Spotlight Jubileumuitgave Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang uitgave 2 20 columns voor 20 jaar Spotlight

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "www.pwc.nl Spotlight Jubileumuitgave Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 20-2013 uitgave 2 20 columns voor 20 jaar Spotlight"

Transcriptie

1 Spotlight Jubileumuitgave Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang uitgave 2 20 columns voor 20 jaar Spotlight

2 Bij PwC in Nederland werken ruim mensen met elkaar samen vanuit 12 vestigingen en drie verschillende invalshoeken: Assurance, Tax & HRS en Advisory. We leveren sectorspecifieke diensten en zoeken verrassende oplossingen, niet alleen voor nationale en internationale ondernemingen, maar ook voor overheden en maatschappelijke organisaties. PwC firms leveren sectorspecifieke diensten op de gebieden Assurance, Tax & HRS en Advisory om waarde toe te voegen voor klanten. Meer dan mensen in 158 landen in firms binnen het PwC-netwerk delen hun gedachten, ervaringen en oplossingen om nieuwe perspectieven en praktische oplossingen te ontwikkelen. 2 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

3 Inhoud Woord vooraf - Spotlight, al twintig jaar ons vaktechnisch bulletin 4 Robert Swaak De onderneming en haar jaarrekening 6 Mr. drs. Jan Backhuijs RA Van Atlantis naar El Dorado: de accountant gevormd voor een onbekende toekomst 8 Dr. Olof Bik RA Inhouding van dividendbelasting 10 Prof. dr. Roland Brandsma De kunst van het weglaten 12 Dr. Arjan Brouwer RA Lang leve de audit: assurance in een digitaal tijdperk 16 Prof. dr. Peter Eimers RA Governance verslaglegging nieuwe stijl 14 Drs. Jos de Groot RA CIA Onze kenniseconomie is meer dan alleen witte jassen 18 Mr. Richard Hiemstra Over waarde en het gelijk van de markt 20 Prof. dr. Wim Holterman IJzeren voorraad: klinkt ouderwets maar is nog steeds actueel 22 Prof. dr. mr. Gérard Kampschöer RA De omzetbelasting is snel gegroeid 24 Prof. dr. Herman van Kesteren Accountantsoordeel zal winnen aan authenticiteit en reikwijdte 26 Drs. Peter van Mierlo RA Optimaliseer uw internationale waardeketen: integreer Business, Tax en Legal 28 Prof. dr. ir. Dennis Muntslag Eenvoud is een illusie, maar structuur is hard nodig 30 Prof. dr. Erik Roelofsen RA Bedrijfsopvolgingsfaciliteiten onder vuur 32 Prof. dr. Stan Stevens Data-analyse als aanjager van innovatie in accountancy 34 Prof. dr Jacques de Swart MBA Geen vrijheid, geen blijheid? 36 Peter Veerman RA Economische regulering is nooit af, maar we zijn een heel eind 38 Prof. dr. Jan Willem Velthuijsen Tax belangrijk bij de controle van beleggingsinstellingen 40 Prof. dr. Hein Vermeulen Financiële instrumenten in de Spotlight, tijd voor enige zelfspot? 42 Drs. Pieter Veuger RA Wake up and smell the coffee 44 Prof. dr. Stef van Weeghel

4 4 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

5 Woord vooraf Spotlight, al twintig jaar ons vaktechnisch bulletin Nu de wereld haar kijk op het kapitaalmarktsysteem heroverweegt, is dit ook een uitgelezen kans om de accountantscontrole te heronderzoeken. De opinie van beleggers en analisten is daarbij onontbeerlijk. Beleggers moeten er immers zeker van kunnen zijn dat zij over voldoende en betrouwbare informatie beschikken. De accountant voegt vertrouwen toe aan die informatie en draagt daarmee in belangrijke mate bij aan vertrouwen op de kapitaalmarkt. Beleggers roeren zich intussen volop. Zo riep de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) de accountant per brief op om tijdens aandeelhoudersvergaderingen duidelijk te maken wat hij gecontroleerd heeft en wat zijn bevindingen zijn. Zinnige antwoorden en geen standaardteksten herkauwen, zo was de boodschap. De oproep van de VEB staat niet op zichzelf. Een onderzoek van PwC toont aan dat beleggers en analisten wereldwijd bezorgd zijn over de informatiewaarde van (financiële) statements van ondernemingen. Die bezorgdheid is begrijpelijk. Er is een groeiende behoefte aan een rijkere toelichting, onderbouwing en analyse van de continuïteitsveronderstelling die aan ieder jaarverslag ten grondslag ligt. Dit in combinatie met meer informatie over de organisatiestrategie, over de invloed van de onderneming op zijn omgeving en over de risico s waaraan het is blootgesteld. Kortom, beleggers willen informatie die relevant is. Ook willen de ondervraagde beleggers een bredere controlereikwijdte, bijvoorbeeld als het gaat om sectorspecifieke en niet- financiële kengetallen. Voor mij geen verrassende uitkomst. Het is niet meer dan logisch dat beleggers corporate governance willen meenemen in hun risico-rendementsafwegingen. Dat daar internationaal een aantal basisnormen of standaarddefinities voor moeten worden afgesproken, juicht de belegger juist toe. Op die manier worden risico s toetsbaar en vergelijkbaar gemaakt. Ik pleit niet voor meer, maar vooral betere regels. En het liefst zodanig dat de output aansluit bij modellen die beleggers en analisten gebruiken voor het meten van extreme risico s. Op die manier creëer je draagvlak bij beleggers én ondernemingen. Tegelijkertijd mag de belegger zelf ook wel wat meer het initiatief nemen. Uit hetzelfde onderzoek valt namelijk op te maken dat beleggers en analisten nauwelijks het gesprek aangaan met leden van auditcommissies. Dit terwijl de auditcommissie veel kennis en inzichten heeft over de accountantscontrole, de verslaggeving en het interne controlesysteem. Beleggers met schroom worden in de nabije toekomst een beetje geholpen. Zowel in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk als in de Europese Unie werkt men aan initiatieven die moeten leiden tot meer transparantie van auditcommissies betreffende hun toezichtsrol op accountants. De toekomst van accountancy hangt sterk samen met de uitkomsten van bovengenoemde discussies. Maar zij die denken dat accountants alleen met flankerende regels hun legitimatie in de toekomst kunnen blijven waarmaken, hebben het mis. Ook met de huidige spelregels in de hand moet de accountant in staat zijn haar poortwachtersfuncties waar te maken. De crisis heeft geleerd dat betere communicatie naar beleggers, maar ook naar andere stakeholders nodig is. Gezien onze rol in het maatschappelijke verkeer, past het de accountantsgemeenschap om goed naar hen te luisteren, actief mee te denken over oplossingen en de dialoog aan te gaan. Een dialoog die naar mijn mening gewenst is als antwoord op de ontwikkeling om zonder rekenschap van de maatschappelijke context van destijds met terugwerkende kracht oordelen te vellen. Een ontwikkeling die de transparante dialoog en open communicatie eerder schaadt dan goed doet. Een van de manieren om onze inzichten en oplossingen zichtbaar te maken is Spotlight, al twintig jaar ons vaktechnisch bulletin. In deze jubileumspecial leveren twintig hooggeleerde collega s een bijdrage over zeer uitlopende thema s. Van financiële instrumenten tot vergrijzingsvraagstukken. We hebben speciaal voor deze feestelijke editie ook collega s uit onze advies- en belastingpraktijk gevraagd een bijdrage te leveren. Want de kracht van onze organisatie is nu juist de bundeling van alle kennis die binnen onze organisatie aanwezig is. Samen slagen we er steeds beter in onze maatschappelijke relevantie zichtbaar te maken. Dit blijft onverminderd onze ambitie. De inzichten in deze jubileumspecial vormen hopelijk voor u het bewijs dat wij in staat zijn om die ambitie waar te maken. Ik wens u veel leesplezier. Robert Swaak, voorzitter raad van bestuur van PwC 20 jaar Spotlight Jaargang Jubileumuitgave 5

6 De onderneming en haar jaarrekening Mr. drs. Jan Backhuijs RA, Assurance De visie op de onderneming die een jaarrekening opmaakt, is in de afgelopen jaren veranderd. En daarmee ook de visie op haar jaarrekening. Misschien nog wel meer dan we denken. En wat kunnen we nog verwachten aan nieuwe visies? Traditioneel wordt de onderneming gezien als een samenspel van kapitaal en arbeid. Deze van oorsprong continentaal- Europese gedachte vindt zijn oorsprong in de industriële revolutie van de 19e eeuw en is verder doorontwikkeld in de loop van de 20e eeuw. De daarbij behorende jaarrekening van de onderneming is het middel waarmee de onderneming verslag doet over het afgelopen jaar. Zij legt in de jaarrekening verantwoording af over wat zij in het afgelopen jaar heeft bereikt met de haar ter beschikking gestelde middelen. Die middelen betreffen met name de productiefactoren kapitaal en arbeid. Daarmee ligt in de jaarrekening de nadruk op de winst-en-verliesrekening. Daarbinnen spelen de gerealiseerde omzet en de daaruit betaalde vergoedingen aan de beschikbaar gestelde productiefactoren arbeid (lonen en andere personeelslasten) en kapitaal (rente voor de verschaffers van vreemd vermogen en winst voor de verschaffers van eigen vermogen) een grote rol. De balans vat samen wat de onderneming tot en met het balansmoment aan resultaten heeft gerealiseerd tegen de bedragen die zij daarvoor heeft betaald respectievelijk verschuldigd is, en wat de onderneming pas na balansdatum aan resultaten gaat realiseren maar waarvoor wel al betalingen zijn geweest (overlopende posten). De gedachten met betrekking tot de jaarrekening van de onderneming zijn in de Europese Unie gedurende de tweede helft van de 20e eeuw terecht gekomen in de 4e en 7e Europese Richtlijn voor de jaarrekening en de jaarverslaggeving. Deze Europese Richtlijnen zijn de basis van de huidige titel 9 in boek 2 van het Burgerlijk Wetboek die regels geeft voor hoe de financiële verslaggeving in Nederland eruit moet zien. Vervolgens is dit kader van wettelijke regels nader uitgewerkt in de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving. De laatste decennia is die continentaal Europese gedachte over de onderneming veranderd onder invloed van de dominantie van de Angelsaksische wereld en de Angelsaksische perceptie van wat een onderneming is. Die perceptie is gebaseerd op marktdenken. De onderneming is een agentschap van de principaal die de financiële middelen aan de onderneming verschaft. De onderneming is een actor op de markten waar zij inkoopt wat zij nodig heeft, om vervolgens op andere markten te verkopen wat zij ervan heeft gemaakt. De jaarrekening die de onderneming in deze perceptie opstelt, laat zien wat de marktprijzen zijn van alles wat de onderneming aan de ene kant heeft en aan de andere kant nog verschuldigd is. Het saldo hiervan geeft een indicatie van de waarde van de onderneming. Een waarde die in de toekomst zal worden gegenereerd. Het verschil van het saldo aan het begin en aan het einde van een periode geeft het resultaat van de onderneming in die periode weer. Op basis hiervan kunnen de gebruikers van de jaarrekening beslissen of zij met de onderneming in zee willen gaan dan wel ermee willen stoppen. De jaarrekening is in deze perceptie veel minder een middel om verantwoording af te leggen aan haar gebruikers (zoals in de continentaal-europese gedachte) en veel meer een middel voor haar gebruikers om te komen tot een besluit om al dan niet aan de onderneming middelen ter beschikking te (blijven) stellen. De nadruk ligt in een dergelijke jaarrekening op de balans waarin alles wat de onderneming heeft en verschuldigd is, is opgenomen tegen de prijs die daarvoor in de markt wordt betaald. Deze wijze van denken over de jaarrekening als indicatie voor de waarde van de onderneming heeft zijn weerslag gekregen in de internationale verslaggevingregels van de International Accounting Standards Board (IASB), namelijk de International Financial Reporting Standards (IFRS). Via een Europese verordening hebben de IFRS ook in de Europese Unie hun intrede gedaan. De IFRS moeten namelijk worden toegepast bij het opstellen van hun geconsolideerde jaarrekening door alle ondernemingen in de Europese Unie die eigen aandelen en/of obligaties genoteerd hebben staan op een officiële kapitaalmarkt. Inmiddels leven we in een tijd waarin we Oost-Aziatische landen op het wereldtoneel zien verschijnen. Van Japan en Zuid-Korea kennen we de economische krachten al enige tijd, China heeft hen al gepasseerd. 6 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

7 De vraag is hoe men in deze landen naar het verschijnsel onderneming kijkt, en wat daarvan de impact kan zijn op de jaarrekening van de onderneming in de komende jaren. Enkele gedachten hierover. In ieder geval zijn de genoemde Oost- Aziatische landen heel pragmatisch. In de jaarrekening zullen balans, winst-enverliesrekening en kasstroomoverzicht gewoon blijven. Maar waar liggen mogelijke veranderingen van accenten daarbinnen? Dikwijls wordt gezegd dat in deze landen de onderneming een onderdeel is van het grotere geheel. Zou daarbij een jaarrekening passen die laat zien wat de onderneming bijdraagt aan dat grotere geheel: wat zij heeft geleverd (haar producten en diensten, onderverdeeld naar geografische segmenten), en wat zij aan het grotere geheel heeft betaald (haar betalingen aan de overheden, zoals belastingen)? En wat te denken van informatieverschaffing over de uiteenlopende relaties tussen de overheden en de onderneming? In het grote geheel zorgt de onderneming op haar beurt voor haar toeleveranciers en werknemers, met wie zij in harmonie en met respect behoort om te gaan. Wat is de betekenis van de jaarrekening in dit verband? De baas wordt verondersteld goed voor zijn mensen te zorgen, dus moet hij dat dan ook nog via zijn jaarrekening laten zien? Het zal interessant zijn te zien hoe de belangstelling voor de verantwoording van personeelskosten zich zal ontwikkelen. Een bijzonder element is dat de ondernemingen als onderdelen van het grotere geheel ook voor elkaar zorgen. De onderlinge verbanden en relaties zijn talrijk en ingewikkeld. Daarom zullen de informatie over en de verwerking van groepsrelaties, samenwerkingsverbanden en onderlinge belangen in de jaarrekening vermoedelijk van groot belang worden. De visie op de onderneming zal zich in de wereld blijven ontwikkelen. De visie op de toegevoegde waarde van de jaarrekening ook: verantwoording, ondersteuning bij investeringsbeslissingen, bijdrage aan het grotere geheel. Zelfs in de kleine wereld van de jaarrekening zullen de veranderingen blijven doorgaan. 20 jaar Spotlight Jaargang Jubileumuitgave 7

8 Van Atlantis naar El Dorado: de accountant gevormd voor een onbekende toekomst Dr. Olof Bik RA, Nyenrode Business Universiteit Zoals goudzoekers steeds op zoek blijven naar het mythische El Dorado, is het accountantsberoep op zoek naar de toekomstige accountant. Hoe ziet die eruit? Hij (of natuurlijk zij) begrijpt het waardecreatieproces van een organisatie en het maatschappelijk krachtenveld waarin de organisatie zich begeeft. Ook heeft hij gevoel voor de dynamiek en de cultuur van de boardroom. Hij bezit een stevige portie fundamentele vakkennis om de creativiteit van kwaadwillende bestuurders en boekhouders te doorzien. En hij durft voor zijn mening uit te komen en zaken bespreekbaar te maken. De maatschappij verwacht veel meer van de accountant dan vroeger. Een (toekomstige) accountant kan zich niet beperken tot controle van de (financiële) jaarcijfers alleen. Er is een toenemende behoefte aan een kritisch, objectief, helder en geïntegreerd oordeel over andere zaken dan alleen de financiële prestaties. Bijvoorbeeld over de bestendigheid van het waardecreatieproces, de invloed daarop van exogene factoren, de risico s die daaraan verbonden zijn en de corporate health en dynamics die daarin een rol spelen. De accountant krijgt het profiel van een brede assurance-professional die werkt in de brede assurance-praktijk. Met andersoortige kennis en competenties, waarvoor een brede assurance-opleiding nodig is. 8 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

9 Over de inhoud van die opleiding zijn we het in het beroep op hoofdlijnen wel eens aan het worden. Al wordt door sommigen nog te veel weemoedig aan Atlantis vastgehouden, die andere mythische beschaving, die in zee verdween. Er lijkt nu eensgezindheid te ontstaan over meer focus op onderwerpen zoals strategie, leiderschap, ethiek en cultuur. Over nieuwe streams als de maatschappelijke rol van de accountant of nieuwe vormen van assurance als rode draad door de opleiding. Over andersoortige profielen en specialisaties, meer ruimte voor modernisering. Allemaal prima, die ambities omarm ik van harte en vol overtuiging. Is dat alles? Nee, graag wil ik daar nog iets aan toevoegen. De toekomstige accountant heeft niet genoeg aan cognitieve kennis alleen. Hij moet gevormd worden als persoonlijkheid en als professional. Dat doet hij door te ervaren, door het toepassen van zijn kennis. Hij doorleeft wat wordt aangeboden zodat het geleerde langer beklijft, zodat hij leidend kan zijn in zijn vak en in zijn praktijk. Zodat hij verantwoordelijkheid kan nemen voor zijn directe werkomgeving en voor zijn maatschappelijke omgeving. Op de langere termijn én met oog voor de belangen van alle stakeholders. Zaken als zelfkennis, houding en gedrag, communicatieve vaardigheden en ethisch besef kun je studenten niet bijbrengen in een basisvak. Het begint bij begeleiden, aanspreken en vormen. Ik bepleit daarbij drie manieren van vormen: Persoonlijke vorming Studenten leren hun eigen weg te vinden, hun morele kompas te ontwikkelen én hun eigen verantwoordelijkheid te nemen. Ze leren zichzelf te redden. De studenten worden getraind in het omgaan met dilemma s en het vormen van hun eigen oordeel. Ze bekwamen zich in het verdedigen en uitdragen van hun standpunt, en ze passen die vaardigheden toe in de praktijk. Academische vorming Studenten nemen deel aan wetenschappelijk onderzoek en ontwikkelen zo de onderzoekende geest, de basishouding van autonome oordeelsvorming en welbespraaktheid die horen bij een academicus. Het academische fundament, dat zich uit in de wetenschappelijke onderzoeksmethodologie, vormt de basis voor de kritische grondhouding en uitdrukkingsvaardigheid die de accountant nodig heeft. Maatschappelijke vorming Studenten leren betekenis te geven aan hun rol en werkzaamheden, in relatie tot de maatschappelijke verwachting en de actualiteit. Een accountant zal zijn maatschappelijke rol van zekerheidsverschaffer meer betekenis en invulling moeten geven. Ook daar moet de opleiding op inspringen. De accountant moet leren nadenken over de geest achter en de maatschappelijke relevantie van de regelgeving, en hij moet zijn bevindingen daarover helder kunnen communiceren. Met de steun van mentoring door peers, studentencoaches en moderne didactische onderwijsvormen krijgt de student de ruimte om zich persoonlijk, wetenschappelijk en maatschappelijk te ontwikkelen. Dat vergt een nieuw evenwicht in de manier waarop de studenten leren en de docenten het leerproces faciliteren. De student kan zijn cognitieve kennis vergaren op individuele wijze, op een flexibel tijdstip, op welke locatie dan ook. Maar de ontwikkeling van vaardigheden, houding en gedrag heeft een fysieke leeromgeving en interactie met medestudenten en docenten nodig. Ik wil mijn studenten niet alleen opleiden in vakkennis, maar ook de omgeving en stimulans bieden voor hun vorming, gericht op hoofd, hart en handen. De persoonlijkheid en het karakter van de student moeten hierbij centraal staan, zodat hij als een robuuste accountant op de momenten van de waarheid zijn rug recht kan houden en het verschil kan maken. Hij wordt opgeleid voor een toekomst die we niet kunnen voorspellen. Ik wil hem vormen met de beste kennis en kunde die hem in staat stelt zich in welke toekomst dan ook te manifesteren op een leidende, ondernemende en verantwoordelijke wijze. Als hij die sterke basis heeft kan hij zijn leven lang verder blijven leren. Dat vormen van de toekomstige accountant kan ik niet alleen. Maar soms voel ik me er wel alleen voor staan. Zo is de concurrentie op studieduur (zo kort mogelijk) en de productiviteitsdruk in de praktijk (zo hoog mogelijk) mij een doorn in het oog. Studenten hebben nu eenmaal suddertijd nodig voor hun persoonlijke en professionele vorming. Theorie, praktijk en loopbaanontwikkeling moeten flexibel hand in hand gaan. De student is aan zet, maar hij moet geflankeerd worden door de opleiding én het accountantskantoor waar hij werkt. Dat kan bijvoorbeeld met een individueel studieplan, dat de drie partijen samen opstellen. Het plan gaat over studiekeuze, rendement én motivatie. In de uitdagende balans tussen werk, studie en privé stel ik bovenal de studeerbaarheid centraal. Alle partijen zijn erbij gebaat dat de student uiteindelijk een evenwichtige assurance-professional wordt. Dat wordt hij aan een universiteit die hem niet alleen kennis bijbrengt maar die hem ook persoonlijk vormt, op hoog niveau, zodat hij klaar is voor die onbekende toekomst en voor een leven lang leren. Atlantis of El Dorado? Of realiteit? Het is aan ons. 20 jaar Spotlight Jaargang Jubileumuitgave 9

10 Inhouding van dividendbelasting Prof. dr. Roland Brandsma, Tax & Human Resource Services Dividend: lust voor de aandeelhouder, (be)last(ing) voor de vennootschap. En evenzo voor (het lid van) de coöperatie? Een winstuitkering, oftewel een dividend, is een heugelijk feit. De vennootschap heeft immers winst gemaakt (kom daar nog maar eens om in deze bange tijden) en vervolgens krijgt de aandeelhouder daar zijn deel van. Zo denkt de fiscus er ook over en dat betekent dat hij ook zijn deel komt opeisen. En wel meteen. Zodra de vennootschap dividend betaalt, moet zij dividendbelasting ter hoogte van 15% van het dividend inhouden (dus in mindering brengen op het dividend) en afdragen aan de fiscus. De vennootschap heeft voor die belastingafdracht een maand de tijd. Veel simpeler kan het eigenlijk niet, de aandeelhouder krijgt zijn geld en de schatkist wordt zonder al te veel ingewikkelde handelingen gevuld. Dit basisprincipe staat nog steeds overeind, maar de afgelopen 20 jaar is de vormgeving van de Wet op de dividendbelasting 1965 (die grotendeels is gebaseerd op het door de Duitse bezetter ingevoerde Besluit op de Dividendbelasting 1941) wel steeds ingewikkelder geworden. Hier hebben de uitkerende vennootschappen uit de aard der zaak ook mee te maken. Ondanks de nog steeds betrekkelijke eenvoud werd overigens de laatste jaren herhaaldelijk gepleit om de dividendbelasting af te schaffen, want zij draagt niet bij aan een attractief fiscaal vestigingsklimaat voor met name beursgenoteerde ondernemingen. Sinds de crisis zijn deze geluiden echter geleidelijk weer verstomd, simpelweg omdat de schatkist ook deze belastinginkomsten hard nodig heeft. Zoals is gezegd, is sprake van een in essentie simpele belasting, terwijl de werkelijkheid veelal toch wat ingewikkelder is. Als een Nederlandse particuliere aandeelhouder als gewone belegger dividend ontvangt van een Nederlandse vennootschap, volstaat de ingehouden dividendbelasting niet. Hij kan de ingehouden dividendbelasting namelijk verrekenen met zijn aanslag voor de inkomstenbelasting waar in box 3 rekening wordt gehouden met zijn beleggingsinkomsten (zij het fictief, want hij wordt geacht 4% rendement te maken op zijn beleggingen waaronder de aandelen waarop het dividend is uitgekeerd). Maar dat raakt in ieder geval de uitkerende vennootschap, de inhoudingsplichtige in wettelijke termen, niet. Wat de vennootschap wel raakt, is het fenomeen van de inhoudingsvrijstelling. Soms hoeft de dividendbetalende vennootschap namelijk geen dividendbelasting in te houden en af te dragen, maar krijgt de aandeelhouder het hele dividend in handen. Dat gebeurt alleen in bijzondere gevallen, namelijk als de aandeelhouder volgens de wetgever geen belasting hoeft te betalen over het ontvangen dividend, wat het geval is in intercompanyverhoudingen. Er is bij een binnen een concern gehouden belang van ten minste 5% sprake van een deelneming. In dat geval wordt het van de deelneming ontvangen dividend in de regel vrijgesteld (deelnemingsvrijstelling) en daarom bestaat ook een (uit praktische overwegingen ingevoerde) inhoudingsvrijstelling in de dividendbelasting. Omdat deze gedachte de Europese regelgever ook aansprak, geldt een vergelijkbare regeling in EU-situaties. Ook onder een aantal door Nederland met andere landen gesloten belastingverdragen geldt een vrijstelling van dividendbelasting. Zoals bekend is, gaat van een vrijstelling in de belastingheffing een grote aantrekkingskracht uit. Een buitenlandse aandeelhouder bij wie over het dividend 15% dividendbelasting wordt ingehouden, kan door het tussenschuiven van een vennootschap uit een andere EUlidstaat of een verdragsstaat waar geen dividendbelasting bestaat, in beginsel deze heffing voorkomen. De wetgever heeft dat risico onderkend en daarom een slot op de deur gezet in de vorm van speciale antidividendstrippingsbepalingen. Uiteraard compliceren deze bepalingen de eenvoud van de dividendbelasting, maar ondanks bijna een hele bladzijde wettekst zijn de bepalingen in veel concernsituaties vrij eenvoudig te ontwijken. De buitenlandse aandeelhouder/vennootschap schuift niet zelf een vennootschap tussen, maar draagt zijn belang bijvoorbeeld over aan een EUzustervennootschap. Omdat hij nu zelf niet indirect zijn belang behoudt, mist de antidividendstrippingsbepaling toepassing. De anti-dividendstrippingsbepaling 10 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

11 is zodanig vormgegeven dat niet van belang is waarom een vennootschap wordt tussengeschoven, maar in een uitvoeringsbesluit heeft de staatssecretaris van Financiën (die verantwoordelijk is voor alle belastingzaken) tot uitdrukking gebracht dat deze bepaling niet wordt toegepast bij een duurzame reorganisatie mits geen sprake is van een superdividend. Maar wat onder een duurzame reorganisatie moet worden verstaan en wat precies een superdividend onderscheidt van een regulier dividend is ruim tien jaar na het uitvaardigen van dit besluit in veel situaties nog altijd niet duidelijk. Dit betekent dat het voor de uitkerende vennootschap onder omstandigheden zeer lastig is om vast te stellen of een dividend mag worden uitgekeerd met gebruikmaking van de inhoudingsvrijstelling. Als de verkrijger van de aandelen in de Nederlandse vennootschap geen EUzustervennootschap was, maar een Nederlandse zuster-coöperatie, was dat tot 2012 ook afdoende om onder de dividendstrippingsbepaling uit te komen. Om historisch zo gegroeide redenen werd namelijk geen dividendbelasting geheven terzake van winstuitkeringen door coöperaties aan haar leden. Alleen, deze vrijstellingsoase in de dividendbelasting was zó attractief geworden dat de wetgever wel moest ingrijpen. Echter niet door voortaan alle winstuitkeringen door coöperaties te belasten, maar alleen als bij het lid van de coöperaties de bedoeling bestaat om dividendbelasting te voorkomen. De nieuwe ontgaansbepaling is zodanig vormgegeven dat elke concernstructuur waarin een coöperatie is of wordt opgenomen moet worden getoetst. Is sprake van een ondernemingsstructuur, dan is de coöperatiebepaling alleen van toepassing als er al een dividendbelastingclaim vóór het tussenschuiven van de coöperatie bestond. In wezen behelst deze bepaling een uitbreiding en verbetering van de al genoemde dividendstrippingsbepaling, maar helaas wel op een andere leest geschoeid wat de eenvoud van de dividendbelasting niet ten goede komt. Is daarentegen sprake van een beleggingsstructuur dan is bijna elk gebruik van de coöperatie suspect. Dat gaat zelfs zover dat niet alleen moet worden geanalyseerd of de coöperatie wordt gebruikt om Nederlandse dividendbelasting te voorkomen of te ontwijken, maar ook of de coöperatie een rol speelt om een buitenlandse equivalent van de dividendbelasting te ontlopen. Waarom de Nederlandse wetgever meent te moeten fungeren als politieagent van de fiscale wereld is onduidelijk. Evident is dat de heffing terzake van een heugelijk feit, een winstuitkering, weliswaar een lust is voor de aandeelhouder of het lid, maar voor de uitkerende entiteit, de vennootschap of de coöperatie, leidt tot lastig te beoordelen situaties en aldus is verworden tot een last. 20 jaar Spotlight Jaargang Jubileumuitgave 11

12 De kunst van het weglaten Dr. Arjan Brouwer RA, Assurance Toegegeven, ik ben er niet goed in. Opruimen is niet één van mijn sterke eigenschappen. Ja, spullen oppakken en ergens anders neerleggen dat lukt wel. Maar echt dingen weggooien dat is moeilijk. Wie weet, kun je het nog ergens voor gebruiken en dan zou het toch zonde zijn als je het net hebt weggegooid? En dus heb ik een schuur en een zolder vol met oude blikken verf, schroefjes, stopcontacten, kinderspeelgoed, noem het maar op. En als ik dan eens een keer iets nodig heb, dan kan ik het niet vinden Als het om financiële verslaggeving gaat dan worstelen we met ditzelfde probleem. Jaarrekeningen en jaarverslagen dijen steeds verder uit. Iedere nieuwe standaard gaat gepaard met nieuwe toelichtingsvereisten die op zichzelf nuttig kunnen zijn, maar die er alles bij elkaar toe leiden dat jaarrekeningen dikker, minder toegankelijk en minder goed leesbaar worden. Met als risico dat relevante informatie ondersneeuwt in het geweld van vele pagina s met verplichte teksten en toelichtingen die weinig waarde toevoegen. Dat moet dus anders. De jaarrekening moet focussen op de zaken die echt van belang zijn en die zaken prominent onder de aandacht brengen. Maar vraag eens aan tien partijen welke informatie er dan weggelaten kan worden en je krijgt tien verschillende antwoorden, een uitgebreide discussie en aan het einde daarvan de conclusie dat het toch maar beter is om alle informatie te handhaven. Het zal toch vast wel ergens nuttig voor zijn? Zie hier het probleem. De discussie is echter wel op gang gekomen. De behoefte is duidelijk. De weg ernaartoe nog niet. Het vraagt om het maken van scherpe keuzes. Hoe zou die jaarrekening van de toekomst eruit kunnen zien? Het jaarverslag en de jaarrekening moeten in tien minuten de essentiële informatie kunnen geven, maar ook voldoende details geven voor diegenen die behoefte hebben aan meer details. Er bestaat geen one-size-fits-all informatieprofiel die bij alle ondernemingen past. Daarom dient een veel duidelijker raamwerk gegeven te worden als het gaat om toelichtingsmaterialiteit en relevantie, en dient beter nagedacht te worden over de wijze waarop de toelichtingsinformatie wordt gepresenteerd. De informatie in het jaarverslag en de jaarrekening van de toekomst moet geen opsomming zijn van alle verplichte en vrijwillig opgenomen informatie die begint op pagina 1 en eindigt op pagina 224, maar dient een gelaagde opbouw te kennen die start bij de meest relevante informatie die iedereen zou moeten lezen en langzaam afdaalt naar meer gedetailleerde toelichtingen 12 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

13 en achtergrondinformatie. Er zijn voldoende technologische mogelijkheden die een gelaagde en meer dynamische informatievoorziening mogelijk maken. Bij een dergelijke gelaagde aanpak zou je kunnen denken aan een eerste sectie waarin de onderneming uitlegt wat haar strategie is, hoe zij waarde creëert, wat de bijbehorende concrete doelstellingen zijn en welke risico s het succesvol uitvoeren van de strategie kunnen beïnvloeden. Vervolgens geeft de onderneming in tien minuten inzicht in de huidige situatie en over het afgelopen jaar behaalde resultaten door middel van verplichte verantwoordingsinformatie, belangrijkste KPI s en de meest essentiële toelichtingsinformatie. Daarna dalen we af naar achtergrondinformatie, het verhaal achter de cijfers, nadere specificaties en dergelijke om voor de liefhebber in appendices of op de website af te sluiten met detailinformatie zoals de gehanteerde grondslagen en op compliance en corporate governance gerichte informatie. Hierbij zou ook veel beter dan op dit moment een duidelijk onderscheid gemaakt moeten worden tussen informatie over het verleden en informatie over de toekomst. Verantwoording afleggen over het verleden is iets heel anders dan het voorspellen van de toekomst. Relevante verantwoordingsinformatie en relevante voorspelinformatie verdragen elkaar dan ook niet goed in één document. Pogingen om de jaarrekening relevanter te maken voor het voorspellen van de toekomst maken hem minder bruikbaar als verantwoordingsdocument over het verleden en zorgen ervoor dat het uiteindelijk vlees noch vis is. In de verslaggeving van de toekomst moet daarom een veel beter onderscheid gemaakt worden tussen de sectie die is bedoeld om verantwoording af te leggen over de afgelopen periode en de sectie die is bedoeld om inschattingen te maken over de toekomst en op basis hiervan beslissingen te nemen. Dit zorgt voor duidelijkere en relevantere informatie op beide deelgebieden en zorgt er ook voor dat gebruikers de hardere elementen in de informatie beter kunnen onderscheiden van de zachtere elementen. Wat moeten we nu verwachten van de bij verslaggeving betrokken partijen om te komen tot relevantere informatie? Laten we beginnen bij de regelgevers. Regelgevers dienen heel zorgvuldig na te denken over de extra toelichtingsinformatie die ze voorschrijven op het moment dat ze een nieuwe standaard uitbrengen. Ze moeten op basis van een allesomvattende visie en raamwerk kijken naar het geheel van de toelichtingsvereisten zodat deze in zijn geheel goed in balans blijven. Sterker nog, voorlopig zou de regelgever gericht moeten zijn op reductie en niet op uitbreiding. Toelichtingsinformatie dient daarnaast afgestemd te zijn op de complexiteit en onzekerheid ten aanzien van desbetreffende post, maar mag nooit een vervanging zijn van passende regels voor verantwoording, waardering en presentatie. Dan de ondernemingen. Toelichtingsinformatie dient specifiek te zijn. Geen standaard, boilerplate, teksten, maar specifiek op de onderneming toegesneden informatie. Toelichting van grondslagen op gebieden waar IFRS geen keuze biedt of een letterlijke weergave van IFRS zonder concreet te maken hoe dit dan uitwerkt voor de onderneming, is weinig nuttig. Toelichtingsinformatie die het meest relevant is voor de onderneming dient vooraan te staan, niet achteraan. Het management van de onderneming heeft een belangrijke rol bij het zo prominent en duidelijk mogelijk weergeven van de meest belangrijke informatie. Ten slotte accountants en toezichthouders. Zij moeten eraan wennen dat een goede toelichting niet kan worden gevangen in een checklist. Dat de jaarrekening niet beter wordt door alle denkbare toelichtingen erin op te nemen. Zij moeten leren accepteren dat minder soms beter is en dat toelichtingen over allerlei immateriële zaken ertoe leiden dat de echt belangrijke zaken niet goed gelezen worden. Natuurlijk moeten ze kritisch kijken naar de opgenomen toelichting en bepalen of alles wat echt van groot belang is voor de lezer voldoende duidelijk is opgenomen, maar ze moeten daarbij vooral toetsen of de onderneming redelijke en verdedigbare keuzes heeft gemaakt ten aanzien van zowel het opnemen als het weglaten van informatie. Als accountants en toezichthouders dat niet doen dan zal de reactie van veel ondernemingen zijn om toch de checklist er maar naast te houden en alle informatie op te nemen zodat ze er zeker van zijn dat ze achteraf geen opmerkingen krijgen. Een begrijpelijke reactie, maar wel één die leidt tot een compliance gedreven opsomming van relevante en irrelevante informatie. Het is duidelijk dat we er nog niet zijn. Voordat we de gewenste situatie bereiken zullen de betrokken partijen met elkaar in gesprek moeten gaan, wederzijds begrip krijgen en moeten komen tot een helder raamwerk waartegen op te nemen toelichtingen kunnen worden afgemeten. Overeenstemming over hoe materialiteit moet worden uitgelegd in het kader van toelichtingsinformatie is van cruciaal belang. Er begint momentum te ontstaan voor deze discussie, maar het is duidelijk dat het nog even zal duren voordat dit leidt tot consensus over de vraag wat we wel en niet kunnen missen uit de toelichting van de jaarrekening. 20 jaar Spotlight Jaargang Jubileumuitgave 13

14 Lang leve de audit: assurance in een digitaal tijdperk Prof. dr. Peter Eimers RA, Assurance We kijken ergens in de toekomst. De accountant heeft het antwoord op de vergaande digitalisering van de samenleving. De wijze waarop de accountant zijn controle insteekt kantelt. Hij ervaart dat de rijkheid aan data uit de systemen van de te controleren onderneming veel vertellen over de effectiviteit van haar bedrijfsactiviteiten. Doordat de computer zo n centrale plaats inneemt in organisaties, vormen de data immers de footprint van de activiteiten in de administratieve systemen. Overigens niet anders dan in het analoge tijdperk waarin de accountant op papier het grootboek doorliep op zoek naar bijzondere boekingen. Maar wel met een belangrijk verschil: data zijn veel toegankelijker dan individuele journaalposten. En de aandacht gaat potentieel verder dan alleen het grootboek en sub-administraties door ook naar de logistieke systemen te kijken. Met innovatieve process mining en patroonherkenningstechnieken wandelt de accountant door de transacties heen en weet het kaf van het koren te scheiden: transacties die nader onderzocht moeten worden versus transacties die voldoen aan de vooraf gedefinieerde perfecte elementen. Dat zijn de business rules, in accountantsterminologie: de key controls. Hiermee kan de accountant zijn controlewerkzaamheden veel meer focussen op de uitzonderingen. Neem bijvoorbeeld de omzetstromen: zit het risico op materiële fouten bij een handelsbedrijf in de reguliere omzetstromen die via het verkoopboek lopen of zit het risico juist in de creditnota s, de retourtransacties of handmatige boekingen via het memoriaal? Dit is een retorische vraag, want met behulp van de data is al aangetoond dat er geen vuiltje zit aan de meerderheid van de transacties. Met die nieuwe technieken is het onderscheid tussen systeemgerichte en gegevensgerichte werkzaamheden gradueel geworden. Het verschil dat voorheen zat in het zelf uitvoeren (gegevensgericht) of steunen op de beheersingsmaatregelen van de onderneming (systeemgericht) gaat vervagen. Met de nieuwe technieken in de hand gebruikt de accountant de data uit de systemen van de onderneming om met die business rules in de hand te herleiden wat de perfecte en niet-perfecte transacties zijn. De accountant is dan in staat om in te zoomen op de bijzondere transacties. Door in wezen de administratie van begin tot eind vast te pakken. Dat is in principe niet anders dan systeemgericht vast te stellen of de beheersingsmaatregelen effectief zijn, maar dan van de hele populatie van transacties. En het is niets anders dan gegevensgericht zelf de juiste verwerking van transacties vast te stellen. De accountant met een degelijke opleiding herkent de bovenstaande bespiegeling, maar vraagt zich af wat er nu eigenlijk nieuw is. Een terechte vraag. Want de toepassing van data-analyse kon 20 jaar geleden ook al. En de focus voor de accountant ligt nog steeds op het identificeren van risico s op materiële fouten in de jaarrekening. Om vervolgens na te gaan welke controle-informatie het bewijs geeft dat de risico s tot acceptabele proporties zijn teruggebracht c.q. dat de risico s leiden tot concrete fouten in de jaarrekening. Diezelfde accountant weet ook dat niet alle fouten in de jaarrekening voortkomen uit routinematige en hoogvolume transacties, maar juist daar waar het management betrokken is. Toch is er een belangrijke knip met het verleden: de data van die routinematige en hoog-volume transacties zijn veel gemakkelijker los te peuteren uit de systemen van de te controleren onderneming. Daarnaast is de auditsoftware die de accountant gebruikt om met de data aan de slag te gaan, veel toegankelijker. De rapportagemogelijkheden zijn bovendien veel visueler dan in het verleden. Wie ermee werkt, wordt enthousiast en wil meer. En omdat elk systeem - hoe goed ook gebouwd - zijn inherente beperkingen kent, is het prettig om te weten dat de accountant op een alternatieve wijze grip kan krijgen op de adequate werking van de processen van de onderneming. Neemt de computer het werk van de accountant over? Nee, en dat is maar goed ook. Bij het toepassen van dataanalyse hoort een accountant die een professioneel-kritische houding heeft. Want hoe weet de accountant dat de data-dump die hij krijgt de juiste en 14 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

15 de volledige versie is? En dat de data uit een omgeving komen die in ieder geval een minimumniveau heeft van beheersingsmaatregelen? En is de accountant alert op het signaleren van uitzonderingen ten opzichte van de standaardtransacties? Voor de accountant die met zijn tijd meegaat moet het gebruik van data een conditio sine qua non zijn. Je wilt dat je maximaal gebruikt maakt van de inzichten door data-analyse. Maar diezelfde accountant is ook nuchter. Hij maakt bij elke controleopdracht de economische afweging of het gebruik van data wel verstandig is ten opzichte van de controlemethodieken uit het analoge tijdperk. Want data-analyse is geen doel op zich, maar een middel om iets bij te dragen aan de effectiviteit van de controle: eerder en beter mogelijke fouten opsporen zodat deze voorkomen kunnen worden. Op deze wijze kan de accountant waarde toevoegen. Deze ontwikkelingen gaan niet vanzelf. Je kunt als individuele accountant het wiel uitvinden, maar het is aan accountantsorganisaties de taak om te zorgen dat de individuele accountant zich niet hoeft druk te maken over de randvoorwaarden voor effectief gebruik. Randvoorwaarden die de accountant in zijn eentje niet kan oplossen: een slimme methode om de data los te peuteren bij de klant (data connector), de te gebruiken auditsoftware (inclusief handige Excel-toepassingen) en de invlechting van de bovenstaande werkwijze in de controleaanpak van de accountantsorganisatie. Want de professional haakt snel af als zijn voornemen tot het gebruik van dataanalyse leidt tot frustraties. We kijken ergens in de toekomst. hoe ver? Die toekomst is al begonnen en wordt bij een select aantal controles al toegepast. Mijn voorspelling is dat de bovenstaande ontwikkelingen al over drie jaar in de volle breedte worden toegepast: data rule the audit, the auditor rules the data. 20 jaar Spotlight Jaargang Jubileumuitgave 15

16 Governance verslaglegging nieuwe stijl Drs. Jos de Groot RA CIA, Assurance De vorm en stijl van het rapporteren over governance in het jaarverslag verdienen naast de inhoud meer aandacht. Een nieuwe vorm en stijl van rapporteren over governance kan de door stakeholders nog vaak bekritiseerde inhoud van het governanceverslag naar een hoger plan tillen. In het ruim twintig jaar geleden verschenen Cadbury rapport 'The Report of The Committee on the Financial Aspects of Corporate Governance' (1992) ligt niet alleen het fundament voor vele nationale corporate governance codes maar ook die voor de huidige wijze van rapporteren over governance in het jaarverslag. Cadbury noemt voor governance reporting het volgende tijdloze uitgangspunt: Boards should aim for the highest level of disclosure consonant with presenting reports which are understandable and with avoiding damage to their competitive position. De op Cadbury gebaseerde UK governance code, de Combined Code, was een belangrijke inspiratiebron voor de Nederlandse Code Corporate Governance (Tabaksblat) uit Deze Code vraagt om toelichtingen pastoe of leg-uit van de Code-principes en best practices, uiteenzettingen over risico s en risicomanagement in het directieverslag, een verslag van de raad van commissarissen (rvc) en een beloningsparagraaf. Daarnaast moeten beursgenoteerde ondernemingen sinds 2009 een corporate-governanceverklaring opnemen in het jaarverslag of publiceren op de corporate website. Deze verklaring (beter: verslag) vraagt om onder andere een beschrijving van de kenmerken van de governancestructuur en -organen, bijzondere rechten van aandeelhouders en de beheersing van de financiëleverslagleggingsrisico s. Het reporting-uitgangspunt van Cadbury wordt na twintig jaar niet waargemaakt. Stakeholders zijn niet tevreden met de huidige kwaliteit van de governancerapportage door de raad van bestuur (rvb) en commissarissen. Eumedion roept via haar speerpuntenbrief 2013 op om in het rvc-verslag meer inzicht te geven in de verrichte werkzaamheden. Eerder stelde de Monitoring Commissie Corporate Governance Code al dat rvc-verslagen materieel van weinig informatieve waarde zijn. De Vereniging van Effecten Bezitters (VEB) zoekt de oplossing in een andere richting; ze roept via haar accountantsbrief 2013 de accountant op een bredere en diepgaandere beoordeling uit te voeren 16 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

17 van het governanceverslag, inclusief een actievere toets op de naleving van de Code en de belonings- en risicoparagraaf. Ook vanuit wetenschappelijke hoek is er kritiek. Zo stelden de onderzoekers Auke de Bos, Henk Edelman, Marlène Jans-van Wieringen en Johan Scheffe in een Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie in 2012 dat er ruimte voor verbetering is voor een transparantere verantwoording over onderwerpen als zelfevaluatie, omgang met de externe en interne accountant, compliance en informatievergaring. Lückerath en Scheltema stelden in 2011 op basis van hun onderzoek van zestig jaarverslagen dat het rvc-verslag weinig inzicht geeft in de wijze waarop de commissarissen toezicht uitoefenen op de rvb. Deze kritieken zijn herkenbaar. Veel governanceverslagen van Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen maar ook in de (semi-)publieke sector, hebben een behoorlijk compliance karakter. Soms met te korte en nietszeggende verslagen, soms juist met relatief lange teksten in saaie formeel juridische schrijfstijl en met vele herhalingen van teksten uit voorgaande jaren, bijvoorbeeld over de governancestructuur. Opvallend weinig organisaties kiezen voor de optie om de formele corporate-governanceverklaring op de website te plaatsen en zich in het jaarverslag op de actualiteit te richten. Ook wijkt de stijl af van andere jaarverslagdelen die juist steeds vaker compact, in hedendaags taalgebruik en vanuit lezersoptiek zijn geschreven. Gelukkig zijn er ook goede voorbeelden. De jury van de Sijthoffprijs 2012 noemde als positief punt dat bij een aantal bedrijven het rvc-verslag in 2011 meer inhoud had gekregen. Zelf vind ik Unilever N.V. een aansprekend voorbeeld van toegankelijkheid. Dit concern hanteert over 2012 een tabelvorm met de uitkomsten van de zelfevaluatie van het bestuur en de daarop genomen acties, inclusief de wijze waarop opvolging is gegeven aan de vorig jaar benoemde acties. Vernieuwend is ook het Alliander N.V. jaarverslag 2012 waarin een interview is opgenomen met twee rvcleden over hun rol en enkele belangrijke ontwikkelingen. Hoe zou de governanceverslaglegging er over vijf jaar uit moeten zien? Het governancerapport zal dan in ieder geval minder het accent moeten leggen op de beschrijving van procedures en processen maar veel meer inzicht moeten geven in de inhoud van het toezichtproces. Dus in de wijze waarop commissarissen het toezicht concreet uitvoerden, bijvoorbeeld rondom overnames, (her)financiering, waardering van goodwill, strategisch risicoprofiel en diversiteit. Daarin klinkt ook de mening van de commissarissen door. Ook bevat het toekomstige verslag van de rvc inzicht in wat de commissarissen leerden uit de rapportages van de internal auditor en externe accountant. Bovendien besteedt het verslag meer aandacht aan de wijze waarop de rvc als team functioneert en samenwerkt met de rvb. De zelfevaluatie, de uitkomsten daarvan en daarop genomen acties, inclusief de opvolging van acties uit vorig jaar, staan er duidelijk in. Ook tonen de commissarissen en bestuurders hoe ze inhoud geven aan de interactie met stakeholders. Kortom, het governanceverhaal blijkt uit het papier. Maar die inhoudelijke focus alleen is niet voldoende. Ook de vorm en stijl doen er steeds meer toe. De governanceverslaggeving moet qua stijl in harmonie zijn met de rest van het jaarverslag. Stijl is het geschikt weglaten van het onbelangrijke (aldus A. Feuerbach). De vraag is ook of je de governanceinformatie in één hoofdstuk moet blijven concentreren. Door de governanceelementen in de context van het integrated report over strategie, verdienmodel, risico s, controls, performance en beloningen te plaatsen, veranderen vormgeving en stijl vanzelf. Waarom zou je niet op diverse plaatsen in het jaarverslag - bijvoorbeeld in kaders - laten terugkomen wat de toezichtrol van de rvc precies was? Bijvoorbeeld op het terrein van de strategieherijking, verdienmodelmodelaanpassingen, de evaluatie van het risicoprofiel. Door op deze geïntegreerde wijze te rapporteren (integrated reporting) wordt veel duidelijker gemaakt hoe het toezicht verweven is met de bedrijfsvoering. Ten slotte is veel te winnen met een toegankelijke en aantrekkelijke schrijfstijl en gebruik van beelden, tekeningen, tabellen, kaderteksten enzovoort. Natuurlijk moet ook voldaan worden aan de formele rapportagevereisten vanuit de governance code en wetgeving. Maar de kunst is deze compliance reporting zo compact mogelijk te houden en daar waar mogelijk de optie te benutten om informatie op de website te plaatsen in plaats van in het jaarverslag. De woorden van Frits Bolkestein Wie de vorm beheerst is de inhoud meester gelden dus ook voor governance reporting. Door evenwichtig aandacht aan zowel de inhoud als de vorm en stijl te besteden, ontstaat een governanceverslag dat voldoet aan Cadbury s uitgangspunt van the highest level of disclosure consonant with presenting reports which are understandable. Organisaties kunnen hiermee het vertrouwen van stakeholders in de organisatie versterken. 20 jaar Spotlight Jaargang Jubileumuitgave 17

18 Onze kenniseconomie is meer dan alleen witte jassen Mr. Richard Hiemstra, Tax & Human Resource Services De innovatiebox is voor buitenlandse bedrijven een van de aantrekkelijke aspecten van de Nederlandse kenniseconomie. Het is een belangrijk middel voor Nederland om hoogwaardige werkgelegenheid aan te trekken. Alleen, het potentieel ervan kan beter worden benut. Het doel van de innovatiebox is het stimuleren van technische innovatie; de drijvende kracht achter de economische ontwikkeling en de groei van de arbeidsproductiviteit. De innovatiebox biedt bedrijven een aantrekkelijk winstbelastingstarief van 5% voor winsten behaald met technische innovatie. Dit lage tarief is een belangrijke overweging voor internationaal opererende bedrijven bij de beslissing om winstgevende onderdelen in Nederland te plaatsen. De komst van dit soort activiteiten naar Nederland draagt bij aan de versterking van onze kenniseconomie en zorgt voor banen. Voor dergelijke ingrijpende beslissingen om een onderdeel van de internationale organisatie te vestigen in Nederland zijn zaken als infrastructuur, de beschikbaarheid van hooggeschoold personeel, maar ook het verwachte kostenniveau van groot belang. De belastingheffing en de voorspelbaarheid daarvan is daarbij een belangrijk aspect. Een betrouwbare belastingdienst die bereid is in een open discussie duidelijkheid te geven over de toepassing van de Nederlandse wetgeving is hierbij een cruciaal aspect. De Nederlandse belastingdienst heeft op dit punt internationaal een goede reputatie. Echter, ook zij is gebonden aan onze wetgeving en de duidelijkheid die deze biedt. Juist in een maatregel als de innovatiebox zitten enkele aspecten die het onnodig complex maken om de regeling toe te passen en voor de belastingdienst een te hoge drempel opwerpen om vooraf zekerheid te geven over de belastingheffing. Dit maakt de regeling minder effectief en doet afbreuk aan het potentieel dat Nederland heeft voor het aantrekken van hooggekwalificeerde werkgelegenheid. Bedrijven zullen geneigd zijn te kijken naar alternatieve vestigingslocaties die die zekerheid wel kunnen bieden. De innovatiebox kent nu een te hoge drempel voor R&D-werk dat is gericht op het verder doorontwikkelen van een octrooi door een ander dan degene aan wie het octrooi oorspronkelijk is verleend. In bijvoorbeeld de pharma- en hightechsector is het gebruikelijk dat de ene entiteit een octrooi ontwikkelt en aanvraagt en de andere entiteit dit octrooi aankoopt en doorontwikkelt. De doorontwikkelaar draagt zodoende fundamenteel bij in het innovatieproces. Het doorontwikkelen van bestaande octrooien is een vorm van kennisvalorisatie die qua karakter per definitie past in de innovatiebox. Toch biedt de box in zijn huidige vorm op voorhand geen duidelijkheid over hoe je deze kunt toepassen bij de actieve doorontwikkeling van een octrooi. Bedrijven kunnen trachten om voor de doorontwikkeling van een octrooi een verklaring van Agentschap NL te krijgen om daarmee alsnog toegang te krijgen tot de innovatiebox. Wel is dit een indringende administratieve toetsingsprocedure door Agentschap NL, een overheidsinstantie die losstaat van de belastingdienst. Door deze omslachtige procedure is het voor innovatieve ondernemingen niet alleen tijdrovend en kostbaar, maar vooral ook onzeker of zij in aanmerking komen voor de innovatiebox. De wettekst van de innovatiebox past niet bij de veelvoud van commerciële verschijningsvormen en samenwerkingsverbanden waarin innovatie plaatsvindt. De belastingwetgeving eist nu dat een octrooi moet zijn verleend aan degene die de innovatiebox wil toepassen. De wet vraagt op dit punt om een aanpassing. Een voorbeeld kan worden genomen aan het Verenigd Koninkrijk dat dit jaar een Patent Box heeft ingevoerd. Deze regeling is naar strekking en uitvoering zeer goed vergelijkbaar met de Nederlandse innovatiebox. Alleen hebben de Engelsen ingezien dat niet alleen degene aan wie het octrooi wordt verleend een belangrijke bijdrage levert aan het innovatieproces. Zonder daarvoor een administratieve procedure te moeten doorlopen, biedt de Engelse wetgeving 18 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

19 wel bij voorbaat zekerheid dat, bij actief beheer en doorontwikkeling van verworven of in het concern aanwezige octrooien, een onderneming deze kan kwalificeren voor het verlaagde tarief. Door innovatie in de volle breedte te stimuleren zou het voor hoofdkantoren ook in de toekomst aantrekkelijk blijven om zich in Nederland te vestigen. Dit kan helpen bij het terugbrengen van de gewenste rust op het terrein van de vennootschapsbelasting in Nederland en bijdragen aan de versterking van onze kenniseconomie. Van deze duidelijkheid vooraf gaat een grote aantrekkingskracht uit. Nederland kan met een kleine aanpassing in de wetgeving haar positie als aantrekkelijk vestigingsland voor ontwikkelingsactiviteiten sterk verbeteren. Dit zal een positieve impuls geven aan het aantrekken van hoogwaardige werkgelegenheid en de Nederlandse kenniseconomie. Zijn we er daarmee? De economische crisis dwingt multinationals in Europa in toenemende mate belangrijke strategische, tactische en operationele functies te centraliseren in (regionale) hoofdkantoren. Dit om schaalvoordelen te realiseren en kosten te besparen. Het gaat dan om functies als inkoop, innovatie, logistiek, marketing, productieplanning en R&D, maar zeker ook om investeringen in immateriële activa zoals design, merkenrechten en patenten. Op grond van het internationaal aanvaarde arm slengthbeginsel heeft het land waarin het hoofdkantoor wordt gevestigd het recht om winst te belasten die aan deze functies, activa en risico s kunnen worden toegerekend. De realiteit is dat de effectieve belastingdruk bij de locatiekeuze van een hoofdkantoor een belangrijke rol speelt. Het zou dus echt zoden aan de dijk zetten wanneer de innovatiebox ook wordt opengesteld voor andere immateriële activa, zoals design en merkenrechten. Onze kenniseconomie gaat immers verder dan alleen witte jassen. Een dergelijke verruimde regeling zou wel alleen toegankelijk mogen zijn indien er echte bedrijvigheid aanwezig is. Het hoofdkantoor mag dus niet enkel en alleen op papier verantwoordelijk zijn voor de verdere ontwikkeling van deze immateriële activa. 20 jaar Spotlight Jaargang Jubileumuitgave 19

20 Over waarde en het gelijk van de markt Prof. dr. Wim Holterman, Advisory In 2007 bereikte de S&P-aandelenindex een niveau van In het voorjaar van 2009, een half jaar na de val van Lehman bereikte de index een niveau van 677. Sindsdien worden aandelenmarkten gekenmerkt door perioden van zeer hoge volatiliteit van aandelenkoersen. Veel effectenbeurzen hebben zich geheel of gedeeltelijk hersteld van de koersval in 2008 en 2009 en de S&P 500 Index staat inmiddels (in nominale termen) op het hoogste niveau ooit. Is de daling van de beurskoersen in 2008 en 2009 na Lehman te verklaren uit rationeel gedrag van beleggers? Anders geformuleerd: staat de daling van de beurskoersen in verhouding met de daling van de economische waarde van de aandelen? Of is de markt doorgeschoten en was sprake van onderwaardering? Voorstanders van een rationele verklaring wijzen erop dat de markt de verwachte recessie, de verlaging van de verwachtingen van de groei op lange termijn en de toegenomen onzekerheid op rationele wijze heeft ingeprijsd. Voorstanders van een irrationele verklaring wijzen op de hoge volatiliteit van de aandelenkoersen en het feit dat de bepaling van de economische waarde van aandelen, zoals bepaald met behulp van de discounted cash flow - waarde aanzienlijk hoger uitkomt dan de beurswaarde. Volgens voorstanders van deze irrationele verklaring is nu sprake van het tegenovergestelde van wat gebeurde in de tweede helft van de jaren 90 van de vorige eeuw: de periode van irrational exuberance die leidde tot de internetzeepbel die in 2001 uiteenspatte. De vraag of de koersen van aandelen een goede afspiegeling vormen van hun economische waarde, heeft verreikende implicaties over onze opvatting over de werking van financiële markten. Als markten efficiënt zijn, dat wil zeggen als koersen een goede weergave zijn van de economische waarde, vormen zij een onovertrefbaar mechanisme om besparingen en beleggingen te sluizen naar investeringen met de hoogste productiviteit. Op het niveau van individuele ondernemingen betekent het onder meer dat de beurskoers belangrijke informatie verschaft over de rentabiliteitseis van beleggers en daarmee een leidraad vormt bij investeringsbeslissingen. De beurskoers is een belangrijke maatstaf voor de prestaties van een onderneming en de beurskoers is bij uitstek het instrument om de beloning van het topmanagement van ondernemingen te koppelen aan de ontwikkeling van de beurskoers. De hypothese van de efficiënte markt, een van de hoekstenen van de moderne financieringsleer, heeft de afgelopen decennia flink van haar stelligheid verloren. De behavioural finance, een alternatief van de moderne financieringsleer, heeft hier een flinke bijdrage aan geleverd. De behavioural finance verklaart onder meer het kortetermijnmomentum van aandelenkoersen uit irrationeel gedrag van beleggers. Momentum betekent dat een reeks van maanden met positieve aandelenrendementen gevolgd wordt door nog meer maanden met positieve rendementen. Volgens de behavioural finance komt dit doordat beleggers te langzaam op nieuwe informatie reageren. De behavioural finance verklaart ook de langetermijnreversie van aandelenkoersen, het verschijnsel dat aandelen die een aantal jaren outperformen daarna een aantal jaren underperformen. Volgens de behavioural finance is dit te wijten aan overreactie door beleggers: beleggers kennen te veel gewicht toe aan de recente performance van ondernemingen. Wanneer een onderneming een paar jaar goed heeft gepresteerd, zijn beleggers geneigd dit succes naar de toekomst te extrapoleren waardoor de aandelenkoers boven het niveau van de economische waarde stijgt. Wanneer dan op enig moment de prestaties niet meer aan de verwachtingen voldoen, volgt een sterke neerwaartse correctie en wordt de outperformer uit het verleden de underperformer van de toekomst. Adepten van de moderne financieringsleer zijn niet overtuigd van de bevindingen van de behavioural finance. Ze wijzen op de krachten die zorgen dat markten efficiënt zijn. Weliswaar zijn er irrationele beleggers, maar zolang er rationele beleggers zijn met voldoende middelen en zolang er voldoende arbitragemogelijkheden zijn, zullen 20 Spotlight Jaargang Jubileumuitgave

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Spotlight Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Robert van der Glas - Statutaire compliance, Tax Reporting & Strategy De NBA heeft onlangs de herziene standaard uitgebracht

Nadere informatie

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders In gesprek met stakeholders Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma Rients Abma (l.) is directeur bij Eumedion, platform voor institutionele beleggers. Arjan Brouwer (r.) is partner bij PwC en was lid

Nadere informatie

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

Naar mijn stellige overtuiging is dit een van de belangrijkste oorzaken van de verwachtingskloof.

Naar mijn stellige overtuiging is dit een van de belangrijkste oorzaken van de verwachtingskloof. Alleen uitgesproken tekst geldt Bijdrage van drs. P.J. van Mierlo RA, voorzitter PwC Accountants N.V. aan Rondetafelgesprek Accountancy op maandag 10 juni 2013. 1. Graag wil ik de PvdA hartelijk bedanken

Nadere informatie

Nieuwe controleverklaring voor oob s. Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant

Nieuwe controleverklaring voor oob s. Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant Nieuwe controleverklaring voor oob s Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant Versie oktober 2014 2014 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang

Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Auditcommissie wettelijk verplicht voor organisaties van openbaar belang Jos de Groot, Assurance Organisaties van openbaar belang (OOBs) dienen een auditcommissie in te stellen of als alternatief hiervoor

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Hanzevast capital N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Bijdrage opruimingskosten in de jaarrekening

Bijdrage opruimingskosten in de jaarrekening Bijdrage opruimingskosten in de jaarrekening Verschillende overheidsregelingen eisen van ondernemingen financiële bijdragen voor de kosten van het opruimen van producten of productiefaciliteiten van die

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de directie en de raad van toezicht van Stichting Paradiso Amsterdam Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM 25 april 2012 pagina 2 Artikel 1 Doelstelling De Auditcommissie maakt onderdeel uit van de Raad van Commissarissen van de Stichting

Nadere informatie

Jaarrekening 2010. ASR Nederland Beleggingsbeheer N.V.

Jaarrekening 2010. ASR Nederland Beleggingsbeheer N.V. Jaarrekening ASR Nederland Beleggingsbeheer N.V. Inhoudsopgave Bestuursverslag... 3 Balans per 31 december....4 Winst- en verliesrekening over... 5 Toelichting tot de beperkte balans per 31 december...

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

Vrijstelling van tussenconsolidatie: een paar praktische issues

Vrijstelling van tussenconsolidatie: een paar praktische issues Spotlight Vrijstelling van tussenconsolidatie: een paar praktische issues Hugo van den Ende - Vaktechnisch bureau (National Office), Assurance Jaap Husson - Capital Markets & Accounting Advisory Services,

Nadere informatie

MPC PRIVATE EQUITYFONDS

MPC PRIVATE EQUITYFONDS MPC PRIVATE EQUITYFONDS GLOBAL 8 CV GRONINGEN Financieel verslag 2011 MPC Private Equityfond Global 8 CV Groningen JAARVERSLAG Hierbij bieden wij u het jaarverslag 2011 aan van MPC Private Equityfonds

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Vlootfonds Hanzevast 3 ms Hanze Göteborg N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in

Nadere informatie

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Be prepared for the future Herman Huidink & Hans de Jong TCF / TRM Basics (I) Werkstromen Tax Tax risk management & control Tax reporting & compliance

Nadere informatie

Hoorcollege Directe Belastingen DB II Collegejaar 2014/2015

Hoorcollege Directe Belastingen DB II Collegejaar 2014/2015 Waarom een VBI of een FBI? De VBI en de FBI zijn faciliteiten die collectief belleggen faciliteren. Fiscaal bezien kan je ruwweg - (collectief) beleggen op twee manieren vormgeven. Een belastingplichtige

Nadere informatie

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012 (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Bestuursverslag Balans Winst- en verliesrekening Toelichting behorende tot de jaarrekening Overige gegevens Controleverklaring

Nadere informatie

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INHOUDSOPGAVE Paragraaf Inleiding... 1-3 Definities... 4 Gebeurtenissen die zich vóór de datum van de controleverklaring

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

De controle van de groepsjaarrekening

De controle van de groepsjaarrekening De controle van de groepsjaarrekening Frans de Groot en Victor Valckx, Assurance Organisaties reageren steeds sneller met overnames, herstructureringen, reorganisaties en internationalisering op de dynamische

Nadere informatie

Informatievoorziening en omgaan met stakeholders. maart 2013 regiobijeenkomst NVTK

Informatievoorziening en omgaan met stakeholders. maart 2013 regiobijeenkomst NVTK Informatievoorziening en omgaan met stakeholders maart 2013 regiobijeenkomst NVTK Programma Kennismaking- specifieke vragen Informatievoorziening en omgaan met stakeholders Lichte maaltijd Risicofactoren

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Wettelijke regelingen in verband met de jaarrekening

Wettelijke regelingen in verband met de jaarrekening 16 hoofdstuk Wettelijke regelingen in verband met de jaarrekening 16.1 Onder de werking van boek 2 titel 9 van het burgerlijk wetboek vallen ondernemingen die gedreven worden in de vorm van een NV, BV,

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Bavo Europoort B.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2013 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V.

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. Vastgesteld door de RvC op 13 december 2007 Reglement Audit Commissie Ballast Nedam N.V. d.d. 13 december 2007 1 / 10 INLEIDING 3 1. SAMENSTELLING 3 2. TAKEN

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij Omdat mensen tellen. Nieuwe regelgeving voor Organisaties van Openbaar Belang 3 Invoering nieuwe regelgeving

Nadere informatie

Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties

Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties Gert-Peter den Hollander Samenvatting Voor goededoelenorganisaties (en andere organisaties zonder winststreven) is

Nadere informatie

Het accountantsrapport en uw onderneming

Het accountantsrapport en uw onderneming Het accountantsrapport en uw onderneming 1. Inleiding Elke onderneming heeft belanghebbenden. Denk bijvoorbeeld aan personeelsleden, crediteuren en de overheid (de fiscus, subsidieverlenende instanties).

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

30. Vennootschappelijke balans

30. Vennootschappelijke balans 30. Vennootschappelijke balans voor winstbestemming in EUR x 1.000 noot 31-12-2014 31-12-2013 Activa Materiële vaste activa Overige materiële vaste activa 32.2 3 6 Financiële vaste activa Deelnemingen

Nadere informatie

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands door Alina Stan en Marieta Vermulm Op 1 augustus spraken Alina Stan en Marieta Vermulm, beiden lid van de Commissie Young Professionals met Hans

Nadere informatie

Betreft: Reactie PricewaterhouseCoopers op consultatie ontwerp Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties

Betreft: Reactie PricewaterhouseCoopers op consultatie ontwerp Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties T.a.v. de heer ir. J.R.V.A. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag 10 augustus 2015 Betreft: Reactie PricewaterhouseCoopers op consultatie ontwerp Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties

Nadere informatie

Omvang en kwaliteit van toelichtingen

Omvang en kwaliteit van toelichtingen Omvang en kwaliteit van toelichtingen Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving Oktober 2014 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 6 3 Belangrijkste resultaten

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V.

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. 20 november 2015 Reglement Audit Commissie Ballast Nedam N.V. d.d. 20 november 2015 1 / 11 INLEIDING 3 1. SAMENSTELLING 3 2. TAKEN EN BEVOEGDHEDEN 3 3. TAKEN

Nadere informatie

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code De Nederlandse Corporate Governance Code ( Code ) is van toepassing op alle Nederlandse beursgenoteerde

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2012 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2012 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Profielschets. Voorzitter Raad van Commissarissen. Beter Wonen Almelo. ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs.

Profielschets. Voorzitter Raad van Commissarissen. Beter Wonen Almelo. ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs. Profielschets Voorzitter Raad van Commissarissen Beter Wonen Almelo ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs. Lilian Vos Beter Wonen Beter Wonen is een maatschappelijk gedreven en

Nadere informatie

Nieuwe regels voor transparantere verslaglegging in Nederland

Nieuwe regels voor transparantere verslaglegging in Nederland Nieuwe regels voor transparantere verslaglegging in Nederland Arjan Brouwer en Jos de Groot, Assurance Met de Transparantierichtlijn, die binnenkort in Nederland in werking treedt, wil de EU bereiken dat

Nadere informatie

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33)

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Toezicht Financiële Verslaggeving 27 oktober 2011 Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Aan: het Bestuur en de Raad van Toezicht van Stichting STBN Postbus 8124 3503 RC UTRECHT CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in het

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International Halfjaarbericht 2015 N.V. Dico International Inhoud Jaarverslag Directieverslag N.V. Dico International Verkorte halfjaarcijfers 2015 1. Verkort overzicht financiële positie per 30 juni 2015 2. Verkort

Nadere informatie

Ref: B13.32 Betreft: Eumedion-reactie op NBA Consultatiedocument onafhankelijkheid en VGBA

Ref: B13.32 Betreft: Eumedion-reactie op NBA Consultatiedocument onafhankelijkheid en VGBA Aan de Nederlandse beroepsorganisatie van Accountants (NBA) Drs. H. Wieleman RA, voorzitter Postbus 7984 1008 AD Amsterdam Den Haag, 30 augustus 2013 Ref: B13.32 Betreft: Eumedion-reactie op NBA Consultatiedocument

Nadere informatie

Participatieregelingen: beloning of investering?

Participatieregelingen: beloning of investering? Participatieregelingen: beloning of investering? Participatieregelingen zijn een veel voorkomend instrument om management te binden en te belonen, zowel in corporate- als privateequity-omgevingen. Ondernemingen

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL CONCERNCONTROLLER

FUNCTIEPROFIEL CONCERNCONTROLLER FUNCTIEPROFIEL FUNCTIEPROFIEL CONCERNCONTROLLER Versie d.d. 21 juli 2014 Organisatie ROC Leiden verzorgt middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en volwassenenonderwijs (educatie) voor meer dan 9000 studenten

Nadere informatie

KEY ISSUES - Corporate Governance COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN

KEY ISSUES - Corporate Governance COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN KEY ISSUES - Corporate Governance COMMISSIE VOOR HET BANK- EN FINANCIEWEZEN Rapportering corporate governance Brussel, 18 november 1999 Mevrouw, Mijnheer, De Commissie voor het Bank en Financiewezen en

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Compliance- verklaring

Compliance- verklaring Compliance- verklaring 23 januari 2013 1 van 6 Inleiding Spaarnelanden en de Code Goed Bestuur Publieke Dienstverleners Spaarnelanden wenst haar governance in lijn te brengen met de laatste inzichten op

Nadere informatie

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit Van commissie Peters naar commissie Van Manen, een statusupdate PAS Conferentie 3 december 2015 Gefeliciteerd! PAS Conferentie

Nadere informatie

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

ONVZ past dit principe toe. Het principe is uitgewerkt in het reglement van de raad van bestuur.

ONVZ past dit principe toe. Het principe is uitgewerkt in het reglement van de raad van bestuur. Raad van bestuur Samenstelling en deskundigheid Samenstelling 3.1.1. De raad van bestuur is zodanig samengesteld, dat hij zijn taak naar behoren kan vervullen. Complementariteit, collegiaal bestuur en

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Delo Itte. Deloitte Accountants B.V. Orfyplein 10 1043 DP Amsterdam Postbus 58110 1040 HC Amsterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9739 www.deloitte.ni Controleverkiaring van de onafhankelijke

Nadere informatie

Op naar een excellente controle

Op naar een excellente controle Op naar een excellente controle Welke controlewerkzaamheden kunnen verder geoptimaliseerd worden om kosten te besparen of om meer toegevoegde waarde te kunnen bieden aan cliënten? Hoe kunnen deze werkzaamheden

Nadere informatie

Global Economic Crime Survey

Global Economic Crime Survey www.pwc.nl Global Economic Crime Survey Update Financial Sector Juni 2012 In samenwerking met de VU Amsterdam en de Martin Luther Universiteit Halle Bij PwC in Nederland werken ruim 4.600 mensen met elkaar

Nadere informatie

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen Dit document maakt gebruik van bladwijzers NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen 31 januari 2014 NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvo-verslagen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Management Accounting & Control 5 Module Externe Verslaggeving 6 Module Management Control & Information Systems 7 Rooster 8 Opleidingskosten 9 Netherlands

Nadere informatie

CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT. Verkiaring over de jaarrekening 2014. Ons oordeel. De basis voor ons oordeet

CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT. Verkiaring over de jaarrekening 2014. Ons oordeel. De basis voor ons oordeet Aan: de Aandeelhouders en de Raad van Commissarissen van Waard Schade N.y. ACCOUNTANT CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE www.deloitte.ni Fax: 088 288 9737 Tel: 088 288 2888 Nederland 1040 HC Amsterdam

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Transparant over de controle Consultatiedocument uitgebreidere controleverklaring

Transparant over de controle Consultatiedocument uitgebreidere controleverklaring Transparant over de controle Consultatiedocument uitgebreidere controleverklaring Consultatietermijn sluit op 18 november 2014. Inhoudsopgave: Inhoud 1. Meer dan een handtekening... 3 2. Voorbeeld van

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV

Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV Vastgesteld in de Raad van Toezicht d.d. 12 september 2007 Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV 0. Inleiding 0.1. Dit reglement is opgesteld door de Raad van Toezicht ingevolge artikel 18

Nadere informatie

Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014

Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014 Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014 Soort vergadering Algemene Vergadering van Aandeelhouders Koninklijke DSM Datum 14.00 uur, 7 mei 2014 Locatie Hoofdkantoor, Het Overloon

Nadere informatie

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Schiphol Nederland B.V. 2011 Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Jaarverslag 2011 Schiphol Nederland B.V. is onderdeel van de Schiphol Group (N.V. Luchthaven Schiphol voert Schiphol

Nadere informatie

Horizontaal toezicht. Samenwerken vanuit vertrouwen

Horizontaal toezicht. Samenwerken vanuit vertrouwen Horizontaal toezicht Samenwerken vanuit vertrouwen 12345 "Bij gaat het om wederzijds vertrouwen tussen belastingplichtige en Belastingdienst, het scherper naar elkaar aangeven wat ieders verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 1 TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Jaarrekening 2013 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening over 2013 5 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. Per email: j.scheffe@nba.nl. Geachte heer Scheffe,

NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. Per email: j.scheffe@nba.nl. Geachte heer Scheffe, NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM Per email: j.scheffe@nba.nl Den Haag 3 december 2012 Referentie: 2012078 GK / DT Betreft: Reactie VEB op Discussierapport NBA Het

Nadere informatie

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe Directiestatuut Waterleidingmaatschappij Drenthe Inhoud Directiestatuut van de NV Waterleidingmaatschappij Drenthe Artikel 1 Definities 3 Artikel 2 Inleiding 3 Artikel 3 Taken van de directie 3 Artikel

Nadere informatie

Nieuwe bepalingen over verbonden partijen en niet in de balans opgenomen regelingen

Nieuwe bepalingen over verbonden partijen en niet in de balans opgenomen regelingen Nieuwe bepalingen over verbonden partijen en niet in de balans opgenomen regelingen Eind 2008 zijn in de Nederlandse wet nieuwe bepalingen opgenomen met vereisten voor de toelichting van de jaarrekening.

Nadere informatie

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015 Steunstichting SBWU Boekjaar 2014 Steunstichting SBWU Utrecht 2 april 2015 Inhoud Blad Jaarrekeningverslag over boekjaar 2014 3 Jaarrekening 2014 4 Balans per 31 december 2014 5 Winst-en verliesrekening

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2011

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2011 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2011 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 3 Balans per 31 december 2011 4 Staat van baten en lasten over 2011 5 Toelichting 6 Overige

Nadere informatie

Voor 99,59% Raad van Bestuur (Besluit) 8. Het verlenen van kwijting aan de leden van de

Voor 99,59% Raad van Bestuur (Besluit) 8. Het verlenen van kwijting aan de leden van de Aandeelhoudersvergadering TNT Express 10 april 2013 Datum AVA 10 april 2013, 11.00 uur Locatie Muziek gebouw aan t IJ, Amsterdam Woordvoerder Eumedion Carola van Lamoen, Robeco Volmacht om te spreken namens

Nadere informatie