NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2. Soorten verlies bij MS 4. Ontbijtbuffet MS-huis Menen 5. MS en waarden 6.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2. Soorten verlies bij MS 4. Ontbijtbuffet MS-huis Menen 5. MS en waarden 6."

Transcriptie

1 LIDWINA S NIEUWSBRIEF Driemaandelijks tijdschrift januari - februari - maart 2014 Afgiftekantoor 3500 Hasselt - P v.u. R.Medaer - de Gerlachestraat Hasselt In dit nummer: Voorwoord 2 Soorten verlies bij MS 4 Ontbijtbuffet MS-huis Menen 5 MS en waarden 6 Benefietconcert 7 MS-huis Kempen 8 Nieuwe behandelingen MS 9 MS en mantelzorg 10 Krak van het jaar 11 Kalender Hasselt 12

2 V O O R W O O R D WORDT 2014 A VERY GOOD YEAR? In veel tijdschriften en magazines over MS, al dan niet wetenschappelijk onderbouwd, wordt 2014 aangekondigd als een bijzonder MS-jaar. Waarom? Er komen dit jaar een hele reeks nieuwe medicijnen op de markt voor MS, ook in België. Ik tracht in wat volgt het kader te schetsen waarin ze op de markt zullen komen en de pro's en contra's wat in de verf te zetten. Het zal gaan zowel om eerstelijnsgeneesmiddelen als Aubagio en Tecfidera, maar ook om ingrijpende medicijnen die waarschijnlijk tot de derde lijn gaan behoren zoals Alemtusumab. Meer medische details zijn te vinden in een bijdrage van Dr. Mary-Lou van Goor verderop in deze nieuwsbrief. Laat mij vooraf zeggen dat de nieuwe medicatie bestemd zal zijn voor MS met opflakkeringen en remissies. Een groot deel van de MS-populatie, de primair progressieve vormen en de secundair progressieve vormen, komen dus niet in aanmerking. Deze groep kan zich wat troosten door het feit dat de farma-industrie steeds meer aandacht heeft voor hun situatie en onderzoek over deze groep steeds meer aandacht krijgt. Alleszins wordt de behandeling van MS boeiend omdat er gekozen kan worden. Medicamenteus behandelen wordt maatwerk waarbij na overleg tussen de patiënt met MS en de neuroloog een keuze gemaakt wordt. Bij het maken van die keuze zal rekening gehouden worden met het ziekteproces zelf. Hoe actief is de MS? Dit blijkt nog het meest uit het verhaal van de patiënt, wat heeft zij/hij meegemaakt, aantal opflakkeringen, aard van de opflakkeringen en eventuele restletsels. Daarnaast speelt de mri-scan een rol, aantal laesies, distributie van de letsels, evolutie en aankleuring van de vlekken. Op die manier kan er een inschatting gemaakt worden van de prognose, hoe zal het gaan de komende tijd? Toch blijft dit een moeilijke oefening en zullen er nog onzekerheden blijven. Bij de keuze zal zowel neuroloog als patiënt zich laten leiden door een afweging van enerzijds de potentiële voordelen van de behandeling en anderzijds de mogelijke nevenwerkingen en complicaties. Tot nu toe is het jammer genoeg zo dat de complicaties toenemen naargelang het middel actiever is tegen MS. Soms ontstaat het beeld dat de persoon met MS in de toekomst meer zal bezig zijn met verwikkelingen en complicaties dan met de moeilijkheden die MS zelf oplevert. Het goed afwegen van deze factoren wordt de taak van de neuroloog en de te behandelen persoon met MS. Heel persoonlijke aspecten spelen ook een rol bij de keuze. Wil de patiënt nog kinderen? Wat is de beroepssituatie? Wat denkt de partner? Hoe staan beiden tegenover mogelijke verwikkelingen van de behandeling? Moet een bijna volledige stilstand van MS wel nagestreefd worden, of kunnen sommige symptomen geaccepteerd worden om zo de kwaliteit van het leven wat voorrang te geven? Volledig stabiel worden, begint zo stilaan een ideaal te worden voor een niet te verre toekomst. 7de jaargang, 2014 Redactie: S. Acke, P. Hermans, R. Louwagie, R. Medaer Uitgave van de vzw Lidwina voor MS Ieder auteur is verantwoordelijk voor de inhoud van zijn/haar artikel. Verschijnt driemaandelijks Secretariaat: de Gerlachestraat 6 / Hasselt Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van de auteur

3 Maar hierachter schuilt toch steeds de vraag; ten koste waarvan? Deze vraag roept ethische discussies op die maar uitgeklaard zullen worden na overleg tussen artsen, clinici, onderzoekers en betrokkenen met MS. Naast een behandeling om het beloop van MS af te remmen is er dit jaar ook nieuws over symptoombehandeling bij MS. Bestrijden van de concrete moeilijkheden van elke dag is een lang verwaarloosd domein geweest, maar het ziet ernaar uit dat ook wat dit betreft er dit jaar verandering op komst is. Fampyra is hier een voorbeeld van, het middel wordt gepromoot als een product dat het lopen bevordert. Jammer genoeg is het maar werkzaam bij een kleine minderheid van de patiënten, zo'n 20 tot 30 %. Ook wordt het niet altijd goed verdragen. Ook voor spasticiteit zijn er nieuwe medicijnen op komst, zo wordt er o.m. geëxperimenteerd met cannabisextracten. Op urologisch gebied zijn er nieuwe middelen die het comfort verbeteren. Een consult bij een uroloog met interesse voor MS, kan een hele stap vooruit zijn. De psycholoog heeft ook steeds meer te bieden, zowel wat betreft cognitie als wat betreft begeleiding. Nieuwe regelgeving vanuit het riziv maakt terugbetaling gemakkelijker en hierdoor verhoogt ook de toegankelijkheid tot de psycholoog. Ten slotte heeft de revalidatie steeds meer " in de portefeuille ", vooral als zij gestoeld is op degelijk onderzoek. Beste lezers, ik hoop dat ik jullie aangespoord heb om de nieuwe ontwikkelingen ook zelf op de voet te volgen. Bij MS is het nodig dat de patiënt mee denkt, want alleen zo kan er een dialoog ontstaan met de behandelende arts en kan men komen tot een optimale behandeling. Dr. Rob Medaer voorzitter

4 SOORTEN VERLIES BIJ MS In de twee vorige edities van de Nieuwsbrief stond ik even stil bij de vele verlieservaringen die met een ziekte als MS gepaard gaan en de emotionele reacties die ze kan uitlokken. Menig bezoeker aan het MS huis Menen vertelden me zich volledig te herkennen in deze tekst en daarom wil ik er bij wijze van slot nog graag eens wat dieper op ingaan, met name door de soorten verlies te bespreken die met een diagnose als MS gepaard kunnen gaan. Inspiratie voor deze reeks vond ik op het internet. MS is in de eerste plaats een incidenteel verlies omdat de diagnose als een donderslag bij heldere hemel komt. Men kan zich niet voorbereiden op de ziekte omdat ze onverwachts optreedt en vaak ook onvoorspelbaar is. De meeste mensen die de diagnose MS krijgen, bevinden zich ook in een levensfase waarin men veel plannen voor de toekomst maakt. Alle toekomstplannen kunnen van de ene op de andere dag op een helling komen te staan of moeten worden opgeborgen. Het is een verlies dat op zichzelf staat en de levenscyclus plotseling van richting doet veranderen en vaak ook leidt tot zeer ingrijpende gebeurtenissen. Multiple Sclerose kan verder ook zowel een permanent verlies als een tijdelijk verlies zijn. MS wordt immers gekenmerkt door perioden van opstoten en herstel. Tijdens zo een opstoot kan men bijvoorbeeld tijdelijk minder kracht in de benen hebben, maar tijdens de herstelperiode kan de kracht in de benen weer helemaal terugkomen. We spreken daarom over een tijdelijk verlies. Een permanent verlies komt voor wanneer personen met MS geconfronteerd worden met de verliezen tengevolge van hun ziekte, die vaak onomkeerbaar zijn. Ik had het hier al over in een vorig artikel ( Multiple sclerose, multiple verliezen ). Het is mogelijk dat een MS - patiënt niet meer kan gaan werken of zijn mobiliteit of spraak verliest. In deze gevallen spreken we over een permanent verlies. Bij MS spreekt men ook over tastbaar en onzichtbaar verlies. MS kan zowel een tastbaar als een onzichtbaar verlies met zich meebrengen. Zo zal het verlies van werk, omwille van de ziekte, tastbaar zijn omdat de omgeving dit kan waarnemen. Een MS patiënt zal in zijn / haar ogen ook dingen verliezen die zich aan het oog van de buitenwereld onttrekken. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat men zich als mama of papa niet meer dezelfde ouder voelt als vóór de ziekte. Zo verliest men het ideaal om een goede ouder te zijn omdat men niet meer dezelfde dingen met de kinderen kan doen als voorheen. In dit geval spreken we van een onzichtbaar verlies. Verder is er bij de persoon met MS ook sprake van een primair en secundair verlies. Uit het verlies van gezondheid kunnen heel wat andere (secundaire) verliezen voortvloeien zoals verlies van mobiliteit, verlies van onafhankelijkheid enz. In studies spreekt men bij MS ook soms over partieel en meervoudig verlies. Een partieel verlies heeft enkel betrekking op één bepaald facet van het bestaan, zoals een belangrijk persoon of een lichamelijke of sociale functie. Wanneer het verlies betrekking heeft op meerdere aspecten van het bestaan, gaat het over een meervoudig verlies. Een partieel verlies kan een meervoudig verlies worden als het ene verlies het andere tot gevolg heeft. Zo zien we vaak dat de partner van een MS - patiënt wil scheiden tengevolge van zijn of haar ziekte.

5 Tot slot is er ook nog het geanticipeerd en schokkend verlies. Enerzijds kan men ingesteld zijn op een verlies en kan men zich erop voorbereiden, anderzijds komt het verlies totaal onverwacht. Zo kan niemand zich voorbereiden op de diagnose van multiple sclerose, terwijl bijvoorbeeld de verhuis naar een nieuwe woonst wel de mogelijkheid geeft bewust afscheid te nemen. MS is dus een schokkend verlies. Slotsom: de diagnose is vaak een schokkend verlies. Naarmate de ziekte vordert wordt de persoon met MS met andere verliezen geconfronteerd. Men kan zich nooit voorbereiden op de verliezen die zich in de toekomst zullen voordoen omdat MS een onvoorspelbare ziekte is. Stefaan Acke ONTBIJTBUFFET MS HUIS MENEN In de voorbije maand november bracht het seniorengezelschap Verre Van Versleten opnieuw zang, muziek en een volle doos humor naar het Cultureel Centrum De Steiger in Menen. Met hun Tejaterkaffee zorgen ze zo niet alleen voor enkele ontspannende en plezierige avonden, ook bieden ze op die manier een welkome financiële steun aan een sociaal doel van onze gemeente. Dit jaar kozen de VVV-senioren ervoor de opbrengst van hun optredens te schenken aan het MS-huis Menen. Tijdens de ontbijtreceptie overhandigden Ann en Hilaire namens het gezelschap dan ook een cheque van 3000 aan het MS-huis Menen. Bij deze onze oprechte dank voor dit initiatief. Voor de organisatie van dit ontbijtbuffet op 19 januari mochten we voor het tweede jaar op rij rekenen op de gulle sponsoring vanwege Bakkerij VANDENBULCKE Menen. Hierbij ook aan hen onze oprechte dank. Deze bijeenkomst bood niet alleen een ideale gelegenheid om de cheque van het VVV gezelschap in ontvangst te nemen, maar ook om het programma voor de volgende activiteiten mee te delen aan de talrijke aanwezigen. Met dank eveneens aan AZ Delta Menen. Marleen Deruytere

6 MS EN WAARDEN Personen met MS zien heel wat van hun dagelijkse tijd in beslag genomen worden door dingen die met hun ziekte te maken hebben: zichzelf verzorgen, medicatie innemen, naar de kinesist gaan, naar de dokter gaan, oefeningen doen, rusten, Wanneer daar dan ook psychologische klachten bijkomen, zien we vaak dat mensen ook hier veel tijd aan gaan besteden. Mensen hebben namelijk allerlei gedrag ontwikkeld om zich goed proberen te voelen: afleiding zoeken door sport, te lezen, te rusten, mensen opzoeken om over de problemen te praten, in hun bed gaan liggen en piekeren, dingen vermijden (zaken, plaatsen, mensen) om bepaalde gevoelens niet te voelen, Zo dreigt het gevaar dat er nog weinig tijd overblijft om te doen wat we echt willen doen. Maar weten we eigenlijk wel wat we echt belangrijk vinden? Gezien dat niet zo n evidente vraag is, wil ik het even hebben over waarden en doelen. Waarden zijn een richting die we uit willen, terwijl doelen de dingen zijn die we onderweg willen bereiken. Wanneer we een doel bereiken, kunnen we dat schrappen uit ons lijstje, terwijl waarden een voortdurend proces zijn. Je kan bijvoorbeeld als waarde hebben een vriendelijke en steunende vriend te willen zijn. Dit is een proces dat nooit stopt. Zodra je stopt met je te gedragen als een steunende en vriendelijke vriend, ben je het niet langer en leef je dus niet langer volgens deze waarde. Een voorbeeld van een doel bij deze waarde kan zijn dat je met een vriend de reis wilt maken waar hij al zo lang van droomt. Het moment dat deze reis erop zit, heb je het doel bereikt. Niet iedereen heeft dezelfde waarden, en er is gelukkig ook geen examen om te kijken of je de juiste waarden hebt. Laten we een lijstje maken van mogelijke domeinen: Familierelaties Huwelijk/ partnerschap/ intieme relaties Ouderschap Vriendschap/ sociaal leven Betaald of onbetaald werk. Opleiding/ persoonlijke groei en ontwikkeling Ontspanning/ plezier/ vrije tijdsbesteding Spiritualiteit Burgerschap/ milieu/ leven in een gemeenschap Gezondheid/ fysiek welzijn. Per domein kan je nagaan: is dit belangrijk voor jou? Wat voor soort persoon zou je hierin willen zijn? Heeft uzelf MS of is er iemand in uw familie met MS en worstelt u met een aantal vragen van emotionele of psychische aard? Heeft u behoefte aan een gesprek of andere psychologische bijstand, maak dan een afspraak met Kris MARTENS klinisch-psycholoog van de vzw Lidwina voor MS. Contacteer hiervoor de MS-verpleegkundige op 011/ Zij is aanwezig op dinsdag (9-17uur),woensdag ( uur), donderdag ( uur) en zaterdag ( uur)

7 Hoe zou je met dit domein omgaan als je je ideale zelf zou zijn? Een volgende stap is dit omzetten in concrete doelen: wat ga je proberen te bereiken in de komende tijd voor dit domein? Op korte en langere termijn? Als we nu terugkijken naar het gedrag dat personen met MS elke dag moeten doen door hun ziekte past dit uiteraard binnen de waarde gezondheid. Toch proberen we met iedere patiënt na te gaan wat voor hem of haar belangrijk is, en of er een mogelijkheid is om daar meer tijd en energie in te investeren. Om een klein voorbeeld te nemen: misschien poetsten we vroeger het hele huis iedere week omdat we bezorgd waren over hoe anderen zouden oordelen over ons als ze onverwacht op bezoek kwamen en wat rommel zouden zien. En misschien was dit helemaal geen probleem, omdat we dit gemakkelijk konden combineren met alle andere zaken die we wilden doen in het leven. Maar misschien doen we dat sinds we MS hebben nog steeds met onze beperkte energie, maar zouden we met deze energie en tijd eigenlijk liever wat anders doen dat we eigenlijk belangrijker vinden? Dit soort waardegerichte aanpassingen kunnen zorgen dat we net als het mannetje op de tekening ondanks onze beperkingen (voorgesteld als ballonnen, bijvoorbeeld angst voor een negatief oordeel van anderen) de richting uit kunnen gaan die we belangrijk vinden. Dit kan leiden tot een verhoogde levenskwaliteit, en een vermindering van psychische klachten. Kris Martens

8 MS-HUIS KEMPEN MS-Huis Kempen heeft een prima start gekend in 2014 met uiteraard een nieuwjaarsbegroeting en een activiteit rond Aromatherapie op : geweldig! Monique Segers ( ) en Christel Verwimp ( ) gaven ons een geurende en proevende kijk op een aantal producten: etherische oliën om te gebruiken in bad, op hoofdkussen, op zakdoek en over hydrolaten om in te nemen. Allemaal producten die op biologische en natuurlijke wijze kunnen bijdragen om het zelfgenezend vermogen van ons lichaam te versterken. Kortom een leerrijke en leuke uiteenzetting. Meer info kan je telefonisch verkrijgen bij de hoger genoemde dames en via of Maar ook voor de komende maanden staan er heel wat activiteiten op het programma van het MS- Huis Kempen: vooral kijken we uit naar de bijeenkomst met Dr. Medaer op dinsdag 25 maart om uur in het Sociaal Huis, Leistraat te Lichtaart. Ook ons 3de Benefietconcert op 23 en 24 mei om 20 uur in Herenthout wordt een knaller. Graag tijdig reserveren want het aantal plaatsen is beperkt. Je vindt de nodige info op de flyer in bijlage of via Hierbij een overzicht van de activiteitenkalender van MS-Huis Kempen dinsdag : Dr. Medaer, voorzitter Lidwina komt! dinsdag : paasviering maandag bezoek aan de hotelschool van Geel vanaf 12 uur vrijdag : Benefietconcert in Herenthout om 20 uur zaterdag : Benefietconcert in Herenthout om 20 uur dinsdag : evaluatie van de benefietconcerten. dinsdag : rolstoelwandeling dinsdag : kinesiste Sonja Cortvriendt zorgt voor een aantal oefeningen. dinsdag : hippo-therapie bij Inge Janssens. dinsdag : bezoek kleurenconsulente dinsdag : bijeenkomst dinsdag : bloemschikken dinsdag : jaarafsluiting met hapje en drankje. Iedereen is van harte welkom! De bijeenkomsten op dinsdag gaan door van tot uur in de grote zaal van het Sociaal Huis, Leistraat te 2460 Lichtaart. Graag een seintje via Maria Scevenels ( of of via voorzitter Firmin Volders ( , Eddy Gielis vrijwilliger

9 NIEUWE BEHANDELINGEN IN MULTIPLE SCLEROSE Zoals in de vorige nieuwsbrief reeds vermeld, zijn er de laatste twintig jaar grote stappen vooruit gezet in het beter begrijpen van het ontstaan van MS en zijn er daardoor nieuwe inzichten gekomen in de behandeling van de ziekte. In eerste instantie was de therapie bij MS gericht op het behandelen van opflakkeringen (relapses). Later richtte de behandeling zich meer op het afremmen van de ziekte in de progressieve fase of het afremmen van de ziekteactiviteit in het algemeen. Dit wordt immuunmodulatie genoemd en heeft effect op het eigen afweersysteem van het lichaam. Bedoeling is de ziekte milder te laten verlopen doordat er minder opflakkeringen komen en daardoor dus ook een minder snelle ontwikkeling van invaliditeit. Vooral in een vroege fase van de ziekte hebben deze immuunmodulerende middelen een duidelijk effect. In de meer progressieve fase zijn ze veelal niet effectief omdat in deze fase de actieve ontsteking veel minder op de voorgrond staat. Bijgevolg kan een immuunmodulerende therapie niet gebruikt worden in de secundair progressieve fase of bij primair progressieve MS. De meest gebruikte en bekende eerstelijns immuunmodulerende therapie is een behandeling met ofwel Interferon-beta (IFN) ofwel met Glatirameeracetaat (GA). Het injecteren van Interferon-beta of Glatirameeracetaat blijkt voor veel patiënten evenwel een regelmatig terugkerend probleem zodat de ontwikkeling van nieuwe medicatie zich de laatste jaren ook gericht heeft op een andere manier van medicatie toediening. De komende tijd zullen er orale middelen op de markt komen, geregistreerd voor relapsing remitting MS. In de studies naar de effectiviteit van deze middelen worden goede resultaten behaald. Als eerste geregistreerde orale immuun modulerende middel zorgt Fingolimod voor een blokkade in het uittreden van de witte bloedcellen uit de lymfeklier. Hierdoor neemt het aantal opflakkeringen met meer dan 50% af, hetgeen hoger is dan bij de eerstelijnsbehandeling. Bij een krachtigere werking horen echter vaak ook ernstigere nevenwerkingen. Een van de voornaamste problemen bij het gebruik van Fingolimod is de kans op het ontstaan van hartritmestoornissen, vooral in de eerste uren van de gift. Daarom moet de eerste gift altijd onder hartbewaking in het ziekenhuis gebeuren. Daarnaast is er een verhoogde kans op het ontwikkelen van macula-degeneratie van de ogen, hetgeen tot problemen met het zien kan leiden. Teriflunomide is een eerstelijns middel in tabletvorm dat momenteel in België op de markt is via een medical need programma. Het middel remt het uitgroeien en activeren van witte bloedcellen, die nodig zijn voor de afweer. De indicatie voor het starten van behandeling met Teriflunomide is patiënten met relapsing remitting MS waarbij de behandeling met IFN of GA faalt. Alvorens te starten met Teriflunomide moet de bloeddruk gecontroleerd worden en mogen er geen leverproblemen zijn. Tijdens de behandeling zullen leverfuncties en bloeddruk regelmatig gecontroleerd moeten worden. Andere nevenwerkingen zijn haaruitval, die van voorbijgaande aard is, en neuropathieklachten. Dimethylfumaraat is ook een nieuw oraal middel voor patiënten met relapsing remitting MS. Preklinische studies laten zien dat het middel zorgt voor een vermindering van de immuunreactie door een vermindering van het aantal actieve witte bloedlichaampjes. De nevenwerkingen zijn deels het gevolg van het werkingsmechanisme. Een geregelde controle van het aantal witte bloedlichaampjes net zoals van de leverfuncties, is nodig. Andere voorkomende bijwerkingen zijn het optreden van flushes of opvliegers en maagdarmklachten zoals diaree, misselijkheid en buikpijn. In België is de vergoeding voor dimethylfumaraat nog niet geregeld. Er zijn dus nieuwe orale middelen voor de behandeling van relapsing remitting MS in opkomst, die hun plaats in de behandeling moeten zien te vinden. Net zoals bij de huidige geregistreerde medicatie, zal de keuze om te starten met een orale immuun modulerende behandeling door de neuroloog in goede samenspraak met de patiënt dienen plaats te vinden. Dr. Mary-Lou van Goor

10 MS EN MANTELZORG Mantelzorgers zijn mensen die zorgen voor een chronisch zieke of zorgbehoevende medemens uit hun directe omgeving. Mantelzorg bestaat wellicht al zo lang als de mensheid, maar als begrip is het nog relatief nieuw. Concreet kan het gaan over iemand die voor zijn partner zorgt, ouders die zorgen voor een gehandicapt kind of een buurman die inspringt in de zorg. Momenteel is mantelzorg een veelbesproken issue. Mantelzorg voor ouderen, voor chronische zieken. Hoe moet dit verder in de toekomst? Afhankelijk van de vorm van je MS en je algehele toestand, heb je als MS-patiënt in meer of mindere mate mantelzorg nodig. In veel gevallen worden hiervoor partners, kinderen en/of familieleden aangesproken. Soms ook wel buren of andere mensen in je sociale netwerk. Voor mensen die geen beroep kunnen doen op familie of ander sociale netwerk, bestaan er ook mantelzorgsteunpunten waar ze terecht kunnen. MS en mantelzorg kan zeer complex zijn. MS is niet voor iedereen hetzelfde, heeft vele vormen en kan zich op diverse manieren uiten. Iedere MS-patiënt is dan ook uniek. Iedere mantelzorger is uniek. Doordat bij een MS-patiënt de dag nogal wisselend en grillig kan verlopen en iedere dag zeer uiteenlopend kan zijn, afhankelijk van hoe je je voelt en hoe vol je energiepotje is, is dit voor een mantelzorger dan ook niet altijd eenvoudig om hierin te anticiperen. Ik heb zelf ervaren in een moeilijke tijd toen ik zeer weinig energie had, ziek van moeheid was en veel pijn had, dat dan de mantelzorger een andere rol krijgt toegedeeld. Mijn man zegt ook wel eens: Zelfs ik kan niet altijd een peil er op trekken hoe jij je voelt. Het blijft altijd een verrassing en afwachten. In het sociale leven kan dit problemen veroorzaken, maar als je duidelijk bent en eerlijk, goed uitlegt en communiceert, kom je een heel eind. Als je partner jouw mantelzorger is, let er dan beiden op, dat dit niet de overhand gaat krijgen, je bent ook nog vrouw en man, je bent niet alleen MS-patiënt of alleen mantelzorger. Praat hier over, sta hier bij stil, vraag hulp en steun elkaar, geef elkaar ook ruimte. Dit is ook zo, als je kinderen mantelzorger zijn. Niet altijd zo eenvoudig. Maar wat zouden wij zijn zonder mantelzorg Dank hiervoor. Met warme groet, Ank van der Heijden MS patiënt en Geestelijk verzorger. Lidwina s Nieuwsbrief wordt op ruim 1400 exemplaren gratis verdeeld onder alle bezoekers, sponsors, sympathisanten en bekenden van het MS-huis. Het maken en verspreiden ervan kost aan de vzw Lidwina voor personen met MS echter veel inzet, tijd en financiële middelen. Wilt u onze vereniging daarbij steunen, dan is uw bijdrage altijd welkom op het rekeningnummer BE BIC-code: GEBABEBB. Voor giften vanaf 40 euro ontvangt u een fiscaal attest zodat u het gestorte bedrag in mindering kan brengen bij uw belastingaangifte. Ook vanuit Nederland is een storting mogelijk op het banknummer bij de Rabobank Roermond-Echt. De Stichting Lidwina voor MS heeft een ANBI regeling, wat betekent dat giften fiscaal aftrekbaar zijn. Het fiscaal nummer is B 237.

11 KRAK VAN HET JAAR. Wie kleurt je gemeente? Wie doet de naam van je gemeente weerklinken tot ver buiten de gemeentegrenzen? Wie liet zich het voorbije jaar in je gemeente op een positieve manier opmerken? Een sportieve krak, een ondernemende krak, een creatieve of wetenschappelijke krak, een krak met het hart op de juiste plaats. Die vraag stelde de Krant van West-Vlaanderen aan haar lezers bij de zoektocht naar de Krak van het Jaar Zelf had de redactie al een shortlist samengesteld waaruit de lezers konden kiezen en ondanks de zeer sterke tegenkandidaten, onder wie Frederik Van Lierde, die zich op de Iron Man in Hawaï tot wereldkampioen triatlon kroonde, werd voor de gemeente Menen de titel toegekend aan Marleen Deruytere, drijvende kracht achter ons plaatselijk MS-huis. Deze titel is niet alleen een bekroning voor het werk en de inzet van Marleen zelf, ook haar medewerkers delen in haar overwinning. Maar ook voor de vzw Lidwina voor MS is deze toekenning een flinke opsteker en dus mag onze vereniging terecht fier zijn op hetgeen Marleen samen met de hele ploeg van het MS-huis Menen heeft bereikt. Vandaar dat we ons zeer graag aansluiten bij de talrijke felicitaties die Marleen de laatste dagen zonder twijfel mocht ontvangen. Naar aanleiding van haar overwinning als Krak van het Jaar, werd Marleen door de Krant van West -Vlaanderen uitgebreid aan het woord gelaten. Op de foto slechts een deel van dit artikel, maar wie het hele interview wil lezen, kan terecht op onze site Paul Hermans

12 HOE KUNT U HET HUIS VOOR PERSONEN MET MS HELPEN? Het huis voor mensen met MS kan maar bestaan dankzij de steun en giften van personen, verenigingen en bedrijven. Ook u kan de vzw Lidwina voor MS steunen via: Overschrijving op rekeningnummer BE Giften vanaf 40,00 zijn volledig fiscaal aftrekbaar. Schenking van een duolegaat op naam van de vzw Met een duolegaat hoeven uw erfgenamen geen erfenisrechten te betalen en kunnen ze dus een hoger bedrag ontvangen. Meer info hierover op AGENDA HASSELT Ook de volgende maanden kan iedereen weer terecht in ons MS-huis voor een gevarieerd aanbod aan activiteiten waarop iedereen, naar goede gewoonte, meer dan welkom is. let wel op: de activiteiten van juni zijn uitzonderlijk voorzien op woensdag. donderdag 17 april uur Creatief werken met Myriam Verras uzelf en laat uw creatieve talenten ontwaken. Met de hulp van Myriam Lachapelle lukt dat wonderwel. donderdag 08 mei uur Bingo met prachtige prijzen en veel plezier Plezier voor iedereen en met wat geluk, nog een prijsje erbovenop. woensdag 04 juni uur Vrolijke muziek maken op de djembe met Luc Met de warme klanken van de djembe begint de zomer bij ons al wat eerder dan normaal... woensdag 18 juni uur Groepsgesprek met Kris We zetten de reeks verder met deze derde gespreksronde. Iedereen is altijd van harte welkom! Breng gerust ook je partner, vriend(in) of familie mee. Graag tijdig inschrijven via mail naar Zin in een gezellige babbel? Nood aan een luisterend oor? Gewoon even van gedachten wisselen met anderen? Op zoek naar simpele antwoorden voor praktische vragen? KOM GERUST EENS LANGS IN ONS MS-INLOOPHUIS! OF NEEM EEN KIJKJE OP ONZE WEBSITE: w w w. l i d w i n a. b e MS - HUIS HASSELT de Gerlachestraat 6 / Hasselt 011/ MS - HUIS MENEN Rijselstraat Menen 0493/ MS - HUIS KEMPEN Leistraat Lichtaart 0474/643726

NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2 NOC 4. MS bij kinderen en tieners 5. Emotionele reacties bij MS 6. MS en relaties 8.

NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2 NOC 4. MS bij kinderen en tieners 5. Emotionele reacties bij MS 6. MS en relaties 8. LIDWINA S NIEUWSBRIEF België - Belgique P.B. - P.P. 3700 TONGEREN BC 30759 Driemaandelijks tijdschrift juli - augustus - september 2013 Afgiftekantoor Tongeren - P 802073 v.u. R.Medaer - de Gerlachestraat

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2. Weer een reden bij om te bewegen 4. MS in vooruitgang 5. Blaas- en stoelgangmoeilijkheden 6

NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2. Weer een reden bij om te bewegen 4. MS in vooruitgang 5. Blaas- en stoelgangmoeilijkheden 6 LIDWINA S NIEUWSBRIEF Driemaandelijks tijdschrift juli - augustus - september 2014 Afgiftekantoor 3500 Hasselt - P 802073 v.u. R.Medaer - de Gerlachestraat 6-3500 Hasselt In dit nummer: Voorwoord 2 Weer

Nadere informatie

Multipele Sclerose (MS)

Multipele Sclerose (MS) Multipele Sclerose (MS) MS is een ziekte van de hersenen en het ruggenmerg, die vooral bij jonge volwassenen voorkomt. In de eerste jaren komen de verschijnselen vaak in aanvallen, ook wel Schub of relapse

Nadere informatie

MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl

MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl November 2009 MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl Beste Leden, Met deze nieuwsbrief informeren wij u graag over de laatste ontwikkelingen

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2. Wij zijn ons brein 4. Spaghettimiddag 5. Omgevingsfactoren en MS 6.

NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2. Wij zijn ons brein 4. Spaghettimiddag 5. Omgevingsfactoren en MS 6. LIDWINA S NIEUWSBRIEF Driemaandelijks tijdschrift april - mei - juni 2014 Afgiftekantoor 3500 Hasselt - P 802073 v.u. R.Medaer - de Gerlachestraat 6-3500 Hasselt In dit nummer: Voorwoord 2 Wij zijn ons

Nadere informatie

Behandeling. Schub behandelen

Behandeling. Schub behandelen Behandeling Schub behandelen Wat is een schub Men spreekt van een schub bij het optreden van duidelijke nieuwe verschijnselen van uitval die in de loop van uren tot dagen ontstaan, minstens 24 uur duren

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2. MS en onze jeugd en jongeren 4. Wat is MS eigenlijk? 5. MS en internet 6.

NIEUWSBRIEF LIDWINA S. In dit nummer: Voorwoord 2. MS en onze jeugd en jongeren 4. Wat is MS eigenlijk? 5. MS en internet 6. LIDWINA S NIEUWSBRIEF Driemaandelijks tijdschrift oktober - november - december 2014 Afgiftekantoor 3500 Hasselt - P 802073 v.u. R.Medaer - de Gerlachestraat 6-3500 Hasselt In dit nummer: Voorwoord 2 MS

Nadere informatie

Partner ondersteuning 1

Partner ondersteuning 1 Partnerondersteuning 1 Je partner heeft borstkanker, wat nu? Informatie voor je partner Kanker heb je niet alleen. Ook jij als partner wordt mee betrokken in de strijd. Het bericht is voor jou net zo n

Nadere informatie

Uw bijdrage maakt wel degelijk het verschil. Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven

Uw bijdrage maakt wel degelijk het verschil. Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven Uw bijdrage maakt wel degelijk het verschil Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven Palliatieve zorg Palliatieve zorg is een intensieve, persoonlijke zorg voor zieken in hun laatste levensfase als er

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen Nieuw Rijsenburg Op de biologisch- dynamische boerderij Nieuw Rijsenburg bieden we psychiatrische zorg voor jongeren van 18 tot 28 jaar. Ons aanbod Je volgt een intensief behandelprogramma. We combineren

Nadere informatie

Woensdag 12 en 19 augustus Bustocht en Pannenkoeken eten

Woensdag 12 en 19 augustus Bustocht en Pannenkoeken eten Activiteitenkrant augustus 2015 12 en 19 augustus Bustocht en Pannenkoeken eten Bij Pannenkoekenboerderij De Ponthoeve in Vianen Kijk voor meer informatie in deze krant. ZOMERMARKT 2015 GROOT SUCCES. Mooi

Nadere informatie

OUDERSCHAPSPLAN als. trait-d union

OUDERSCHAPSPLAN als. trait-d union OUDERSCHAPSPLAN als trait-d union E.Groenhuijsen, 06-10-2011 1 Ouderschapslan als trait-d union Teveel kinderen verloren door scheiding het contact met een van de ouders (25%). Politiek, professionals

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker mogelijkheden voor begeleiding in het azm Psychosociale problemen bij kanker Inleiding 3 Reacties 3 Begeleiding 3 Wanneer hulp inschakelen 4 Vroegtijdige herkenning 4

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Multiple sclerose en Kwaliteit van Leven

Multiple sclerose en Kwaliteit van Leven Multiple sclerose en Kwaliteit van Leven Dokter op Dinsdaglezing 24 september 2013 Dr. Brigit de Jong, neuroloog Jeroen Bosch Ziekenhuis en UMC St Radboud Programma + MS + Verschijnselen van MS + Medicamenteuze

Nadere informatie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 00 Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 1 Inleiding U heeft MS. Deze woorden veranderen in één keer je leven. Gevoelens van ongeloof, verdriet en angst. Maar misschien ook opluchting, omdat de vage klachten

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

Spreekbeurt van Claudia over MS (november 2005)

Spreekbeurt van Claudia over MS (november 2005) Spreekbeurt van Claudia over MS (november 2005) Inleiding Stel je hebt een chronische ziekte, namelijk MS. Je weet dat de ziekte een hoop klachten met zich mee brengt. Je weet alleen niet wanneer je een

Nadere informatie

Multiple Sclerose is een ziekte van de hersenen en het ruggenmerg. Deze ziekte wordt ook wel MS genoemd. In deze folder leest hier meer over.

Multiple Sclerose is een ziekte van de hersenen en het ruggenmerg. Deze ziekte wordt ook wel MS genoemd. In deze folder leest hier meer over. Multiple Sclerose Multiple Sclerose is een ziekte van de hersenen en het ruggenmerg. Deze ziekte wordt ook wel MS genoemd. In deze folder leest hier meer over. Wat is multipele Sclerose (MS) MS is een

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie

Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie Groeien in leven en sterven Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie Dr. Alexander Verstaen (psycholoog) Centrum PERENNIS Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

Verhoogde kans op een delier?

Verhoogde kans op een delier? Geriatrie Verhoogde kans op een delier? Maatregelen om een delier te voorkomen Inleiding U of uw naaste heeft een verhoogd risico op een delier. Dat heeft de verpleegkundige en/of uw behandelend specialist

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Verlies en Verlangen Praktijk voor psychodynamische therapie en persoonlijke ontwikkeling. Nieuwsbrief 1 jaargang 2013

Verlies en Verlangen Praktijk voor psychodynamische therapie en persoonlijke ontwikkeling. Nieuwsbrief 1 jaargang 2013 Verlies en Verlangen Praktijk voor psychodynamische therapie en persoonlijke ontwikkeling Nieuwsbrief 1 jaargang 2013 Afwezigheid van oordeel, een mooi onderwerp om eens bij stil te staan of over te praten

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

Patiënteninformatie. energiek

Patiënteninformatie. energiek Patiënteninformatie energiek Inhoud energiek na kanker... 2 energiek : een revalidatieprogramma uit 3 delen... 2 Fysieke revalidatie... 3 Psychosociale revalidatie... 3 Welk resultaat bereikt u met energiek?...

Nadere informatie

De puzzel MS oplossen

De puzzel MS oplossen De puzzel MS oplossen Een korte inleiding in MS Wat is het VUmc MS Centrum Amsterdam Wat voor MS-onderzoek wordt er gedaan Wat is MS? Chronische ziekte van het centraal zenuwstelsel Auto-immuunziekte,

Nadere informatie

COPD LONGREVALIDATIE EN DE PSYCHOLOOG

COPD LONGREVALIDATIE EN DE PSYCHOLOOG COPD LONGREVALIDATIE EN DE PSYCHOLOOG Wat is COPD? COPD is de afkorting voor chronisch obstructief longlijden. Het is een verzamelnaam voor onder meer chronische bronchitis (= chronische ontsteking van

Nadere informatie

Info Bron. Weekoverzicht Zaterdag en zondag. Dinsdag 16-2 Woensdag 17-2 Donderdag 18-2

Info Bron. Weekoverzicht Zaterdag en zondag. Dinsdag 16-2 Woensdag 17-2 Donderdag 18-2 Info Bron Amersfoort-Vathorst 11 februari 2016 Uitgave 24, jaargang 8 Colofon: Redactie: MT, Catherine van Dord en Astrid Vianen Redactieadres: Infobron@obsatlantis.nl InfoBron is een informatiebulletin

Nadere informatie

ACTIVITEITENKALENDER

ACTIVITEITENKALENDER ACTIVITEITENKALENDER JANUARI - FEBRUARI - MAART APRIL 2016 JANUARI 2016 01/01/16- Cafetaria gesloten 04/01/16 05/01/16 Bloemschikken Maria heeft weer een mooi idee 08/01/16 Boodschappendienst Inschrijven:

Nadere informatie

Dienst Geestelijke Verzorging

Dienst Geestelijke Verzorging Dienst Geestelijke Verzorging Patiënt en dan? U bent in het ziekenhuis opgenomen en er komt veel op u af. Deze situatie kan veel vragen oproepen en geestelijk behoorlijk zwaar zijn. Als u behoefte hebt

Nadere informatie

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Auteur: Jos van Erp j.v.erp@hartstichting.nl Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Maakbaarheid en kwetsbaarheid Dood gaan we allemaal. Deze realiteit komt soms sterk naar

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

Mindfulness Training. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust.

Mindfulness Training. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness Training Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness training Per dag schieten er duizenden, vaak stressvolle, gedachten

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

Mindfulness programma. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust.

Mindfulness programma. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness programma Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Per dag schieten er duizenden, vaak stressvolle, gedachten door je hoofd.

Nadere informatie

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1 Psychosociale gevolgen van kanker Karen Rutgers van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant te Utrecht Toon Hermans Huis Amersfoort Wat speelt er bij kanker Kanker = crisis = ontreddering Kanker

Nadere informatie

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg A. Algemeen Proactieve zorgplanning: markering Het palliatief overdrachtsdocument is bedoeld voor palliatieve patiënten. Vaak

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting NEDERL ANDSE SAMENVAT TING HET OOG ALS WEERSPIEGELING VAN HET BREIN Optische coherentie tomografie in MS Meer dan een eeuw geleden schreef een van de eerste neurologen die gebruik maakte van de oogspiegel,

Nadere informatie

Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang

Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang Waarom is kinderopvang goed voor mijn kindje. Foto Je bent zwanger. Het is goed om dan al na te denken over kinderopvang van je kindje.. Foto In de kinderopvang zorgt

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling van MS

Medicamenteuze behandeling van MS Medicamenteuze behandeling van MS MS anno 2013 Symposium voor zorgprofessionals Dorine Siepman, neuroloog Multipele sclerose - behandeling algemeen aanvalsbehandeling ziektemodulerend (immunomodulatie)

Nadere informatie

Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu?

Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu? Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu? Proficiat & bedankt! Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. Fantastisch dat je je zo wil engageren om samen met ons kwetsbare

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

In deze activiteitenagenda staan de activiteiten beschreven die zowel op locatie De Kooimeer als locatie De Nieuwpoort worden aangeboden.

In deze activiteitenagenda staan de activiteiten beschreven die zowel op locatie De Kooimeer als locatie De Nieuwpoort worden aangeboden. Januari 2016 Altijd wat te doen: In deze activiteitenagenda staan de activiteiten beschreven die zowel op locatie De Kooimeer als locatie De Nieuwpoort worden aangeboden. Voor wie graag actief bezig is,

Nadere informatie

Opvoedwijzer actief OPVOEDEN

Opvoedwijzer actief OPVOEDEN ACTief opvoeden helpt ouders flexibel reageren in lastige opvoedsituaties. Aan de hand van aansprekende praktijkvoorbeelden en creatieve oefeningen laat Denise Matthijssen zien hoe je als ouder anders

Nadere informatie

> Transforaminale epidurale infiltratie

> Transforaminale epidurale infiltratie www.azstlucas.be > Multidisciplinair pijncentrum Inhoudstafel Welkom 3 Wat is een (Transforaminele)? 4 De voorbereiding 5 De behandeldag 6 De behandeling 7 Nazorg 8 Wat te verwachten betreffende de pijn?

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD

GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD ROESELARE THERAPIE EN ONDERZOEKSCENTRUM DE BOOM / OCMW

Nadere informatie

Behandeling bij psychose

Behandeling bij psychose Behandeling bij psychose Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

In deze activiteitenagenda staan de activiteiten beschreven die zowel op locatie De Kooimeer als locatie De Nieuwpoort worden aangeboden.

In deze activiteitenagenda staan de activiteiten beschreven die zowel op locatie De Kooimeer als locatie De Nieuwpoort worden aangeboden. Februari 2016 Altijd wat te doen: In deze activiteitenagenda staan de activiteiten beschreven die zowel op locatie De Kooimeer als locatie De Nieuwpoort worden aangeboden. Voor wie graag actief bezig is,

Nadere informatie

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door:

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s Foto Britt Straatemeier Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Tips voor grootouders Foto Susanne Reuling Als in het gezin van

Nadere informatie

Waar kunt u terecht als u kanker hebt?

Waar kunt u terecht als u kanker hebt? Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Waar kunt u terecht als u kanker hebt? z Er is kanker bij u geconstateerd. Als gevolg van uw ziekte kunt u te maken krijgen met

Nadere informatie

Ambulante ondersteuning

Ambulante ondersteuning Ambulante ondersteuning Wie zijn we? Tweb biedt ambulante ondersteuning aan mensen met een beperking die zelfstandig wonen of willen gaan wonen in de regio Vlaamse Ardennen. Wij worden gesubsidieerd door

Nadere informatie

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee!

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Hartfalenpolikliniek Uw eigen gegevens: Sticker patiënt Contactpersoon:... Apotheek:... Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Inleiding U bent door de

Nadere informatie

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein Zorgen voor een ander, dan doe je gewoon.. Maar soms is een beetje hulp en steun meer dan welkom! In Nieuwegein

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Algemene voorwaarden speelpleinen Kindervreugd vzw

Algemene voorwaarden speelpleinen Kindervreugd vzw Algemene voorwaarden speelpleinen Kindervreugd vzw 1. Inschrijven doe je bij voorkeur via onze website www.kindervreugd.be. Je kan ook inschrijven op het secretariaat van Kindervreugd vzw (Limburgstraat

Nadere informatie

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Beter voor elkaar Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Inhoud Inleiding 2 Oncologieverpleegkundigen 3 Stomaverpleegkundigen 4 Geestelijke verzorging

Nadere informatie

patiënteninformatie Oncologische revalidatie REVIVO GezondheidsZorg met een Ziel Foto: Ives Maes Flower Pot - courtesy Koraalberg

patiënteninformatie Oncologische revalidatie REVIVO GezondheidsZorg met een Ziel Foto: Ives Maes Flower Pot - courtesy Koraalberg i Foto: Ives Maes Flower Pot - courtesy Koraalberg patiënteninformatie Oncologische revalidatie REVIVO GezondheidsZorg met een Ziel Inhoud 1 Waarom oncorevalidatie? Hoe kan oncorevalidatie helpen?...

Nadere informatie

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS)

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1159 Wat zijn rusteloze benen? Het rusteloze benen syndroom (ofwel restless legs syndrome, afgekort RLS) is een

Nadere informatie

het Domein patiëntenperspectief

het Domein patiëntenperspectief het Domein patiëntenperspectief omschrijving: Het effect van de behandeling op de levenskwaliteit van de patiënt, gemeten op basis van een combinatie van een objectieve (op basis van meetschalen) en een

Nadere informatie

palliatieve eenheid ten oever

palliatieve eenheid ten oever palliatieve eenheid ten oever Korte voorstelling Een palliatieve eenheid richt zich tot patiënten die ongeneeslijk ziek zijn, hiervoor geen behandeling meer krijgen en die een korte levensverwachting hebben.

Nadere informatie

Werkstuk MS 2009 gr. 8 Door Ehlana Haring 2 G H MS

Werkstuk MS 2009 gr. 8 Door Ehlana Haring 2 G H MS Werkstuk MS 2009 gr. 8 Door Ehlana Haring G H 2 MS Inleiding MS de afkorting van Multiple Sclerose. De oorzaak van MS is nog steeds niet bekend. Meestal treft MS mensen tussen hun twintig- en veertigste

Nadere informatie

VRAGENLIJST. Mantelzorger

VRAGENLIJST. Mantelzorger VRAGENLIJST pagina 2 Uw ervaringen als mantelzorger zijn waardevol U zorgt voor uw partner, een familielid, een vriend of andere naaste. In deze lijst staan vragen over wat die zorg betekent voor u als

Nadere informatie

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD)

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1160 Wat zijn periodieke beenbewegingen van de slaap? Bij periodic limb movement

Nadere informatie

nieuwsbrief Redactioneel Even voorstellen

nieuwsbrief Redactioneel Even voorstellen Schooljaar 2015-2016 02-09-2015 Redactioneel Nieuwe start! Het nieuwe schooljaar is begonnen! Veel vrolijke gezichtjes op het speelplein. Allemaal vol verwachting van dat wat komen gaat. Een nieuwe groep,

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten

Maag-, darm- en leverziekten Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten Prednison bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Inleiding De maag-darm-leverarts (MDL-arts) heeft samen met u besloten om u te behandelen met Prednison.

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira).

Nadere informatie

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Informatie voor (para)medici Zelf en samen redzaam Als betrokken professional kent u uw patiënt. U stelt of kent de diagnose en ziet welke behandeling

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk Vrijwillige hulp

Vrijwilligerswerk Vrijwillige hulp Vrijwilligerswerk Mantelzorg Vrijwillige hulp Burenhulp Maak samen het verschil. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil. Hun inzet op het gebied van onder andere cultuur, zorg, sport, natuur

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad NB: Het voorschrijven van geneesmiddelen geschiedt onder de exclusieve verantwoordelijkheid van de behandelend arts. Voor uitgebreidere informatie

Nadere informatie

Hartrevalidatie CARDIOLOGIE. Het vinden van de juiste balans

Hartrevalidatie CARDIOLOGIE. Het vinden van de juiste balans CARDIOLOGIE Hartrevalidatie Het vinden van de juiste balans In verband met hartklachten wordt u behandeld in het Laurentius ziekenhuis. Een hartstoornis kan grote lichamelijke en psychische gevolgen hebben.

Nadere informatie

Van dinsdag 11 augustus t/m vrijdag 14 augustus

Van dinsdag 11 augustus t/m vrijdag 14 augustus kindvriendelijkgoor@gmail.com www.kindvriendelijkgoor.nl kindvriendelijkgoor.facebook.com mei/juni 2015 Van dinsdag 11 augustus t/m vrijdag 14 augustus Is er weer jullie leukste week van het jaar het kinderkamp!!!

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Helen Dowling Instituut: Begeleiding bij kanker voor (ex-) kankerpatienten en hun naasten: Onder andere: Individuele begeleiding Lotgenotengroepen

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Psychose Inhoudsopgave Inleiding 4 Psychose 4 Oorzaak 5 Door de ziekte van Parkinson 5 Door het gebruik van anti-parkinsonmedicatie 5 Door een lichamelijke aandoening

Nadere informatie

Burgervriendschappen. wiens zorg is dat? Ellen MJ Witteveen

Burgervriendschappen. wiens zorg is dat? Ellen MJ Witteveen Burgervriendschappen. wiens zorg is dat? Ellen MJ Witteveen Deltalezingen cyclus Gerion 13 juni 2013 Opbouw Burger? Vanuit overheidsperspectief Vanuit samenlevingsperspectief Vanuit professioneel perspectief

Nadere informatie

WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN

WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN PALLIATIEVE ZORG: EEN SYSTEMATISCHE OVERZICHTSSTUDIE Slort, W., Schweitzer, B.P.M., Blankenstein, A. H., Abarshi, E. A.,

Nadere informatie

LIDWINA S NIEUWSBRIEF

LIDWINA S NIEUWSBRIEF LIDWINA S NIEUWSBRIEF België - Belgique P.B. - P.P. 3700 TONGEREN BC 30759 Driemaandelijks tijdschrift januari februari maart Afgiftekantoor Tongeren - P 802073 v.u. R.Medaer - de Gerlachestraat 6-3500

Nadere informatie

Evaluatie thema avond Ervaar complementaire zorg d.d. 17 november 2014, Avoord Etten-Leur

Evaluatie thema avond Ervaar complementaire zorg d.d. 17 november 2014, Avoord Etten-Leur Evaluatie thema avond Ervaar complementaire zorg d.d. 17 november 2014, Avoord Etten-Leur Aantal aanwezige personen 77 Aantal ingevulde formulieren 64 (wijk)verpleegkundige (waarvan ll) 25 verzorgende

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Hoe medewerkers bevlogen aan het werk houden?

Hoe medewerkers bevlogen aan het werk houden? Hoe medewerkers bevlogen aan het werk houden? Hoe medewerkers bevlogen aan het werk houden? Bevlogenheid en burn-out in België Uitdagend werk, positieve relaties met collega s en leidinggevenden, opleidingsmogelijkheden

Nadere informatie

Inhoud. deel 1: levendig contact 15. Voorwoord 11. 1 Spreken en denken over relaties. 2 De partnerrelatie als afspraak en mogelijkheid

Inhoud. deel 1: levendig contact 15. Voorwoord 11. 1 Spreken en denken over relaties. 2 De partnerrelatie als afspraak en mogelijkheid Inhoud Voorwoord 11 deel 1: levendig contact 15 1 Spreken en denken over relaties Inleiding 17 Blauwdruk voor een relatie 17 Meer dan een werkrelatie 19 Verbinding en intimiteit 21 Oefeningen 27 2 De partnerrelatie

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie