Explanatory Memorandum. Rapporteurs: Moreno Bucci (Italy) and Hans-Ulrich Stoeckling (Switzerland).

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Explanatory Memorandum. Rapporteurs: Moreno Bucci (Italy) and Hans-Ulrich Stoeckling (Switzerland)."

Transcriptie

1 Decentralisatie, de blik van buiten naar binnen. J.Th.J. van den Berg [1] De drie vereisten van Jan Barents Het is niet heel elegant om een betoog over decentralisatie ter ere van Wim Deetman te beginnen met een beroep op een weggelopen lid van de Christelijk Historische Unie. Erger nog, die in 1945 is overgelopen naar de Partij van de Arbeid. Ik heb het over Jan Barents, de eerste naoorlogse hoogleraar politieke wetenschep aan de Universiteit van Amsterdam. Daarvoor verliet hij in 1949 als directeur de Wiardi Beckman Stichting; hij is dus een van mijn voorgangers daar. Ook dat nog. Toch waag ik het erop, want ik ken Wim Deetman als een verdraagzaam en genereus man. Aan Jan Barents essay Democracy: An Unagonized Reappraisal uit ontleen ik de volgende vereisten voor behoorlijk georganiseerd gemeentelijk bestuur: [1] De centrale overheid behoort zich niet te mengen in lokale verkiezingen; [2] Lokale autoriteiten komt het recht toe hun eigen ambtenaren te benoemen; [3] Zij behoren over een minimum aan eigen financiën te beschikken. Ik denk dat deze drieslag de kern van de gemeentelijke zelfstandigheid goed weergeeft: het bestuur moet product zijn van verkiezing door de eigen inwoners; het moet over zijn eigen ambtelijke ondersteuning beschikken en over eigen financiële middelen. Als men goed leest, zijn dat ook de drie bestaansvoorwaarden zoals die zijn verwoord in de twaalf artikelen van het Europese Handvest voor Lokale Autoriteiten (EHLA), dat dateert uit de jaren tachtig en in 1991 in werking is getreden. Belangwekkend is voorts dat na de toetreding tot het EHLA van een groot aantal staten uit Midden- en Oost-Europa, tegelijk met hun lidmaatschap van de Raad van Europa, deze is begonnen met periodieke rapportages over de stand van de lokale democratie en autonomie in de lidstaten van de Raad. De Raad doet dat door middel van het Congres van Lokale en Regionale Autoriteiten (CLRAE), dat adviseert als een soort Europese VNG en IPO aan de Raad van Europa 2. Begonnen in de nieuwe lidstaten, is spoedig de belangstelling billijkheidshalve naar het westen van Europa verschoven. In 1999 kwam daartoe de eerste onderzoeksmissie vanuit Straatsburg naar ons land 3. Al in 2005 werd deze gevolgd door een tweede missie 4, maar die was uitgelokt 1 J. Barents, Democracy: An Unagonized Reappraisal, The Hague, Institute of Social Studies Publications on Social Change 10, 1958, J.Th.J. van den Berg, De strenge blik van Europa. Kritische stemmen uit Straatsburg over de lokale democratie in Nederland, in: Jaarboek Vereniging van Griffiers 2006, CLRAE, Sixth Session [CG (6) 4] 1999: Situation of Local and Regional Democracy in The Netherlands, Explanatory Memorandum. Rapporteurs: Moreno Bucci (Italy) and Hans-Ulrich Stoeckling (Switzerland). 4 CLRAE, Twelfth Session [CG (12) 16] 2005: Local and Regional Democracy in The Netherlands. Explanatory Memorandum. Rapporteurs: Ms. Kathryn Smith (UK) and Mr. Odd Arild Kvaloy (Norway); Expert: Professor Dian Schefold. 1

2 door de VNG, destijds voorgezeten door de burgemeester van Den Haag, W.J. Deetman. De VNG was namelijk des duivels over de gedeeltelijke afschaffing van de onroerende zaakbelasting (OZB) door regering en parlement in Den Haag. Weliswaar werd het daardoor ontstane tekort gecompenseerd door een dienovereenkomstige verhoging van het Gemeentefonds, maar de korting op de OZB werd gezien als een zware aanslag op de gemeentelijke autonomie, want zo bleef er van gemeentelijke belastingcapaciteit weinig meer over. Intussen heeft zich nog een derde missie van de CLRAE gemeld in , maar dat was weer een reguliere expeditie. Ik attendeer graag op deze Europese onderzoeken naar de stand van decentralisatie en gemeentelijke zelfstandigheid. In de eerste plaats, omdat een kritische blik van over de grenzen op ons lichtelijk zelfgenoegzame land in het algemeen geen kwaad kan. (Geen effectiever manier trouwens om Nederlanders op de kast te krijgen dan beleefd geformuleerde Europese kritiek.) Voorts, omdat met weinig middelen maar veel intelligentie door buitenlandse lokale bestuurders grondig onderzoek wordt verricht, daarbij ondersteund door academische experts. Ten slotte wordt, als het om Nederland gaat, in het meest recente rapport intensief gebruik gemaakt van de periodieke adviezen van de Raad van State over de interbestuurlijke betrekkingen in Nederland 6. Overigens is er geen ontwijken aan, daar komen wij Wim Deetman opnieuw tegen en zelfs op twee manieren: staatsraad geworden is hij gesprekspartner van de Europese rapporteurs, samen met de vicepresident 7. Bovendien is hij projectleider van het derde rapport van de Raad van State uit 2013 over de stand van de decentralisatie, waaruit de onderzoekers hebben geput 8. De blik van binnen en die van buiten ontmoeten elkaar daar; er zit zelfs ten dele hetzelfde gezicht achter. Zoals U weet: Wim Deetman is gewend het met zichzelf eens te zijn. Door de CLRAE is los van landenstudies vergelijkend onderzoek gedaan naar bij voorbeeld de gemeentefinanciën in Europa met voor Nederland relevante uitkomsten 9. Bekend is het rapport 5 CLRAE 2014, 26th Session [CG (26) 7PROV] 2014: Local and Regional Democracy in The Netherlands. Explanatory Memorandum. Rapporteurs: Artur Torres Pereira (Portugal) and Jean-Pierre Liouville (France). 6 CLRAE 2014, 29 en 34. Niettemin is dit rapport het minst sterke van de drie. Het constateert dat lokaal zelfbestuur in de Nederlandse Grondwet niet met zoveel woorden is vastgelegd. Wel erkent het dat de Grondwet de bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake hun huishouding aan hun besturen overlaat (Grw.124,1). Maar dat vindt het rapport niet voldoende. Dat daarmee behalve het zelfbestuur ook de hogere ouderdom van de lokale gemeenschappen dan die van de staat wordt erkend, blijft onbegrepen. Ook bij de beschrijving van het medebewind gaat het mis. Als sprekend voorbeeld wordt daarvan de Paspoortwet opgevoerd. Dat wetgeving ook bevoegdheden van gemeenten in het leven kan roepen die voordien niet bestonden, dringt helaas niet tot de rapporteurs door. 7 CLRAE 2014, Raad van State, Het kán beter. Interbestuurlijke verhoudingen opnieuw beschouwd, Den Haag CLRAE, Fifth Session [CPL (5) 4] 1998: The Financial Resources of Local Authorities in Relation to Their Responsabilities (Application of Article 9 and 4, paragraph 4 and 5 of the European Charter of Local Self- Government). Rapporteur: Jean-Claude Fécon (France). 2

3 van de Fransman Jean-Claude Frécon uit 1998, die zorgvuldig heeft gekeken naar hoe gemeentelijke inkomsten zich verhouden tot gemeentelijke verantwoordelijkheden. [2] Over valse tonen en bestuurlijk gerief Terug naar de drie vereisten van Barents. Ik zal niet uitwijden over de tweede bestaansvoorwaarde: de beschikking over eigen ambtenaren. Internationaal vergeleken is dat niet ons grote probleem. Dat kan het elders in de wereld wel zijn en het is dus van belang daarmee rekening te houden bij de organisatie van internationale gemeentelijke samenwerking, waar Nederlandse gemeenten met veel inzet en succes aan bijdragen 10. Als het gaat over eigen bestuur houd ik het evenzeer sober 11. Onmiskenbaar heeft de CLRAE zich in de beginjaren nogal opgewonden over onze door de Kroon benoemde burgemeester. Die opwinding is nogal gedempt door recente wijzigingen in de voordrachtprocedure. In wezen komt die immers neer op een materieel bindende voordracht van nieuwe burgemeesters door de gemeenteraad. Wat voorts sterk telt, is dat de burgemeester aan de raad verantwoording is verschuldigd en in de praktijk tot vertrek kan worden gedwongen indien hij het vertrouwen van de raad is kwijtgeraakt. De andere hobby van Europese critici betreft de schaalvergroting en gemeentelijke herindeling. Daar staan wij echter heel gunstig aangeschreven 12, eerlijk gezegd, niet tot mijn vreugde. Opeenvolgende ministers en zelfs kabinetten hebben immers benadrukt dat gemeentelijke herindeling in Nederland product moet zijn van vrijwillige keuze door gemeenten zelf. Wie daar meer van weet, beseft hoe hypocriet zulke woorden zijn, maar zo ver reikt het Europese inzicht in de werking van het Nederlandse binnenlands bestuur nog niet. Dat door gecompliceerde decentralisatie-operaties vooral kleinere gemeenten worden gedwongen de handdoek in de ring te gooien en vrijwillig op te gaan in een groter geheel, dat is blijkbaar nog moeilijk in onderling verband te zien 13. Er wordt veel gedecentraliseerd in Nederland èn gemeenten hoeven niet te fuseren als zij niet willen: Europese onderzoekers klinkt het als muziek in de oren. Dat wij langzaamaan die muziek nogal vals gaan vinden wil er bij de CLRAE nog niet helemaal in. Komt nog wel. Dit gaat zeker gebeuren, nu de VNG van zijn leden de kans krijgt te pleiten voor stelselmatige differentiatie naar taken tussen gemeenten. Kleine en niet eens zo heel kleine gemeenten kunnen alleen voortbestaan in sommige delen van het land zal dat ook moeten als zij voor complexe uitvoeringstaken kunnen verwijzen naar grote centrumgemeenten. Sporadisch gebeurt dat al; er kan echter veel meer systeem in worden gebracht. 10 Zelf ondervond ik tijdens een bezoek aan Iran in opdracht van VNG International (2005) dat lokale besturen daar zich moesten laten ondersteunen door ambtenaren die door de staat werden aangesteld en bekostigd. 11 Meer daarover in: De strenge blik van Europa (zie nt. 2), Alle drie rapporten van de CLRAE spreken er vol respect over. Zie b.v. CLRAE 2014, J.Th.J. van den Berg, De angst van Ronald Plasterk voor de blauwdruk en de gevolgen daarvan, in: S&D, 71 (2014), 1,

4 Zo blijft er bij de categorie eigen bestuur nog maar één echt vuiltje over. Art. 8 van het EHLA bepaalt dat schorsing en vernietiging van autonome gemeentelijke besluiten alleen toelaatbaar zijn als die in strijd zijn met het recht. Nederland heeft bij dat artikel een voorbehoud gemaakt, omdat onze Grondwet (art. 132 lid 4) bepaalt dat vernietiging ook mogelijk is met een beroep op het algemeen belang. Dat klinkt deftig, maar wat is algemeen belang anders dan het bestuurlijk gerief van de regering? 14 Telkens weer vragen de Europese onderzoekers dus of wij dat voorbehoud niet willen opheffen, maar vergeefs. [3] Het onbegrepen Gemeentefonds Wij gaan naar het derde vereiste, in de letterlijke formulering van Barents: They should have some finances of their own. Wat men noemt, een bescheiden formulering. Het EHLA is in zijn formulering, in art. 9, eveneens bescheiden, Het spreekt van adequate financial resources. Als het echter gaat om lokale belastingen, dan staat er in lid 3: Part at least of the financial resources of local authorities shall derive from local taxes and charges of which ( ) they have the power to determine the rate. Onderzoekers en rapporteurs uit Straatsburg blijken in de praktijk ambitieuzer dan het Handvest zelf; over Nederland zijn zij telkens kritisch 15. Erkend wordt dat Nederlandse gemeenten redelijk ruim in hun middelen zitten, maar dat het lokale belastingdeel daarvan wel erg mager is. Toegegeven, zij praten nooit met de Vereniging Eigen Huis. Ten dele komt dat omdat de meeste onderzoekers niet uit de voeten kunnen met ons Gemeentefonds. Ruime middelen die van staat naar gemeente vloeien en aan de besteding waarvan geen inhoudelijke eisen worden gesteld. Het vergt telkens weer veel uitleg. Laat mij dat in het kort eveneens doen. Het Gemeentefonds is ingesteld het zij vandaag met ere vermeld door een christelijk-historische minister van Financiën, Dirk de Geer 16. Hij verving daarmee in 1929 de belangrijkste gemeentelijke belastingen, die vooral de grote steden benadeelden. De Geer, die de wet grotendeels zelf heeft bedacht en geschreven, ging uit van een aantal voor iedere gemeente geldende kostensoorten en baseerde daarop de algemene uitkering. Zij werden voorzien van de vereiste algemene middelen en bovendien werd rekening gehouden met een aantal eigenaardigheden van diverse gemeenten. Op die principes is het Gemeentefonds nog steeds gebouwd. Een bestel met een hoog rechtvaardigheidsgehalte. Tot zover kan iedereen, ook buiten ons land, het nog wel volgen. Wat niet goed wordt begrepen is, dat het niet gaat om een bescheiden vereveningsfonds dat in de meeste landen om ons heen ook bekend is, maar om de hoofdzaak. De kern van gemeentelijke inkomsten wordt bij ons 14 De strenge blik van Europa, Met de soms tegenstrijdige gevoelens jegens deze bevoegdheden tot schorsing en vernietiging in het algemeen belang heb ik nogal geworsteld in mijn columns voor de website Parlement en Politiek. Zie http.//columns.parlement.com: Lokale autonomie (21 december 2005) en In het algemeen belang (21 november 2008). 15 Zie bij voorbeeld CLRAE 2014, Dit is onmiskenbaar het sterkste onderdeel van dit rapport. 16 J.Th.J. van den Berg en J.J. Vis, De eerste honderdvijftig jaar. Parlementaire geschiedenis van Nederland , Amsterdam: Bert Bakker, 2013, ; W.M.C. van Zaalen, Financiële verhoudingen in Nederland, z.p., z.j. (2002), 16 18; Meindert van der Kaaij, Een eenzaam staatsman. Dirk de Geer ( ), Hilversum: Verloren, 2012,

5 gevormd door de algemene uitkering. Daarnaast zijn er specifieke uitkeringen en ten slotte zijn er de eigen inkomsten, waarvan de kern wordt gevormd door de OZB. In het buitenland is het omgekeerd: de eigen inkomsten uit belastingen en retributies staan voorop. Omdat daaruit ongelijke verhoudingen voortkomen tussen dikwijls arme steden en een rijker landelijk gebied, wordt van staatswege enige compensatie geleverd met een bescheiden algemene uitkering 17. Het idee dat de Nederlandse staat ongeconditioneerd zo veel geld ter beschikking stelt gaat er bij buitenlandse waarnemers niet in. Zij vertrouwen het eenvoudig niet. Zij vinden dan ook dat de verhoudingen tussen eigen inkomsten en algemene uitkering meer in evenwicht moet worden gebracht. Daarom zien zij elke verkleining van het lokale belastinggebied als een rechtstreekse aanslag op de gemeentelijke autonomie, ongeacht of die wordt gecompenseerd door de algemene uitkering. De missing link in het verhaal is vermoedelijk daarin gelegen dat in Nederland door de onderwijspacificatie van 1917 een conventie is geschapen waarin het door alle betrokkenen normaal wordt gevonden dat de staat belangrijke activiteiten subsidieert of zelfs bekostigt zonder zich met de besteding daarvan inhoudelijk in te laten. De Geer kon voortbouwen op wat zijn confessionele vrienden in het onderwijs tot stand hadden gebracht 18. Nederlandse gemeenten konden daarom toe met een relatief kleine eigen bijdrage. Guus te Wechel, eertijds directeur financiën van de VNG en mijn leermeester op dat terrein, gaf het ooit heel mooi weer: Als goede kinderen van vadertje staat krijgen gemeenten hoofdzakelijk zakgeld (uitkering Gemeentefonds), voorts kleedgeld (doeluitkeringen) en daarnaast mogen ze zelf nog een krantenwijkje beginnen 19. Dat krantenwijkje is de OZB geworden 20. Grosso modo komt het erop neer dat iets meer dan een derde van de lokale inkomsten uit het Gemeentefonds komt en bijna twintig procent uit specifieke uitkeringen, waarvan er twee de bulk vormen: de bijstandsuitkeringen en de sociale werkvoorziening. Een kleine acht procent komt uit de OZB; 17 CLRAE 1998, Financial Resources, passim. 18 Van den Berg en Vis, Eerste honderdvijftig jaar, ; A. Lijphart, Verzuiling, pacificatie en kentering in de Nederlandse politiek, Amsterdam: DeBussy, Te Wechels metafoor kwam weer terug in mijn herinnering dankzij de Utrechtse oratie van prof. dr. Remco Nehmelman, De staat achter de dijken, Utrecht 2015, (en nt. 44 aldaar). Te Wechel liet met deze metafoor goed zien dat de besteding van het Gemeentefonds minder vrij is dan het lijkt: diverse wetten dragen gemeenten activiteiten op waarvan de kosten uit het Fonds dienen te worden bestreden. In wat cynischer buien placht Te Wechel te zeggen dat het Gemeentefonds in de kern weinig meer was dan een bundel doeluitkeringen. 20 Over de totstandkoming van de OZB: Chris Craanen, De invoering van de onroerendgoedbelastingen, in: Thom Pfeil e.a. (red.), Steden en dorpen in last. Historische aspecten van lokale belastingen en financiën, Amsterdam 1999, De ironie van de geschiedenis is dat een wetgeving afkomstig van VVDminister dr. J.H. Witteveen weer werd afgebroken onder aanvoering van VVD-minister G. Zalm in Hij was daartoe aangezet door het verkiezingsprogramma van de VVD in 2002, dat had gepleit voor de volledige afschaffing van de OZB en haar compensatie door het Gemeentefonds. Dat was gebeurd onder druk van de VVD-wethouders van financiën van de vier grootste gemeenten tussen 1998 en Die hadden er echter niet bij verteld dat de financiële en onroerendzaakadministratie van Amsterdam en Rotterdam te wensen overliet. 5

6 tezamen met andere belastingen en retributies komt de eigen inbreng uit op 15% 21. Een heel stevige buffer is het niet en de internationale achterdocht is dus te begrijpen. [4] Lokale lasten en Gemeentefonds: naar een nieuw evenwicht Dat zou tot daaraan toe zijn, ware het niet dat er al geruime tijd activiteiten van de staat naar de gemeente verhuizen, met vanaf dit jaar als bekend drie omvangrijke decentralisaties in het sociale domein. Het gaat daarbij om miljarden die opnieuw worden toegevoegd aan het Gemeentefonds. Dat dreigt nu uit zijn voegen te barsten: jaarlijks ging het al om zo n achttien miljard en er komen nu zes miljard bij. De Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv) heeft berekend dat van de totale belastinginkomsten in ons land 3,4% van de drie decentrale overheden komt tegen 95% van het Rijk. Van de totale overheidsuitgaven nemen gemeenten echter 30% voor hun rekening en het rijk 65%. Het kost geen moeite daar ernstige onbalans in te ontdekken 22. Geen wonder dat uit de kring van de gemeenten en de Rfv, maar ook van elders (zoals de CLRAE) sterke aandrang is gekomen om eindelijk eens iets te doen aan vergroting van het lokale belastinggebied 23. Tot voor kort stond je met zulke pleidooien voor een betonnen muur van onwil, in het bijzonder bij Financiën. Maar, het wonder is geschied: nu is de staatssecretaris van Financiën er zelf over begonnen, zij het nog zonder concrete uitwerking. De staatssecretaris streeft in het kader van de voorgenomen belastinghervorming naar sterke lastenverlichting op rijksniveau 24. Een middel daarvoor is blijkbaar de verschuiving van rijk naar gemeenten. Dat maakt het vervolgens mogelijk het opgeblazen Gemeentefonds weer te doen krimpen. Anderen dan staatssecretaris Wiebes zijn wel concreet. Zowel de Rfv als prof. C.F. de Kam 25 spreekt over tenminste vier miljard euro die de gemeenten zelf extra zouden moeten heffen van hun burgers. De Kam lijkt dat voldoende te vinden; de Rfv ziet het als de eerste fase. De Kam wil de OZB zoals die nu is verdubbelen, maar spreekt zich merkwaardigerwijs niet uit over de omvang van het Gemeentefonds. De Rfv gaat subtieler te werk: hij wil de OZB voor gebruikers van woningen weer in ere herstellen naast de OZB voor eigenaren. In plaats daarvan of daarnaast suggereert hij een ingezetenenbelasting, een jaarlijks bij elke burger op te halen contributie voor het lidmaatschap van de gemeente. Het moet starten met genoemde vier miljard, liefst al voor De compensatie kan worden gevonden door inkrimping van het Gemeentefonds met een gelijk bedrag. Mèt de Rfv vermoed ik dat voor een goed evenwicht 21 Staat van het bestuur, Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2014, Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv), brief aan staatssecretaris ir. E.D. Wiebes MBA inzake uitbreiding lokaal belastinggebied, 26 maart 2015, 3 4; J.Th.J. van den Berg, Een te groot gemeentefonds, column website Parlement en Politiek, 28 juni 2013; Idem, Ook geld decentraliseren, column website Parlement en Politiek, 6 februari Raadpleeg: http.// columns.parlement.com. 23 Overzicht daarvan in brief Rfv, 20 maart 2015, Kamerstukken II, , , nr Brief Rfv, 20 maart 2015, 2 3 en 10 12; C.F. de Kam, Links, rechts en de belastinghervorming, in: S&D, 72 (2015), 1,

7 tussen Gemeentefonds en eigen inkomsten een tweede tranche van ongeveer vier miljard noodzakelijk zal blijken. Deze uitruil tussen Gemeentefonds en lokale belasting zal ook noodzakelijk zijn om de zogenaamde normering van het Gemeentefonds in stand te houden. Die normering bestaat daarin dat de omvang van het Fonds mee stijgt en daalt met de rijksuitgaven in enge zin, dus zonder de zorg en de sociale uitgaven. Dat kan alleen als het niet al te omvangrijk is. Ook dan nog blijft de algemene uitkering de grootste lokale inkomstenpost, maar dat past in de Nederlandse constitutionele traditie. Daarmee is tegelijk gezegd dat het Gemeentefonds alleen dan veilig is, zolang de conventie van zuivere distributie en politieke onthouding vrucht van de Pacificatie van 1917 wordt behouden en gekoesterd. Nu de machtsverhoudingen onder de Pacificatie zijn verkruimeld, is er reden alert te zijn; is er voorts aanleiding de internationale achterdocht niet zo maar van tafel te vegen. Nu reeds kost het moeite ministeries af te houden van bemoeienis met de besteding van de algemene uitkering, zoals ook het bijzonder onderwijs zijn terrein voortdurend moet bewaken. In een land waar populistische opvattingen over de democratie wij hebben de meerderheid, dus wij hebben het voor het zeggen - veld winnen, zijn conventies als die waarop het Gemeentefonds is gebaseerd kwetsbaar. Er zal niet altijd een Deetman in de buurt zijn om ieders geheugen op peil te houden. Reden te meer om de eigen belastingcapaciteit van de gemeenten te verstevigen. Prof. dr. J.Th.J. (Joop) van den Berg (Maastricht 1941) is emeritus hoogleraar aan de Universiteiten van Leiden en Maastricht. Hij was van 1996 tot 2002 directievoorzitter van de VNG en daarvoor lid van de Eerste Kamer voor de PvdA. Van 1981 tot 1989 was hij directeur van de Wiardi Beckman Stichting. 7

ECGF/U200801752 Lbr. 08/174

ECGF/U200801752 Lbr. 08/174 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft OZB-procedure tegen Staat uw kenmerk ons kenmerk ECGF/U200801752 Lbr. 08/174 bijlage(n) datum 15 oktober 2008

Nadere informatie

Toekomst gemeentelijk belastinggebied. Meer gemeentebelasting, meer a. Prof.dr. J.A. Monsma

Toekomst gemeentelijk belastinggebied. Meer gemeentebelasting, meer a. Prof.dr. J.A. Monsma Toekomst gemeentelijk belastinggebied Meer gemeentebelasting, meer a Prof.dr. J.A. Monsma Rfv rapport Eerst de politiek, dan de techniek Op 11 januari 2017 bracht de Rfv het rapport Eerst de politiek,

Nadere informatie

Prikkels in de financiële verhoudingen

Prikkels in de financiële verhoudingen Prikkels in de financiële verhoudingen Maarten Allers Datum 25.11.2008 Wanneer prikkelen? Gewenst gedrag treedt niet spontaan op Dwang werkt niet, of is ongewenst Prikkels: Wie prikkelt? principal Wie

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Turfmarkt

Nadere informatie

BAWI/U200801717 Lbr. 08/170

BAWI/U200801717 Lbr. 08/170 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Meerjarig aanvullende Uitkering I-deel WWB uw kenmerk ons kenmerk BAWI/U200801717 Lbr. 08/170 bijlage(n) datum

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 575 521 Agendapunt: 8 ONDERWERP

Doorkiesnummer : (0495) 575 521 Agendapunt: 8 ONDERWERP Wijnen, Peter FIN S3 RAD: RAD131106 2013-11-06T00:00:00+01:00 BW: BW131001 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 6 november 2013 Portefeuillehouder : J.M. Cardinaal Behandelend ambtenaar

Nadere informatie

Hartelijk dank aan de Raad voor het Openbaar Bestuur voor dit advies over de relatie tussen decentrale overheden en Europa.

Hartelijk dank aan de Raad voor het Openbaar Bestuur voor dit advies over de relatie tussen decentrale overheden en Europa. Het gesproken woord geldt Speech VNG-voorzitter Jorritsma Rob, 25 november 2013 Hartelijk dank aan de Raad voor het Openbaar Bestuur voor dit advies over de relatie tussen decentrale overheden en Europa.

Nadere informatie

Notitie functioneringsgesprekken

Notitie functioneringsgesprekken Notitie functioneringsgesprekken In de handreiking voor functioneringsgesprekken met burgemeesters, enkele jaren terug opgesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, wordt

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Hervorming van het gemeentelijk belastinggebied

Hervorming van het gemeentelijk belastinggebied Hervorming van het gemeentelijk belastinggebied mr Johan de Jong Inhoudsopgave Aanloop Knelpunten Bouwstenen Beoogde doelen Politieke spel Nieuw Kabinet Wat kost u dit? Welke voorstellen krijgen we via

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1986-1987 17910 De grote-stedenproblematiek Nr. 21 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

vaste commissie voor Binnenlandse Zaken Procedurevergadering commissie Binnenlandse Zaken

vaste commissie voor Binnenlandse Zaken Procedurevergadering commissie Binnenlandse Zaken Den Haag, 7 oktober Noot: Herziene agenda i.v.m. toevoeging agendapunt *) Voortouwcommissie: vaste commissie voor Binnenlandse Zaken BuZa i.v.m. agendapunt 27 DEF i.v.m. agendapunt 6, 26 EU i.v.m. agendapunt

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk Uw kenmerk 2016Z05065 Datum Betreft Beantwoording

Nadere informatie

WIE BESTUURT DE GEMEENTE?

WIE BESTUURT DE GEMEENTE? WIE BESTUURT DE GEMEENTE? De gemeente dichtbij Dagelijks heeft u met de gemeente te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw vuilnis wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden aangelegd. Bij

Nadere informatie

Herverdeling gemeentefonds Wikken en wegen. Gijs Oskam Expertisecentrum Gemeentefinanciën VNG Utrecht, 18 november 2013

Herverdeling gemeentefonds Wikken en wegen. Gijs Oskam Expertisecentrum Gemeentefinanciën VNG Utrecht, 18 november 2013 Herverdeling gemeentefonds Wikken en wegen Gijs Oskam Expertisecentrum Gemeentefinanciën VNG Utrecht, 18 november 2013 Programma Inkomsten van gemeenten Terugblik op de herverdeling 1997 en 2001 Voorgenomen

Nadere informatie

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 4 Het landsbestuur (regering en parlement) Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier

Nadere informatie

Regeerakkoord Maarten Allers COELO Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden COELO. Dreesseminar 16 november 2012

Regeerakkoord Maarten Allers COELO Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden COELO. Dreesseminar 16 november 2012 faculteit economie en bedrijfskunde COELO Regeerakkoord 2012 Dreesseminar 16 november 2012 Maarten Allers COELO Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden Bezuinigingen gemeentefonds

Nadere informatie

FINANCIËLE VERHOUDINGEN LOPEN VAST

FINANCIËLE VERHOUDINGEN LOPEN VAST L.DEMOCRATIE.BW. 19-09-16 17:54 Pagina 21 FINANCIËLE VERHOUDINGEN LOPEN VAST De bestuurlijke omgeving van gemeenten is de laatste jaren sterk veranderd. De manier waarop gemeenten worden bekostigd loopt

Nadere informatie

den met minimumloon toeneemt, maar mag het er niet toe leiden dat degenen die ongewild zonder werk zitten financieel gestraft worden met een forse

den met minimumloon toeneemt, maar mag het er niet toe leiden dat degenen die ongewild zonder werk zitten financieel gestraft worden met een forse De kritiek van GroenLinks op het belastingplan komt eigenlijk ieder jaar op hetzelfde neer: het kan socialer, en het kan groener. Dit jaar is dat niet anders. De eerlijkheid gebiedt echter wel te vermelden

Nadere informatie

HET GEMEENTELIJK BELASTINGGEBIED. Robbert Verkuijlen, coördinator belastingzaken VNG

HET GEMEENTELIJK BELASTINGGEBIED. Robbert Verkuijlen, coördinator belastingzaken VNG HET GEMEENTELIJK BELASTINGGEBIED Robbert Verkuijlen, coördinator belastingzaken VNG VNG-ledenvergadering: Het gemeentelijk belastinggebied wordt uitgebreid door een keuze te maken uit de beschikbare alternatieven.tegelijkertijd

Nadere informatie

De gemeente en haar financiën. Introductie in de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten

De gemeente en haar financiën. Introductie in de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten De gemeente en haar financiën Introductie in de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten Vooraf Elke gemeente heeft een groot aantal verschillende wettelijke taken en daarnaast ook (wensen

Nadere informatie

Vernieuwen en vertrouwen

Vernieuwen en vertrouwen Vernieuwen en vertrouwen Samenvatting Vernieuwen en vertrouwen Gemeenten krijgen er in 2015 drie grote taken bij in het sociaal domein: jeugd, zorg en werk. Bovendien moeten gemeenten het sociaal domein

Nadere informatie

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden.

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden. Debat over Polen in het Europees Parlement Interventie van de heer Koenders - minister van Buitenlandse Zaken - Nederlands voorzitterschap Dank u meneer de voorzitter, De Europese Unie is niet alleen een

Nadere informatie

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN Meer Democratie Mei 2015 Rapportage onderzoek Partijpolitieke benoemingen Meer Democratie 1 Persbericht NEDERLANDERS: PUBLIEKE FUNCTIES OPEN VOOR IEDEREEN

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Europese Unie dr. Edwin van Rooyen 10-9-2012 PvdA, VVD en SP zijn voorstander van het vergroten van de controle op

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus EA Den Haag. Datum 20 december 2016 Beantwoording Kamervragen 2016Z22250

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus EA Den Haag. Datum 20 december 2016 Beantwoording Kamervragen 2016Z22250 > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directoraat-Generaal Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA

Nadere informatie

Sfeerimpressie Wethoudersconferentie 24 en 25 november 2015

Sfeerimpressie Wethoudersconferentie 24 en 25 november 2015 Sfeerimpressie Wethoudersconferentie 24 en 25 november 2015 Op dinsdag 24 november ging voor de vierde maal in Hotel Mitland van start. Voorzitter Arne Weverling opende de bijeenkomst en introduceerde

Nadere informatie

ECGF/U201301543 Lbr. 13/106

ECGF/U201301543 Lbr. 13/106 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Actualiteiten gemeentefinanciën uw kenmerk ons kenmerk ECGF/U201301543 Lbr. 13/106 bijlage(n) - datum 13 december

Nadere informatie

Nieuwsbrief VNG Flevoland november 2015

Nieuwsbrief VNG Flevoland november 2015 Nieuwsbrief VNG Flevoland november 2015 Vacatures. 1. De Algemene Leden Najaarsvergadering op 25 november a.s.in het stadhuis van Almere, gevolgd door de themabijeenkomst over verbonden partijen, zal voor

Nadere informatie

Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast

Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast Tekst 4 Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast 5 10 15 20 25 30 35 40 (1) Postbodes gezocht. Standplaats: Reykjavik. Vereist: een goede conditie. Kennis van de IJslandse taal niet nodig. Zomaar

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders;

gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders; De raad van de gemeente Menterwolde; gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders; gelet op artikel 2.1.3 van de Wmo 2015; gelet op artikel 47 van de Participatiewet; BESLUIT: Vast

Nadere informatie

Prof. dr. D. H. Th. Vollenhoven

Prof. dr. D. H. Th. Vollenhoven Prof. dr. D. H. Th. Vollenhoven 1892-1978 86 Prof. dr. D. H. Th. Vollenhoven 6 juni 1978 overleed Dirk Hendrik Theodoor Vollenhoven in de leeftijd van 86 jaar. Hij was vanaf 1926 hoogleraar in de wijsbegeerte

Nadere informatie

Ingekomen stuk D10. Datum uw brief

Ingekomen stuk D10. Datum uw brief Directie Bestuursstaf Ingekomen stuk D10 aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 91 11 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

Provinciale bijeenkomsten gemeentelijke financiën en de 3 decentralisaties in het sociaal domein

Provinciale bijeenkomsten gemeentelijke financiën en de 3 decentralisaties in het sociaal domein Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Provinciale bijeenkomsten gemeentelijke financiën en de 3 decentralisaties in het sociaal domein Zijn we allemaal aangesloten? Zijn alle gemeenten

Nadere informatie

Artikel I. Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz, enz, enz.

Artikel I. Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz, enz, enz. Besluit van 2008 tot wijziging van het Instellingsbesluit Adviescollege toetsing administratieve lasten 2006 in verband met de verlenging van de instellingsduur, de uitbreiding van de bezetting en de uitbreiding

Nadere informatie

B en W d.d

B en W d.d B en W 14.0354 d.d. 8-4-2014 Onderwerp Reactie aan VNG op de onderzoeksrapportage Groot-onderhoud gemeentefonds Besluiten:Behoudens advies van de commissie 1. Vast te stellen de brief aan de gemeenteraad

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 20 202 33 3 Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het opnemen van een constitutionele

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

Financiën Ingekomen stuk D5 (PA 13 november 2013) Concern Financiën. Ons kenmerk FA20/13.0012907. Datum uw brief

Financiën Ingekomen stuk D5 (PA 13 november 2013) Concern Financiën. Ons kenmerk FA20/13.0012907. Datum uw brief Ingekomen stuk D5 (PA 13 november 2013) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 9105 6500

Nadere informatie

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50 Inhoud Voorwoord XI 1 Nederland vergeleken 1 1.1 Bestaat Nederland nog? 1 1.2 De Staat der Nederlanden 3 1.3 Nederland en de wereld 6 1.4 Vragen en perspectieven 8 1.5 Nederland vergeleken 12 Internetadressen

Nadere informatie

vaste commissie voor Binnenlandse Zaken Procedurevergadering commissie Binnenlandse Zaken

vaste commissie voor Binnenlandse Zaken Procedurevergadering commissie Binnenlandse Zaken Den Haag, 16 maart 2016 Noot: Herziene agenda i.v.m. toevoeging agendapunt *) Voortouwcommissie: vaste commissie voor Binnenlandse Zaken Volgcommissie(s): DEF i.v.m. agendapunt 19 SZW i.v.m. agendapunt

Nadere informatie

In deze brief licht ik het voornemen tot oprichting van deze rechtspersoon nader toe.

In deze brief licht ik het voornemen tot oprichting van deze rechtspersoon nader toe. > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Bestuur, Democratie & Financiën Europa en Binnenlands Bestuur Schedeldoekshaven 200 2511 EZ Den Haag Postbus

Nadere informatie

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Wijziging van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers in verband met de aanpassing van de duur van de voortgezette uitkering (Wet aanpassing duur voortgezette uitkering Appa) Wij Willem-Alexander,

Nadere informatie

Besluit tot vaststelling van de bedragen per eenheid voor de uitkering uit het gemeentefonds over het uitkeringsjaar 2015

Besluit tot vaststelling van de bedragen per eenheid voor de uitkering uit het gemeentefonds over het uitkeringsjaar 2015 Besluit tot vaststelling van de bedragen per eenheid voor de uitkering uit het gemeentefonds over het uitkeringsjaar 2015 De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, handelende in overeenstemming

Nadere informatie

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ -RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ Bezuinigingen? Welke bezuinigingen? John Leerdam reageert enigszins geïrriteerd op de vraag hoe het voelt om als politicus tegenover oud-collega

Nadere informatie

De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders van Haaksbergen, ieder voorzover het zijn bevoegdheden betreft

De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders van Haaksbergen, ieder voorzover het zijn bevoegdheden betreft Onderwerp: verordening Wmo-raad De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders van Haaksbergen, ieder voorzover het zijn bevoegdheden betreft gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders

Nadere informatie

De Kiesraad. Organisatie en taken

De Kiesraad. Organisatie en taken De Kiesraad Organisatie en taken Taken Kiesraad De Kiesraad is centraal stembureau voor de verkiezingen van Tweede Kamer, Eerste Kamer en Europees Parlement, en: stelt de officiële verkiezingsuitslagen

Nadere informatie

Gekozen burgemeester in één klap invoeren

Gekozen burgemeester in één klap invoeren Opgave 2 De gekozen burgemeester tekst 7 Gekozen burgemeester in één klap invoeren Van onze redactie politiek DEN HAAG D66-minister Thom de Graaf wil geen geleidelijke invoering van zijn systeem voor de

Nadere informatie

2013D10756 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2013D10756 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2013D10756 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te leggen

Nadere informatie

Lezing dr. Joyce Sylvester, substituut ombudsman. Over de geest van de decentralisatie-wetten

Lezing dr. Joyce Sylvester, substituut ombudsman. Over de geest van de decentralisatie-wetten Congres 1 april 2016 "Zeg, ken jij de (Nationale) ombudsman?" georganiseerd door de Nationale ombudsman, de Gemeente Den Haag en het Montesquieu Instituut Lezing dr. Joyce Sylvester, substituut ombudsman

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? 1 Wie bestuurt de gemeente? 2 De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Advies gemeentelijke herindelingen

Advies gemeentelijke herindelingen Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Postbus 20011 2500 EA DEN HAAG Inleiding Onderwerp Advies gemeentelijke herindelingen In uw brief van 3 december 2009 hebt u de Kiesraad en

Nadere informatie

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dr. R.H.A. Plasterk Postbus EA Den Haag

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dr. R.H.A. Plasterk Postbus EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dr. R.H.A. Plasterk Postbus 20011 2500 EA Den Haag Raad voor het openbaar bestuur Korte Voorhout 7

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad,

Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad, Raadsvoorstel Griffiersnummer: Onderwerp: Vaststelling herindelingsontwerp Datum B&W-vergadering: 17 juli 2012 Datum raadsvergadering: 30 juli 2012 Datum politieke avond: 11 juli 2012 Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Code Interbestuurlijke Verhoudingen

Code Interbestuurlijke Verhoudingen CODE > Code Interbestuurlijke Verhoudingen Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen dragen samen de verantwoordelijkheid voor een goed bestuur van Nederland. De medeoverheden erkennen dat zij daarin

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren.

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren. Quiz over politiek, Europa en staatsrechtelijke spelregels Toelichting In de periode 2008-2010 werkte ik als staatsrechtjurist binnen het projectteam versterking Grondwet bij het Miniserie van BZK. Dit

Nadere informatie

Burgemeester en Wethouders

Burgemeester en Wethouders Burgemeester en Wethouders B en W nummer 12.0027. ; besluit d.d. 24-10-2012 Onderwerp Beantwoording brief over de herverdeling van het gemeentefonds en besteding op het Cluster Educatie. Besluiten:Behoudens

Nadere informatie

STATUTENWIJZIGING. Notariskantoor De Stigter Ref: 2008.000171.01/DS. : Stichting Rechtswinkel Rotterdam

STATUTENWIJZIGING. Notariskantoor De Stigter Ref: 2008.000171.01/DS. : Stichting Rechtswinkel Rotterdam Notariskantoor De Stigter Ref: 2008.000171.01/DS STATUTENWIJZIGING van gevestigd te : Stichting Rechtswinkel Rotterdam : Rotterdam Heden, verschenen voor mij, Mr Simon Wilhelmus de Stigter, notaris te

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Reglement projectbeheerderscommissie Stichting Jongeren Huisvesting Twente

Reglement projectbeheerderscommissie Stichting Jongeren Huisvesting Twente Reglement projectbeheerderscommissie Stichting Jongeren Huisvesting Twente Vastgesteld door de Projectbeheerderscommissie: 15 februari 2010 Reglement projectbeheerderscommissie 15 februari 2010 1 Artikel

Nadere informatie

Concept d.d. 17 november Uitsluitend bestemd voor discussiedoeleinden

Concept d.d. 17 november Uitsluitend bestemd voor discussiedoeleinden 1 STATUTENWIJZIGING JURIDISCHE FACULTEIT DER AMSTERDAMSCHE STUDENTEN Heden, [*], verscheen voor mij, mr. Cornelia Holdinga, notaris te Amsterdam: [*]. De comparant verklaarde ter uitvoering van een besluit

Nadere informatie

Doel cliëntenparticipatie (Bergeijk, Bladel, Eersel en Oirschot)

Doel cliëntenparticipatie (Bergeijk, Bladel, Eersel en Oirschot) Verordening cliëntenparticipatie ISD de Kempen 2015 Artikel 1 Begripsbepalingen 1. Alle begrippen die in deze verordening worden gebruikt en die niet nader worden omschreven hebben dezelfde betekenis als

Nadere informatie

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels Staten en kiesstelsels Oostenrijk Oostenrijk is een van de vele landen in Europa waar verkiezingen plaatsvinden volgens het systeem van evenredige vertegenwoordiging. Toch heeft Oostenrijk weer bepaalde

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Geachte collega's, beste studenten,

Geachte collega's, beste studenten, College van Bestuur Geachte collega's, beste studenten, Na de hectische weken met de bezetting van het Bungehuis en het Maagdenhuis, hebben we een moment van bezinning ingelast. Wij hebben tijd genomen

Nadere informatie

Uw kenmerk GVM/Vz/2109630 Dossier/volgnummer 55807A-038

Uw kenmerk GVM/Vz/2109630 Dossier/volgnummer 55807A-038 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, mevrouw dr. E. Borst-Eilers Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG Bijlagen Een Inlichtingen bij Uw kenmerk GVM/Vz/2109630 Dossier/volgnummer 55807A-038 G. van

Nadere informatie

Op plaatsen waar het mogelijk is om binnen genoemde afstand van een antenne te komen, dienen maatregelen genomen te worden om dit te voorkomen.

Op plaatsen waar het mogelijk is om binnen genoemde afstand van een antenne te komen, dienen maatregelen genomen te worden om dit te voorkomen. Aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Uw kenmerk : - Bijlagen : 1 Geachte staatssecretaris, Graag vraag ik uw aandacht voor het volgende advies, dat is opgesteld door de Commissie Elektromagnetische

Nadere informatie

STATUTEN VERENIGING DE JONGE BALIE MAASTRICHT. Artikel 1 De vereniging is genaamd: ''De Jonge Balie Maastricht'' en is gevestigd te Maastricht.

STATUTEN VERENIGING DE JONGE BALIE MAASTRICHT. Artikel 1 De vereniging is genaamd: ''De Jonge Balie Maastricht'' en is gevestigd te Maastricht. STATUTEN VERENIGING DE JONGE BALIE MAASTRICHT Artikel 1 De vereniging is genaamd: ''De Jonge Balie Maastricht'' en is gevestigd te Maastricht. Artikel 2 De vereniging is aangegaan voor onbepaalde tijd,

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.minocw.nl

Nadere informatie

Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht)

Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht) Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht) De vier cursisten, die aanwezig waren, begonnen zich aan elkaar voor te stellen onder leiding van de cursusleidster. Van de vier cursisten waren

Nadere informatie

Onderwerp: Statutenwijziging Stichting openbaar onderwijs Marenland.

Onderwerp: Statutenwijziging Stichting openbaar onderwijs Marenland. Raadsvergadering 22 februari 2016 Nr.: 10 AAN de gemeenteraad Onderwerp: Statutenwijziging Stichting openbaar onderwijs Marenland. Portefeuillehouder: Wethouder B. Schollema. Ter inzage liggende stukken:

Nadere informatie

Inweek 47 (16-22 nov) worden de begrotingsstaten 2016 van Binnenlandse Zaken en het Gemeentefonds geagendeerd voor uw Commissie.

Inweek 47 (16-22 nov) worden de begrotingsstaten 2016 van Binnenlandse Zaken en het Gemeentefonds geagendeerd voor uw Commissie. ew i n Vereniging van waterbedrijven in Nederland Tweede Kamer der Staten-Generaal Vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken T.a.v. de griffier de heer M.J. van der Leeden Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging van Huidtherapeuten

Nederlandse Vereniging van Huidtherapeuten HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN Nederlandse Vereniging van Huidtherapeuten ALGEMEEN Artikel 1: Algemeen Dit reglement is opgesteld conform artikel 11.2 van de statuten van de vereniging. Artikel 2: Begripsomschrijvingen

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

ci reu aire Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

ci reu aire Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties De commissarissen van de Koning, gedeputeerde staten en de provinciesecretarissen, de burgemeesters, de colleges van burgemeester en wethouders

Nadere informatie

ons kenmerk BB/U Lbr. 13/035

ons kenmerk BB/U Lbr. 13/035 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Sociaal Akkoord Samenvatting uw kenmerk ons kenmerk BB/U201300598 Lbr. 13/035 bijlage(n) datum 19 april 2013

Nadere informatie

Als bedoeld in artikel 17 Gewijzigde Voorbeeldregeling Melding Vermoeden Misstand 2013.

Als bedoeld in artikel 17 Gewijzigde Voorbeeldregeling Melding Vermoeden Misstand 2013. Commissie Klokkenluiders Gemeentelijke Overheid Jaarverslag 2013 Als bedoeld in artikel 17 Gewijzigde Voorbeeldregeling Melding Vermoeden Misstand 2013. Instelling commissie Op verzoek van het College

Nadere informatie

DR. J.H. LAMBERTS, 1911-1990

DR. J.H. LAMBERTS, 1911-1990 DR. J.H. LAMBERTS, 1911-1990 DOOR DRS. J. REEHORST Op 16 februari 1990 overleed op 78-jarige leeftijd Jan Lamberts, huisarts en politicus. De volgorde, eerst huisarts, daarna politicus, is opvallend, want

Nadere informatie

Zelfstandig Kapelle, gemeenschappelijke regelingen of gemeentelijke herindeling?

Zelfstandig Kapelle, gemeenschappelijke regelingen of gemeentelijke herindeling? Zelfstandig Kapelle, gemeenschappelijke regelingen of gemeentelijke herindeling? Wat valt er eigenlijk te kiezen? Dwars door de landelijke discussies over het nieuwe takenpakket waar gemeenten de komende

Nadere informatie

Gemeente n Bergen op Zoom

Gemeente n Bergen op Zoom RVB06-0108 Gemeente n Bergen op Zoom Onderwerp Nummer voorstel Datum voorstel Programmanaam en nummer : gratis entree museum : SC/06/10 2 8 SEP. 2uü5 : Cultuur 15 Sector : Cultuur Afdeling : Historisch

Nadere informatie

Raadsledenpanel Financiële crisis van invloed op het aantal gemeenten

Raadsledenpanel Financiële crisis van invloed op het aantal gemeenten Ruim 80 procent van de raadleden denkt dat de financiële crisis en de decentralisaties invloed zullen hebben op de aantallen gemeenten, raadsleden en bestuurders. Volgens ongeveer 40 procent van de respondenten

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z08639 Datum 27 mei 2015

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Siderius (SP) over de huishoudelijke hulp toelage (2015Z01571).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Siderius (SP) over de huishoudelijke hulp toelage (2015Z01571). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Onverwachte en moeilijk beheersbare instroom van personen uit Midden- en Oost-Europa in steden van de Benelux en aangrenzende regio s

Onverwachte en moeilijk beheersbare instroom van personen uit Midden- en Oost-Europa in steden van de Benelux en aangrenzende regio s Onverwachte en moeilijk beheersbare instroom van personen uit Midden- en Oost-Europa in steden van de Benelux en aangrenzende regio s Memorandum of Understanding De Ministers, bevoegd voor het stedelijk

Nadere informatie

Raadsvergadering, 9 december 2008. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Samenvoeging GGD Eemland en GGD Midden- Nederland

Raadsvergadering, 9 december 2008. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Samenvoeging GGD Eemland en GGD Midden- Nederland Raadsvergadering, 9 december 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 274 Agendapunt: 9 Datum: 18 november 2008 Onderwerp: Samenvoeging GGD Eemland en GGD Midden- Nederland Onderdeel raadsprogramma: - Portefeuillehouder:

Nadere informatie