Beleidsplan Drie decentralisaties, één perspectief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beleidsplan Drie decentralisaties, één perspectief"

Transcriptie

1 Beleidsplan Drie decentralisaties, één perspectief

2 Inleiding Hoofdstuk 1. Algemeen... 5 Inleiding De decentralisaties in vogelvlucht... 6 Wet Tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (WTCG) en Compensatie Eigen risico (CER) Transitie en Transformatie Lokaal wat kan, regionaal wat meerwaarde heeft Hoofdstuk 2. Gemeentelijke rol Inleiding Regierol Informatie en advies Onafhankelijke Cliëntondersteuning Toegang tot individuele- en 2 e lijnsvoorzieningen De rol van huisartsen Verbinding met de vrij toegankelijke 1 e lijnsvoorzieningen Verbinding met het Centrum voor Jeugd en Gezin Verbinding met wijkverpleegkundige zorg Hoofdstuk 3. WMO Inleiding Preventie Vroegsignalering en lichte ondersteuning Begeleiding individueel en groep Mantelzorgondersteuning en waardering en zorgvrijwilligers Beschermd wonen Hoofdstuk 4. Participatiewet Inleiding Het belang van arbeidsparticipatie Het benutten van loonwaarde Wederkerigheid Werkgeversbenadering Heroriëntatie op de rol van de Sociale werkvoorziening Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt Gemeente als werkgever en gemeentelijk inkoopbeleid

3 Hoofdstuk 5. De Jeugdwet Uitgangspunten Lokale preventie, signalering en toeleiding tot zorg Het Centrum voor Jeugd en Gezin Toegang tot 2 e lijnshulpverlening via het gemeentelijk toegangsteam Regionaal georganiseerde jeugdhulp Vertrouwenspersoon Kwaliteitsbeleid Hoofdstuk 6. Inkoop, eigen bijdragen, financiën en monitoring Inkoop Eigen bijdragen Financiën Monitoring De essentie Bijlage 1. Vastgestelde kaders op basis van de notitie Drie decentralisaties, één perspectief. Bijlage 2. Uitvoeringskaders vastgesteld op Bijlage 3. Het Landschap. Bijlage 4. Definities regievormen. Bijlage 5. Landelijke en Regionale/lokale kwaliteitseisen Jeugdhulp. 3

4 Inleiding. Met het in werking treden van de Jeugdwet, de Participatiewet en de vernieuwde Wmo 2015 worden de Nederlandse gemeenten verantwoordelijk voor een belangrijk deel van de ondersteuning van de inwoners. Dit betekent een omvangrijke toename van taken en verantwoordelijkheden die gepaard gaat met een behoorlijke afname van het beschikbare budget. De achtergrondgedachte van deze operatie is dat gemeenten als meest nabije overheid- beter in staat zijn om hun inwoners zorg op maat te bieden. Door een lokale integrale aanpak, dicht bij de inwoners, kunnen problemen vroeger gesignaleerd worden en effectiever en efficiënter worden aangepakt. Daarnaast biedt een integrale aanpak die gericht is op gezinnen en huishoudens kansen omdat hiermee de versnippering in de zorg kan worden tegengegaan. Dit is niet alleen wenselijk vanuit het oogpunt van efficiency, maar zeker ook vanuit het oogpunt van effectiviteit van de ondersteuning. Voor een effectievere uitvoering van de gemeentelijke taken, is het voor de transformatie essentieel dat gemeenten ook inzetten op de betrokkenheid en inzet van de burgers. Van het huidige systeem waarin de nadruk ligt op verzekeren en verzorgen moeten we naar een systeem waarin de eigen kracht van burgers en hun omgeving optimaal benut worden. Al met al ligt er een grote opgave waar aan financiële en maatschappelijke risico s verbonden zijn, maar die ontegenzeggelijk ook kansen biedt. Dat vraagt een inspanning en een omslag in het denken van alle betrokken partijen: inwoners, organisaties die ondersteuning bieden en van de gemeente. In deze beleidsnota worden de uitgangspunten voor het beleid in de gemeente Raalte beschreven. Hiermee wordt een kader geboden waarbinnen het college de uitvoering van de nieuwe taken ter hand neemt. Dit beleidsplan legt het beleid voor de komende jaren niet vast, maar moet gezien worden als een work in progress. Het baseert zich op de huidige stand van zaken, maar de beleidsontwikkeling zal in de komende maanden an jaren een doorgaand proces zijn waarbij wij, mede gevoegd door de ervaringen en onze contacten met de samenleving, constant werken aan verbetering. 4

5 Hoofdstuk 1. Algemeen Inleiding. In 2013 heeft het college de notitie Drie decentralisaties, één perspectief opgesteld. In die notitie is de stand van zaken met betrekking tot de maatregelen van de Rijksoverheid van dat moment en de ambitie en visie beschreven. Onderdeel van deze notitie was een aantal inhoudelijke en financiële kaders. In zijn vergadering van juni 2013 heeft de gemeenteraad van Raalte een aantal inhoudelijke en financiële kaders vastgesteld. Deze zijn als bijlage 1 bij deze notitie gevoegd. In het raadsvoorstel dat in dit kader is opgesteld worden de twee essentiële keuzes die ten grondslag liggen aan deze kaders als volgt toegelicht: 1.1 Wij kiezen voor een vernieuwende en integrale aanpak waarbij wij aansluiten bij de kracht van de samenleving, de inwoners en de professionals. Een van de kenmerken van de gemeente Raalte is dat er een grote betrokkenheid is. Dat geldt zowel voor de betrokkenheid tussen burgers onderling, maar ook voor de betrokkenheid van de professionals bij hun werk. Dit kenmerk is een belangrijke waarde bij de vormgeving van de drie decentralisaties. Wij zijn ervan overtuigd dat een integrale aanpak waarbij uitgegaan wordt van het motto één gezin, één plan, één regisseur de meest effectieve vorm is om de inwoners die ondersteuning of zorg te bieden die zij nodig hebben. Daarbij gaan wij ervan uit dat de belangrijkste risico s en dus de grootste noodzaak voor ondersteuning - liggen bij mensen/huishoudens die weinig zelfredzaam zijn en waarbij sprake is van meervoudige problematiek. Tegelijkertijd willen wij met ons preventieve beleid de structuur van de Raalter samenleving zodanig versterken dat de zelfredzaamheid in structurele zin wordt vergroot. Daarbij realiseren wij ons dat de noodzakelijke veranderingen niet te bewerkstelligen zijn met oude werkwijzen. Daarom kiezen wij voor het bevorderen van vernieuwende werkwijzen en het benutten van onze natuurlijke samenwerkingsverbanden. 2.1 Wij kiezen voor een financieel verantwoorde invulling waarin inwoners zoveel mogelijk keuzevrijheid hebben en een financieringssystematiek die het beste uit organisaties haalt. In de notitie 3D1P is een doorkijkje gegeven van de effecten die de aangekondigde bezuinigingen zullen hebben. Een completer beeld hiervan is waarschijnlijk in de loop van dit jaar te geven. De werkelijkheid is dat het niet reëel is te veronderstellen dat wij in staat zullen zijn het huidige aanbod in de huidige vorm te continueren. Een aantal voorzieningen zal afgebouwd of omgebouwd moeten worden en er zal van inwoners meer gevraagd worden. Daarbij staan wij echter pal voor de vangnetfunctie die ons sociaal beleid in zicht draagt. In de te kiezen financieringssystematiek zoeken wij naar een model waarin gefinancierd wordt op basis van gerealiseerde resultaten en waarin organisaties positieve prikkels krijgen voor maatregelen die de effectiviteit en efficiency van hun werkzaamheden. Daar waar er door middel van een transformatie besparingen zijn te realiseren, worden deze wat ons betreft in eerste instantie gebruikt om de sociale structuur verder te versterken. 5

6 In de zomer en het najaar van 2013 werden de gevolgen van het in het voorjaar gesloten sociaal akkoord en het zorgakkoord gaandeweg duidelijker. Daarnaast werd in november 2013 besloten dat de persoonlijke verzorging die tot dan toe een onderdeel was van de over te hevelen AWBZ takentoch niet naar de gemeenten gaat, maar onderdeel wordt van de Zorgverzekeringswet. Mede naar aanleiding van deze wijzigingen stelde het college de notitie Uitvoeringskaders drie decentralisaties, één perspectief vast. Onderdeel hiervan was een aantal nadere kaders die van belang waren voor de verdere voorbereiding van de transitie (zie bijlage 2). In zijn vergadering van januari 2014 heeft de gemeenteraad ook deze kaders vastgesteld. De decentralisaties in vogelvlucht. AWBZ-WMO De achtergrondgedachte bij de decentralisatie van de functie begeleiding uit de AWBZ naar de Wmo is dat dit kansen biedt om op lokaal niveau de ondersteuning bij zelfredzaamheid en participatie dichterbij de burger te organiseren. Gemeenten zijn in staat de eigen kracht en mogelijkheden van burgers en hun sociale netwerk aan te spreken en maatwerk in de directe omgeving te realiseren. Ook kunnen zij verbindingen leggen met andere Wmo-voorzieningen en andere gemeentelijke domeinen, zoals re-integratie, de bijstand of het woonbeleid. Zo wordt de begeleiding meer doelmatig en meer effectief georganiseerd. De decentralisatie AWBZ-WMO gaat over verschuiving van de volgende taken uit de AWBZ naar de gemeente: 1. De extramurale begeleiding individueel en groep. Begeleiding individueel wordt ingezet voor onder andere woonbegeleiding of thuisbegeleiding. Onder begeleiding voor groepen vallen onder andere dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking en dagopvang voor ouderen. Het doel van begeleiding is het bevorderen, behoud of compenseren van zelfredzaamheid van mensen met een beperking. 2. Mantelzorgondersteuning (waaronder respijtzorg/kortdurend verblijf) en mantelzorgwaardering; 3. Cliëntondersteuning Het gaat daarbij om onafhankelijke ondersteuning met informatie, advies en algemene ondersteuning die bijdraagt aan het versterken van de zelfredzaamheid en participatie en het verkrijgen van een zo integraal mogelijke dienstverlening op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, preventieve zorg, zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen. 4. Het vervoer dat nodig is voor de uitvoering van de functies 1 t/m 3 5. Beschermd wonen en opvang (uitvoering door centrumgemeente Deventer) Wonen in een accommodatie van een instelling met daarbij behorende toezicht en begeleiding, gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie, het psychisch en psychosociaal functioneren, stabilisatie van een psychiatrisch ziektebeeld, het voorkomen van verwaarlozing of maatschappelijke overlast of het afwenden van gevaar voor de cliënt of anderen, bestemd voor personen met psychische of psychosociale problemen, die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving; 6

7 Op basis van historische gegevens gaat het om de volgende aantallen: Soort ondersteuning Aantallen PGB (2012) Aantallen ZIN (2013) Begeleiding individueel Begeleiding groep Begeleid wonen vervoer 48 Kortdurend verblijf (respijtzorg) 18 - Totaal Bron: Vektis (april 2014) Omdat voor cliëntondersteuning en mantelzorgwaardering geen indicatie wordt afgegeven zijn deze aantallen niet in dit overzicht opgenomen Gemeenten hadden daarnaast al taken op het gebied van: Het verstrekken van de individuele Wmo-voorzieningen: o Huishoudelijke hulp o Rolstoelen/scootmobiels o Vervoer o woningaanpassing Welzijnsdiensten; mantelzorgondersteuning maatschappelijke opvang/verslavingszorg/vrouwenopvang/huiselijk geweld (taken van de Centrumgemeente). In onderstaande tabel is het aantal verstrekte voorzieningen weergegeven. Aantallen verstrekte Wmo voorzieningen. Soort Aanvraag aantallen WMO hulp huishouden 363 WMO rolstoelen 136 WMO vervoersvoorziening 224 WMO woonvoorziening 108 Totaal 831 Bron: Marap 2013 Jeugdzorg De achtergrondgedachte bij de nieuwe Jeugdwet is een vereenvoudiging en demedicalisering van het jeugdzorgstelsel. Dat maakt een snellere, effectievere en samenhangende inzet van ondersteuning of hulp mogelijk. De jeugdzorg kan zo beter aansluiten bij de eigen kracht en de sociale netwerken van jongeren en hun ouders of verzorgers. En het voorkomt dat mensen verdwalen in het systeem. Bovendien kan er betere integratie met andere vormen van ondersteuning binnen het gezin/huishouden worden bewerkstelligd. Vanaf 1 januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor: 1. de huidige provinciale (geïndiceerde) jeugdzorg inclusief de jeugdbescherming en de jeugdreclassering, 2. de jeugdzorgplus (gesloten jeugdzorg), 3. de geestelijke gezondheidzorg voor jeugdigen (jeugd-ggz) en 4. de zorg voor jeugd met een licht verstandelijk beperking (jeugd-lvb). Gemeenten hadden daarnaast al taken op het gebied van: het preventief lokaal jeugdbeleid; 7

8 de jeugdgezondheidszorg; ondersteuning bij (lichte) opvoedingsvragen via het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG); voorschoolse voorzieningen; de aanpak rond risicojeugd en criminele jongeren. Aantallen cliënten Jeugdwet naar sector Provinciaal geindiceerde jeugdzorg 225 JeugdzorgPlus <5 jggz 488 jlvb 57 Totaal 770 Bron: uitvraag ihkv het RTA 2013 Participatiewet Het doel van de wet is om meer mensen, ook mensen met een arbeidsbeperking, aan de slag te krijgen in de reguliere arbeidsmarkt. De achtergrondgedachte hierbij is dat dit belangrijk is voor een vitale samenleving. Een baan betekent immers naast financiële zelfstandigheid ook sociale contacten, een duidelijke dagstructuur en meer welbevinden. Voor mensen die inkomensondersteuning nodig hebben, blijft er een sociaal vangnet in de vorm van een bijstandsuitkering. Maar de Participatiewet moet voorkomen dat mensen in dit vangnet blijven en een springplank bieden om weer actief mee te doen in de samenleving. De Participatiewet omvat de huidige Wet werk en bijstand (Wwb), de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en een deel van de Wajong. Hiermee is er voortaan één regeling om meer mensen, ook met een arbeidsbeperking, naar vermogen aan het werk te krijgen. Voor gemeenten betekent dit dat: Jonggehandicapten met arbeidsvermogen vanaf 1 januari 2015 tot de doelgroep van de gemeente behoren. Wajongers die nu al een Wajong-uitkering hebben (ook degenen met arbeidsvermogen) houden hun Wajong-uitkering. Het UWV herkeurt hen en helpt hen zonodig bij het vinden van werk. De Wajong blijft bestaan maar is vanaf 1 januari 2015 uitsluitend toegankelijk voor jonggehandicapten zonder arbeidsvermogen. de Wsw vanaf 2015 wordt afgesloten voor nieuwe instroom. De gemeente is verantwoordelijk voor de arbeidsparticipatie voor deze mensen. Wsw-werknemers met een dienstbetrekking houden hun wettelijke rechten en plichten. Mensen die op de wachtlijst staan voor de sociale werkvoorziening hebben na 1 januari 2015 geen recht meer op een Wsw-plek. De wachtlijsten komen te vervallen. VNG en sociale partners hebben afgesproken om mensen op de wachtlijst Wsw, evenals Wajongers, de eerste jaren prioriteit te geven bij de toeleiding naar de extra banen bij reguliere werkgevers. de gemeente de mogelijkheid krijgt om loonkostensubsidie te verstrekken. Hiermee kan het voor werkgevers aantrekkelijk worden gemaakt iemand met een arbeidsbeperking in dienst te nemen. Loonkostensubsidie kan worden ingezet voor mensen die, als ze een volledige werkweek werken, niet het wettelijk minimumloon kunnen verdienen. 8

9 Aantallen Wwb en Wajong uitkeringen en verwachte instroom nieuwe doelgroep Wettelijk kader Aantal Wet werk en bijstand Wwb incl. IOAZ/IOAW mei 2014) 346 Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten Wajong UWV eind Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten Wajong ingeschatte instroom vanaf 1 januari per jaar Wet Tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (WTCG) en Compensatie Eigen risico (CER). Beide regelingen zijn door het Rijk afgeschaft; de kosten voor dergelijke ziektekostenuitgaven wordt bij de inwoners neergelegd. Voor een deel wordt dit gecompenseerd doordat het onder voorwarden mogelijk blijft specifieke ziektekosten als aftrekpost bij de belastingopgave te betrekken.een klein deel van de door het Rijk bezuinigde budgetten, is toegevoegd aan de budgetten die wij in het kader van de nieuwe Wmo ontvangen. Het Rijk heeft daarbij aangegeven dat gemeenten hiermee maatwerk kunnen leveren aan mensen. Wij kiezen ervoor om dit budget (deels) in te zetten in het kader van bijzondere bijstand. Daarmee komt het beschikbaar voor mensen die dit het hardst nodig hebben. Een en ander wordt vormgegeven in het kader van het minimabeleid dat in 2015 aan de gemeenteraad wordt aangeboden. 9

10 Transitie en Transformatie. Naast een verandering van wetgeving behelst de decentralisatie in het sociaal domein ook of vooral- een omslag in het denken. In dat verband worden de termen transitie en transformatie gehanteerd. Transitie. Het transitieproces betreft de periode van het veranderen van het huidige stelsel : de regels, wetten, financiële verhoudingen en dergelijke, die het mogelijk moeten maken om tot de nieuwe situatie te kunnen komen. Dit heeft directe impact op de organisatie van de uitvoering, omdat verantwoordelijkheden van de betrokken partijen wijzigen, evenals de financieringsstromen. Bij deze Transitie is er sprake van overgangssituaties. Mensen die nu zorg ontvangen gebaseerd op de AWBZ of de Wet op de Jeugdzorg moeten niet de dupe worden van het feit dat deze zorg per door de gemeente wordt georganiseerd. In dat kader is er sprake van overgangsrecht. a. overgangsrecht in de Jeugdzorg. In de Jeugdwet is geregeld dat alle kinderen die op 31 december 2014 al jeugdhulp krijgen of die daarvoor op de wachtlijst staan, in 2015 de zorg behouden van de aanbieder die zij op dat moment hebben. Voor hen verandert er dus nog niets als de Jeugdwet op 1 januari 2015 ingaat. Om dit overgangsrecht te garanderen hebben de jeugdzorgregio s zogenaamde Regionale Transitiearrangement (RTA) met de aanbieders van Jeugdzorg gesloten. In deze transitiearrangementen is vastgelegd hoe gemeenten en aanbieders het overgangsrecht invullen. Ook in de regio IJsselland waartoe de gemeente Raalte behoort, is een dergelijk Transitiearrangement gesloten. Het Regionaal transitiearrangement voor de regio IJsselland is door de gemeenteraad van Raalte bekrachtigd in de vergadering van 30 januari De betrokken gemeenten hebben naast de hiervoor beschreven minimale vereisen van het Regionaal Transitiearrangement gekozen voor een uitgebreider pakket van afspraken. Dit pakket geldt voor de periode 2014 tot en met 2016 en heeft niet enkel betrekking op de zittende cliënten en de cliënten op de wachtlijst, maar ook op de nieuwe cliënten die in deze periode worden aangemeld. Voorwaarden hierbij zijn dat: de zorgaanbieders actief bijdragen aan de vormgeving van de visie Opvoeden versterken, 15% van het door de gemeenten te ontvangen budget in de jaren 2015 en 2016 wordt gebruikt voor de lokale toegang, de versterking van de preventieve functie/innovatie en onvoorziene en uitvoeringskosten frictiekosten worden beperkt. Hierover zijn afspraken gemaakt met de zorgaanbieders en de provincie Overijssel. Met de betrokken partijen is overeenstemming over deze afspraken. De zachte landing biedt voor de jongeren en hun ouders de zekerheid van zorgcontinuïteit met de bewezen kwaliteit van de bestaande aanbieders zonder dat er sprake is van aanloopproblemen. Voor de zorgaanbieders biedt het pakket duidelijkheid over het budget en het geeft hen de mogelijkheid zich in de transformatie te bewijzen en daarmee bestaanszekerheid te realiseren. Gemeenten realiseren met dit Transitiearrangement de zekerheid van continuïteit van zorg en een adequate infrastructuur, duidelijkheid ten aanzien van de verdeling van de budgetten en een waarborg dat aan de jongeren en hun ouders goede Jeugdhulp zonder aanloopproblemen kan worden geboden. De Landelijke Transitiecommissie Stelselherziening Jeugd (TSJ) heeft de opdracht gekregen om de arrangementen te beoordelen. Op 12 november 2012 heeft de TSJ zijn bevindingen gepubliceerd. Hieruit blijkt dat de regio IJsselland tot één van de vijf koplopers behoort. Naar het oordeel van de 10

11 TSJ is de regio IJsselland in staat snel tot concrete afspraken met de aanbieders te komen zodra het Rijk helderheid over het macrobudget geeft. b. overgangsrecht in de Wmo 2015 Voor de Jeugdwet is in het overgangsrecht vastgelegd dat cliënten recht hebben op continuering bij dezelfde aanbieder. In de overgang van AWBZ naar WMO 2015 ligt dit anders. Cliënten die op 1 januari 2015 AWBZ zorg ontvangen, behouden gedurende een jaar de rechten die verbonden zijn aan het indicatiebesluit (tenzij hun indicatie eerder afloopt). De zorg en ondersteuning wordt onder dezelfde condities geleverd als in de AWBZ, wat betekent dat de cliënt een vergelijkbaar aanbod krijgt. Dit betekent niet per definitie dat de zorg of ondersteuning door dezelfde aanbieder geleverd wordt of op dezelfde wijze. Het college moet met aanbieders afspraken maken over de te leveren zorg en het tarief. De cliënt kan dan kiezen uit de aanbieders die de gemeente heeft gecontracteerd. Met het oog op de zorgvuldige invoering en een goede vormgeving van het overgangsrecht kiest het college van Raalte ook bij de overgang van voormalig AWBZ cliënten voor een zachte landing. Het overgangsrecht geldt ook voor cliënten die zorg inkopen met een persoongebonden budget (Pgb). Ook zij houden de rechten die verbonden zijn aan het indicatiebesluit. C. Overgangsrecht in de participatiewet. In de participatiewet is een onderscheid gemaakt tussen oude en nieuwe gevallen. De mensen die voor onder de door het UWV uitgevoerde Wajong vallen, blijven ook na die datum onder verantwoordelijkheid van het UWV. Mensen met een beperkte arbeidscapaciteit kunnen zich na bij de gemeente melden. Voor wat de betreft de huidige SW-ers geldt dat zij hun oude rechten behouden. Op basis van de huidige regelgeving is dat tot aan hun pensioen. De uitstroom op basis van pensionering of anderszins kan wel tot 30 jaar in beslag nemen. Transformatie. Bij transformatie gaat het om en de verandering van de cultuur en de werkwijze binnen het nieuwe stelsel. In de eerder vastgestelde nota s en kaders hebben wij het gewenste toekomst perspectief uitgebreid geschetst. Daarbij is ook nadrukkelijk aangegeven dat wij uitgaan van bestaande structuren. Een andere werkwijze komt immers niet voort uit het anders organiseren van taken, maar uit een verandering in de houding en het gedrag van alle betrokken partijen. Veranderingen van houding en gedrag vragen tijd. Bovendien gaat het om het veranderen van houding en gedrag van mensen en partijen waar wij niet altijd direct invloed op hebben. Tegelijkertijd is deze verandering wel essentieel voor een goed resultaat. Deze verandering kan deels worden bewerkstelligd door de subsidie- en inkoopafspraken die wij met partijen maken (sturen met geld), maar belangrijker dan dat is wellicht dat wij onze verwachtingen van ieders inzet duidelijk formuleren en consequent uitdragen (sturen door het uitdragen van een heldere visie en opdracht). Wat vraagt dit van de gemeente In de verandering die bewerkstelligd moet worden, hebben wij zelf een voorbeeldfunctie. Daar waar wij gebruik willen maken van de mogelijkheden van mensen en organisaties vraagt dit van ons een participerende houding. In ons hoofdlijnenakkoord hebben wij hierover het volgende opgenomen: We willen naar een maatschappijgerichte aanpak, die past bij de wensen van de Raalter samenleving. Waarbij we de vitaliteit en veerkracht van de Raalter samenleving weten aan te spreken en de samenleving zelf vorm geeft aan de invulling en uitvoering van de eigen en gedeelde belangen. Dit betekent dat we moeten loslaten en vertrouwen moeten hebben in de samenleving en de professionals. 11

12 Omdat wij deels te maken krijgen met nieuwe partners en nieuwe taken, vraagt dit van ons ook om de huidige samenwerkingsrelaties te vernieuwen en te investeren in het creëren van nieuwe samenwerkingsrelaties. De vernieuwing van het sociaal domein vraagt van ons een actieve rol waarbij wij inwoners en partijen in de samenleving met elkaar verbinden, goede initiatieven belonen en cultuurdragers ondersteunen. Daarbij kiezen we voor het faciliteren en stimuleren van de samenwerking tussen inwoners, verenigingen, kerken, informele en formele maatschappelijke organisaties en de gemeentelijke overheid. Wij willen hen aanspreken op hun verantwoordelijk- en deskundigheden en waar nodig ondersteunen om deze waar te maken. Dit uitgangspunt geldt niet alleen voor de ondersteuning die wij zelf aanbieden via het gemeentelijk toegangsteam (zie hoofdstuk 2), maar ook voor de aanbieders van zorg en ondersteuning in de gemeente Raalte. Daarom vertalen we deze uitgangspunten in de subsidiebeschikkingen en contracten met deze aanbieders. Binnen de gemeentelijke organisatie besteden wij aandacht aan een integrale en gezins/huishoudengerichte werkwijze. Dat vraagt om het weghalen van schotten tussen vakgebieden en een bredere blik van de medewerkers en het gemeentebestuur. De nieuwe taken betekenen voor ons als gemeentebestuur ook een opgave als het gaat om het realiseren van samenhang in het beleid. Niet alleen binnen het sociaal domein, maar ook in de relatie van de fysieke infrastructuur en het sociaal domein. Hierbij valt te denken aan de bereikbaarheid van voorzieningen, de vervoersmogelijkheden, maatregelen de inrichting van wijken die bijdragen aan de doelstelling om mensen langer zelfstandig te laten wonen et cetera. Tenslotte moeten wij accepteren dat niet alle risico s afgedekt kunnen worden en dat er verschillen, door het bieden van maatwerk, zullen ontstaan. Wat vraagt dit van onze inwoners. Elke inwoner heeft kwaliteiten en talenten die hij of zij kan inzetten voor de medemens of de samenleving als geheel. Wij verwachten van onze inwoners dat zij omzien naar elkaar en elkaar helpen waar nodig. Niet alleen in de vorm van mantelzorg waarbij zorg en ondersteuning wordt geboden aan een directe naaste, maar ook als het gaat om ondersteuning aan buren en buurt- of dorpsgenoten waarmee geen directe (familiare) band bestaat. We constateren dat de sociale samenhang in Raalte daar ook goede mogelijkheden toe biedt. In de geïndividualiseerde samenleving is er vaak de angst om als bemoeiziek te worden gezien Anderzijds vinden mensen die ondersteuning nodig hebben het vaak moeilijk om een beroep te doen op familie, kennissen en/of buren. Vaak bestaat daarvoor een zekere schroom. Vaak blijkt echter dat het sociale netwerk tot veel méér bereid en in staat is, dan over het algemeen wordt aangenomen en loont het de moeite om over deze schroom heen te stappen. Soms is aanvullende ondersteuning nodig. Daarbij verwachten wij van onze inwoners dat zij eerst een beroep doen op de 1 e lijnsvoorzieningen uit de basisindfrastructuur. Bieden die geen soulaas dan kan een beroep worden gedaan op de voorzieningen die via het gemeentelijk toegangspunt beschikbaar worden gesteld. Tenslotte geldt uiteraard dat wij zullen voorzien in blijvende ondersteuning van onze inwoners wanneer dat echt noodzakelijk is. Wat vraagt dit van vrijwilligers(organisaties) en verenigingen. Vrijwilligersorganisaties, verenigingen en ook de kerken hebben op lokaal niveau veel contact met de inwoners. Wij vragen aan hen een bijdrage te leveren aan het bevorderen van de samenhang in buurten en inwoners met en zonder beperking actief uit te nodigen en te stimuleren om mee te doen. 12

13 Ook zijn zij in staat vroegtijdig problemen in huishoudens te signaleren. Wij vragen hen deze problemen bespreekbaar te maken. En de betreffende huishoudens te stimuleren/ondersteunen om de noodzakelijke ondersteuning te organiseren. Een speciale categorie vrijwilliger wordt gevormd door de zogenaamde zorgvrijwilligers. Zij bieden informele zorg en ondersteuning op vrijwillige basis. Dit wordt vaak niet in organisatie- of verenigingsverband gedaan, maar betreft een één-op-één ondersteuning van vrijwilligers aan mensen met een hulpvraag. Deze zorgvrijwilligers doen werkzaamheden die vergelijkbaar zijn met mantelzorgers en zijn een zeer belangrijke groep in de informele zorg. Wij betrekken hen bij ons beleid ten aanzien van mantelzorgondersteuning Wat vraagt dit van de professionals. De vernieuwing van het sociaal domein vraagt van professionals dat zij (nog) meer aansluiten bij de mogelijkheden van de hulpvrager. Dat vraagt een verandering in de houding en het gedrag van hulpverleners. Van de bestuurders en het management van de organisaties vraagt het een wijze van sturen die deze verandering bevordert. Daarbij kunnen organisatiebelangen onder druk komen te staan. Een onderdeel van transformatie is immers dat we vanuit een verkokerd systeem met gespecialiseerde zorgaanbieders komen tot een samenhangend systeem dat meer generalistisch werkt. De ondersteuning die geboden wordt kent de volgende kenmerken: - de ondersteuning is aanvullend op de mogelijkheden van mensen en informele zorg en is erop gericht mensen weer op eigen kracht verder te laten gaan. De weg terug naar zelfstandig functioneren is het uitgangspunt; - de mogelijkheden van het sociale netwerk wordt optimaal benut en waar nodig versterkt. - De ondersteuning wordt in overleg met de cliënt vormgegeven. Er wordt gesproken met in plaats van over de cliënt; - Daar waar er sprake is van samenhangende problematiek in één huishouden, zoeken de professionals samenwerking met elkaar, met het sociale netwerk en met ondersteuners uit de basisinfrastructuur en dan met name de ondersteuners die collectieve voorzieningen aanbieden en komen tot één samenhangend ondersteuningsaanbod - Voor de cliënt/het gezin/het huishouden is er één regisseur. Wat vraagt dit van het bedrijfsleven. Onze opdracht is om mensen met en zonder beperking te laten participeren in de lokale maatschappij. Daar is werk een belangrijk onderdeel van. Werk genereert niet alleen inkomsten, maar zorgt ook voor sociale contacten en draagt bij aan het sociale netwerk. Deze opdracht moeten wij samen met de lokale werkgevers invullen waarbij wij van hen vragen de inwoners met een arbeidsbeperking een plek in hun personeelsbestand te geven en bij te dragen aan de verbetering van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Overigens moet opgemerkt worden dat wij in de gesprekken die hierover zijn gevoerd met de lokale werkgevers hiertoe een grote bereidheid hebben ervaren. Tenslotte verwachten wij van werkgevers dat zij hun bijdrage leveren in het bieden van voldoende geschikte stageplekken voor leerlingen uit het (middelbaar) beroepsonderwijs en invulling geven aan de landelijke taakstelling om banen voor mensen met een arbeidsbeperking te creëren. Regionaal is dit vertaald in een plan om 1000 mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan een baan te helpen. 13

14 Bij de uitvoering van de nieuwe taken richten wij ons in eerste instantie op een zorgvuldige transitie. In het proces van transformatie richten wij ons op de verandering in houding en gedrag van alle betrokken partijen en gaan wij uit van de bestaande structuren. De inzet voor de komende twee jaren is het verstevigen van de onderlinge samenwerking tussen de partijen die bij de decentralisaties zijn betrokken en het maken van de omslag naar de gewenste manier van werken. Op die manier geven we de transformatie in samenwerking en in samenspraak met de betrokken partijen vorm. Bij de ondersteuning die door of namens de gemeente georganiseerd wordt, gaan wij uit van de gedachte dat inwoners zelf verantwoordelijk zijn. Wij spreken hen aan op hun zelforganiserend vermogen en leggen afspraken vast in een plan van aanpak. De cliënt staat zelf aan het roer om de voortgang te bewaken en dit kenbaar te maken Lokaal wat kan, regionaal wat meerwaarde heeft. De achtergrondgedachte van de decentralisaties is dat er juist door een lokale aanpak winst is te behalen. Aanvullend daarop is op bepaalde onderdelen samenwerking nodig. Kenmerkend voor Raalte is dat wij te maken hebben met verschillende (bestuurlijke) samenwerkingsregio s. In onze notitie met betrekking tot intergemeentelijke samenwerking van 28 mei 2014 hebben wij al beschreven dat onze inwoners hiervan geen nadelige gevolgen mogen ondervinden. We kiezen er daarom voor de ondersteuning van onze inwoners in het sociale domein zo veel mogelijk lokaal te organiseren. Op het gebied van de Jeugdzorg kopen wij bijvoorbeeld de zwaardere vormen van zorg in samen met de gemeenten uit de regio IJsselland en op het gebied van informatisering werken wij samen met Deventer en Olst-Wijhe. Ons uitgangspunt is dat wij bij het aangaan van samenwerkingen uitgaan van de leefwereld van onze inwoners. Het kenmerk van samenwerking is dat het de uitvoerings- en slagkracht versterkt, maar anderzijds betekent samenwerking soms ook dat er wat water bij de lokale wijn moet worden gedaan. 14

15 Hoofdstuk 2. Gemeentelijke rol. Inleiding. In de kaders van juni 2013 is hierover reeds vastgelegd dat onze eindverantwoordelijkheid niet betekent dat wij alles zelf moeten doen. Onze regierol richt zich op het versterken van het signalerend en probleemoplossend vermogen van zowel de burgers als de zorgstructuur en werkgevers/ondernemers. Wij kiezen voor een insteek waarin de samenleving voorop staat en waarin we de samenwerking tussen burgers en het zelfredzaam vermogen willen stimuleren. Ondernemers en instellingen spreken wij aan op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld als het gaat om het bieden van arbeidsplaatsen aan mensen met een beperking. In het voorgaande hoofdstuk hebben wij aangegeven wat wij daar van de betrokken partijen verwachten en wat zij van ons mogen verwachten. Om de transformatie vorm te geven is een effectieve samenwerking met de betrokken partijen vanuit een gedeelde visie noodzakelijk. In de vele gesprekken die wij met de organisaties uit het sociaal domein hebben gevoerd, is gebleken dat de visie gedeeld wordt. Het komt echter op de uitvoering aan. Daarbij zijn veel partijen in verschillende rollen betrokken. Wij hebben in bijlage 3 een schema opgenomen van het landschap waarbinnen wij functioneren daarnaast vindt u in deze bijlage een processchema op hoofdlijnen waarin wij de samenhang tussen formele en informele zorg hebben geschetst. In de komende periode zullen wij in overleg met de betrokken partijen dit landschap verder concretiseren. Daarbij gelden voor onze eigen rol de volgende uitgangspunten. 1. Regierol Onze belangrijkste rol is te sturen op effectieve en efficiënte ondersteuning. Met inachtneming van het gegeven dat er mensen zijn die langdurig professionele 1 e of 2 e lijnsondersteuning nodig hebben, willen wij als uitgangspunt hanteren dat deze professionele ondersteuning waar mogelijk kortdurend is en erop gericht om de persoon en zijn sociale netwerk zo te ondersteunen dat hij/zij na verloop van tijd weer zelfstandig verder kan al dan niet met behulp van vrij toegankelijke voorzieningen uit de basisinfrastructuur. Wij kiezen voor de samenwerking met organisaties die willen en kunnen opereren binnen onze visie en doelstellingen, vertrouwen op hun deskundigheid en inzet en spreken hen daar op aan. Zowel in onze contacten rondom de individuele ondersteuningsplannen met professionals als in de inkoop- en subsidieafspraken met professionele en vrijwilligersorganisaties zullen wij hierop sturen. Hierover maken wij procesafspraken met hun organisaties. Voor wat betreft de wijkverpleging 1 (die vanuit de Zvw wordt gefinancierd) geldt dat wij hierover afspraken met de zorgverzekeraars maken via het zorgkantoor ENO 2. Deze afspraken zijn erop gericht deze wijkverpleegkundigen een onderdeel te laten zijn van de zorg- en welzijnsstructuur ook al is de financieringsbron anders. Nieuwe subsidie- en inkoopovereenkomsten zijn geënt op deze uitgangspunten en voor de bestaande subsidieafspraken zijn wij het proces gestart om deze uitgangspunten hierin te vertalen. Dit is een onderdeel van de eerder genoemde transformatie en zal dus een groeiproces zijn. 1 Het betreft hier de zogenaamde S1 wijkverpleging die zich richt op de niet toewijsbare zorg. Zie hiervoor ook het kopje verbinding met wijkverpleegkundige zorg. 2 Op grond van het representatiemodel maakt dit zorgkantoor afspraken die voor alle zorgverzekeraars gelden. 15

16 De toegenomen en veranderde verantwoordelijkheden van de gemeente leiden tot nieuwe en veranderende samenwerkingen. Dat geldt voor de samenwerking tussen de gemeente en de betrokken partijen, maar zeker ook voor de samenwerking tussen de partijen onderling. Wij rekenen erop dat de partners waar wij mee samenwerken bereid zijn hun verantwoordelijkheid binnen hetnieuwe landschap te nemen en met het oog op het belang van de inwoners- de samenwerking te zoeken en organiseren. Onze regierol richt zich op het versterken van de samenhang en het bevorderen van de gewenste en in hoofdstuk 1 geschetste werkwijze. Dat geldt op het niveau van individuele ondersteuningsplannen waar de casuscoördinatie verbeteringsmogelijkheden zal signaleren voor wat betreft de samenwerking tussen de personen die bij de uitvoering van het ondersteuningsplan betrokken zijn. Daar waar deze samenwerking stokt is een gemeentelijke ketenregisseur beschikbaar. (zie ook het kopje Toegang tot individuele- en 2 e lijnsvoorzieningen). De ketenregisseur. Op dit moment is er een ketenregisseur in Raalte actief. Daar waar de samenwerking tussen hulpverlenende partijen stokt wordt zij ingezet om deze weer vlot te trekken. De Ketenregisseur heeft momenteel een positie binnen de meeste, maar nog niet binnen alle ketens in Raalte. De functie heeft een plek binnen CJG, jeugd, veiligheid en huiselijk geweld, maar niet binnen de onderwijszorgstructuur en de gemeentelijke loketten. Deze functie heeft zijn nut bewezen. Uit een onderzoek van Arcon blijkt dat de ketenregisseur meer duidelijkheid heeft gebracht in de verhoudingen tussen de organisaties. In de situaties waarbij de ketenregisseur betrokken is, wordt effectiever en efficiënter met elkaar samengewerkt. Over de positie van de ketenregisseur is weinig vastgelegd tussen de ketenpartners. De precieze taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de ketenregisseur zijn dan ook niet helemaal duidelijk en veranderen bovendien. Mandaat, doorzettingsmacht of budget t.b.v. de ketenregie zijn niet geregeld. Dat maakt dat de ketenregisseur vooral optreedt op basis van een informele positie, gedrevenheid en natuurlijk gezag. Wij gaan deze functie verder formaliseren waarbij de volgende uitgangspunten gelden: De toegevoegde waarde van de ketenregie in situaties waar de samenwerking stokt, is het duidelijk beleggen van verantwoordelijkheid voor casusregie en de bijdrage van betrokken organisaties binnen een plan van aanpak, het bieden van consultatie en ondersteuning en het op procesniveau bewaken van de voortgang. De rol en functie van de ketenregie wordt uitgewerkt in relatie tot alle ketens waarin sprake is van jeugd- en gezinsproblematiek of multi-problem situaties, dus jeugdhulp, onderwijszorgstructuur, veiligheid, huiselijk geweld, Wmo en arbeidsparticipatie. De Ketenregisseur richt zich op het tot stand brengen van regie en samenwerking in individuele ondersteuningsplannen wanneer deze stokt of verbeterd kan worden en doet interventies waar dat nodig is. De ketenregisseur coördineert de samenwerking tussen zorg- en veiligheidsketen en is hierbij het eerste aanspreekpunt. Na overleg met de betrokken partijen gaan wij de positie en het mandaat van de ketenregisseur verder uitwerken en vastleggen. Regie systeemniveau. Naast het versterken van de samenwerking en samenhang op casusniveau, waarbij het veelal gaat om de samenwerking van individuen, vinden wij het van belang ook in te zetten op het bevorderen van een efficiënte en effectieve samenwerking tussen organisaties. 16

17 Dat geldt voor de samenwerking tussen de organisaties die ondersteuning verlenen binnen de aandachtsgebieden jeugd, ouderen, mensen met een beperking en arbeidsparticipatie, maar ook voor de samenwerking van organisaties over deze aandachtsgebieden heen. Het gaat dan om het versterken van de samenhang en het bevorderen van de gewenste werkwijze op het niveau van het landschap/van het systeem. De praktijk die wordt ingevuld door de casuscoördinatoren en de ketenregisseur biedt hiervoor belangrijke informatie, maar ook de informatie die wij hierover van onze inwoners ontvangen, bijvoorbeeld bij de twee jaarlijkse klanttevredenheidsonderzoeken en informatie van cliëntenraden of uit klachtafhandeling. In de jaren 2015 en 2016 zetten wij formatief extra in op het verbeteren van deze systeemsamenhang. Het doel daarbij is om in samenspraak met de betrokken partijen tot zodanige (subsidie- en inkoop)afspraken te komen dat het deze partijen duidelijk is welke rol en functie zij binnen het landschap spelen en wat zij van elkaar kunnen en mogen verwachten. Dit geeft ons de mogelijkheid dubbelingen en/of hiaten in het systeem op te lossen en bevordert de samenwerking tussen en met de betrokken partijen. Hiermee leveren wij een actieve bijdrage aan de transformatie. De gemeentelijke regierol richt zich op het bevorderen van de samenwerking in en het versterken van de samenhang van ondersteuning op individueel- en systeemniveau. Bij de vormgeving van de transformatie kiezen wij ervoor om uit te gaan van bestaande structuren. 2. Informatie en advies. Om de zelfredzaamheid van mensen te bevorderen is een goede informatie en adviesfunctie van belang. Uiteraard bieden de betrokken organisaties uit de basisinfrastructuur en de tweede lijns zorgaanbieders deze voor hun eigen aanbod. Daarnaast is een digitale sociale kaart ingericht waar mensen informatie kunnen krijgen over tal van onderwerpen. Hierin is ook een verbinding aangebracht met de digitale informatie en adviesfunctie van het CJG. Daarnaast is het sociaal loket (voormalig Wmo loket) van de gemeente Raalte telefonisch te bereiken en uiteraard ook te bezoeken en datzelfde geldt voor het CJG. Vooralsnog kiezen wij ervoor deze twee informatie en adviespunten (sociaal loket en CJG) naast elkaar in stand te houden omdat het bekende wegen zijn die mensen weten te vinden 3. Naast het verstrekken van informatie en advies heeft het sociaal loket de functie om mensen die zich daar melden door- of terug te leiden naar 1 e lijns voorzieningen en indien nodig- het gericht doorleiden naar de juiste medewerker bij de gemeentelijke toegang. Bij de bespreking van de notitie Drie decentralisaties, één perspectief heeft de gemeenteraad gevraagd niet alleen te werken met formele evaluaties, maar bij de transitie ook een meldpunt te creëren waar mensen de gemeente actief kunnen informeren over zaken die naar hun mening verbetering behoeven. Ook hiervoor kan het sociaal loket worden benaderd. 3 Uiteraard is de gemeente niet de enige verstrekker van informatie en advies. In het vorige hoofdstuk hebben wij al aangegeven dat deze functie ook door de bestaande organisaties verwachten. 17

18 De beschikbaarheid van informatie en advies is essentieel voor het zelfredzaam vermogen van mensen. Wij geven deze functies zelf vorm door middel van het sociaal loket dat fysiek, schriftelijk, telefonisch en via het internet te bereiken is. Daarnaast verwachten wij van onze partners dat zij invulling geven aan deze functies. 3. Onafhankelijke Cliëntondersteuning. In de WMO 2015 is voor gemeenten de verplichting opgenomen om een systeem van onafhankelijke cliëntondersteuning te organiseren. Onder cliëntondersteuning verstaan wij de combinatie van informatie/advies met kortdurende ondersteuning. Doel hiervan is regieversterking van de cliënt (en zijn omgeving) en het bevorderen van de zelfredzaamheid en participatie. Het gaat hier dus niet om enkel de functie informatie en advies. Naast de gemeentelijke informatie en adviesfunctie biedt vrijwel iedere organisatie informatie en advies. Dit beschouwen wij als een verantwoordelijkheid van elke organisatie. Cliëntondersteuning gaat nadrukkelijk verder en betreft ook de ondersteuning bij het formuleren van een vraag om hulpverlening en de daadwerkelijke ondersteuning bij hulp. Deze ondersteuning wordt veelal binnen het sociale netwerk gegeven. Daarnaast is er een aantal vrij toegankelijke voorzieningen in de basisinfrastructuur beschikbaar voor deze functie. Hierbij valt te denken aan: Humanitas (steunpunt thuisadministratie), het algemeen maatschappelijk werk, de vaken ouderenbonden, de ouderenadviseurs, kerken en andere vrijwilligersorganisaties. In complexere situaties vraagt cliëntondersteuning echter om specifieke deskundigheid en competenties. Dat geldt name de mensen met een (licht verstandelijke) beperking en mensen met psychiatrische problematiek. Voor de eerste groep geldt dat wij een deel van de garantie die wij aan MEE hebben gegeven in willen zetten voor het realiseren van de onafhankelijke cliëntondersteuning in de basisinfrastructuur door MEE. Voor mensen met Psychiatrische problematiek willen wij voor de cliëntondersteuning gebruik maken van de organisatie Vriendendienst die deze gespecialiseerde vorm van cliëntondersteuning levert. Ook voor deze vormen van professionele cliëntondersteuning in de basisinfrastructuur geldt dat deze in principe tijdelijk is en dat een onderdeel van de opdracht van de betrokken organisaties is dat zij zich erop richten de eigen kracht zodanig te versterken dat hun ondersteuning zo kort mogelijk is. Een bijzondere vorm van cliëntondersteuning wordt geleverd door de organisatie Sensoor 4. Zij bieden 24 uur per dag en 7 dagen per week telefonisch of elektronisch een luisterend oor en geven advies. Deze dienstverlening wordt landelijk door de VNG gecontinueerd. Aanvullend aan de bestaande vormen van cliëntondersteuning in de vrij toegankelijke basisinfrastructuur organiseren wij professionele onafhankelijke cliëntondersteuning door de inzet van MEE en de Vriendendienst. 4 Deze dienst staat ook wel bekend als de Telefonische Hulp Dienst (THD) en heeft een vergelijkbare functie als de Kinder- en Jongerentelefoon voor jeugdigen. 18

19 4. Toegang tot individuele- en 2 e lijnsvoorzieningen. Mensen redden het niet altijd op eigen kracht, aangevuld met de mogelijkheden van hun sociale netwerk en met gebruikmaking van vrij toegankelijke voorzieningen uit de basisinfrastructuur. In dergelijke situaties kunnen individuele of 2 e lijns voorzieningen nodig zijn. In de kaders die zijn vastgesteld in januari 2014 is vastgelegd dat de toegang tot individuele en gespecialiseerde voorzieningen via de gemeentelijke toegangsfunctie verloopt. Daartoe hoort ook de toegang tot tweedelijns Wmo (voormalige AWBZ) en Jeugdzorg. Deze gemeentelijke toegangsfunctie richt zich op: Het organiseren van de toegang tot voorheen geïndiceerde zorg. Monitoring van de uitvoering van de voortgang van individuele ondersteuningsplannen en het signaleren van mogelijke verbeteringen in de keten. beheer van en verantwoordelijkheid voor de gemeentelijke ondersteuningsbudgetten. Ter voorbereiding op dit beleidsplan zijn verschillende vormen van (sociale) wijkteams bestudeerd. Daarbij viel de grote diversiteit in verschijningsvormen en functies van sociale wijkteams op. Sommige wijkteams zijn slechts georganiseerde overleggen terwijl andere daadwerkelijk de toewijzing van zorg regelen en/of budgetverantwoordelijk zijn. Een gemeente als Zwolle kiest voor de inrichting van 5 wijkteams. Dit betekent dat elk wijkteam gemiddeld inwoners bedient. Enschede kiest voor de inrichting van 9 wijkteams hetgeen neerkomt op circa inwoners per team. Vertaald naar Raalte zou dit de vorming van één à twee teams betekenen. Daarbij komt dan nog dat er in steden over het algemeen sprake is van zwaardere en meer geconcentreerdere problematiek is. Gegeven de omvang van onze gemeente, het feit dat er geen sprake is van grote verschillen tussen dorpen/wijken en de aard en omvang van de problematiek in onze gemeente, heeft het college ervoor gekozen de toeleiding naar voorheen geïndiceerde zorg niet in meerdere sociale wijkteams te beleggen, maar deze centraal te organiseren in één gemeentelijk toegangsteam. Uiteraard zien wij ook dat samenwerking van (professionele) organisaties onderling en met de gemeente van belang is. Het college kiest er echter voor hiervoor geen nieuwe structuren in te richten, maar de bestaande structuren te versterken. Daarbij ligt er een grote verantwoordelijkheid bij de organisaties waar wij mee samenwerken en hun medewerkers; wij rekenen er op dat zij vanuit hun professionaliteit met elkaar de samenwerking organiseren die nodig is voor het leveren van goede ondersteuning aan de inwoners van onze gemeente en dat het niet nodig is dat de gemeente dit voor hen organiseert. Wij kiezen voor een integraal georganiseerde toegang tot deze vormen van ondersteuning op het gebied van werk & inkomen, zorg & ondersteuning en opvoeden & opgroeien. Het thema toegang overstijgt daarmee de uitwerking op de verschillende decentralisatieopgaven (Jeugdwet, wijziging Wmo en Participatiewet). Uiteraard is het niet zo dat iedereen zich voor ondersteuning tot het gemeentelijk loket richt. Dat is ook niet de bedoeling. Daar waar er sprake is van lichte ondersteuningsvragen zullen mensen zich net als nu tot de vrij toegankelijke voorzieningen uit de basisinfrastructuur richten. In het vorige hoofdstuk hebben wij al aangegeven dat wij van de daar actieve organisaties verwachten dat zij met elkaar komen tot integrale en op het gezin/huishouden gerichte ondersteuning. Dat zal echter niet altijd afdoende zijn en dan komt het gemeentelijk toegangsteam in beeld. De toegang tot individuele voorzieningen en gespecialiseerde zorg en ondersteuning uit de 2 e lijn vindt plaats via een gemeentelijk toegangsteam. Dit bestaat uit een hecht team van consulenten dat 19

20 deskundigheid heeft op het gebied van de (nieuwe) taken en dat op de hoogte is van het aanbod in de informele zorg en het aanbod van organisaties uit de basisinfrastructuur. De huidige WMO- en arbeidsconsulenten hebben zitting in dit team, maar om goed toegerust te zijn voor de nieuwe taken wordt het huidige team van consulenten versterkt met de specifieke deskundigheid van MEE en BJZ 5. Hiertoe worden (tijdelijke) overeenkomsten met deze organisaties gesloten. Bij zeer complexe casussen kan het team ondersteuning een externe inhoudelijk adviseur inroepen die een deskundigheid heeft die niet binnen het team aanwezig is. Het gemeentelijk toegangsteam hanteert de volgende werkwijze: Vraagverheldering vindt plaats in de vorm van een keukentafelgesprek. Hierbij wordt de ondersteuningsvraag onderzocht via het principe van het inschakelen van eigen kracht, het sociale netwerk, voorzieningen uit de basisinfrastructuur of tenslotte een individuele voorziening of ondersteuning uit de 2 e lijn. Van dit gesprek wordt een verslag gemaakt dat door de aanvrager voor akkoord wordt getekend. Indien de aanvrager niet akkoord gaat krijgt hij/zij de mogelijkheid dit aan te geven en te motiveren waarom dit het geval is. Als er al vraagverheldering door organisaties uit de basisinfrastructuur heeft plaatsgevonden, wordt daar uiteraard gebruik van gemaakt. Het gemeentelijk toegangsteam beoordeelt of en in hoeverre er een individuele voorziening of voorzieningen uit de 2 e lijn ingezet moeten worden. Waar mogelijk beoordeelt het team dit zelf. Wanneer dit nodig is worden professionals van andere 2 e lijns (zorg)instellingen betrokken. Met de cliënt en/of diens vertegenwoordigers wordt op hoofdlijnen afgesproken welke effecten met de ondersteuning bereikt moeten worden, welke voorzieningen hiervoor geëigend zijn en of de cliënt, de consulent uit het gemeentelijk toegangsteam 6 of een andere organisatie de casusregie 7 uitvoert. Bij enkelvoudige of lichte gecombineerde ondersteuningsvragen waarvoor een individuele (2 e lijns) voorziening wordt toegekend en waarbij de aanvrager instemt met het verslag wordt op basis van dit verslag een arrangement en beschikking opgesteld door het gemeentelijk toegangsteam. Hierbij is dan het verslag en de daarin gemaakt afspraken het ondersteuningsplan. Bij complexe en/of gecombineerde problematiek waarbij de benodigde inhoudelijke deskundigheid niet in het gemeentelijk toegangsteam aanwezig is, stelt een 2 e lijnsinstelling het ondersteuningsplan op. In het ondersteuningsplan is in overleg met de cliënt bepaald wat de doelen zijn van de ondersteuning die in aanvulling op zijn/haar eigen mogelijkheden wordt geboden en wie wat gaat doen. De casusregisseur coördineert alle ondersteuning die geleverd wordt en stuurt op de voortgang. Hij/zij kan ook zelf hulpverlenen. De casusregisseur is het aanspreekpunt van het gezin/huishouden en verzorgt de coördinatie van de ondersteuning. Wanneer er sprake is van stagnatie in de uitvoering van het ondersteuningsplan en de daarin gemaakte 5 Landelijk hebben gemeenten de verplichting gekregen continuïteit voor de (medewerkers van) deze organisaties te bieden. Met het oog daarop heeft het college besloten van BJZ 2 FTE te betrekken en van MEE 2,5 FTE 6 De huidige werkconsulenten en Wmo-consulenten vervullen in de huidige situatie ook al de rol van casusregisseur 7 Voor een definitie van de verschillende soorten regie wordt verwezen naar bijlage 4. 20

Hervorming Langdurige Zorg. Rian van de Schoot expert wijkgericht werken Vilans

Hervorming Langdurige Zorg. Rian van de Schoot expert wijkgericht werken Vilans Hervorming Langdurige Zorg Rian van de Schoot expert wijkgericht werken Vilans Hervorming langdurige zorg Waarom? 1. Meer voor elkaar zorgen 2. Betere kwaliteit ondersteuning en zorg 3. Financiële houdbaarheid

Nadere informatie

Sociaal domein. Decentralisatie AWBZ-Wmo. Hoofdlijnen nieuwe Wmo KIDL 27-11-2014. H. Leunessen, gem. Landgraaf 1. Wmo / Jeugzorg / Participatiewet

Sociaal domein. Decentralisatie AWBZ-Wmo. Hoofdlijnen nieuwe Wmo KIDL 27-11-2014. H. Leunessen, gem. Landgraaf 1. Wmo / Jeugzorg / Participatiewet Sociaal domein Wmo / Jeugzorg / Participatiewet Wat verandert er per 1 januari 2015? Hoofdlijnen nieuwe Wmo Wmo 2007: 1. Welzijnswet 2. Wet voorzieningen Gehandicapten 3. Hulp bij het Huishouden (HbH)

Nadere informatie

DECENTRALISATIES SOCIAAL DOMEIN. Raadsvoorstellen 2014

DECENTRALISATIES SOCIAAL DOMEIN. Raadsvoorstellen 2014 DECENTRALISATIES SOCIAAL DOMEIN Raadsvoorstellen 2014 Presentatie: 11-12 12-20132013 Planning raadsbesluiten Beleidskader (nieuwe Wmo en Jeugdwet): januari 2014 Transitiearrangement Zorg voor Jeugd: :

Nadere informatie

De transities in vogelvlucht en hoe de toegang tot zorg georganiseerd is. ZorgImpuls maart 2015

De transities in vogelvlucht en hoe de toegang tot zorg georganiseerd is. ZorgImpuls maart 2015 De transities in vogelvlucht en hoe de toegang tot zorg georganiseerd is ZorgImpuls maart 2015 Inleiding Vanaf 1 januari 2015 is er veel veranderd in de zorg en ondersteuning. Het Rijk heeft veel taken

Nadere informatie

Transitie sociaal domein Haarlem Basisinfrastructuur, subsidies en inkoop

Transitie sociaal domein Haarlem Basisinfrastructuur, subsidies en inkoop Transitie sociaal domein Haarlem Basisinfrastructuur, s en Piet Haker Platform Netwerk Vrijwilligerswerk 13 mei 2014 2 Aanleidingen transitie Nieuwe taken voor gemeenten per 2015 Decentralisatie Awbz Decentralisatie

Nadere informatie

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015 Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking Wat verandert er in de zorg in 2015 De zorg in beweging Wat verandert er in 2015? In 2015 verandert er veel in de zorg. Via een aantal

Nadere informatie

Het sociaal domein. Renate Richters Els van Enckevort

Het sociaal domein. Renate Richters Els van Enckevort Het sociaal domein Renate Richters Els van Enckevort Om te beginnen vijf stellingen Zijn ze waar of niet waar? - 2 - Stelling 1 Ongeveer 5% van de jeugdigen in Nederland heeft met (een vorm van) jeugdzorg

Nadere informatie

Wethouder Johan Coes Gemeente Hellendoorn. Wethouder Jan Binnenmars Gemeente Twenterand. Wethouder Dianne Span Gemeente Wierden

Wethouder Johan Coes Gemeente Hellendoorn. Wethouder Jan Binnenmars Gemeente Twenterand. Wethouder Dianne Span Gemeente Wierden INLEIDING: Veel bijeenkomsten bezocht en meegedacht die gaan over de transitie. Inschrijven en verkrijgen van een raamovereenkomst met de 14 Twentse gemeenten De planning voor 2015 maken tot zover de indicatie

Nadere informatie

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij De bibliotheek actief in het sociale domein Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij Programma Wetten op een rij: Wet Langdurige Zorg (Wlz) Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015 (Wmo

Nadere informatie

Transities in vogelvlucht de hervorming van de langdurige zorg. ZorgImpuls maart 2015 versie gemeente Rotterdam

Transities in vogelvlucht de hervorming van de langdurige zorg. ZorgImpuls maart 2015 versie gemeente Rotterdam Transities in vogelvlucht de hervorming van de langdurige zorg ZorgImpuls maart 2015 versie gemeente Rotterdam Inleiding Vanaf 1 januari 2015 is er veel veranderd in de zorg en ondersteuning. Het Rijk

Nadere informatie

Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 24 januari 2015

Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 24 januari 2015 Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 24 januari 2015 Inhoud Waarom moest het veranderen? Wat is veranderd? Wat heeft de gemeente gedaan? Wat betekent dat voor jullie? Wat voor ondersteuning? Waar zijn

Nadere informatie

Een nieuwe taak voor gemeenten

Een nieuwe taak voor gemeenten Een nieuwe taak voor gemeenten Vanaf 1 januari 2015 treedt de Participatiewet in werking. Het doel van de wet is om meer mensen, ook mensen met een arbeidsbeperking, aan de slag te krijgen. De gemeente

Nadere informatie

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Versie: 31 maart 2014 1. Inleiding: Wij kunnen ons in Nederland gelukkig prijzen met een van de sterkste sociale stelsels ter wereld.

Nadere informatie

Financieel overzicht behorend bij Beleidsplan 4D s DAL 18 september 2014

Financieel overzicht behorend bij Beleidsplan 4D s DAL 18 september 2014 Financieel overzicht behorend bij Beleidsplan 4D s DAL 18 september 2014 De basis voor de met de decentralisaties gemoeide financiën voor 2015 zijn de cijfers zoals deze in de Meicirculaire 2014 door het

Nadere informatie

De drie decentralisaties, Holland Rijnland en de gemeente Teylingen. Presentatie Commissie Welzijn 5 maart 2012

De drie decentralisaties, Holland Rijnland en de gemeente Teylingen. Presentatie Commissie Welzijn 5 maart 2012 De drie decentralisaties, Holland Rijnland en de gemeente Teylingen Presentatie Commissie Welzijn 5 maart 2012 Waar gaan we het over hebben? 1. Waarom decentraliseren? 2. Decentralisatie Jeugdzorg 3. Decentralisatie

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Veranderingen in de zorg

Informatiebijeenkomst Veranderingen in de zorg Informatiebijeenkomst Veranderingen in de zorg Welkomstwoord Wethouder Homme Geertsma Wethouder Erik van Schelven Wethouder Klaas Smidt Inhoud Doel & programma bijeenkomst Veranderingen in de zorg Visie

Nadere informatie

De Wmo en de decentralisaties

De Wmo en de decentralisaties De Wmo en de decentralisaties Presentatie Alice Makkinga Adviseur programma Aandacht voor Iedereen Inhoud Landelijk programma Aandacht voor iedereen Belangrijke maatschappelijke trends? Belangrijkste wettelijke

Nadere informatie

Visie en uitgangspunten (1)

Visie en uitgangspunten (1) Visie en uitgangspunten (1) Iedereen moet kunnen meedoen als volwaardig burger en bijdragen aan de samenleving. Participatiewet streeft naar een inclusieve arbeidsmarkt, voor jong en oud, en voor mensen

Nadere informatie

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo):

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ): Collectieve Volksverzekering voor ziektekostenrisico s, waarvoor je je niet individueel kunt

Nadere informatie

De visie in de Wmo beleidsnota sluit aan bij landelijk en regionaal ontwikkelingen. ( SHEET 1)

De visie in de Wmo beleidsnota sluit aan bij landelijk en regionaal ontwikkelingen. ( SHEET 1) Presentatie raad Wmo beleidsnota 2013-2016 Inleiding Ik presenteer u de Wmo beleidsnota voor de periode 2013-2016. De nota is in een turbulente tijd tot stand gekomen. Landelijk wijzigt het beleid bijna

Nadere informatie

Veranderingen rond werk en zorg. Informatie voor ouders van kinderen in het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs

Veranderingen rond werk en zorg. Informatie voor ouders van kinderen in het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs Veranderingen rond werk en zorg Informatie voor ouders van kinderen in het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs Veranderingen rond werk en zorg Jongeren in het praktijkonderwijs (pro) en

Nadere informatie

Kadernota Sociaal Domein. Managementsamenvatting. Kadernota Sociaal Domein. Managementsamenvatting DOEN. wat nodig is. Managementsamenvatting -

Kadernota Sociaal Domein. Managementsamenvatting. Kadernota Sociaal Domein. Managementsamenvatting DOEN. wat nodig is. Managementsamenvatting - Kadernota Sociaal Domein Managementsamenvatting Kadernota Sociaal Domein Managementsamenvatting DOEN wat nodig is Managementsamenvatting - 1 - Kadernota sociaal domein 2 Doen wat nodig is De gemeente Almere

Nadere informatie

De Wmo 2015. Mariëtte Teunissen Avi-adviseur 26 november 2014

De Wmo 2015. Mariëtte Teunissen Avi-adviseur 26 november 2014 De Wmo 2015 Mariëtte Teunissen Avi-adviseur 26 november 2014 Inhoud van de presentatie 1. Wat zijn de belangrijkste trends 2. Hoe is het nu geregeld? 3. Hooflijnen nieuwe stelsel 4. PGB in de Wmo 5. Eigen

Nadere informatie

BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN (NIEUWE WMO EN JEUGDWET)

BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN (NIEUWE WMO EN JEUGDWET) BOB 14/001 BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN (NIEUWE WMO EN JEUGDWET) Aan de raad, Voorgeschiedenis / aanleiding Per 1 januari 2015 worden de volgende taken vanuit het rijk naar de gemeenten gedecentraliseerd:

Nadere informatie

Jeugdhulp in Nissewaard

Jeugdhulp in Nissewaard Jeugdhulp in Nissewaard Projectleider decentralisatie jeugdhulp Angela van den Berg Regisseur jeugd en gezin JOT kernen Jolanda Combrink Inhoud 1. Wat verandert er? 2. Beleidskaders 3. Jeugdhulpplicht

Nadere informatie

Toegang tot de zorg: hoe is het geregeld en hoe loopt het in de praktijk?

Toegang tot de zorg: hoe is het geregeld en hoe loopt het in de praktijk? Toegang tot de zorg: hoe is het geregeld en hoe loopt het in de praktijk? Presentatie voor het Achterhoeks Netwerk door Lisette Sloots, manager Adviespunt Zorgbelang Gelderland 29 oktober 2015 Achtergrond

Nadere informatie

Kompassie met elkaar Wmo 2015. 15 maart 2014 Jacqueline van der Bos Inge van Dommelen

Kompassie met elkaar Wmo 2015. 15 maart 2014 Jacqueline van der Bos Inge van Dommelen Kompassie met elkaar Wmo 2015 15 maart 2014 Jacqueline van der Bos Inge van Dommelen In deze presentatie 1. Hoe is het nu geregeld? 2. Hoe is het straks geregeld? De nieuwe Wmo 2015 Participatiewet Jeugdwet

Nadere informatie

Veelgestelde vragen & antwoorden. zorg, wmo 2015, jeugd, werk, pgb en overgangsregelingen

Veelgestelde vragen & antwoorden. zorg, wmo 2015, jeugd, werk, pgb en overgangsregelingen Veelgestelde vragen & antwoorden zorg, wmo 2015, jeugd, werk, pgb en overgangsregelingen Algemeen Wat verandert er? De zorg in Nederland wordt vanaf 2015 geregeld in vier wetten: De Wet langdurige zorg

Nadere informatie

ALGEMEEN WMO VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP

ALGEMEEN WMO VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP Vanaf 2015 krijgt de gemeente er zorgtaken bij. Een deel van de zorg die nu via het zorgkantoor vanuit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) loopt, gaat

Nadere informatie

Veranderingen in de Jeugdzorg Zeeland: Vraag- en antwoord

Veranderingen in de Jeugdzorg Zeeland: Vraag- en antwoord Veranderingen in de Jeugdzorg Zeeland: Vraag- en antwoord Algemeen Wat verandert er vanaf volgend jaar in de jeugdzorg? Per 1 januari 2015 wordt de gemeente in plaats van het Rijk en de provincie verantwoordelijk

Nadere informatie

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013 Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen 8 mei 2013 Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord Eind april presenteerde staatssecretaris Van Rijn zijn plannen voor hervorming van de langdurige zorg. Daarbij

Nadere informatie

Er komt zo snel mogelijk, na vaststelling van de verordening, een publieksversie, waarin de verschillende onderdelen worden uitgewerkt.

Er komt zo snel mogelijk, na vaststelling van de verordening, een publieksversie, waarin de verschillende onderdelen worden uitgewerkt. Opmerkingen/verzoeken Meer leesbare versie Graag zouden we zien dat er een meer leesbare/publieksvriendelijkere versie van de verordening komt. Er wordt in dit stuk er al wel vanuit gegaan dat iedereen

Nadere informatie

Transitieavond Maandag 16 april 2012 19.30 uur 22.00 uur. 1.Inleiding 2.Jeugdzorg 3.AWBZ 4.WWNV

Transitieavond Maandag 16 april 2012 19.30 uur 22.00 uur. 1.Inleiding 2.Jeugdzorg 3.AWBZ 4.WWNV Transitieavond Maandag 16 april 2012 19.30 uur 22.00 uur 1.Inleiding 2.Jeugdzorg 3.AWBZ 4.WWNV Kabinet Rutte Gemeenten zijn in staat de eigen kracht en de mogelijkheden van burgers en hun sociale netwerk

Nadere informatie

Informatieavond Beleidsstukken Wmo 2015 en Jeugdwet

Informatieavond Beleidsstukken Wmo 2015 en Jeugdwet Informatieavond Beleidsstukken Wmo 2015 en Jeugdwet Woensdag 20 augustus 2014 Programma Welkom en inleiding Voorstellen sprekers Beleidsstukken Jeugdwet Beleidsstukken Wmo 2015 Jeugdwet wetgeving Invoering

Nadere informatie

Regionaal en lokaal Beleidskader Transitie Jeugdzorg Route Zuidoost 2014-2018

Regionaal en lokaal Beleidskader Transitie Jeugdzorg Route Zuidoost 2014-2018 Bijlage 2 bij raadsvoorstel inzake Lokaal en regionaal beleidskader voor jeugdzorg. Samenvatting Regionaal en lokaal Beleidskader Transitie Jeugdzorg Route Zuidoost 2014-2018 Inleiding Op 1 januari 2015

Nadere informatie

De slimste route? Vormgeven toegang

De slimste route? Vormgeven toegang De slimste route? Vormgeven toegang Grote veranderingen in zorg en ondersteuning Taken vanuit AWBZ, Jeugdzorg, Werk en inkomen. Passend onderwijs (toegang tot onderwijs) De slimste route (voor Hengelo)

Nadere informatie

Wmo bijeenkomst PIANOo Zwanet van Kooten

Wmo bijeenkomst PIANOo Zwanet van Kooten De drie transities Wmo bijeenkomst PIANOo Zwanet van Kooten Inhoud presentatie - Inleiding - Decentralisatie AWBZ-begeleiding - Wet werken naar vermogen - Decentralisatie jeugdzorg - Samenloop transities:

Nadere informatie

Meest gestelde vragen en antwoorden Van AWBZ naar WMO

Meest gestelde vragen en antwoorden Van AWBZ naar WMO Meest gestelde vragen en antwoorden Van AWBZ naar WMO In 2015 gaat er veel veranderen in de zorg. De gemeente krijgt er nieuwe taken bij. Wat betekenen deze veranderingen voor u? 1. Wat gaat er veranderen

Nadere informatie

Veranderingen in de zorg Algemene Wet Bijzondere Ziekte Kosten. Jeugdzorg wordt Jeugdhulp

Veranderingen in de zorg Algemene Wet Bijzondere Ziekte Kosten. Jeugdzorg wordt Jeugdhulp Veranderingen in de zorg. Algemene Wet Bijzondere Ziekte Kosten. Het kabinet wil de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) vanaf 2015 ingrijpend hervormen. De taakverdeling ziet er vanaf 2015 op hoofdlijnen

Nadere informatie

De Wmo en de decentralisaties

De Wmo en de decentralisaties De Wmo en de decentralisaties Presentatie Alice Makkinga Adviseur programma Aandacht voor Iedereen Inhoud Landelijk programma Aandacht voor iedereen Belangrijke maatschappelijke trends? Belangrijkste wettelijke

Nadere informatie

Bijlagen. Ga na wanneer de indicatie van de cliënt afloopt. Heeft hij recht op het overgangsrecht? Kan er een aanbod gedaan worden vanuit de gemeente?

Bijlagen. Ga na wanneer de indicatie van de cliënt afloopt. Heeft hij recht op het overgangsrecht? Kan er een aanbod gedaan worden vanuit de gemeente? Informatie voor mantelzorgers (en begeleiders) Mantelzorgers zijn alle mensen uit de omgeving van de cliënt die aan de cliënt hulp en zorg verlenen. Dat kan op verschillende gebieden en in verschillende

Nadere informatie

DECENTRALISATIE STAND VAN ZAKEN BREDE COMMISSIE 26 AUGUSTUS 2013

DECENTRALISATIE STAND VAN ZAKEN BREDE COMMISSIE 26 AUGUSTUS 2013 DECENTRALISATIE STAND VAN ZAKEN BREDE COMMISSIE 26 AUGUSTUS 2013 Doel: Informeren over proces tot nu toe Informeren over vervolgstappen Opbouw presentatie Wat is er aan de hand? Wat hebben we tot nu toe

Nadere informatie

Landelijke Contactdag Tourette 2016. Ed Carper

Landelijke Contactdag Tourette 2016. Ed Carper Landelijke Contactdag Tourette 2016 Ed Carper d Voorstellen Laura d Programma 10:15 Peter van der Zwan / Marjan Maarschalkerweerd 10:45 Pauze met Ed Citroen 11:30 Daniëlle Cath 12:15 Jolande van de Griendt

Nadere informatie

Verslag informatiebijeenkomstjeugdzorg Winsum, 3 juni 2015

Verslag informatiebijeenkomstjeugdzorg Winsum, 3 juni 2015 Verslag informatiebijeenkomstjeugdzorg Winsum, 3 juni 2015 Op 3 juni jl. was er op het AOC Terra college een informatiebijeenkomst over de jeugdzorg. De bijeenkomst werd georganiseerd door de WMO-adviesraad

Nadere informatie

Alle vragen en antwoorden over de veranderde zorg op een rij

Alle vragen en antwoorden over de veranderde zorg op een rij Alle vragen en antwoorden over de veranderde zorg op een rij Hoe krijg ik zorg en ondersteuning op Urk? U woont op Urk en u heeft een vraag over zorg, jeugd of werk. De eerste vraag is dan: Wat kunt u

Nadere informatie

Presentatie t.b.v. studiedag 16 mei 2013

Presentatie t.b.v. studiedag 16 mei 2013 Presentatie t.b.v. studiedag 16 mei 2013 Mezelf even voorstellen Een verkenning op hoofdlijnen van de raakvlakken tussen Passend onderwijs en zorg voor jeugd Met u in gesprek Samenwerken! Doelstelling

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

Betreft: Veranderingen in de jeugdhulp en het overgangsrecht - informatie voor ouders en verzorgers van kinderen in jeugdhulp

Betreft: Veranderingen in de jeugdhulp en het overgangsrecht - informatie voor ouders en verzorgers van kinderen in jeugdhulp 10 november 2014 Betreft: Veranderingen in de jeugdhulp en het overgangsrecht - informatie voor ouders en verzorgers van kinderen in jeugdhulp Geachte heer, mevrouw, Op 1 januari 2015 gaat de nieuwe Jeugdwet

Nadere informatie

Kwaliteit. 1 Inleiding. 2 De wettelijke voorwaarden. 2.1 Jeugdwet

Kwaliteit. 1 Inleiding. 2 De wettelijke voorwaarden. 2.1 Jeugdwet Kwaliteit 1 Inleiding Wat is kwaliteit van zorg en wat willen we als gemeenten samen met onze zorgaanbieders ten aanzien van kwaliteit afspreken? Om deze vraag te beantwoorden vinden twee bijeenkomsten

Nadere informatie

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota 2 Samenvatting van de concept kadernota - Heel het Kind Heel het Kind Op 18 februari 2014 heeft de Eerste Kamer de nieuwe Jeugdwet aangenomen. Daarmee

Nadere informatie

De Wmo 2015. Mariëtte Teunissen Avi-adviseur 15 oktober 2014

De Wmo 2015. Mariëtte Teunissen Avi-adviseur 15 oktober 2014 De Wmo 2015 Mariëtte Teunissen Avi-adviseur 15 oktober 2014 Inhoud van de presentatie 1.Wat zijn de belangrijkste trends 2.Hoe is het nu geregeld? 3.Hooflijnen nieuwe stelsel 4.PGB in de Wmo 5.Eigen bijdragen

Nadere informatie

Weten wat er verandert in de jeugdhulp in 2015? Deze lijst geeft antwoord op de meest gestelde vragen.

Weten wat er verandert in de jeugdhulp in 2015? Deze lijst geeft antwoord op de meest gestelde vragen. Weten wat er verandert in de jeugdhulp in 2015? Deze lijst geeft antwoord op de meest gestelde vragen. Vanaf 1 januari 2015 zijn wij als gemeente verantwoordelijk voor de jeugdhulp in Hendrik-Ido- Ambacht.

Nadere informatie

postbusŵgemëeñfeňoořdëľnveldľnl- uèťheenïe NOORDENVELD

postbusŵgemëeñfeňoořdëľnveldľnl- uèťheenïe NOORDENVELD G E M E E N T E R15.00047 III N O O R D E N V E L D B E Z O E K A D R E S t Raadhuisstraat 1 9301 AA Roden P O S T A D R E S Ť Postbus 109 9300 AC Roden î W E B S I T E / E - M A I L t www.gemeentenoordenveld.nl

Nadere informatie

Bijlage 2 Takenoverzicht

Bijlage 2 Takenoverzicht Bijlage 2 Takenoverzicht Met welke vragen kan onze inwoner straks bij het wijkteam terecht? Wanneer is het wijkteam bevoegd? Wanneer is er een rol voor het Kennis en Advies Centrum? Wanneer treden wij

Nadere informatie

Wmo 2015 Gemeente Zeist

Wmo 2015 Gemeente Zeist Wmo 2015 Gemeente Zeist Het veranderende zorgaanbod voor ouderen, mantelzorgers en mensen met dementie. Dinsdag 14 oktober 2014 Even voorstellen Naam: Judith van Leeuwen Functie: accountmanager Wmo bij

Nadere informatie

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ De 12 gemeenten in Brabant Noordoost-oost (BNO-o) hebben samen met een groot aantal instellingen hard gewerkt aan de voorbereidingen voor de transitie AWBZ.

Nadere informatie

Gemeenten moeten daarbij mantelzorgers en vrijwilligers ondersteunen en voorkomen dat inwoners op ondersteuning aangewezen zijn.

Gemeenten moeten daarbij mantelzorgers en vrijwilligers ondersteunen en voorkomen dat inwoners op ondersteuning aangewezen zijn. DE CONCEPT WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2015 in het kort Onderstaand schetsen wij de contouren van de nieuwe wet maatschappelijke ondersteuning. Vervolgens wordt een samenvatting gegeven van de concept

Nadere informatie

Ik krijg ondersteuning bij de opvoeding en zorg voor mijn kind. Wat verandert er in 2015?

Ik krijg ondersteuning bij de opvoeding en zorg voor mijn kind. Wat verandert er in 2015? Ik krijg ondersteuning bij de opvoeding en zorg voor mijn kind Wat verandert er in 2015? Meestal kunt u op eigen kracht of met hulp van familie, vrienden of buren uw leven prima organiseren. Maar soms

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Klanttevredenheidsonderzoek Het KTO is een wettelijke verplichting wat betreft de verantwoording naar de Gemeenteraad

Nadere informatie

Paragraaf Decentralisaties

Paragraaf Decentralisaties Paragraaf Decentralisaties Per 1 januari 2015 zijn de decentralisaties in het sociaal domein realiteit geworden. Belangrijke taken op het gebied van jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning en participatie

Nadere informatie

Toelichting Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Waterland 2015 (hierna: verordening)

Toelichting Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Waterland 2015 (hierna: verordening) Toelichting Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Waterland 2015 (hierna: verordening) 1. Algemene toelichting 1.1 Inleiding Deze verordening geeft uitvoering aan de Wet maatschappelijke

Nadere informatie

Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht)

Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht) Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht) De vier cursisten, die aanwezig waren, begonnen zich aan elkaar voor te stellen onder leiding van de cursusleidster. Van de vier cursisten waren

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Sturen in het sociale domein

Sturen in het sociale domein Rijnconsult Sturen in het sociale domein Ciska Scheidel Programmamanager Decentralisatie Jeugdzorg/ Nieuw Rotterdams Jeugdstelsel DE DECENTRALISATIES: de context 21 Mijn context 3 De decentralisaties 441

Nadere informatie

vast te stellen de Verordening tot wijziging van de Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Roosendaal 2015

vast te stellen de Verordening tot wijziging van de Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Roosendaal 2015 De raad van de gemeente Roosendaal, gelezen het voorstel van het college van 24 maart 2015, gelet op de artikelen 2.1.3, 2.1.4, eerste, tweede, derde en zevende lid, 2.1.5, eerste lid, 2.1.6, 2.1.7, 2.3.6,

Nadere informatie

De nieuwe Jeugdwet op hoofdlijnen. André Schoorl Programma stelselherziening jeugd

De nieuwe Jeugdwet op hoofdlijnen. André Schoorl Programma stelselherziening jeugd De nieuwe Jeugdwet op hoofdlijnen André Schoorl Programma stelselherziening jeugd Aanleiding Conclusies Parlementaire werkgroep 2011: - Huidige stelsel is versnipperd - Samenwerking rond gezinnen schiet

Nadere informatie

Een hoop nieuwe verantwoordelijkheden. Decentralisaties in het Sociaal Maatschappelijk Domein

Een hoop nieuwe verantwoordelijkheden. Decentralisaties in het Sociaal Maatschappelijk Domein Louis Litjens - Projectdirecteur Ramon Testroote - Wethouder Louis Louis Litjens Ramon Testroote - Wethouder Ramon Testroote Litjens - Projectdirecteur Projectdirecteur Wethouder Een hoop nieuwe verantwoordelijkheden

Nadere informatie

GEMEENTEBLAD Officiële publicatie van Gemeente Almere (Flevoland)

GEMEENTEBLAD Officiële publicatie van Gemeente Almere (Flevoland) Het college van burgemeester en wethouders van Almere, BESLUIT: Vast te stellen navolgende Nadere regels tot wijziging (tweede wijziging) van de Nadere regels verordeningen Jeugdwet en Wmo Artikel I: De

Nadere informatie

Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom?

Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom? Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom? Het ministerie van VWS heeft wee websites in het leven geroepen die hierover uitgebreid informatie geven www.dezorgverandertmee.nl en www.hoeverandertmijnzorg.nl

Nadere informatie

Stelselherziening Jeugdzorg. Platform Middelgrote Gemeenten

Stelselherziening Jeugdzorg. Platform Middelgrote Gemeenten Stelselherziening Jeugdzorg Standpunten van het Platform Middelgrote Gemeenten 12 april 2011 I. Aanleiding Een belangrijk onderdeel van het bestuursakkoord tussen Rijk en gemeenten is de stelselherziening

Nadere informatie

De decentralisatie van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) gaat vooral vorm krijgen via de sociale wijkteams en dorpsdagvoorziening.

De decentralisatie van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) gaat vooral vorm krijgen via de sociale wijkteams en dorpsdagvoorziening. Raadsinformatiebrief Onderwerp: Drie decentralisaties Informatie voor de raad, ter kennisgeving. Burgemeester en wethouders van Bergen, De secretaris, De burgemeester, Datum, oktober 2013. Samenvatting

Nadere informatie

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg?

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Zo regelt Heerlen de toegang tot de Wmo, jeugdhulp en participatie Bent u professional in de zorg of heeft u in uw (vrijwilligers)werk met de zorg te maken? Wilt

Nadere informatie

Technische briefing Gemeenteraad Wmo/Jeugdhulp Beleidsplan Jeugdhulp / Inkoopproces

Technische briefing Gemeenteraad Wmo/Jeugdhulp Beleidsplan Jeugdhulp / Inkoopproces Technische briefing Gemeenteraad Wmo/Jeugdhulp Beleidsplan Jeugdhulp / Inkoopproces 14 april 2014 Waar staan we? Door de Raad vastgesteld beleid: Meedoen naar Vermogen Nota Visie & uitgangspunten Transitie

Nadere informatie

1 van 5. Registratienummer: Bijlage(n) 2 Onderwerp. Beleidsplan Participatiewet. Middenbeemster, 30 september 2014. Aan de raad

1 van 5. Registratienummer: Bijlage(n) 2 Onderwerp. Beleidsplan Participatiewet. Middenbeemster, 30 september 2014. Aan de raad VERG AD ERING GEM EENT ER AAD 20 14 VOORST EL Registratienummer: 1150476 Bijlage(n) 2 Onderwerp Beleidsplan Participatiewet Aan de raad Middenbeemster, 30 september 2014 Inleiding en probleemstelling Gemeenten

Nadere informatie

Verordening Wmo & Jeugdhulp Gemeente Middelburg, Vlissingen & Veere

Verordening Wmo & Jeugdhulp Gemeente Middelburg, Vlissingen & Veere Verordening Wmo & Jeugdhulp Gemeente Middelburg, Vlissingen & Veere VERSIE: Concept inspraakprocedure 2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Begripsbepalingen en algemene bepalingen...4 Artikel 1 Begripsbepalingen...

Nadere informatie

WELKOM Informatiebijeenkomst wetsvoorstel jeugd

WELKOM Informatiebijeenkomst wetsvoorstel jeugd WELKOM Informatiebijeenkomst wetsvoorstel jeugd Transitiebureau Jeugd September 2013 Stand van zaken jeugdwet en landelijke ontwikkelingen 2 Voorlichtingsbijeenkomst nieuwe jeugdwet Het gebeurt per 1 januari

Nadere informatie

Vereniging van Nederlandse Gemeenten BAOZW Annelies Schutte en Wim Hoddenbagh wim.hoddenbagh@vng.nl

Vereniging van Nederlandse Gemeenten BAOZW Annelies Schutte en Wim Hoddenbagh wim.hoddenbagh@vng.nl Datum 27 oktober 2010 Onderwerp Feiten en cijfers transitie jeugdzorg Telefoonnummer 070-3738602 Feiten en cijfers transitie jeugdzorg Vereniging van Nederlandse Gemeenten BAOZW Annelies Schutte en Wim

Nadere informatie

Plan van aanpak regionaal transitiearrangement jeugdzorg Ijsselland

Plan van aanpak regionaal transitiearrangement jeugdzorg Ijsselland Memo: Van: Aan: Datum: Linda Nugter Gemeente Zwolle Postbus 10007 8011 PK Zwolle T (038) 498 2797 l.nugter@zwolle.nl https://jeugdzorgdichtbij.pleio.nl Plan van aanpak regionaal transitiearrangement jeugdzorg

Nadere informatie

Transitie Jeugdzorg. 2 april 2014 Ronald Buijs Directeur Yulius KJP

Transitie Jeugdzorg. 2 april 2014 Ronald Buijs Directeur Yulius KJP Transitie Jeugdzorg 2 april 2014 Ronald Buijs Directeur Yulius KJP 2 Vragen van het organisatiecomité De transities in het sociale domein, een antwoord op? Wat is de transitie Jeugdzorg precies? Hoe ziet

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het sociale domein

Ontwikkelingen in het sociale domein Ontwikkelingen in het sociale domein Wat zijn de gevolgen van de decentralisaties September 2013 Welkom De 3 decentralistatie in het sociale domein AWBZ naar Wmo Participatiewet Jeugdwet De 3 decentralistatie

Nadere informatie

Verbeteren door vernieuwen en verbinden

Verbeteren door vernieuwen en verbinden Verbeteren door vernieuwen en verbinden Visie op het sociaal domein Hoeksche Waard tot stand gekomen met medewerking van professionele organisaties, vrijwilligersorganisaties en organisaties van zorgvragers

Nadere informatie

Wijkraad Vleuten - De Meern Transities Sociaal Domein

Wijkraad Vleuten - De Meern Transities Sociaal Domein Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Wijkraad Vleuten - De Meern Transities Sociaal Domein Maandag 14 april 2014 Voortgang transformaties sociale domein 1. Wet en transities 2. Hoe is het nu? 3. Wat gaan

Nadere informatie

Aan: de gemeenteraad Vergadering: 23 juni 2014

Aan: de gemeenteraad Vergadering: 23 juni 2014 Aan: de gemeenteraad Vergadering: 23 juni 2014 Onderwerp: Kwaliteitseisen ten behoeve van opdrachtgeven in het sociaal domein Agendapunt: STATUS RAADSVOORSTEL Raadsbesluit. Wij stellen U voor om: 1. In

Nadere informatie

Deelplan Participatiewet Beleidsplan sociaal domein 2015-2018

Deelplan Participatiewet Beleidsplan sociaal domein 2015-2018 Deelplan Participatiewet Beleidsplan sociaal domein 2015-2018 Gemeente Noordoostpolder 19 augustus 2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 2. groep... 4 3. en en uitgangspunten... 5 3.1.

Nadere informatie

naar een nieuw Wmo-beleidsplan

naar een nieuw Wmo-beleidsplan naar een nieuw Wmo-beleidsplan gemeente Cranendonck extra Commissievergadering 26 april 2011 Ruud Vos Naar een nieuw Wmo-beleidsplan voor Cranendonck trends en ontwikkelingen bestuursakkoord Rijk en VNG

Nadere informatie

Vragen en antwoorden over het Persoonsgebonden budget (PGB) jeugdhulp, Inhoudsopgave

Vragen en antwoorden over het Persoonsgebonden budget (PGB) jeugdhulp, Inhoudsopgave Vragen en antwoorden over het Persoonsgebonden budget (PGB) jeugdhulp, Inhoudsopgave 1. Wijzigingen per 1 januari 2015 algemeen 2. Meest gestelde vragen van mensen die vóór 2015 een PGB hadden 3. PGB:

Nadere informatie

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten?

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten? Ik heb een vraag...... over zorg, huiselijk geweld en kindermishandeling, hulp en ondersteuning, opvoeding en jeugdhulp, ziekenhuisopname, beschermd wonen, schulden, werkloosheid, mijn arbeidsbeperking

Nadere informatie

Kadernota decentralisaties sociaal domein. Van transitie naar transformatie

Kadernota decentralisaties sociaal domein. Van transitie naar transformatie Kadernota decentralisaties sociaal domein Van transitie naar transformatie Juni 2014 PAGINA 2 VAN 12 1. Inleiding In het sociale domein voltrekt zich in hoog tempo een aantal fundamentele veranderingen.

Nadere informatie

N.B. Voor Haaglanden geldt dat de taken die in dit plaatje bij de provincie liggen de verantwoordelijkheid zijn van het stadsgewest Haaglanden.

N.B. Voor Haaglanden geldt dat de taken die in dit plaatje bij de provincie liggen de verantwoordelijkheid zijn van het stadsgewest Haaglanden. De nieuwe Jeugdwet Vanaf 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor jeugdhulp. De nieuwe Jeugdwet is er voor alle kinderen en jongeren tot 18 jaar die tijdelijk of langer durend ondersteuning nodig hebben

Nadere informatie

Voorbereiden door krachten te bundelen... 2. Visie op nieuwe taken... 2. Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2

Voorbereiden door krachten te bundelen... 2. Visie op nieuwe taken... 2. Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2 Nieuwsbrief sociaal domein, #1 Vernieuwing welzijn, (jeugd)zorg en werk Inhoud Voorbereiden door krachten te bundelen... 2 Visie op nieuwe taken... 2 Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2

Nadere informatie

Met elkaar voor elkaar

Met elkaar voor elkaar Met elkaar voor elkaar Publiekssamenvatting Oktober 2013 1 1 Inleiding Met elkaar, voor elkaar. De titel van deze notitie is ook ons motto voor de komende jaren. Samen met u (inwoners en beroepskrachten)

Nadere informatie

Kaders voor continuïteit en vernieuwing op het sociale domein.

Kaders voor continuïteit en vernieuwing op het sociale domein. RIS.6468 Kaders voor continuïteit en vernieuwing op het sociale domein. Beleid voor de invoering van de drie decentralisaties in Emmen. Januari 2014. 2 1. Inleiding. Op 1 januari 2015 worden de nieuwe

Nadere informatie

Vier wetten, drie loketten en één overgangsjaar

Vier wetten, drie loketten en één overgangsjaar Hoe de zorgwetgeving verandert Vier wetten, drie loketten en één overgangsjaar In de zorg gaat er veel veranderen. De AWBZ gaat verdwijnen. Een groot deel van de AWBZ-zorg gaat over naar de Wmo, de Jeugdwet

Nadere informatie

FINANCIËLE CONSEQUENTIES

FINANCIËLE CONSEQUENTIES Aan de raad van de gemeente Olst-Wijhe. Raadsvergadering d.d. Agendapunt Voorstelnummer Opiniërend besproken d.d. Portefeuillehouder 28 april 2014 10 2014/ n.v.t. wethouder J. Otterloo-Ripperda Kenmerk

Nadere informatie

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem 2012 Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem Arnhems Platform Chronisch zieken en Gehandicapten September 2011 Aanleiding

Nadere informatie