of één van zijn personeelsleden de functie van coördinator-ontwerp uitoefent, moet de aanstellingsovereenkomst niet afgesloten worden, maar wordt een clausule opgenomen in de architectuurovereenkomst. De ontwerpfase kan opgesplitst worden in drie deelfases: 1. ontwerpfase: schetsontwerpfase en eerste ramingen van de omvang van het project 2. studiefase: voorontwerpfase 3. uitwerkingsfase: opmaak van het bouwaanvraagdossier Volgens het KB is het niet verplicht om de coördinator-ontwerp al in het begin van het ontwerp aan te stellen. Hij kan op een later tijdstip worden aangesteld, zonder echter te vergeten dat hij ten laatste voor aanvang van de uitwerkingsfase van het ontwerp aangesteld moet zijn. 3

4 De bouwheer heeft er alle belang bij dat de coördinator zo vroeg mogelijk wordt betrokken bij het ontwerp en bij de studie, zodat er al in de studiefase voldoende aandacht wordt besteed aan de onderhoudsvriendelijkheid en de gebruiksveiligheid van de woning. Hierdoor kunnen foute keuzes vermeden worden, die anders kunnen leiden tot erg dure aanpassingen achteraf. Het NAVB vindt dat men er alle belang bij heeft om de aanstelling zo vroeg mogelijk tijdens het ontwerp, of zelfs ervoor, te doen, zodat de architect een maximaal nut kan halen uit de bijstand en de adviezen van de coördinator-ontwerp. In de dagelijkse praktijk stellen we vast dat er dikwijls veel te lang wordt gewacht met de aanstelling van de coördinator (bv. tot net voor de aanvang van de uitwerkingsfase van het ontwerp), waardoor men verplicht is om een deel van het studiewerk over te doen om het aan de adviezen van de coördinator-ontwerp aan te passen. Dit gebeurt zelden, wat dan ook tot de nodige discussies en problemen leidt bij de uitvoering van de werken. De architect kan zelf de functie van coördinator-ontwerp uitoefenen, maar soms heeft het toch voordelen dat een aparte, onafhankelijke persoon de taak van veiligheidscoördinator op zich neemt. Deze wordt niet geconfronteerd met de keuze tussen esthetiek en veiligheid. Een woning moet niet alleen mooi zijn, maar moet ook veilig zijn voor de bewoners en voor de personen die aan het huis werken of zullen werken. De voornaamste taak van de coördinator-ontwerp is erop toezien dat de architect bij het bouwontwerp rekening houdt met de algemene preventiebeginselen van de Welzijnswet (risico s voorkomen, evaluatie van risico s die niet kunnen worden voorkomen, bestrijding van de risico s bij de bron, vervanging van wat gevaarlijk is door wat niet gevaarlijk of minder gevaarlijk is, voorrang aan maatregelen inzake collectieve bescherming boven maatregelen inzake individuele bescherming, ), wat kan leiden tot meer veiligheid bij de uitvoering van de werken of op het ogenblik van de latere uitvoering van werken (onderhoud, herstelling, ). Concreet houdt deze taak een aantal handelingen in (technische informatie, voorstellen tot aanpassing, herziening van plannen, ) waarmee de coördinator de preventiebeginselen tracht te integreren in het bouwwerk bij elke stap van de ontwerpfase. Als preventie-instituut van de bouw heeft het NAVB al meermaals gesteld dat het meer dan tijd is om de nodige aandacht te besteden aan het wegontwerpen van de risico s. Met dit dossier over het veilig ontwerpen van een eengezinswoning wil het NAVB daar een bijdrage aan leveren. Omschrijving van het bouwproject Opdracht van de architect In dit dossier worden een aantal aspecten beschreven die de veiligheidscoördinator-ontwerp tijdens zijn opdracht kan onderzoeken. Hiervoor schetsen we een fictieve situatie waarop we het voorbeeld verder kunnen uitwerken. Situatieschets opdracht Het gezin bestaat uit een vader, een moeder en twee kinderen. Ze willen graag een grotere woning dan die waarin ze vandaag wonen. Ze wensen een aparte keuken, een ruime leefruimte. Verder willen ze een slaapkamer voor de ouders en een aparte slaapkamer voor elk kind. Ze hebben ook een badkamer en een toilet nodig. Omdat de moeder thuis werkt, is er ook nood aan een aparte werkruimte of bureau. De vader is een vrijetijdsklusser en motorfanaat en vraagt een aparte ruimte om te knutselen en te sleutelen aan zijn motorfiets. Daarnaast moet er ook een garage voorzien worden om de auto en de motorfiets te plaatsen. De tuin moet worden aangelegd zodat de kinderen kunnen spelen, maar er moet ook een tuinafsluiting komen. Daarnaast wenst het gezin ook een tuinhuis en een zwembad. Zodra de kinderen het huis hebben verlaten, zal het zwembad waarschijnlijk omgevormd worden tot een siervijver met een aanliggend terras. Ten slotte wenst de opdrachtgever het huis zo energiezuinig mogelijk te maken. Terreinbeschrijving Plaatsbeschrijving De plaatselijke omstandigheden zullen de eventuele risico s die optreden bij de uitvoering van de werken beïnvloeden. In ons voorbeeld gaan we uit van de situatie hieronder. 4

5 Situatieschets plaatsbeschrijving Het gezin beschikt over een langwerpig terrein dat 16 meter breed en 38 meter lang is. Het bouwterrein is gelegen in een residentiële buurt. Er zijn geen grote invalswegen of andere verkeersinfrastructuur in de onmiddellijke nabijheid. Naast het bouwterrein is er een tehuis voor gehandicapten, waarvan het hoofdgebouw aan de kant van het bouwterrein ligt en ongeveer 12 meter hoog is. Ook de toegangsweg naar het achtergelegen gebouw loopt langs het bouwterrein. Op het terrein staan enkele vervallen gebouwen: een onbewoonbaar verklaarde woning met achterliggende bijgebouwen en een afgedankte waterput. In de bestaande onbewoonbare woning is een aansluiting op het elektriciteitsnet aanwezig en ook een aansluiting op de waterdistributie. Er is geen aansluiting op de riolering, gasdistributie, kabel, Het terrein loopt omhoog van de straat naar achteren en vertoont een hoogteverschil van iets minder dan een meter. De Figuur 1: Bestaande toestand van de bouwplaats straat kent ook een aflopend profiel langs de voorgevel van links naar rechts. Er staan enkele hoge bomen, waarvan er één te dicht bij de linkerlimiet van het terrein staat en de toegangsweg van het naastliggende tehuis kan beschadigen. Verder staan er wat struiken en zijn er hier en daar drassige plekken. Nutsleidingen De aanwezigheid of de afwezigheid van de aansluiting op de nutsleidingen heeft in de praktijk al vaak aanleiding gegeven tot problemen. In ons voorbeeld gaan we uit van de situatie hieronder. Situatieschets nutsleidingen In de straat zijn de volgende nutsleidingen beschikbaar: water gas telefonie en kabel elektriciteit riolering: deze ligt 1,5 meter onder het straatniveau en volgt het lengteprofiel van de straat. De gescheiden afvoer van regenwater en huishoudelijk afvalwater is nog niet operationeel, maar de verplichting om een gescheiden afvoer te voorzien voor eventuele latere aansluitingen, bestaat wel. Er is geen verplichting voor het plaatsen van een regenwaterput. Randinformatie en bouwvoorschriften De bouwvoorschriften, plaatselijke politiereglementen, kunnen de beschikbare vrije ruimte voor het uitvoeren van de werken sterk beperken. Het is dus belangrijk dat tijdens de ontwerpfase al rekening wordt gehouden met deze beperkingen om te vermijden dat er gekozen wordt voor een bouwmethode die achteraf niet haalbaar blijkt. In ons voorbeeld gaan we uit van de situatie hieronder. Situatieschets randinformatie en bouwvoorschriften Volgens de bouwvoorschriften moet er een strook van 3 meter vrij blijven aan de perceelsgrenzen links en rechts en een strook van 6 meter vanaf de rooilijn. Het bodemattest is beschikbaar. Er is geen asbest aanwezig op de bouwplaats. Al het bouwafval moet van het terrein verwijderd worden en het terrein moet proper opgeleverd worden als de tuinaannemer moet beginnen. In geen enkel geval mag bouwafval in de grond gestopt worden of gebruikt worden voor aanvulling van uitgravingen. Tijdens de werken moet de toegang tot de achterliggende gebouwen van het tehuis voor gehandicapten te allen tijde vrij blijven. Figuur 2: Bouwvoorschriften 5

6 Het concept Omdat de opdrachtgever een energiezuinig gebouw wenst, stelt de architect voor om een compacte woning te ontwerpen. Op de benedenverdieping voorziet hij de woonfuncties, zoals leefruimte, keuken en bureau. De bovenverdieping wordt ingericht als slaapverdieping en ook de badkamer is daar gepland. Het terrein is lang en smal en is enkel langs de straatzijde toegankelijk. Daardoor is een garage naast het gebouw niet mogelijk. Om te profiteren van het hoogteverschil van het terrein stelt de architect voor om de kelder en de garage gedeeltelijk onder het straatniveau te voorzien. Vermits de straat afloopt van links naar rechts, kan de garage het best aan de rechterkant geplaatst worden, zodat er gemakkelijker een toegang kan worden voorzien. Er is immers een kleinere helling nodig omdat het niveau van de straat daar lager ligt. De aansluiting op de riolering wordt ook aan de rechterkant voorzien om de afwatering van de kelder mogelijk te maken. De rioleringen zitten immers op een niveau van - 1,5 m en het vloerniveau van de kelder is -1,1 m ten opzichte van de straat. Ook het regenwater van de inrit kan rechtstreeks afgevoerd worden zonder te moeten pompen. Figuur 3: Ontwerp benedenverdieping De voorziene werkzaamheden Het betreft een bouwproject van minder dan 500 m², maar in het kader van het voorbeeld gaan we ervan uit dat de uitvoeringstijd meer dan 500 mandagen zal bedragen. De belangrijkste uit te voeren werken zijn: De bestaande bebouwing afbreken. Het betreft de vervallen woning en de bijbehorende bijgebouwen en schuren. Het terrein bouwrijp maken. Hiervoor moet de grond geëgaliseerd worden en moeten ook bomen gerooid worden. De bouwplaats inrichten en voorbereiden op de werken. De grondwerken uitvoeren en de funderingen plaatsen. Een draineerbuis rond de voet van de fundering plaatsen. De kelder uitvoeren. Drainage. Riolering en regenafvoerputten. De kelder, waterdichting en isolatie. De ruwbouwwerken uitvoeren. Dit zijn de metselwerken (binnen- en buitenspouwblad), de isolatiewerken en het plaatsen van de vloerelementen. De dakstructuur en de dakbedekking aanbrengen. 6

7 Het buitenschrijnwerk plaatsen. De binnenafwerking uitvoeren, bv. pleisterwerken, schilderwerken, betegeling, vloeren plaatsen, De woning uitrusten met technieken zoals verwarming en ventilatie, sanitair en domotica. Het binnenschrijnwerk aanbrengen, bv. ingemaakte kasten, afwerking van de trap, De omgeving aanleggen. Hieronder vallen o.a. de aanleg van de oprit en het terras, tuinbeplanting aanbrengen, een tuinhuis en een zwembad Figuur 4: Ontwerp bovenverdieping Studiefase Zelfs bij de bouw van een eengezinswoning zijn er heel wat risicoposten. Het is dus zeer belangrijk dat ze tijdens het ontwerp al vastgesteld, onderzocht en indien mogelijk vermeden worden. Enerzijds zijn er de risico s die optreden tijdens het gebruik en het onderhoud van de woning, dus de risico s die de bewoners zelf ondergaan. Anderzijds zijn er de risico s die optreden tijdens de bouwfase of tijdens de eventuele herstellings- of aanpassingswerken achteraf, dus de risico s waaraan de uitvoerders van de werken worden blootgesteld. Om voor de vastgestelde risico s de geschikte preventiemaatregelen voor te stellen moet een risicoanalyse uitgevoerd worden. Dit laat ook toe om de voor- en nadelen van bepaalde voorgestelde oplossingen met elkaar te vergelijken. Het is belangrijk dat er tijdens het ontwerp al getracht wordt om maatregelen in het concept te integreren. Tijdens de studiefase kan de veiligheidscoördinator ook de opvolging van enkele administratieve formaliteiten begeleiden. Hieronder een overzicht. Specifieke administratieve formaliteiten Terrein Navraag doen via of inzake ligging van gasleidingen, hoogspanningskabels en nutsleidingen Werd er een bodemattest afgeleverd? Werd er een sondering uitgevoerd? Plaatsbeschrijving van het terrein Plaatsbeschrijving van de aanpalende eigendommen. Vaststellen van zichtbare schade die eventueel onterecht op de bouwheer of de aannemer verhaald zou kunnen worden of schade die aangeeft dat specifieke veiligheidsmaatregelen of alternatieve uitvoeringsmethodes nodig zijn (bijvoorbeeld in geval van bronbemaling, diepe uitgravingen, ) 7

8 Bestaande bebouwing Er moet een plaatsbeschrijving gebeuren van de bestaande woning, met aanduiding van de aanwezigheid van ondergrondse constructies die eventueel problemen kunnen veroorzaken tijdens de afbraakwerken, bij het plaatsen van hef- en hijswerktuigen, Nagaan of er asbest aanwezig is, eventueel een asbestinventaris maken Mobiliteit Er moet een mobiliteitsplan opgesteld worden om de interactie van de bouwactiviteiten met de omgeving te onderzoeken: Onderzoek van de invloed van de werf op het verkeer: - De veiligheid van het doorgaand verkeer, de voetgangers, fietsers - De signalisatie - Eventueel invoeren van een parkeerverbod inlichtingen vragen aan de bevoegde politie Onderzoek van de invloed van het verkeer op de uitvoering van de werken: - Parkeerverbod over de volledige breedte van de werf tijdens de uitvoering, voor de aanvoer van materialen - Levering van bouwmaterialen buiten de spitsuren en niet op drukke momenten van de dag - Mogelijkheid tot plaatsen van containers, bouwkraan, op de openbare weg Situatieschets mobiliteit en terrein Het betreft een rustige straat zonder druk verkeer. In geval van nood kan één rijstrook afgesloten worden en kan er alternerend verkeer worden georganiseerd. De toegang tot het tehuis voor gehandicapten moet vrij blijven. Een speciaal aandachtspunt is dat de straat schoon moet blijven voor de rolstoelgebruikers. Figuur 5a & 5b: Zichten op de woning Verdere uitwerking studiefase Detailtekeningen maken Zeker bij de opdeling van de werken in verschillende deelopdrachten is het belangrijk om duidelijke uitvoeringsplannen te hebben met een duidelijke aflijning van de uit te voeren werken. Dit voorkomt discussies achteraf over bijkomende (onvoorziene) werken. De opmaak van detailtekeningen is noodzakelijk om VOOR de aanvang van de werken eventuele uitvoeringsproblemen en problemen van toegankelijkheid te kunnen vaststellen: - De aansluitingen van structuurelementen - De dakopbouw en aansluitingen op muren, schouwen, dakuitsteken, dakkapellen - De vloeropbouw, de gevel- en wandopbouw, rekening houdend met de plaatsing van leidingen, buizen, Planning opstellen Een realistische planning qua tijd en kosten opstellen, rekening houdend met: - Bodemgesteldheid, transport op de bouwplaats, begaanbaarheid van de werkplek, inzetbaarheid van materieel, funderingsconstructie (prefab, palen, ), aanpak van de ruwbouw, afbouw en installatie, - Het vermijden van coactiviteit van de werken. Meer bepaald moet vermeden worden dat te veel arbeiders op eenzelfde werkplaats gelijktijdig aan het werk zijn. Dit voorkomt dat arbeiders in elkaars weg lopen en elkaar blootstellen aan ongezonde situaties, zoals schadelijke stoffen, lawaai, trillingen, vallende voorwerpen, Rekening houden met de seizoensgebonden weersomstandigheden: - Een volgorde opstellen voor de uitvoering van werkzaamheden, rekening houdend met het tijdige wind- en waterdicht maken van het gebouw. 8

9 Werfinrichtingsplan opmaken Er dient een werfinrichtingsplan opgemaakt te worden, met aandacht voor : - de toegang tot werfwegen en parkeerruimte - de plaatsing van een werfbureau - de plaatsing van sociale voorzieningen en een EHBO-kit/EHBO-voorzieningen - ruimte voor intern transport op de werf - de opslag van materialen, afval, - de plaatsing van hefwerktuigen - plaats voor het lossen van vrachtwagens bij de aanvoer van bouwmaterialen In alle bouwfasen moet rekening worden gehouden met de bereikbaarheid van sociale & EHBOvoorzieningen, opslagplaatsen voor materiaal/materieel, Kan tijdens de uitvoeringsfase al gebruik gemaakt worden van de definitieve aansluitingen? - Aansluiting elektriciteitsnet - Aansluiting waterdistributienet - Aansluiting gas - Aansluiting kabel en telefoon - Aansluiting regenwaterafvoer - Aansluiting huishoudelijk afvalwater Situatieschets werfinrichtingsplan Figuur 6: De te voorziene aansluitingen van de nutsleidingen en aansluitputten Gespecialiseerde studies uitvoeren De veiligheidscoördinator moet ook zijn advies geven over de vraag welke gespecialiseerde studies al dan niet noodzakelijk zijn. Dit zijn onder meer: Een grondsondering en de vergelijking ervan met eventueel eerder uitgevoerde sonderingen Een stabiliteitsberekening van het project De EPB-verslaggeving (EPB = EnergiePrestatie Binnenklimaat) Een speciale studie over de brandveiligheid 9

10 Vastleggen van de risicoposten tijdens het ontwerp In een eerste fase moeten de verschillende punten worden vastgelegd waarmee de architect al vanaf het ontwerp rekening moet houden: de omgeving van het bouwterrein het bouwprincipe de uitvoeringswijzen van de ruwbouwwerken de materiaalkeuze bij de afwerking voorzieningen voor het onderhoud van de woning de gebruikte materialen De voorgestelde veiligheidsprincipes moeten worden opgenomen in het bestek. De risico s van de verschillende fasen van het ontwerp zijn hieronder beschreven. Ze werden vastgesteld met behulp van een tabel die als bijlage bij dit dossier opgenomen is. De specifieke veiligheidsaspecten eigen aan dit project werden opgesplitst volgens: de bouwplaats en de omgeving de bestekbepalingen en fasering de vormgeving en het bouwprincipe het materiaalgebruik, de detaillering en de definitieve afwerking de onderhoudsfase van het bouwwerk de gebruiksfase Er wordt een overzicht gegeven van de elementaire problemen en/of risico s en de hierbij te nemen preventiemaatregelen en/of -voorzieningen. De tabel bevat een schematische weergave, zodat een snelle identificatie en opvolging mogelijk is. Het is mogelijk dat deze inventarisatie tijdens de uitvoering van de werken wordt aangevuld naargelang de voorziene uitvoeringsmethode wijzigt. In dat geval moet de betreffende aannemer de veiligheidscoördinator-verwezenlijking tijdig de nodige informatie bezorgen. De aannemers moeten in hun offerte rekening houden met de specifieke opmerkingen - preventiemaatregelen geformuleerd in de onderstaande tabel specifieke veiligheidsaspecten eigen aan dit project. De wederzijdse inwerking van alle installaties of alle andere activiteiten op of in de nabijheid van de site waar de tijdelijke of mobiele bouwplaats is gevestigd, inzonderheid het openbaar of privaat goederen- of personenvervoer, het aanvatten of de voortzetting van het gebruik van een gebouw of de voortzetting van eender welke exploitatie; De uitvoering van mogelijke latere werkzaamheden aan het gebouw, zoals onderhoud, aanpassingen, verbouwing, uitbreiding. Bouwplaats en omgeving Omgevingsfactoren en de inplanting van de bouwmassa op het bouwterrein kunnen eveneens invloed hebben op het welzijn (de veiligheid en de gezondheid) bij de opbouw, het gebruik en het onderhoud van een woning. Al van in de ontwerpfase moet men nagaan met welke factoren van buiten de bouwmassa zowel tijdens de uitvoeringsfase als tijdens het gebruik en het onderhoud rekening gehouden dient te worden. De inplanting van de bouwmassa op het bouwterrein is één van de meest doorslaggevende beslissingen die in de ontwerpfase wordt genomen. Situatieschets bouwplaats en omgeving In ons voorbeeld betreft het een open bebouwing waarbij een vrije ruimte van 3 m moet worden voorzien langs de beide zijden van de perceelsgrens. Aangezien het bouwterrein slechts 16 m breed is, blijft er een maximale bouwbreedte over van 10 m, die de architect maximaal wenst te benutten. De vrije ruimte voor de inrichting van de bouwplaats is dan ook beperkt. We denken dan vooral aan de aanen afvoer van groot materieel, de ruimtebehoefte voor het opstellen van de werfinstallaties, werkposten, materiaal- en afvalopslag. De keuze van de opslagplaats en de aanvoer van de materialen moet ook bestudeerd worden. De bereikbaarheid van deze opslag, zowel voor de vrachtwagens als voor de torenkraan, mag zeker niet uit het oog verloren worden. Tijdens de uitvoering van de inrit naar de ondergrondse garage moeten de nodige voorzieningen getroffen worden om te vermijden dat bij een eventuele zware regenbui het regenwater van de straat naar de garage loopt. Figuur 7: Oprit naar de ondergrondse garage 10

11 Ook tijdens het gebruik en het onderhoud van een woning blijft de invloed van de omgeving belangrijk. Tijdens de infrastructuurwerken en de aanleg van de groenbeplanting moet er rekening worden gehouden met de zichtbaarheid aan de in- en uitrit. De bereikbaarheid van de te onderhouden gedeelten, zoals ramen, daken, aflopen, enz., is zeer belangrijk voor het latere onderhoud. Aan de hand van een aantal sleutelvragen kunnen we in de eerste plaats nagaan welke van deze factoren een invloed kunnen hebben: Zijn er beperkingen als gevolg van de geologische gesteldheid van de bodem? Kan men in contact komen met bodem- of waterverontreinigingen? Moet er rekening gehouden worden met de grondwaterstand? Is er instortingsgevaar (werken in de diepte)? Is er rekening gehouden met de waterhuishouding (grondwaterpeil, hoogste waterstand, waterlopen, getijden, )? Zijn er beperkingen ten gevolge van installaties die op en rond de bouwplaats in bedrijf worden gehouden (elektrische leidingen, spoorwegverbindingen, wegen, industriële installaties in bedrijf, ondergrondse leidingen, productie-eenheden, enz.)? Kan men met elektrische leidingen/installaties in contact komen die op en rond de bouwplaats in bedrijf gehouden worden? Zijn er beperkingen i.v.m. de toegang tot de bouwplaats: maximale toegangsprofielen (gabarit), maximale belasting op de toegangswegen,? Is er nood aan bouwplaatssignalisatie overdag? En s nachts? Kan het afvalwater worden afgevoerd? Kan men vallen/struikelen/uitglijden op de werkpost of op weg naar de werkpost? Kan men naar beneden vallen? Kunnen er voorwerpen/materialen naar beneden vallen? Is er kans op brand of explosie? Kan men met gevaarlijke producten in contact komen? Kan men zich verbranden? Kan men met straling in contact komen? Kan men letsels oplopen door te moeten werken in een moeilijke houding? Zijn er specifieke bouwplaatsvoorschriften vanwege de bouwheer? Is er verdrinkingsgevaar? Is er verstikkingsgevaar? Zijn er beperkingen i.v.m. het gebruik van bepaalde zones voor materiaalopslag? Is er gevaar door externe activiteiten/transport? Zijn alle bouwonderdelen die regelmatig onderhouden moeten worden, goed en veilig bereikbaar? Het overlopen van deze punten zal een lijst van aandachtspunten opleveren waarvoor al tijdens de ontwerpfase preventiemaatregelen bestudeerd kunnen worden. De voorgestelde preventiemaatregelen houden verband met de volgende punten: De uitvoering van het bouwproject Het gebruik van de woning Het onderhoud van de woning Eventuele latere verbouwingen en/of aanpassingen Een voorbeeld van een niet-limitatieve controlelijst staat achteraan dit dossier. De ligging van de bouwplaats De ligging van de werf moet geanalyseerd worden. Op die manier kan nagegaan worden of extra maatregelen nodig zijn op het vlak van verkeersontsluiting, signalisatie, Dit is het geval als de werf in de nabijheid ligt van publieke centra zoals winkels, scholen, fabrieken, ziekenhuizen, Wanneer er een noodzaak is om gedeeltes van de openbare weg of van een private weg in te nemen (zoals voetpad, parkeerzones, weggedeelte, ), moet de veiligheidscoördinator dit aanhalen en zorgen dat er afspraken gemaakt worden met de politie, de lokale wegbeheerder, Er moet ook vastgelegd worden wie dit gaat doen: de bouwheer, de aannemer of de veiligheidscoördinator. Figuur 8: 3D-zicht achterzijde 11

12 Situatieschets bouwplaatsligging In ons voorbeeld is de bouwplaats gelegen naast een tehuis voor gehandicapten. De toegang moet dus te allen tijde gevrijwaard blijven, zowel voor het vervoer van de gehandicapten als voor de hulpdiensten en de bezoekers. Aangezien er geregeld bezoekers zijn, moet de werf afsluiting degelijk verzorgd worden en moet het parkeerverbod ter hoogte van de werf duidelijk gesignaleerd worden. Bij het rooien van de boom langs de toegangsweg van het tehuis moet erover gewaakt worden dat de wegverharding niet wordt beschadigd. Bij het uitgraven van de stronk moeten de nodige afsluitingen en signalisatie worden geplaatst. Er moeten ook afspraken gemaakt worden met de directie van het tehuis om op dat moment het verkeer via deze toegangsweg tijdelijk te onderbreken. Impact van de omgeving Allereerst moeten de bodemgesteldheid en de grondwaterstand nagegaan worden via een sondering. Hieruit kan de ingenieur zijn informatie halen voor het ontwerpen van de fundering. De ligging van de ondergrondse en bovengrondse leidingen moet bepaald worden. Deze ligging moet nagevraagd worden bij de netbeheerder. Indien er hoogspanningsleidingen en/of gasleidingen onder middelhoge of hoge druk aanwezig zijn in de buurt, moeten in overleg met de netbeheerder extra veiligheidsmaatregelen worden genomen. Een bodemanalyserapport moet eventuele vervuilingen aan het licht brengen. In sommige streken kunnen in de bodem nog explosieven worden aangetroffen (onder meer de Westhoek). De omgeving en bodemgesteldheid zijn ook van belang bij de keuze van de opstelling van groot materieel en werfinstallaties. De (bedrijfs-)activiteiten in de omgeving beïnvloeden eveneens de keuze van de opslag van brandbare en explosieve materialen. Verder moet ook de aanwezigheid van de volgende bijzondere objecten in de onmiddellijke omgeving van de bouwlocatie in kaart worden gebracht: Bovengrondse en ondergrondse hoogspanningslijnen en gaslijnen onder hoge druk, allerlei ondergrondse leidingen Aanwezigheid van spoorbanen in de omgeving, andere grote invalswegen, Opslag van gevaarlijke stoffen op het terrein of op aanpalende terreinen Stabiliteit van de bestaande gebouwen Hoogstammige bomen in de nabijheid van werken met een kraan Waterlopen, beken, waterpoelen Figuur 9: Bestaande elektravoorzieningen Situatieschets omgevingsimpact In het specifieke voorbeeld zijn de volgende punten van toepassing: Aanwezigheid van leidingen: - Op het publieke domein: alle nutsleidingen zijn beschikbaar - Op het privéterrein: elektriciteit en waterleiding zijn aangesloten Geen grote verkeersinvalswegen, spoorbanen, waterlopen Hoogstammige bomen in de nabijheid Het terreinprofiel kent een verloop in de beide richtingen De aanwezigheid van leidingen is in het specifieke voorbeeld een bijkomend aandachtspunt op het vlak van veiligheid. Er zijn twee mogelijkheden: Optie 1: De bestaande elektrische leiding wordt behouden. Tijdens de voorbereidingswerken moet de ligging ervan geverifieerd worden. De ligging moet duidelijk afgebakend worden om te verhinderen dat de leiding tijdens de grondwerken beschadigd wordt. De aansluiting kan tijdens de werken gebruikt worden om de werfinstallatie aan te sluiten. Optie 2: De aansluiting wordt afgesloten tijdens de werken. De nieuwe aansluitputten en leidingen kunnen dan in de loop van de werken uitgevoerd worden. De opdrachtgever zal opnieuw een aansluiting moeten aanvragen en betalen. Hetzelfde geldt voor de bestaande aansluiting met de waterleiding. De toegankelijkheid van de bouwplaats De toegankelijkheid van de werf is ook een aandachtspunt. Een eerste belangrijke risicofactor vormen de in- en uitritten en de parkeermogelijkheden. Hierbij moet niet enkel rekening worden gehouden met de mogelijkheden tot aanvoer, laden, lossen en verplaatsen van (zwaar) materieel, maar ook met de eventuele tussenkomst van hulpdiensten. Toegankelijkheid betekent ook een degelijke afsluiting van de werf, die derden verhindert om op de werf te komen. Toegankelijkheid wordt ook beïnvloed door de aanwezigheid van taluds en keerwanden. Ook de gesteldheid van het terrein en de bodem, die beïnvloed wordt door o.a. het grondniveau (drassig, droog-stoffig, ), waterlopen, ondergrondse bronnen Hier moet een sondering de nodige informatie geven. 12

13 Situatieschets toegankelijkheid In het specifieke voorbeeld gelden de volgende beperkingen: Toegang van de werf: enkel mogelijk via de straatzijde. De toegang tot aanliggende panden mag niet verhinderd worden. Meer bepaald moet de toegang tot het naastliggende home voor gehandicapten verzekerd blijven. De werfwagens kunnen gedeeltelijk worden geparkeerd aan de voorzijde en op straat in de parkeerzone. Afspraken maken om deze parkeerstrook vrij te houden voor de levering van de bouwmaterialen. Er bestaat geen werfomheining, dus die moet voorzien worden door de aannemer. Er moet extra aandacht worden besteed aan het transport en de opslag van de bouwmaterialen op de werf. Er wordt voorgesteld om de fijnere steenfracties, die voortkomen uit de afbraak van het bestaande gebouw, te gebruiken voor de aanleg van de opslagplaats, de fundering van de kraan of de fundering van de inrit naar de ondergrondse garage. Bestek Bestekbepalingen In het bestek moeten algemene veiligheids- en gezondheidsmaatregelen opgenomen worden. De architect moet immers het integrale veiligheids- en gezondheidsplan toevoegen aan zijn bestek, samen met een planning. Verder moeten ook specifieke veiligheidsmaatregelen toegevoegd worden, zoals bepaald in artikel 30 van het KB Tijdelijke of Mobiele Bouwplaatsen (verder meer hierover). Ten behoeve van het voorbeeld wordt ervan uitgegaan dat het project meer dan 500 mandagen beslaat. Enkele voorbeelden van specifieke maatregelen: De collectieve beveiligingsmiddelen moeten tot op het einde blijven staan. Installaties worden niet in gebruik genomen vooraleer alle aanwezigen op de werf hierover geïnformeerd zijn en de nodige specifieke veiligheidsmaatregelen voor deze installaties getroffen zijn. Met behulp van deze rubriek kan een opvolging en evaluatie gebeuren van de specifiek toegepaste preventieprincipes. Daarenboven moet ook voorzien worden dat de installaties/machines pas in gebruik mogen worden genomen als voldaan is aan de volgende eisen: 1. Ze moeten, indien van toepassing, de nodige controle/keuring ondergaan. 2. De nodige documenten, zoals keuringsattesten, plannen, schema s, enz., moeten afgeleverd worden vóór de indienststelling. 3. Alle aanwezigen op de bouwplaats moeten de nodige informatie en veiligheidsinstructies krijgen. Dit kan wel worden opgelegd in het kader van de verplichtingen van de werkgever, zoals bepaald in de Welzijnswet van De gebruikte machines moeten voldoen aan de machinerichtlijn en voorzien zijn van de nodige attesten en in voorkomend geval van de CE-markering. Keuze van type aanneming Er zijn meerdere opties: 1. Allemaal verschillende aannemers 2. Een algemene aannemer die werkt met onderaannemers 3. Een algemene aannemer (bouwdirectie uitvoering) om het gebouw regendicht te maken en een specifieke aannemer voor de installaties (verwarming, ventilatie, elektriciteit, domotica). De rest van de werken wordt uitgevoerd door verschillende aannemers. Vanuit het oogpunt van de veiligheidscoördinator kan ervoor geopteerd worden om zoveel mogelijk werk te groeperen bij één aannemer. Hoe minder aanspreekpunten er zijn, hoe gemakkelijker het is om de veiligheid te organiseren en te coördineren. Vanuit het oogpunt van de bouwheer is dit niet altijd de beste (goedkoopste) oplossing. Door de concurrentie tussen de potentiële uitvoerders van de deelaannemingen te laten spelen, kan de bouwheer een serieuze besparing maken. Het voornaamste probleem dat zich dan stelt, is de coördinatie tussen de aannemers, zowel voor de uitvoering van de werken zelf als voor de coördinatie van de preventiemaatregelen in het kader van de veiligheid. Daarom wordt soms toch geopteerd om bepaalde werken samen te voegen, ondanks een mogelijk prijsverschil. De veiligheidscoördinator moet de bouwheer bijstaan om een goede keuze te maken. 13

14 Situatieschets keuze type aanneming In het voorbeeld wordt ervoor gekozen om een prijsvraag te organiseren waarbij het project wordt opgedeeld in de volgende stukken: de ruwbouw, inclusief de afbraakwerken, metselwerken, vloeren, muurisolatie en pleisterwerken de dakwerken, inclusief isolatiewerken en dakvensters het buitenschrijnwerk de uitvoering van de technische installaties: - elektriciteit, domotica, kabelaansluitingen, telefoon, - verwarming - ventilatie de afwerking: keuken, sanitair, binnenschrijnwerk, vloeren, schilderen en behangen de aanleg van de tuin, inclusief: - het rooien van de bomen - de aanleg van het terras, de buitentrappen en de verhardingen - het plaatsen van de omheiningen de aanleg van het zwembad en tuinhuis, inclusief: - elektriciteit - aanvoer van water - afvoer van vervuild water, De ruwbouwaannemer kan ook werken met onderaannemers voor o.a. de afbraakwerken, de grondwerken, de uitvoering van de kelder, het buitenschrijnwerk, de dakwerken, Een belangrijke taak voor de veiligheidscoördinator is om na te gaan in welke mate bepaalde arbeidsmiddelen voor werken op hoogte, zoals stellingen en hijsmaterieel, eventueel gemeenschappelijk gebruikt kunnen worden door verschillende aannemers. In het gekozen voorbeeld kan onderzocht worden welke oplossing het meest aangewezen is: Optie 1: De ruwbouwaannemer plaatst een torenkraan en demonteert die pas als de dakwerken en het buitenschrijnwerk voltooid zijn. De aannemers die deze werken uitvoeren, maken gebruik van deze torenkraan. Optie 2: De ruwbouwaannemer plaatst de torenkraan en demonteert die na het afwerken van de ruwbouw. De aannemers voor de dakwerken en het buitenschrijnwerk zorgen zelf voor de nodige hef- en hijswerktuigen om hun werken uit te voeren, bv. een mobiele telescoopkraan. Bij de prijsvraag kan hiervoor specifiek prijs worden gevraagd. Artikel 30 van het KB van voorziet dat voor de veiligheidsvoorzieningen een prijsraming moet worden gemaakt. Enerzijds kan dit gebruikt worden door de veiligheidscoördinator om na te gaan of de aangeboden veiligheidsvoorzieningen ook degelijk zijn. Anderzijds kan dit gebruikt worden om verschillende aangeboden oplossingen met elkaar te vergelijken. Op basis van de offerteprijzen kan de meest gunstige oplossing gekozen worden, op voorwaarde dat die niet méér risico s inhoudt. 14

15 Figuur 10: Verdeling in deelaannemingen Keuze van de vormgeving en het bouwprincipe Keuze bouwprincipe versus planning In eerste instantie moet er een planning van de werkzaamheden opgesteld worden. Bij de planning moet er rekening gehouden worden met heel wat zaken. In eerste instantie speelt de bodemgesteldheid een rol. De draagkracht van de grond bepaalt het soort funderingen dat gekozen moet worden en dus ook de tijd die daarvoor uitgetrokken moet worden. Is een funderingssleuf uit funderingsmetselwerk voldoende of moet er gekozen worden voor een algemene funderingsplaat? Deze laatste heeft een uithardingstijd nodig. De aanwezigheid van water kan ook bepalend zijn. Zo kan het zelfs noodzakelijk zijn om te bemalen. Bij afbraakwerkzaamheden zijn er mogelijk gevaarlijke stoffen (bv. asbest) of bodemverontreinigingen aanwezig. Er kunnen ook archeologische overblijfselen op de site te vinden zijn. Dit heeft een invloed op de uitvoeringstermijn en -kosten. Bij de ruwbouwwerken van een eengezinswoning zal voornamelijk de uitvoeringswijze van de vloeren een rol spelen voor de duurtijd van het project. De muren worden immers meestal in metselwerk uitgevoerd. Bij de vloeren is er keuze tussen meerdere mogelijkheden: breedplaatvloeren, welfsels, houten balken en plankenvloeren, metalen liggers, De grootte van en de circulatie op het bouwterrein en de bereikbaarheid van de verschillende zijden van het gebouw spelen ook een rol bij de snelheid van uitvoering. De mogelijkheden op het vlak van transport naar het bouwterrein en ruimte op de werf voor verplaatsing van materiaal, materieel en mensen beïnvloeden ook de snelheid van uitvoering. Dit bepaalt ook in welke mate groot materieel ingezet kan worden. 15

16 Situatieschets keuze van de hefwerktuigen In ons voorbeeld kan de interferentie tussen verschillende werkzaamheden de keuze van de in te zetten arbeidsmiddelen en de volgorde van de uitvoering bepalen. Bij de keuze van de torenkraan moet rekening worden gehouden met: De nodige reikwijdte en de beschikbare vrije ruimte (draaicirkel). Het gewicht van de te heffen lasten. De ruimte die nodig is voor de montage, demontage, aanvoer en afvoer van de kraan. De ruimte die nodig is voor de stabilisatoren en de draaicirkel van het tegengewicht. Bij het bepalen van de plaats van de kraan moet rekening gehouden worden met: De afstand tot de uitgravingen en de draagkracht van de ondergrond: - De uitgraving rond de woning voor het realiseren van de kelderwanden. - De uitgraving voor de inrit naar de ondergrondse garage. Figuur 11: Draaicirkel van de kraan. Bij het kiezen van de opstellingsplaats voor de kraan moet rekening gehouden worden met de demontage en afvoer na het optrekken van de woning. - De uitgevoerde aanvullingen (uitgegraven boomstronken, waterput, ). De aanwezigheid van ondergrondse constructies (bestaande aansluitingen en bezoekschouwen van de nutsleidingen, ). De afstand tot naburige gebouwen, bomen, De aanwezigheid van luchtleidingen, De mogelijkheid om de kraan op het openbare domein te plaatsen. Bij de keuze van de uitvoeringsmethode van de kelder zullen ook de keuze en de inplanting van de kraan een bepalende rol spelen. Figuur 12a Situatieschets uitvoeringsmethode voor de kelder In ons voorbeeld zal de beperkte beschikbare vrije ruimte ook de keuzemogelijkheden voor de uitvoeringsmethode beperken. Een aantal opties kunnen onderzocht worden: Optie 1: De kelder wordt uitgevoerd in metselwerk met een waterdichte cementering aan de buitenkant. Bij het plaatsen van de kraan moet een voldoende veiligheidsafstand tot de uitgravingen in acht genomen worden. Optie 2: De kelder en de keermuren van de inrit van de garage worden uitgevoerd door een gespecialiseerde aannemer en de kraan wordt pas geplaatst nadat de aanvullingen uitgevoerd zijn. Optie 3: Er wordt gewerkt met dubbelwandige breedplaatwanden. De voordelen van de uitvoering met dubbelwandige breedplaten zijn: De uitgravingen kunnen beperkt worden, omdat er aan de buitenkant geen werken uitgevoerd moeten worden, zoals het aanbrengen van een waterdichting bij gemetselde keldermuren. De aanvullingen kunnen sneller gebeuren omdat de stabiliteit verzekerd is. De veiligheidsafstand voor belastingen (steunpoten van de kraan) mag kleiner zijn dan bij gemetselde keldermuren, De nadelen zijn: Deze prefabwanden vormen het grootste gewicht dat er tijdens de bouwwerken moet getild worden, en tevens over de grootste afstand vanaf de straat. Ze zijn dus doorslaggevend bij de bepaling van het hefvermogen van de kraan. Er wordt gekozen voor optie 3. Bij de plaatsing van de prefabwanden zal een mobiele kraan worden gebruikt. Opmerking: Indien nodig kan bij de prefabricatie rekening worden gehouden met de beperkingen van de kraan en kunnen de maten van de wanden beperkt worden. Figuur 12a: Plaatsing van de kraan: optie 1. De plaatsing van de kraan gebeurt na de aanvulling van de uitgraving rond de kelder. In dit geval is er geen inname van de openbare weg, maar mag de giek niet langer zijn dan 18 m. Figuur 12b Figuur 12b: Plaatsing van de kraan: optie 2. Bij de plaatsing van de kraan is rekening gehouden met de veiligheidsafstand ten opzichte van de uitgravingen. Dit betekent dat er een inname van de openbare weg voorzien moet worden en dat de gieklengte minimaal 25 m moet bedragen. 16

17 Wanneer een planning is opgemaakt, moet de veiligheidscoördinator deze bekijken en de coactiviteiten opsporen. Hij moet de architect wijzen op activiteiten die risico s opleveren voor andere aannemers en waarvan de gelijktijdige uitvoering dus het best kan worden vermeden. Dit gaat bijvoorbeeld om aanbrengen van materialen tijdens allerlei werken, werken op verschillende hoogtes tegelijkertijd en om omgevingswerken (aan het zwembad en de tuin), installatie van technieken In voorkomend voorbeeld zijn er o.a. coactiviteiten tijdens dakwerken, het aanbrengen van materiaal met de kraan enerzijds en uitvoering van de kuip voor het zwembad anderzijds. Keuze bouwprincipe versus risico De risico s van bepaalde bouwwijzen moeten vooraf nagegaan worden. Sommige werkwijzen kunnen immers allerlei gevaren met zich meebrengen, zoals trillingen, stofontwikkeling en zelfs vrijkomen van gevaarlijke stoffen (asbest) en gevaar voor explosie (vrijkomen van gassen), electrocutie, brand, overstroming, Ook vereisen sommige bouwprincipes de inzet van zwaar materiaal, zoals bouwkranen. Er moet dan rekening gehouden worden met de reikwijdte van Een oordeelkundig ontwerp op het gebied van veiligheid situeert zich op verschillende niveaus: Vormgeving Keuze van materialen en uitvoeringen & beschrijving in lastenboek Maatvoering en detaillering de bouwkranen en er moet ook nagegaan worden of de inzet van dit materiaal effectief mogelijk is in de omgeving. In bepaalde omgevingen, zoals bosrijke omgevingen en stadsomgevingen, kan deze inzet bemoeilijkt worden. Voor de plaatsing van steigers en hefwerktuigen moet in een stadsomgeving vaak gebruik gemaakt worden van de openbare ruimte. Hiervoor moet toestemming gevraagd worden bij de plaatselijke politie. Een stadsomgeving kan ook de aanvoer van grote (prefab) bouwonderdelen beïnvloeden. Verder moet het bouwprincipe nagekeken worden door een stabiliteitsingenieur. Hij moet de stabiliteit nakijken en de structurele elementen dimensioneren of de door de architect voorgestelde dimensionering nakijken. In geval van uitbreiding moet(en) ook de bestaande structuur(elementen) nagekeken worden in functie van het bij te bouwen gedeelte. Zo nodig moeten verstevigingen aangebracht worden in het bestaande gedeelte of moet het nieuwe gedeelte onafhankelijk opgetrokken worden met eigen steunelementen. Situatieschets bouwprincipe voor de kelder Figuur 13b: Voorbeeld van dubbelbreedplaatwanden als bekisting voor kelderwand Voor de uitvoering van de kelder stelde de architect een gemetselde kelder voor, maar de sondering wees op een minder goede ondergrond en aanwezigheid van grondwater. Bij gemetselde kelders moet ook een waterdichte cementeringslaag geplaatst worden en moet de buitenkant nog eens geteerd worden. Dit zijn twee arbeidsintensieve jobs en bovendien is teer een gevaarlijk product. Daarom werd uiteindelijk gekozen voor een keldermuur in gewapend beton. Deze muur wordt uitgevoerd met dubbelbreedplaatwanden als bekisting. Tussen de twee platen wordt beton gestort. Hier moet geen cementlaag en ook geen teerlaag aan de buitenkant komen. Langs de binnenzijde moet deze bovendien niet meer afgewerkt worden. Wat oorspronkelijk duurder was op het vlak van materialen, bleek dus op het vlak van plaatsing en veiligheid een betere oplossing. Bij het betonneren moeten speciale preventiemaatregelen in acht genomen worden om vallen van personen te vermijden. De aannemer moet hiermee rekening houden in zijn specifiek veiligheids- en gezondheidsplan. Hij moet bijvoorbeeld een leuning voorzien aan de plaats van waaruit gebetonneerd wordt. Keuze vormgeving versus risico De keuzes inzake de vormgeving hebben een grote invloed op de bereikbaarheid van de bouwonderdelen. Dit is zowel van belang tijdens de uitvoerings- als de onderhoudsfase. Bij specifieke vormgevingen kan niet altijd gebruik gemaakt worden van een stelling, maar moet men soms hoogwerkers inzetten. Hier moet eveneens rekening mee gehouden worden bij de bepaling van de uitvoeringstermijn en de kosten. In de volgende punten wordt vooral op de invloed in de onderhoudsfase ingegaan. 17

18 Situatieschets betreffende risico s door keuzes voor vormgeving De volgende risico s werden door de vormgeving gedetecteerd: De architect wenst in de topgevel een afwerking in hout, zoals in chaletstijl. Dit wordt verder besproken in het punt Materiaalkeuze, detaillering en definitieve afwerking. De woning staat op een hellend terrein. Dit wordt verder besproken in het punt Onderhoudsfase. De woning is uitgevoerd met een kelderverdieping (zie eerder in dit dossier). De woning heeft een balkon op de eerste verdieping. Ook dit wordt verder besproken in het punt Materiaalkeuze, detaillering en definitieve afwerking. Figuur 14: De helling van het terrein De keuze van materialen moet zo veel mogelijk gestuurd worden in functie van gebruiks- en onderhoudsgemak en veiligheid: verfproducten kiezen met de minste risico s voor binnenwerk: oplosmiddelvrije of -arme verfproducten gebruiken materialen met grote rookontwikkeling vermijden weerstand tegen brand: omwille van brandveiligheid de dragende staalstructuren beschermen tegen grote hitte Materiaalkeuze, detaillering en definitieve afwerking Materiaalkeuze Bij de keuze van materialen moet rekening worden gehouden met het welzijn van zowel de gebruikers als de uitvoerders van de werken. Voor de bouwsector gelden de CAO s en/of de richtlijnen betreffende gewicht, afmetingen, ruwheid, giftigheid, van de gebruikte bouwproducten. Deze CAO s en richtlijnen zijn voornamelijk gericht op de bescherming van de werknemers die blootgesteld worden aan schadelijke stoffen of gevaarlijke situaties. Ze zijn niet tegenstelbaar aan de opdrachtgever of aan de architect, maar het is toch aangewezen dat er bij de keuze van de bouwmaterialen rekening mee wordt gehouden. Bij de specificatie van de bouwmaterialen moet dus aandacht besteed worden aan de schadelijkheid (giftigheid), maar ook aan de stof- en geluidsproductie, de fysieke belasting en de trillingen die vrijkomen bij de plaatsing. De materiaalkeuze is zeer belangrijk bij de preventie van het vrijkomen van kwartsstof tijdens het bouwproces. De preventie moet zo vroeg mogelijk starten, met andere woorden al tijdens het ontwerp. De coördinator-ontwerp speelt hierin een belangrijke rol. Er moet meer nadruk gelegd worden op het geïntegreerd ontwerpen. Slecht afgestemde deelontwerpen zorgen ervoor dat bouwplaatsmedewerkers moeten corrigeren en improviseren. Uitsparingen voorzien in vloeren en muren vermijdt dat er achteraf opnieuw gaten moeten worden geboord. Wachtbuizen of leidingen inwerken vermijdt dat er achteraf opnieuw sleuven moeten worden uitgeslepen Deze onvoorziene werkzaamheden gaan bijvoorbeeld gepaard met onvoorzien hakken, boren en zagen in steenachtige materialen, waarbij (kwarts)stof vrijkomt. Wanneer deze werken op een zekere hoogte moeten worden uitgevoerd, wordt ook vaak geïmproviseerd om deze plekken te bereiken. De veiligheidscoördinator-ontwerp moet dan ook een advies geven over de te gebruiken bouwmaterialen. In NAVB dossier 120 De risico s van kwartsstof werd al uitgebreid ingegaan op mogelijke adviezen betreffende materiaalkeuze en het vrijkomen van kwartsstof via de drie thema s vormgeving; materiaalkeuze (en beschrijving in het lastenboek); maatvoering en detaillering. In andere dossiers werd al aandacht besteed aan het verminderen van rugbelasting en trillingen. Dakafwerking Voor de dakafwerking van een hellend dak wordt bij voorkeur gekozen voor dakelementen (sandwichelementen) die geplaatst kunnen worden op een gordingendak. Deze elementen kunnen worden voorzien van panlatten en ladderhaken voor ze op het dak geplaatst worden. Dit vermijdt werkzaamheden op een hellend dak. Bijkomende voordelen zijn ook de snelle plaatsing en het vermijden van contact met isolatievezels. Wanneer er niet gekozen wordt of kan worden voor een gordingendak, is de keuze voor geprefabriceerde houten spanten de meest aangewezen uitvoeringsmethode op het gebied van veiligheid. Voor de schoorsteenafwerking kan het best gekozen worden voor een geprefabriceerd schoorsteenkanaal, waardoor risicovolle metselwerken vermeden kunnen worden. Voor de afwerking van de dakoversteken kan gekozen worden voor composietmateriaal, dat eruitziet zoals hout, maar minder onderhoud vraagt. Om te vermijden dat dakafvoerkanalen verstopt raken, kunnen bolroosters voorzien worden aan de afvoertappen. 18

19 Balkon De architect stelt voor om een mooie aluminium afsluiting te plaatsen. Dit is zeer elegant en weinig opvallend, maar in werkelijkheid is dit niet zo veilig in het gebruik. Er kunnen allerlei voorwerpen naar beneden vallen tussen de fijne aluminium draden. Zie uitzicht vanuit de slaapkamer op de onderstaande foto. De veiligheidscoördinator stelt voor om hier een volledig dichte afsluiting te plaatsen. Om de continuïteit van het zicht naar buiten te bewaren wordt voorgesteld om een borstwering in glas te plaatsen. Volgens de nieuwe glasnorm (zie hieronder) moet dit een veiligheidsbeglazing zijn. Figuur 15a: Balkon: optie 1 Figuur 15b: Balkon: optie 2 Ramen keuze beglazing In april 2007 is de nieuwe glasnorm in voege getreden. Deze norm bepaalt de vereisten voor veiligheidsbeglazing die personen moet beschermen. De richtlijnen in de norm zijn verstrekkend: iedereen zal ermee geconfronteerd worden. Een schuifraam, een glazen of beglaasde deur, een raam tot op de grond, moeten volgens de norm allemaal worden voorzien van veiligheidsglas. De norm geeft een erg concrete opsomming van de menselijke activiteitenzones en definieert de eisen voor de beglazing. De activiteitenzones worden ingedeeld in negen toepassingsdomeinen, van wanden tot gevelbekleding en stadsmeubilair. De richtlijnen in de norm zijn van toepassing op alle werkzaamheden waar glas voorkomt in de bouw: particuliere woningen, kantoren, openbare gebouwen, wanden, daken, Voor een goed begrip: de nieuwe glasnorm NBN S is een norm en wordt dus niet wettelijk afgedwongen. De norm schrijft de code van goede praktijk voor. Het komt er dus op neer dat wanneer de norm niet is nageleefd, de betrokkenen (voorschrijver, plaatser, opdrachtgever) aansprakelijk kunnen worden gesteld voor de gevolgschade bij een ongeval. Toepassingsdomeinen Zoals aangegeven zijn er negen verschillende architecturale toepassingsdomeinen in de norm omschreven. Hierbij een overzicht van mogelijke toepassingen in een eengezinswoning. Domein 1 & 2 lage borstwering De eerste twee domeinen omschrijven glazen borstweringen waarvan de bovenrand zich op minder dan 90 cm van de vloer bevindt. In particuliere woningen (eengezinswoningen) wordt hier zowel gehard als gelaagd glas aanvaard voor toepassingen met enkel glas. Voor toepassingen met dubbel glas kan floatglas worden gecombineerd met gelaagd glas. Domein 3 hoge borstwering Wanneer de borstwering zich op een hoogte van 90 cm of meer van de vloer bevindt, is er zowel bij enkel als bij dubbel glas een vrije keuze in het glastype. Domein 4 aanpalende activiteitenzones Het vierde toepassingsdomein is een stuk complexer en omschrijft glazen wanden langs of boven een menselijke activiteitenzone. Wanneer er gebruik wordt gemaakt van isolerende beglazing of dubbele ramen, moeten de personen in de menselijke activiteitenzone aan de andere zijde van de schok beschermd worden tegen glasbreuk. Bij een eengezinswoning gaat het bijvoorbeeld om een verdiepingshoog raam dat grenst aan een voetpad. Wanneer veiligheidsglas niet vereist is aan de inslagzijde, is er ook geen veiligheidsglas vereist aan de andere zijde. Wanneer veiligheidsglas vereist is aan de inslagzijde en het glas aan de andere zijde langs of boven een menselijke activiteitenzone (bijvoorbeeld een gang) ligt, moet het glas aan deze andere zijde een veiligheidsbeglazing zijn. Voor glastypes wordt een onderscheid gemaakt tussen verticale en hellende wanden. Domein 5 deuren Ook beglazing in deuren moet in sommige gevallen van het veiligheidstype zijn. Wanneer het glasoppervlak in een deur groter is dan 0,5 m², moet gehard glas of gelaagd glas met één folie worden gebruikt. 19

20 In het erg specifieke geval waarbij de deur uitkomt op een overloop die korter is dan 1 meter en waarbij de valhoogte dieper is dan 1 meter en de onderste rand van de deurbeglazing lager is dan 1,4 meter boven de grond, moet de beglazing uitgevoerd zijn in gelaagd glas met minimaal twee PVB-folies. Domein 6 daken Voor beglazing in daken moet één van de glasbladen gelaagd glas met twee folies zijn. Domein 7 plafonds Voor glas dat gebruikt wordt in plafonds is er de keuze tussen gehard glas of gelaagd glas. Domein 8 wandbekleding Glas dat wordt gebruikt als wandbekleding, moet van het geharde of gelaagde type zijn wanneer het oppervlak groter is dan 1 m² en de onderste rand zich op minder dan 1,5 meter van de afgewerkte vloer bevindt. Een andere optie is floatglas voorzien van een veiligheidsfilm of floatglas gebruiken dat op een veilige manier tegen de wand gekleefd is. Domein 9 andere toepassingen In dit domein worden enkele toepassingen binnenshuis omschreven. Zo moeten douchewanden en deuren uit gehard glas of gelaagd glas met minimaal twee folies zijn opgevat. Een balkonafscheiding zonder niveauverschil moet uit gehard glas zijn. Onderhoudsfase Bereikbaarheid en toegankelijkheid Bij het onderhouden van de woning staan de bereikbaarheid en de toegankelijkheid van bouwonderdelen centraal. Dit probleem van bereikbaarheid en toegankelijkheid voor het onderhoud wordt vaak vergeten of onderschat bij het ontwerp van een woning. Dit geldt voor het onderhoud van: ramen of gevelbekledingen rioleringen, aansluitputten rookkanalen en schoorstenen verwarmingsinstallaties (ketel, leidingen, ) opslagtanks voor gasolie Vandaar dat er al van bij het ontwerp rekening gehouden moet worden met de toegankelijkheid van de technische ruimten, gevels, vensters, daken, afvoerbuizen, Naast de bereikbaarheid en toegankelijkheid is ook voldoende bewegingsruimte een belangrijk aandachtspunt. Zo moet er altijd voldoende ruimte voorzien worden rond bijvoorbeeld een centrale verwarmingsketel om de mogelijkheid te behouden hem te installeren, te bedienen, te onderhouden en eventueel te herstellen. Kruipruimtes zijn niet aan te raden, omdat deze ruimtes moeilijk toegankelijk zijn en besloten ruimtes zijn, waar extra maatregelen getroffen moeten worden wanneer er werkzaam heden uitgevoerd worden. In het kader van het latere onderhoud moet niet alleen gedacht worden aan onderhoudsvriendelijke materialen, maar kan ook nagedacht worden over de plaatsing van bevestigingsmogelijkheden voor eventuele veiligheidsvoorzieningen tijdens de gebruiksfase, dit in het kader van onderhoud en restauratie. Enkele voorbeelden zijn bevestigingsmogelijkheden voor vangnetten en/of persoonlijke valbeschermingsmiddelen. Een concreet voorbeeld is het integreren van een borstwering bij de uitvoering van een plat dak. De gemakkelijkste manieren hiervoor zijn de dakrand hoger optrekken of een definitieve leuning plaatsen. Eventeel kunnen verankeringspunten geïntegreerd worden in de dakafwerking om een individuele valbeveiliging aan vast te haken. Situatieschets bereikbaarheid In het gekozen voorbeeld ligt de woning op een hellend terrein. Om de ramen op een eenvoudige en veilige manier te kunnen wassen stelt de veiligheidscoördinator voor om een paadje rondom rond de woning te voorzien. Achter de woning is een terras voorzien. Dit verbetert zowel de toegankelijkheid als de onderhoudsvriendelijkheid van de woning. Ook bij latere onderhoudswerken kan gemakkelijk een stelling geplaatst worden. Figuur 16: Voetpad langs woning. Langs de woning wordt een voetpad voorzien. Dit vergemakkelijkt het plaatsen van een ladder of steiger. 20

STAD ANTWERPEN Stadsontwikkeling Openbaar domein

STAD ANTWERPEN Stadsontwikkeling Openbaar domein STAD ANTWERPEN Stadsontwikkeling Openbaar domein POSTINTERVENTIEDOSSIER RENOVATIE PARKBRUG GELEGEN IN PARK DEN BRANDT - BEUKENLAAN OPDRACHTGEVER: STADSBESTUUR ANTWERPEN HOOFDAANNEMER: Conform De Wet op

Nadere informatie

Andere controleorganismes :

Andere controleorganismes : VERZEKERING ALLE BOUWPLAATSRISICO'S - VRAGENLIJST I.VERZEKERING SCHADE EN VERLIEZEN VERZEKERDEN NAAM + ADRES TE VERZEKEREN? Verzekeringnemer : Bouwheer : Aannemer of bouwbedrijf : Onderaannemers : Architect(en)

Nadere informatie

Informatiefiche. Verantwoordelijkheid van de werkgever als gebruiker van een steiger

Informatiefiche. Verantwoordelijkheid van de werkgever als gebruiker van een steiger Informatiefiche Verantwoordelijkheid van de werkgever als gebruiker van een steiger Deze fiche geeft een overzicht van de taken die voortvloeien uit de welzijnsreglementering en de wettelijke contractvormen

Nadere informatie

UW DAK, UW EN ONZE VEILIGHEID! LIMBURG DAKWERKERS

UW DAK, UW EN ONZE VEILIGHEID! LIMBURG DAKWERKERS UW DAK, UW EN ONZE VEILIGHEID! LIMBURG Veiligheidscoördinatie Vanaf het ogenblik dat er bij de uitvoering van werken op een bouwplaats twee of meer aannemers tegelijkertijd of achtereenvolgens activiteiten

Nadere informatie

DE VERZEKERING ALLE BOUWPLAATS RISICO S

DE VERZEKERING ALLE BOUWPLAATS RISICO S DE VERZEKERING ALLE BOUWPLAATS RISICO S EEN OPTIMALE BESCHERMING VOOR UW BOUWPLAATSen 30.34.001/10 08/14 DE VERZEKERING ALLE BOUWPLAATS RISICO S Een optimale bescherming voor uw bouwplaats Het optrekken

Nadere informatie

OVEREENKOMST VOOR DE VEILIGHEIDSCOORDINATIE ONTWERP / VERWEZENLIJING

OVEREENKOMST VOOR DE VEILIGHEIDSCOORDINATIE ONTWERP / VERWEZENLIJING OVEREENKOMST VOOR DE VEILIGHEIDSCOORDINATIE ONTWERP / VERWEZENLIJING Tussen de ondergetekenden, enerzijds de heer / mevrouw.. wonende te of de maatschappij... met maatschappelijke zetel te hier vertegenwoordigd

Nadere informatie

V&G Plan Ontwerpfase

V&G Plan Ontwerpfase V&G Plan Ontwerpfase 25 september 2015 1 1. INLEIDING. Dit V&G-plan vormt de eerste versie van het conform artikel 5 van het Bouwprocesbesluit Arbeidsomstandighedenwet vereiste Veiligheids- en Gezondheidsplan.

Nadere informatie

VEILIGHEIDSPLAN. NV BOUWBEDRIJF VMG-DE COCK Industriepark-West 55 9100 SINT-NIKLAAS Tel. : 03/766.02.34 Fax. : 03/777.26.77

VEILIGHEIDSPLAN. NV BOUWBEDRIJF VMG-DE COCK Industriepark-West 55 9100 SINT-NIKLAAS Tel. : 03/766.02.34 Fax. : 03/777.26.77 VEILIGHEIDSPLAN NV BOUWBEDRIJF VMG-DE COCK Industriepark-West 55 9100 SINT-NIKLAAS Tel. : 03/766.02.34 Fax. : 03/777.26.77 1. Inhoudstafel A. Inleiding 1. Inhoudstafel 2. Beleidsverklaring 3. Toelichting

Nadere informatie

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen Situering Het koninklijk besluit (KB) van 28 maart 2014 betreffende de brandpreventie op de arbeidsplaatsen vervangt en verruimt artikel 52 van

Nadere informatie

ANCO-TORENS TURNHOUT. VERKOOPSLASTENBOEK PARKEERGARAGE Fase

ANCO-TORENS TURNHOUT. VERKOOPSLASTENBOEK PARKEERGARAGE Fase Generaal Lemanstraat 27 B-2018 Antwerpen Telefoon 03 232 08 79 Telefax 03 232 21 38 www.wilma.be ANCO-TORENS TURNHOUT VERKOOPSLASTENBOEK PARKEERGARAGE Fase 4 Versie: 30 juli 2010 anco verkoopslastenboek

Nadere informatie

BIJLAGE 1A. Afspraken ten behoeve van de bouw van woningen, kantoren, bedrijfsgebouwen, scholen en dergelijke in de gemeente Houten.

BIJLAGE 1A. Afspraken ten behoeve van de bouw van woningen, kantoren, bedrijfsgebouwen, scholen en dergelijke in de gemeente Houten. BIJLAGE 1A Afspraken ten behoeve van de bouw van woningen, kantoren, bedrijfsgebouwen, scholen en dergelijke in de gemeente Houten. Ter verzekering van de goede gang van zaken bij de realisatie van bouwwerken

Nadere informatie

1 Nieuwe, vereenvoudigde regelgeving TMB

1 Nieuwe, vereenvoudigde regelgeving TMB 1 Nieuwe, vereenvoudigde regelgeving TMB gepland van toepassing? Geen VC vereist Regelgeving VC voor grote bouwwerken houdt werkzaamh. in met verh. gevaar? (3) of ferte(5) verzekert VContwerp(1) offerte

Nadere informatie

De coördinatie van tijdelijke of mobiele bouwprojecten Vereenvoudigd regime voor kleinere bouwwerken

De coördinatie van tijdelijke of mobiele bouwprojecten Vereenvoudigd regime voor kleinere bouwwerken De coördinatie van tijdelijke of mobiele Vereenvoudigd regime voor kleinere bouwwerken De totstandkoming van de reglementering Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen heeft een langdurig en moeilijk verloop

Nadere informatie

Snel, kostenbesparend en kwalitatief bouwen in prefab

Snel, kostenbesparend en kwalitatief bouwen in prefab Snel, kostenbesparend en kwalitatief bouwen in prefab DWS verhoogt drastisch de bouwsnelheid van al uw constructies via prefab gemetselde muren. Met dit procédé bespaart u tijd, worden overbodige kosten

Nadere informatie

De registratie moet gebeuren vóór de betrokken persoon aan het werk gaat en moet dagelijks gebeuren.

De registratie moet gebeuren vóór de betrokken persoon aan het werk gaat en moet dagelijks gebeuren. Checkin@work: de hoofdlijnen Vanaf 1 oktober 2014 moet voor elke werf met een totale waarde van meer dan 800.000 niet alleen een aangifte van werken gebeuren (de vroegere werfmelding), maar moet ook elke

Nadere informatie

Algemeen Grondwerken Funderingen Betonwerken Isolatie Binnenmetselwerk Gevels Dakwerken Dakwaterafvoeren Buitenschrijnwerk Buitenriolering

Algemeen Grondwerken Funderingen Betonwerken Isolatie Binnenmetselwerk Gevels Dakwerken Dakwaterafvoeren Buitenschrijnwerk Buitenriolering S A M E N V A T T E N D B E S T E K - woningen Hoofdstuk 1 : RUWBOUWWERKEN Algemeen Grondwerken Funderingen Betonwerken Isolatie Binnenmetselwerk Gevels Dakwerken Dakwaterafvoeren Buitenriolering Hoofdstuk

Nadere informatie

Meer- en minderwerklijst RUWBOUW

Meer- en minderwerklijst RUWBOUW B Bouwkundige opties De bouwkundige opties zijn uitgetekend in de verkooptekening. Gebruikte materialen en kleuren zijn conform de technische omschrijving, indien hiervan afgeweken wordt staat dit bij

Nadere informatie

Postinterventiedossier (PID) Bodemsaneringswerken van een verontreinigd terrein van een voormalig tankstation

Postinterventiedossier (PID) Bodemsaneringswerken van een verontreinigd terrein van een voormalig tankstation T8200_: (PID) Conform de Wet op het Welzijn 04/08/96 en de Europese Richtlijn 92/57/EEG en het KB betreffende de tijdelijke of mobiele bouwplaatsen 25/01/01 Bodemsaneringswerken van een verontreinigd terrein

Nadere informatie

Adres : Hooidonck 44, 2240 Zandhoven Oppervlakte : 1.030 m² Afmetingen : 20m x 51,5m Bebouwbare opp. : Woning: max. 14m x 17m Tuin: Max.

Adres : Hooidonck 44, 2240 Zandhoven Oppervlakte : 1.030 m² Afmetingen : 20m x 51,5m Bebouwbare opp. : Woning: max. 14m x 17m Tuin: Max. Hooidonck 44 Bouwgrond Adres : Hooidonck 44, 2240 Zandhoven Oppervlakte : 1.030 m² Afmetingen : 20m x 51,5m Bebouwbare opp. : Woning: max. 14m x 17m Tuin: Max. 103m² Bouwstijl Modern Plat dak (extra aanvraag?)

Nadere informatie

Task Safety Requirements Working at Height Scaffolding NL. Approved by: HSSE Manager

Task Safety Requirements Working at Height Scaffolding NL. Approved by: HSSE Manager Page 1 of 5 A. INLEIDING STEIGERS Voor werken op hoogte wordt vaak beroep gedaan op steigers (ook nog stellingen) omdat deze een hogere graad van veiligheid bieden dan sommige andere arbeidsmiddelen en

Nadere informatie

1. Aanvraagplannen werden ons overgemaakt door 2. Inplantingsplaats: Pijnven - Kerkhoven

1. Aanvraagplannen werden ons overgemaakt door 2. Inplantingsplaats: Pijnven - Kerkhoven ADVIESVERSLAG BRANDWEER BIJ VOORONDERZOEK/BOUWAANVRAAG VOOR AARDGASVERVOERLEIDING uw kenmerk ons kenmerk datum dienst ambtenaar telefoon I. Inleiding: 1. Aanvraagplannen werden ons overgemaakt door 2.

Nadere informatie

De artikels 29 en 30 van het KB Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen zijn gewijzigd

De artikels 29 en 30 van het KB Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen zijn gewijzigd De artikels 29 en 30 van het KB Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen zijn gewijzigd Wijziging van het koninklijk besluit Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen In dit koninklijk besluit (25.01.2001) zijn twee

Nadere informatie

Afbraakwerken Wettelijk kader. 17 maart 2016 ir. Tom Vermeersch sociaal inspecteur TWW- FOD WASO

Afbraakwerken Wettelijk kader. 17 maart 2016 ir. Tom Vermeersch sociaal inspecteur TWW- FOD WASO Wettelijk kader 17 maart 2016 ir. Tom Vermeersch sociaal inspecteur TWW- FOD WASO Fg 60 50 40 30 20 bouw slopen 10 0 2010 2011 2012 2013 2014 Bron: Fonds voor Arbeidsongevallen Bouw: nace-codes 41,42,&

Nadere informatie

RENOVATIE WONING GENTBRUGGE ATELIER TOM VANHEE DEELNEMINGSDOSSIER ARC AWARDS 2013 - ARCHITECTUUR

RENOVATIE WONING GENTBRUGGE ATELIER TOM VANHEE DEELNEMINGSDOSSIER ARC AWARDS 2013 - ARCHITECTUUR RENOVATIE WONING GENTBRUGGE ATELIER TOM VANHEE DEELNEMINGSDOSSIER ARC AWARDS 2013 - ARCHITECTUUR p2 atelier tom vanhee Verboeckhavenstraat 99, 1030 Brussel t/f 02 245 16 18 m 0496 12 74 38 tom@ateliertomvanhee.be

Nadere informatie

Beton is een mengsel van grind, zand, cement en water. Gewapend beton is beton dat verstevigd is met ijzer.

Beton is een mengsel van grind, zand, cement en water. Gewapend beton is beton dat verstevigd is met ijzer. De ruwbouw is het geheel van funderingen, muren, balken, welfsels en dak. Een aannemer in bouwwerken voert de ruwbouw uit. Hij heeft gekwalificeerde vaklui als metselaars, betonbekisters en ijzervlechters

Nadere informatie

TE KOOP Vrijstaande woning met loods op een perceel van 780 m²

TE KOOP Vrijstaande woning met loods op een perceel van 780 m² Langeweg 11 Postbus 1166 3260 AD Oud-Beijerland Tel: 0186-634200 Fax: 0186-634276 TE KOOP Vrijstaande woning met loods op een perceel van 780 m² Kwakscheweg 5 3261 LG Oud-Beijerland Algemeen Deze vrijstaande

Nadere informatie

07/06/2013 1 DELTA BATI N.V. Diestsesteenweg 261 3210 LINDEN 016/656847 FAX 016/652035. Lastvoorwaarden uitvoering. : - 1,00: voorzien Elektriciteit

07/06/2013 1 DELTA BATI N.V. Diestsesteenweg 261 3210 LINDEN 016/656847 FAX 016/652035. Lastvoorwaarden uitvoering. : - 1,00: voorzien Elektriciteit 07/06/2013 1 DELTA BATI N.V. Diestsesteenweg 261 3210 LINDEN 016/656847 FAX 016/652035 Dossier nr: Werf: VELDENSTRAAT Architect: Datum 1 werfbespreking: Gelegen: Tel klant (p): (B. Mr): (B. Mevr): Type

Nadere informatie

Circulaire 2015 02 BRANDPREVENTIE

Circulaire 2015 02 BRANDPREVENTIE Brandpreventie op de arbeidsplaatsen PRINCIPE De nieuwe wetgeving betreffende de brandpreventie op de arbeidsplaatsen (KB van 28 maart 2014) legt duidelijk uit welke maatregelen de werkgevers moeten nemen

Nadere informatie

V O O R S T E L L I N G

V O O R S T E L L I N G V O O R S T E L L I N G BVBA KREJO architect Jos Bex Grootstraat 57 3570 011/59.32.05 0475/35.46.77 jos.bex@krejo.eu www.krejo.eu r e f l e c t i e In mijn carrière heb ik reeds vele bouwopdrachten verwezenlijkt.

Nadere informatie

Koninklijk besluit van 25 januari 2001 betreffende de tijdelijke of mobiele bouwplaatsen (B.S. 7.2.2001)

Koninklijk besluit van 25 januari 2001 betreffende de tijdelijke of mobiele bouwplaatsen (B.S. 7.2.2001) Koninklijk besluit van 25 januari 2001 betreffende de tijdelijke of mobiele bouwplaatsen (B.S. 7.2.2001) Gewijzigd bij: (1) koninklijk besluit van 19 december 2001 tot wijziging, wat de aanvullende vorming

Nadere informatie

Samenvattende meetstaat ARTIKEL IND HOEV ARCH HOEV AANN EENHEIDSPR SOM OPMERKINGEN

Samenvattende meetstaat ARTIKEL IND HOEV ARCH HOEV AANN EENHEIDSPR SOM OPMERKINGEN HOOFDSTUK 00 : INRICHTING VAN DE BOUWPLAATS. werfkast elek. te voorzien HOODSTUK 01 : VOORBEREIDENDE WERKZAAMHEDEN. 01.1 : Schoonmaak van de werf. uitgraven van stronken 4 stuks HOOFDTSUK 02 : GRAAFWERKEN.

Nadere informatie

Dorsthoeveweg en Brouwersdreef - Aanleg Riolering en wegenis -

Dorsthoeveweg en Brouwersdreef - Aanleg Riolering en wegenis - Voorstelling bewonersvergadering dag maand 2013 Project Bonheiden: Dorsthoeveweg en Brouwersdreef - Aanleg Riolering en wegenis - Inhoud presentatie 1. Voorstelling Pidpa Riolering 2. Voorstelling van

Nadere informatie

DOSSIER: hsreno02 lot 4 elektr. GDR-architecten bvba tel. 09/331.57.90 info@gdr-architecten.be DATUM:31/01/2012

DOSSIER: hsreno02 lot 4 elektr. GDR-architecten bvba tel. 09/331.57.90 info@gdr-architecten.be DATUM:31/01/2012 DEEL 0 - AANNEMING / WERF INHOUDSOPGAVE 00. INLEIDING / ALGEMEEN... 2 00.10. voorwoord - algemeen... 2 00.20. uitgangspunten - algemeen... 2 00.30. structuur & opvatting - algemeen... 2 00.40. gebruiksaanwijzing

Nadere informatie

ALGEMENE TECHNISCHE BESCHRIJVING AARSCHOT - POORTVELDEN 1STE FASE. volgens E70-K40 normering. UITVOERING - CASCO

ALGEMENE TECHNISCHE BESCHRIJVING AARSCHOT - POORTVELDEN 1STE FASE. volgens E70-K40 normering. UITVOERING - CASCO ALGEMENE TECHNISCHE BESCHRIJVING AARSCHOT - POORTVELDEN 1STE FASE volgens E70-K40 normering. UITVOERING - CASCO ALGEMEEN: Dit lastenboek werd opgesteld om de kandidaat-kopers een beknopt overzicht te geven

Nadere informatie

Bouwplaatsreglement. Definities:

Bouwplaatsreglement. Definities: Bouwplaatsreglement Definities: - Dossier veiligheid en De synthese van alle documenten in verband met veiligheid en gezondheid: gezondheid, door alle tussenkomende partijen samengebracht: opdrachtgever,

Nadere informatie

renovatie woning Gent

renovatie woning Gent renovatie woning Gent atelier tom vanhee Verboeckhavenstraat 99, 1030 Brussel t/f 02 245 16 18 m 0496 12 74 38 www@ateliertomvanhee.be RENOVATIE WONING GENT WOONVOLUME MET RAMEN ALS SCHILDERIJEN PROJECT

Nadere informatie

(Ernstige) arbeidsongevallen & -aangifte

(Ernstige) arbeidsongevallen & -aangifte (Ernstige) arbeidsongevallen & -aangifte Infodag contactpersonen & directie Rodolf Broers Karen Brems 1 Probleemstelling In de school meldt een aannemer zich aan om te komen bekijken welke sanitaire werken

Nadere informatie

Administratieve voorwaarden Bellevuekaai - Blok FG

Administratieve voorwaarden Bellevuekaai - Blok FG Bellevuekaai - Blok FG Artikel 1 Volgende documenten vormen een geheel met het verkoopscontract: In volgorde van belangrijkheid : - de architectuurplannen (zie verkoopsbrochure), - Het verkoopslastenboek,

Nadere informatie

Publieksveiligheid en het Veiligheidsplan

Publieksveiligheid en het Veiligheidsplan Publieksveiligheid en het Veiligheidsplan Inleiding 1. Verantwoordelijkheden, rol gemeente 2. Onderwerpen (sloop- en bouw-) veiligheidsplan 3. Vallende voorwerpen: inventarisatie, normen 4. Verkeersmaatregelen,

Nadere informatie

Venale schatting (verkoopswaardeschatting) Expertise van een bestaand gebouw voor en na werken

Venale schatting (verkoopswaardeschatting) Expertise van een bestaand gebouw voor en na werken Gudrun Xpert - nv Kunstlaan 50 BE - 1000 Brussel tel. 02/515 12 41 98947-07 /VEN Klant Mevr Kathleen Van Limburg Vredestraat 25 BE - 1080 Brussel Kunstlaan 50 BE - 1000 Brussel 11/123.45.67 rue des Printemps/

Nadere informatie

Verzekeringsvoorstel Alle Bouwplaats Risico s (ABR).

Verzekeringsvoorstel Alle Bouwplaats Risico s (ABR). Verzekeringsvoorstel Alle Bouwplaats Risico s (ABR). 1. Makelaar Naam:... FSMA-nr:... Straat:... nr :... bus :... Postnummer:... Gemeente:... Telefoon:... Fax:... E-mail:... 2. Verzekeringnemer Naam*:...

Nadere informatie

1. Kaderovereenkomsten: Eén enkele overeenkomst voor werken bestaande uit tussenkomsten die "op vraag" op verschillende plaatsen uitgevoerd worden.

1. Kaderovereenkomsten: Eén enkele overeenkomst voor werken bestaande uit tussenkomsten die op vraag op verschillende plaatsen uitgevoerd worden. Vragen 1. Kaderovereenkomsten: Eén enkele overeenkomst voor werken bestaande uit tussenkomsten die "op vraag" op verschillende plaatsen uitgevoerd worden. 2. Overeenkomsten van onbepaalde duur Hoe de begin-

Nadere informatie

21/05/2013 1 DELTA BATI N.V. Diestsesteenweg 261 3210 LINDEN 016/656847 FAX 016/652035. Datum 1 werfbespreking: Lastvoorwaarden uitvoering

21/05/2013 1 DELTA BATI N.V. Diestsesteenweg 261 3210 LINDEN 016/656847 FAX 016/652035. Datum 1 werfbespreking: Lastvoorwaarden uitvoering 21/05/2013 1 DELTA BATI N.V. Diestsesteenweg 261 3210 LINDEN 016/656847 FAX 016/652035 Dossier nr: Rillaar Montenaken Werf: Architect: Datum 1 werfbespreking: Gelegen: Tel klant (p): (B. Mr): (B. Mevr):

Nadere informatie

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

Campagne 'Lever veilig'

Campagne 'Lever veilig' Campagne 'Lever veilig' Studiedag SECURA Brussel, 25 maart 2015 Waarom deze campagne? Oorzaken van vele ongevallen in de bouw! Behandeling van materialen Behandeling van materialen p. 2 Pijlers van de

Nadere informatie

1. ORGANISATIE VAN DE PREVENTIE EN BESCHERMING

1. ORGANISATIE VAN DE PREVENTIE EN BESCHERMING Bijlage IV : Bouwplaatsreglement 1. ORGANISATIE VAN DE PREVENTIE EN BESCHERMING 1.1. De veiligheidscoördinator (VC) heeft de leiding over de coördinatie van de veiligheid en gezondheid voor het geheel

Nadere informatie

Het veiligheidsplan: Onderaanneming Betontrappen Geerts bvba

Het veiligheidsplan: Onderaanneming Betontrappen Geerts bvba Het veiligheidsplan: Onderaanneming Betontrappen Geerts bvba Het veiligheids- en gezondheidsplan heeft betrekking op de werken in opdracht van Bolcmans nv Het veiligheids- en gezondheidsplan bevat: - Projectgebonden

Nadere informatie

AANVRAAGFORMULIER VOOR DE VERLENGING VAN EEN MILIEUVERGUNNING

AANVRAAGFORMULIER VOOR DE VERLENGING VAN EEN MILIEUVERGUNNING GEMEENTE UKKEL Milieu Contactpersoon: Roelens Conny Tel. : 02/348.68.65. - Fax 02/348.66.28. Mail : milieu4@ukkel.be AANVRAAGFORMULIER VOOR DE VERLENGING VAN EEN MILIEUVERGUNNING (artikel 62 van de ordonnantie

Nadere informatie

2HOB te LOZEN Lastenboek

2HOB te LOZEN Lastenboek 2HOB te LOZEN Lastenboek Wind- en waterdicht 1 LIGGINGSPLAN KAVEL 1 KAVEL 2 : 2a87ca : 2a87ca 2 INHOUDSTAFEL 1 ALGEMEEN 2 LASTENBOEK 2.1 Werfinrichting 2.2 Grondwerken 2.3 Rioleringswerken 2.4 Ruwbouw

Nadere informatie

Informatiefiche. Verantwoordelijkheid van de bevoegde persoon

Informatiefiche. Verantwoordelijkheid van de bevoegde persoon Informatiefiche Verantwoordelijkheid van de bevoegde persoon VERANTWOORDELIJKHEID Een (ernstig) arbeidsongeval leidt zowel tot strafrechtelijke verantwoordelijkheid als burgerlijke aansprakelijkheid Strafrechtelijke

Nadere informatie

Welzijnsbeleid - Risicoanalyse

Welzijnsbeleid - Risicoanalyse Welzijnsbeleid - Risicoanalyse Infodocument Welzijnsbeleid - Risicoanalyse 1 Wettelijke aspecten Elke werkgever moet zorgdragen voor het uitschakelen van gevaarlijke arbeidsomstandigheden. Hij dient de

Nadere informatie

PRESENTATIE, VRAGEN EN OPMERKINGEN INLOOPAVOND 1 MAART 2016 PROJECT ROODENBURG VERMAATSTRAAT PRESENTATIE

PRESENTATIE, VRAGEN EN OPMERKINGEN INLOOPAVOND 1 MAART 2016 PROJECT ROODENBURG VERMAATSTRAAT PRESENTATIE PRESENTATIE, VRAGEN EN OPMERKINGEN INLOOPAVOND 1 MAART 2016 PROJECT ROODENBURG VERMAATSTRAAT PRESENTATIE 1 2 3 4 5 6 7 VRAGEN EN ANTWOORDEN Naar aanleiding van de presentatie is er een mogelijkheid voor

Nadere informatie

Vorselaar Noord fase 2 - Vroegeinde, Niemandshoek, Pallaaraard, Groenstraat, Klissenhoek, Maashoek-

Vorselaar Noord fase 2 - Vroegeinde, Niemandshoek, Pallaaraard, Groenstraat, Klissenhoek, Maashoek- Voorstelling bewonersvergadering 29 januari 2013 Project Wegenis- en rioleringswerken : Vorselaar Noord fase 2 - Vroegeinde, Niemandshoek, Pallaaraard, Groenstraat, Klissenhoek, Maashoek- Inhoud presentatie

Nadere informatie

VOORLOPIGE WERKOMSCHRIJVING (ZIE VOOR RIOLERING HS 51)

VOORLOPIGE WERKOMSCHRIJVING (ZIE VOOR RIOLERING HS 51) VOORLOPIGE WERKOMSCHRIJVING (ZIE VOOR RIOLERING HS 51) WERKNUMMER 2007-05. DATUM 12 februari 2008 KORTE OMSCHRIJVING VAN HET WERK Het werk bestaat uit het verbouwen van de begane grond van een winkelruimte

Nadere informatie

Voor de volledigheid vermelden we nog twee oplossingen die in deze fiche niet aan bod komen.

Voor de volledigheid vermelden we nog twee oplossingen die in deze fiche niet aan bod komen. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// FICHE 5 - POMPPUTTEN EN BUFFERPUTTEN //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Nadere informatie

Bouwtechnische keuring

Bouwtechnische keuring Bouwtechnische keuring Datum: Opdrachtgever: zaterdag 23 maart 2013 Janssens Peter Straat: Kastanjedreef 12 Plaats: Baasrode Zonnelaan 17-1860 Meise info@teptec.be www.teptec.be 1 Inhoud Gegevens Opdrachtgever

Nadere informatie

Basiskeuzelijst meer- en minderwerk

Basiskeuzelijst meer- en minderwerk Pagina 1 van 7 1 Vergunningsplichtig meer- en minderwerk 1003300 Carport Op de kavel wordt een carport gerealiseerd ten behoeve van een auto-opstelplaats (exclusief bestrating en/of zandpakket). De carport

Nadere informatie

Deze reglementering legt sinds 1 mei 2001 drie categorieën van nieuwe verplichtingen op inzake veiligheid op de bouwplaatsen:

Deze reglementering legt sinds 1 mei 2001 drie categorieën van nieuwe verplichtingen op inzake veiligheid op de bouwplaatsen: VEILIGHEIDSCOORDINATIE REGLEMENTERING OP DE TIJDELIJKE OF MOBIELE BOUWPLAATSEN Het koninklijk besluit van 25 januari 2001, verschenen in het Belgisch Staatsblad van 7 februari 2001, heeft de veiligheidsvoorschriften

Nadere informatie

1 Beschrijving. 2 Risico s. 3 Regelgeving

1 Beschrijving. 2 Risico s. 3 Regelgeving 1 Beschrijving In deze fiche komt de beschermings- en signalisatiekledij op bouwwerven aan bod. De fiche geeft een overzicht van de risico s, de regelgeving die van kracht is in België en de preventiemaatregelen.

Nadere informatie

09/06/2015. Bewonersvergadering Wegenis- en rioleringswerken in de Akkerstraat (deel) te Malle

09/06/2015. Bewonersvergadering Wegenis- en rioleringswerken in de Akkerstraat (deel) te Malle 09/06/2015 Bewonersvergadering Wegenis- en rioleringswerken in de Akkerstraat (deel) te Malle 1 Inhoud presentatie 1. Voorstelling van het project 2. Detail voorstelling (door studiebureau) 3. Voorstelling

Nadere informatie

Kennisgevingsformulier (Ontwerpfase) Bestek 10-13: Marktgebied centrum te Leiden Vervangen marktaansluitingen Projectnummer 10-IB-018

Kennisgevingsformulier (Ontwerpfase) Bestek 10-13: Marktgebied centrum te Leiden Vervangen marktaansluitingen Projectnummer 10-IB-018 Kennisgevingsformulier (Ontwerpfase) Bladnr. 1 van 2 1 Voor het bouwwerk: Bestek 10-13; vervangen marktaansluitingen 2 Adres/ligging van de bouwplaats: Het uit te voeren werk is gelegen aan de Botermarkt,

Nadere informatie

BOUWINNOVATIE 2013. Bouwinnovatie profileert zich daarom ook als beurs met Limburgse vakkennis van wereldniveau en de weg naar elke bouwdroom.

BOUWINNOVATIE 2013. Bouwinnovatie profileert zich daarom ook als beurs met Limburgse vakkennis van wereldniveau en de weg naar elke bouwdroom. BOUWINNOVATIE 2013 Bouwinnovatie is dé beurs voor bouwen en verbouwen in Limburg. Ze brengt alle informatie, producten en diensten uit de sector onder één dak en biedt bouwheren en bouwprofessionals een

Nadere informatie

Dossier nr. Renovatie inkomhal Colomba Kortenberg

Dossier nr. Renovatie inkomhal Colomba Kortenberg KOSTPRIJS PREVENTIEMAATREGELEN en MIDDELEN Dossier nr. 314.332 datum 20.10.2015 Renovatie inkomhal Colomba Kortenberg Omschrijving der werken en leveringen Bestekpost Gedeeltelijke totalen excl. BTW 1

Nadere informatie

De VvE heeft in haar vergadering van 1 maart 2010 besloten om de vochtproblemen in de kruipruimtes te gaan aanpakken.

De VvE heeft in haar vergadering van 1 maart 2010 besloten om de vochtproblemen in de kruipruimtes te gaan aanpakken. Nadere informatie over de werkzaamheden n.a.v. de vochtproblematiek in de kruipruimtes van het woonblok aan de Joos Banckersweg, de Jan van Galenstraat en de Adm. de Ruyterweg De VvE heeft in haar vergadering

Nadere informatie

V&G-deelplan uitvoeringsfase Nummer : Versie : 1. VEILIGHEIDS- EN GEZONDHEIDSGEVAREN Status : invulform

V&G-deelplan uitvoeringsfase Nummer : Versie : 1. VEILIGHEIDS- EN GEZONDHEIDSGEVAREN Status : invulform Project: VEILIGHEIDS- EN GEZONDHEIDSPLAN Op te stellen door de bij de uitvoeringen betrokken partijen BEDRIJFSGEGEVENS WERKZAAMHEDEN In te vullen door Van de Kreeke Wegenbouw Naam:.. Omschrijving:. Adres:...

Nadere informatie

RUP RUP ALM. VooRSCHRIfTEn

RUP RUP ALM. VooRSCHRIfTEn RUP VooRSCHRIfTEn oktober 2010 Colofon Projectleider Sandra Vanveldhoven Ontwerper Sandra Vanveldhoven Tekenbureau Marianne Smout Programmaleider Katlijn Van der Veken Planologisch ambtenaar Frank de Bruyne

Nadere informatie

Projectfasen waarin de RI&E is uitgevoerd:

Projectfasen waarin de RI&E is uitgevoerd: Rapportage PROJECT RI&E ONTWERPFASE B&U Betreffende Op Te Legering kaderhuisvesting Trip van Zoudtlandtkazerne Breda Datum 04-04-2013 Colofon Bedrijfsgroep Vastgoed Dienst Vastgoed Defensie Directie Zuid

Nadere informatie

1. VOORSCHRIFTEN BESTEMMING

1. VOORSCHRIFTEN BESTEMMING STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN BIJ AANVRAAG VAN EEN VERKAVELINGSVERGUNNING voor kavel 1 van het voorgelegd ontwerp Gemeente 2290 VORSELAAR, Sectie G, nrs.: 16/K, 16/L, 16/P2 Hildering 1 Keizershofstraat

Nadere informatie

BEWUST 1 Bewuste Bouwers communiceren proactief.

BEWUST 1 Bewuste Bouwers communiceren proactief. NORMKAART BEWUST 1 Bewuste Bouwers communiceren proactief. A De omgeving is voor aanvang van en tijdens de bouw over de bouwwerkzaamheden geïnformeerd. B Klachten en verzoeken worden snel en professioneel

Nadere informatie

VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN - BIJLAGE BIJ VERKAVELINGSPLAN (plan 6)

VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN - BIJLAGE BIJ VERKAVELINGSPLAN (plan 6) Stad Ieper Provincie West-Vlaanderen West-Vlaamse Intercommunale Dienstverlenende vereniging Project Verkaveling Veurnsestraat te Elverdinge Project: 04/6076 VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN - BIJLAGE BIJ VERKAVELINGSPLAN

Nadere informatie

Résidence Wijngaerde Domburg Programma:

Résidence Wijngaerde Domburg Programma: Résidence Wijngaerde Domburg Programma: Opening en inleiding door Arcus/Motel t Groentje Presentatie Bouwgroep Peters Vragen en reacties Sluiting Résidence Wijngaerde Domburg Informatieavond omwonenden,

Nadere informatie

Herenstraat 84 en 84a te Voorhout.

Herenstraat 84 en 84a te Voorhout. Herenstraat 84 en 84a te Voorhout. Vrijblijvende aanbieding Geachte heer/mevrouw, In opdracht van familie Van der Ploeg, bemiddelen wij in de verkoop van de woonhuizen gelegen aan de Herenstraat 84 en

Nadere informatie

Plaatsingsvoorschriften

Plaatsingsvoorschriften Plaatsingsvoorschriften AquapoolZ 1. Levering van het zwembad De levering van het zwembad gebeurt door middel van een speciaal transport. Het zwembad wordt geleverd voor de bouwplaats want de vrachtwagen

Nadere informatie

Datum Blz. 1. Probleem 5 1.1. Behoefte aan een woning 5 1.2. De functie van een woning 5 1.3. Behoefteomschrijving van het vakantiehuisje

Datum Blz. 1. Probleem 5 1.1. Behoefte aan een woning 5 1.2. De functie van een woning 5 1.3. Behoefteomschrijving van het vakantiehuisje 1 Vakantiehuisje Datum Blz. 1. Probleem 5 1.1. Behoefte aan een woning 5 1.2. De functie van een woning 5 1.3. Behoefteomschrijving van het vakantiehuisje 6 2. Ontwerpen 7 2.1. Wat zijn de verlangens van

Nadere informatie

Gouda Lange Dwarsstraat 30 Vraagprijs 145.000,- k.k.

Gouda Lange Dwarsstraat 30 Vraagprijs 145.000,- k.k. Gouda Lange Dwarsstraat 30 Vraagprijs 145.000,- k.k. Omschrijving In het centrum van Gouda ligt deze leuke 3 kamer binnenstadswoning met stadstuin. De woning ligt in een rustige straat nabij diverse voorzieningen,

Nadere informatie

Pioenhof 24 Katwijk Vraagprijs 230.000,- k.k.

Pioenhof 24 Katwijk Vraagprijs 230.000,- k.k. Pioenhof 24 Katwijk Vraagprijs 230.000,- k.k. Deze aantrekkelijke en ruime eengezinswoning in de kindvriendelijke Molenwijk (Katwijk-binnen), heeft een uitstekende ligging nabij winkels, uitvalswegen en

Nadere informatie

Publicatieblad van de Europese Unie

Publicatieblad van de Europese Unie L 134/157 BIJLAGE I LIJST VAN WERKZAAMHEDEN IN DE ZIN VAN ARTIKEL 1, LID 2, ONDER b) ( 1 ) 45 Bouwnijverheid Deze afdeling omvat: Nieuwbouw, restauratiewerk en gewone reparaties. 45000000 45.1 Het bouwrijp

Nadere informatie

Technische Omschrijving. Garage-Bedrijfs-Units Te Etten-Leur

Technische Omschrijving. Garage-Bedrijfs-Units Te Etten-Leur Technische Omschrijving Garage-Bedrijfs-Units Te Etten-Leur Technische omschrijving en voorwaarden versie 2014-07-01 Deel 1 Algemene informatie en technische omschrijving Deel 2 Tekeningen 1 Hoewel deze

Nadere informatie

Nieuwbouwproject. Wijgmaalsesteenweg 153 3150 Wakkerzeel

Nieuwbouwproject. Wijgmaalsesteenweg 153 3150 Wakkerzeel Nieuwbouwproject Wijgmaalsesteenweg 153 3150 Wakkerzeel Voorstelling Dit project omvat de bouw van 4 eigentijdse, halfopen gezinswoningen gelegen in een rustige deelgemeente van Haacht. De woningen werden

Nadere informatie

II. 12 BVCHECK MC Checklist voor de preventie van brand in de mini-crèches

II. 12 BVCHECK MC Checklist voor de preventie van brand in de mini-crèches II. 12 BVCHECK MC Checklist voor de preventie van brand in de mini-crèches Deze checklist helpt bepalen aan welke vereisten de mini-crèche op het vlak van brandveiligheid aan het besluit van de Vlaamse

Nadere informatie

BVolledige studieopdracht voor het bouwen van een woonvoorziening voor dertig volwassen personen met een zware motorische handicap, in Grimbergen

BVolledige studieopdracht voor het bouwen van een woonvoorziening voor dertig volwassen personen met een zware motorische handicap, in Grimbergen Open Oproep 2604 BVolledige studieopdracht voor het bouwen van een woonvoorziening voor dertig volwassen personen met een zware motorische handicap, in Grimbergen Open Oproep 2604 BVolledige studieopdracht

Nadere informatie

Nabij centrum gelegen hoekwoning met 3 zijden fraai aangelegde tuin op zonzijde.

Nabij centrum gelegen hoekwoning met 3 zijden fraai aangelegde tuin op zonzijde. V O O R S C H O T E N Wijngaardenlaan 43 Vraagprijs: 349.500,- k.k. Nabij centrum gelegen hoekwoning met 3 zijden fraai aangelegde tuin op zonzijde. Hoekwoning met 3 zijden fraai aangelegde tuin op zonzijde

Nadere informatie

Basiskeuzelijst meer- en minderwerk

Basiskeuzelijst meer- en minderwerk Pagina 1 van 6 01 Vergunningsplichtig meer- en minderwerk 1010300 Uitbouw begane grond achterzijde circa 1,2m vast 14.950,00 uitbouw gerealiseerd met een diepte van circa 1,2m. De uitbouw De gevel van

Nadere informatie

Basiskeuzelijst meer- en minderwerk

Basiskeuzelijst meer- en minderwerk Pagina 1 van 11 1000001 Woningtype G = wonen voor Geen verrekening 0,00 1000002 Woningtype G = wonen achter Geen verrekening 0,00 1017905 Dubbele deuren voorgevel = 19 (in plaats van raamkozijn) In de

Nadere informatie

Infovergadering bewoners woensdag 19 januari 2011. www.mebumar.be

Infovergadering bewoners woensdag 19 januari 2011. www.mebumar.be Infovergadering bewoners woensdag 19 januari 2011 Programma 1. Verwelkoming Gemeente Hulshout 2. Voorstelling Hidrorio Gemeentelijke rioleringsbeheerder Pidpa/Hidrorio 3. Toelichting bij het ontwerp Studiebureau

Nadere informatie

(AANVULLEND) POLITIE- EN RETRIBUTIEREGLEMENT BETREFFENDE DE INNAME VAN HET OPENBAAR DOMEIN VOOR HET UITVOEREN VAN BEPAALDE WERKEN

(AANVULLEND) POLITIE- EN RETRIBUTIEREGLEMENT BETREFFENDE DE INNAME VAN HET OPENBAAR DOMEIN VOOR HET UITVOEREN VAN BEPAALDE WERKEN (AANVULLEND) POLITIE- EN RETRIBUTIEREGLEMENT BETREFFENDE DE INNAME VAN HET OPENBAAR DOMEIN VOOR HET UITVOEREN VAN BEPAALDE WERKEN Artikel 1. Met ingang van het dienstjaar 2008 dient een retributie betaald

Nadere informatie

VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN

VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN Verkaveling 010/070 (3b) Provincie ANTWERPEN Gemeente BERLAAR Ligging Smidstraat - Hemelshoek Kad. Afd. 1 Sectie D nrs. 548/b&c 544/n 545/c 546/d Verkaveling 010/070 (3b) Dossier

Nadere informatie

LEEFRUIMTE LEEFRUIMTE SLAAPKAMER 3 SLAAPKAMER

LEEFRUIMTE LEEFRUIMTE SLAAPKAMER 3 SLAAPKAMER 60 350 100 100 350 60 20 LEEFRUIMTE CV CV vent. gasketel uitlaat volgens voorschriften fabrikant WM DK DK KEUKEN 20 368 10 368 416 316 17 17 316 416 WM TERRS 300 300 TERRS RW RW 12,4m² KEUKEN 12,4m² LEEFRUIMTE

Nadere informatie

VERZEKERINGS- VOORSTEL A.B.R

VERZEKERINGS- VOORSTEL A.B.R VERZEKERINGS- VOORSTEL A.B.R pagina 1/5 - versie 01/03/2012 I INDIENER VAN DE VERZEKERINGSAANVRAAG Naam: Adres: Tel. + fax + e-mail: Hoofdactiviteit: Te verzekeren personen: Opdrachtgever: Algemene aannemer

Nadere informatie

Venale schatting (verkoopswaardeschatting) Expertise van een bestaand gebouw voor en na werken

Venale schatting (verkoopswaardeschatting) Expertise van een bestaand gebouw voor en na werken Gudrun Xpert - nv Kunstlaan 50 BE - 1000 Brussel tel. 02/515 12 41 98947-07 /VEN Klant Mevr Kathleen Van Limburg Vredestraat 25 BE - 1080 Brussel Kunstlaan 50 België - 1000 Brussel 11/123.45.67 Venale

Nadere informatie

STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN 1.VOORSCHRIFTEN EN BESTEMMING HOOFDGEBOUW. 1.1 Bestemming hoofdgebouw

STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN 1.VOORSCHRIFTEN EN BESTEMMING HOOFDGEBOUW. 1.1 Bestemming hoofdgebouw Eigendom Vennootschap MAFAR, Louizalaan 149/24, 1050 Brussel. gevolmachtigde : NV. Select Bouw, Iepersestraat 181-185, 8800 Roeselare. BPA nr 1- Dorpskom, gedeeltelijke wijziging E. VK plan dd. 30. 10.

Nadere informatie

Rotterdam Zenostraat 87 Vraagprijs 169.000,- k.k.

Rotterdam Zenostraat 87 Vraagprijs 169.000,- k.k. Rotterdam Zenostraat 87 Vraagprijs 169.000,- k.k. Omschrijving Zenostraat 87 - Rotterdam In de kindvriendelijke wijk Lombardijen bieden wij u een keurig bewoonde en goed afgewerkte 4 (voorheen 5) kamer

Nadere informatie

Je aftakking op het drinkwaternet

Je aftakking op het drinkwaternet Je aftakking op het drinkwaternet (Ver)bouw je? Dan is het belangrijk dat je in je woning tijdig over drinkwater beschikt. Deze folder legt stap voor stap uit hoe je een aftakking op het drinkwaternet

Nadere informatie

Artikel 2:5. Burgemeester en wethouders van Gouda. Gelet op de Algemene Plaatselijke Verordening Gouda 2009, verder te noemen APV 2009; besluiten:

Artikel 2:5. Burgemeester en wethouders van Gouda. Gelet op de Algemene Plaatselijke Verordening Gouda 2009, verder te noemen APV 2009; besluiten: Artikel 2:5 1. Burgemeester en wethouders van Gouda Gelet op de Algemene Plaatselijke Verordening Gouda 2009, verder te noemen APV 2009; besluiten: Gelet op het bepaalde in artikel 2:5 APV Gouda 2009 ten

Nadere informatie

Gescheiden riolering voor bestaande woningen

Gescheiden riolering voor bestaande woningen Gescheiden riolering voor bestaande woningen een geschenk uit de hemel gebruik je nuttig. Daarom houden we hemelwater en afvalwater graag apart. WaT uit de hemel komt, hoort niet In de riolering Water

Nadere informatie

3. Soepele meldingsprocedure vervangt de vergunningsaanvraag soms...3

3. Soepele meldingsprocedure vervangt de vergunningsaanvraag soms...3 Inhoudstafel Hoofdstuk 1. De nieuwe regels in grote lijnen 1. Een stedenbouwkundige vergunning aanvragen...2 2. Vaker vrijgesteld om een vergunning aan te vragen...3 3. Soepele meldingsprocedure vervangt

Nadere informatie

GEDETAILLEERDE MEETSTAAT

GEDETAILLEERDE MEETSTAAT BIJZONDER BESTEK D432/15 Bestaand raam cafetaria doortrekken tot vloerniveau Blad nr. B.41 Stad Gent Departement Facility management Dienst Bouwprojecten Sint Salvadorstraat 16 9000 Gent SINT-PIETERSABDIJ

Nadere informatie

STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN BETREFFENDE KAVELS 1 TOT EN MET 14

STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN BETREFFENDE KAVELS 1 TOT EN MET 14 Bijlage 3 Verkaveling VICHTE Waregemstraat STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN BETREFFENDE KAVELS 1 TOT EN MET 14 Bij onduidelijkheden of tegenstrijdigheden hebben de grafische voorstellingen op het verkavelingsplan

Nadere informatie