G-kracht. economisch beleidsplan

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "G-kracht. economisch beleidsplan 2010-2014"

Transcriptie

1 G-kracht economisch beleidsplan

2 G-kracht economisch beleidsplan

3 met G-kracht naar de basis van G-kracht 7 Terugblik op Stad aan de slag 8 Rol van de gemeente 12 Actuele trends en ontwikkelingen 15 SWOT-analyse 17 De bouwstenen voor het economische beleid missie 22 Hoofddoelstelling en strategie 23 groningen piekt 29 G-kracht en Groene energie 30 Gezond oud worden - Healthy Ageing 32 ICT, sensortechnologie en internationalisering 37 bedrijvig groningen 38 Werklocaties 39 Bevorderen ondernemerschap 41 Creatief ondernemerschap 45 gastvrij groningen 48 Versterken binnenstad 48 Binden en boeien van talent en kenniswerkers 49 middelen en monitoring 56 G-kracht, waar betalen we het van? 56 G-kracht, heeft het effect? 57 begroting

4 inhoudsopgave

5 4 met G-kracht naar 2014

6 5 G-kracht. In de natuurkunde staat de term G-kracht voor zwaartekrachtversnelling. In Groningen is het de titel van het economisch beleidsplan voor de jaren Natuurlijk vanwege het sterke merk Groningen: een gastvrije stad waar je graag komt, een bedrijvige stad met creatieve ondernemers, een innovatieve stad met aandacht voor duurzaamheid. Maar meer nog vanwege onze ambitie om in de komende vier jaar een versnelling in de economische ontwikkeling van Groningen tot stand te brengen. G-kracht betekent: hard werken om een substantiële groei van de werkgelegenheid te realiseren. G-kracht G-kracht houdt in: drie stevige programma s om dat doel te bereiken, met als grootste gemene delers talent en duurzaamheid. G-kracht is ook: gemeenschappelijke ideeën ontwikkelen over hoe we het beste uit Groningen kunnen halen. Voor G-kracht hebben we input verkregen vanuit het college, de gemeenteraad, onze gemeentelijke diensten, het Groningse bedrijfsleven en onze partners van het Akkoord van Groningen. Met dit plan als leidraad kunnen we nu samen aan de slag. G-kracht heeft een solide basis. Over de verantwoording van het beleid leest u in het eerste deel van deze uitgave. In het tweede deel presenteren we waar het uiteindelijk om gaat: het beleidsprogramma voor de komende vier jaar. G-kracht: economisch beleid met een grote G.

7

8 7 de basis voor G-kracht G-kracht bouwt voort op de ervaringen en resultaten van de afgelopen beleidsperiode. We blikken hier dan ook terug op het economisch beleid , zoals beschreven in het Economisch Business Plan Stad aan de slag. Maar we besteden ook aandacht aan een aantal belangrijke actuele trends en ontwikkelingen en aan de uitkomsten van een sterktezwakteanalyse van de Groningse economie. Dit alles staat aan de basis van G-kracht, het economisch beleid

9 8 Terugblik op Stad aan de slag In het Economisch Business Plan Stad aan de slag staan drie hoofddoelen: 1. Een stad met meer werk en minder werkloosheid 2. Een stad met een uitstekend vestigingsklimaat 3. Een stad waarin iedereen meedoet Op alle drie de punten zijn de afgelopen periode goede resultaten geboekt. 1 Meer werk, minder werkloosheid De werkgelegenheid in Groningen heeft zich de afgelopen jaren krachtig ontwikkeld. Het aantal arbeidsplaatsen in Groningen is in 2008 gegroeid naar De doelstelling van arbeidsplaatsen is hiermee ruim behaald. Daarmee is het faseverschil met het landelijk gemiddelde nagenoeg ingelopen. In de sectoren die in het beleidsplan als kansrijk werden aangemerkt - ICT, life sciences, energie en toerisme - is de groei zelfs bovengemiddeld: 5,9% tegenover 3,4% gemiddeld. Door een meer dan gemiddelde economische groei is de werkloosheid in de afgelopen jaren sterk gedaald, namelijk naar niet-werkende werkzoekenden. Het doel, minder dan werkzoekenden, is dus overtuigend bereikt. De afname van de werkloosheid is in Groningen veel krachtiger geweest dan het landelijk of regionaal gemiddelde. Ook het doel van het aantal bijstandscliënten tot 65 jaar (streefcijfer < 7.261) is met begin 2009 bijna gerealiseerd. Uitstekend vestigingsklimaat In de afgelopen vier jaar is het aantal bedrijfsvestigingen in Groningen met 21% gegroeid; dat is beduidend sneller dan het landelijk gemiddelde van 16%. Ook het aantal startende bedrijven is fors gestegen. Het doel van minimaal 700 starters per jaar is ruimschoots gehaald: starters in 2005 tot maar liefst in 2008! 1 G-KRACHT IS IN 2009 DOOR DE GEMEENTE- RAAD VASTGESTELD. IN DE AANLOOP DAAR NAAR TOE IS STAD AAN DE SLAG IN 2008 GEËVALUEERD. DE CIJFERS DIE IN DEZE TERUGBLIK STAAN, ZIJN DAN OOK VAN 2008.

10 9 Ontwikkeling werkgelegenheid gemeente Groningen Aantal vaste banen % Uitzendbanen % Totaal % Bron Gemeente Groningen, Vlugschrift werkgelegenheid 2008 Ontwikkeling aantal NWW-ers Aantal NWW-ers Ambitie < < Bron UWV Werkbedrijf Groningen, januari 2010

11 10 In het convenant Grote Steden Beleid met het Rijk hebben we afgesproken vóór eind 2009 minimaal 50 ha bedrijventerrein te revitaliseren. Dat is gelukt: van 2004 tot en met 2008 zijn via Terreinwinst revitaliseringprojecten uitgevoerd op de terreinen Hoendiep, Euvelgunne en Ulgersmaweg, met een totale omvang 180 ha. Bovendien is het grootste revitaliseringproject, Winschoterdiep/Eemskanaalzone, totale omvang 200 ha, momenteel in uitvoering. Iedereen doet mee Helaas hebben we de beoogde groei van jaarlijks 1% meer bezoekers in de binnenstad niet weten te halen. Het aantal binnenstadbezoekers ligt in 2008 op hetzelfde niveau als in De groei in de tussenliggende jaren kan worden toegeschreven aan de uitverkiezing tot Beste Binnenstad en aan een sterke marketing en promotie van de stad. De omzet in de binnenstad is voor de werkgelegenheid echter minstens zo belangrijk. Het daaraan gekoppelde doel, een jaarlijkse toename van 2%, is wél gerealiseerd. In de afgelopen vijf jaar bedroeg de omzetgroei gemiddeld 6,3%. De binnenstad blijft, met jaarlijks ruim 30 miljoen bezoekers die gezamenlijk bijna 1 miljard euro uitgeven, dan ook een belangrijke bijdrage leveren aan de Groningse economie. 2 2 JAARLIJKS WORDEN ER VERSCHILLENDE ONDERZOEKEN GEDAAN. DE ACTUELE CIJFERS ZIJN OP TE VRAGEN BIJ DE GENOEMDE INSTANTIES: Gemeente Groningen ECONOMISCH BEKEKEN Gemeente Groningen Gemeente Groningen - GELEGENHEIDSCIJFERS Gemeente Groningen Kamer van Koophandel

12 11 Aantal starters* mutatie Groningen ,6% * totaal aantal inschrijvingen, inclusief filiaaloprichtingen Bron Kamer van Koophandel Groningen, starterscijfers Aantal binnenstadbezoekers mln 31 mln 32 mln 31 mln 30 mln Bron Gemeente Groningen, detailhandelmonitor 2008, februari 2009

13 12 Rol van de gemeente De gemeente heeft vanuit het economisch beleidsplan op een aantal manieren een belangrijke rol gespeeld in het bereiken van deze resultaten. Subsidies verwerven en private investeringen aanmoedigen Onder het motto met klein geld groot geld maken heeft de gemeente, onder andere door interessante projecten mee te financieren, 90 miljoen euro subsidie voor de stad weten binnen te halen. Tellen we hier de investering van 10 miljoen euro EBP-middelen bij, dan is sprake van in totaal ruim 100 miljoen euro overheidsinvesteringen. Bovendien is er sprake van de zogenaamde hefboomwerking. Die houdt in dat elke euro die de overheid investeert, gemiddeld leidt tot 1 euro aan private investeringen. 3 In Groningen gaat het dus om een totaal van 200 miljoen aan investeringen. Elke geïnvesteerde euro leidt in de regel tot één nieuwe arbeidsplaats. 4 Dat wil zeggen dat we de afgelopen periode maar liefst 2000 nieuwe arbeidsplaatsen hebben kunnen genereren. Aanjagen, ondersteunen en dienstverlenen De gemeente is aanjager geweest bij een aantal belangrijke ontwikkelingen, zoals Terreinwinst, Energy Valley, Groningen Congres Bureau, Marketing Groningen, het Ondernemerstrefpunt, het Bedrijvenloket, Aanbod Verbreding Binnenstad en een excellente ICTinfrastructuur. We hebben in nagenoeg alle gevallen ook andere partijen weten te mobiliseren om mee te investeren. Voor een deel van de initiatieven geldt dat ze inmiddels zijn overgedragen op andere partijen. 3 & 4 BRON: ECONOMISCH ONDERZOEKSBUREAU EIM IN OPDRACHT VAN HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN, 2009.

14 13 Financieringsbron Bedrag in Economisch Business Plan Stad aan de slag Gemeentelijk deel Deel Grote Steden Beleid Externe financiering ( ) Samenwerkingsverband Noord Nederland ruimtelijk Samenwerkingsverband Noord Nederland kennis/mkb Europees Sociaal Fonds (scholing werkenden) Ministerie Economische Zaken (revitalisering) Interreg Totaal 5 miljoen 5 miljoen 40 miljoen 40 miljoen 6 miljoen 5 miljoen 0,5 miljoen 101,5 miljoen

15 14 Omgekeerd is de gemeente ook ingesprongen op initiatieven van derden, die als kansrijk voor de lokale economie worden gezien. Daarbij valt te denken aan initiatieven van de partners van Het Akkoord van Groningen: de Rijksuniversiteit, de Hanzehogeschool en het UMCG. We hebben ondersteuning geboden in termen van geld, menskracht, kennis en contacten. Andere voorbeelden zijn het Kennisconversiefonds, de Groningen Internet Exchange (GN-IX), de organisatie van de Startersdagen en de realisatie van verschillende faciliteiten voor startende ondernemingen, zoals YEAH en Studenterprise. over huisvesting of personeel en zijn voor ondernemers dé ingang voor gemeentebrede dienstverlening. Daarnaast richten we ons ook op het bevorderen van ondernemerschap en het faciliteren van starters. Via banenbeurzen en projecten als Hoogvliegers in de Wijk besteden we hierbij extra aandacht aan het stimuleren van werkzoekende laaggeschoolden, jongeren en allochtonen. Tot slot heeft de gemeente actief invulling gegeven aan de rol van dienstverlener voor het bedrijfsleven. Ondernemers kunnen terecht bij het Bedrijvenloket, maar we komen ook bij bedrijven over vloer. De accountmanagers geven adviezen bij vragen

16 Actuele trends en ontwikkelingen 15 Netwerkeconomie Bedrijven en onderzoeksinstituten handelen steeds meer in nationale en internationale netwerken. Het triple helix - concept, waarbij bedrijven, kennisinstellingen en overheden gezamenlijk initiatieven ontplooien, wint aan belang. Kenniseconomie Nu veel productiewerk naar de lage lonenlanden verdwijnt, wordt kennis een steeds belangrijker concurrentiefactor voor bedrijven en instellingen. Het bevorderen van de kenniseconomie is een belangrijk punt geworden in het beleid van de EU, van Nederland en ook van stad en regio. Duurzame energie Fossiele brandstoffen raken op en de energieprijzen stijgen. De nadelige effecten voor het klimaat en de afhankelijkheid van de grillen van de internationale politiek noodzaken ons tot een versterkte inzet op duurzame energie. Informatietechnologie Een belangrijke ontwikkeling op het gebied van de informatietechnologie is de enorme groei aan data en daarmee de toename van de vraag hoe hier bruikbare informatie uit te halen. Ook is er de toenemende wens om always connected te zijn.

17 16 Economische recessie Er is sprake van een periode van economische krimp. De verwachting voor de korte termijn is een afname van de werkgelegenheid. Vergrijzing De vergrijzing zal zich in de toekomst voortzetten. Deze ontwikkeling biedt economische kansen, zoals in de zorg en de toeristische sector. Ook worden we uitgedaagd kennis te ontwikkelen rond ouderdom en gezondheid en een antwoord te vinden op de verwachte personeelstekorten. Menselijk kapitaal Steeds meer is de beschikbaarheid van voldoende en goed opgeleide arbeidskrachten essentieel voor de groeimogelijkheden van bedrijven en (onderzoeks)instellingen. Wie erin slaagt waardevol personeel aan zich te binden heeft betere perspectieven. Toerisme en vrijetijdsbesteding Door welvaartsstijging neemt het vrij besteedbaar inkomen nog steeds toe. Tegelijkertijd wordt de concurrentie in de toeristenbranche heviger. We zullen ons als stad moeten onderscheiden door middel van cultuurtoerisme en aansprekende evenementen.

18 17 SWOT-analyse SWOT: Strenghts, Weaknesses, Opportunities & Threats. Wat zijn de sterke en zwakke punten, de kansen en bedreigingen van de Groningse economie? Sterk en kansrijk Met de Rijksuniversiteit, het UMCG en de Hanzehogeschool beschikt Groningen over sterke kennisinstellingen, die het fundament zijn van de regionale kenniseconomie. Zij bieden werk aan mensen en leiden een steeds groter aantal studenten op uit binnen- en buitenland. Deze kennisinfrastructuur vormt een interessante vestigingsvoorwaarde voor bedrijven, die kunnen profiteren van de aanwezige kennis, technologie en talent. Er is steeds meer aandacht voor de toepassing van wetenschappelijk onderzoek en voor ondernemerschap tijdens de opleidingen. Samen met de faciliteiten speciaal voor starters heeft dat geleid tot het ontstaan van nieuwe bedrijven. We staan nu voor de uitdaging te zorgen voor een nog betere koppeling tussen kennis en ondernemerschap. Groningen heeft een unieke positie op het gebied van energie. Bovendien is een interessant cluster in opbouw rondom gezond oud worden (healthy ageing). Belangrijke bedrijven, kennisinstellingen en infrastructurele voorzieningen zijn in de regio Groningen gevestigd. Dit brengt een dynamiek met zich mee die de landsgrenzen overstijgt. Groningen onderscheidt zich van andere steden met een unieke ICT-infrastructuur. De transatlantische glasvezelverbinding en het hoogwaardige datacentrum zijn gekoppeld aan een Internet Exchange (GN-IX) en aan het glasvezelnet Community Network Groningen. Een andere belangrijke

19 18 ontwikkeling is een stadsdekkend draadloos netwerk. Deze innovatieve technologieën bieden talloze mogelijkheden en ondersteunen de ontwikkelingen in de kennissectoren. Met jaarlijks ruim bezoekers aan internationale, meerdaagse congressen levert het zakelijk toerisme een belangrijke bijdrage aan de stedelijke economie 5. Door een verbinding te leggen met energie en gezond oud worden creëren we kansen voor zowel de verdere versterking van het zakelijk toerisme als de nationale en internationale positionering van beide clusters. met oog voor zwakke punten en bedreigingen De waardering als MKB-vriendelijke gemeente is de afgelopen tijd gedaald. Dit vormt aanleiding om de communicatie met en bedrijfsbezoeken aan het zittende bedrijfsleven te intensiveren. Het arbeidsaanbod voor laaggeschoolden in de stad is beperkt. Door de regionale samenwerking te intensiveren kan Groningen in de regio gaan fungeren als leverancier van laaggeschoolden voor de industrie, maar ook als leverancier van kennis en expertise. Een belangrijk voorbeeld hiervan zijn de energieontwikkelingen in de Eemshaven. De binnenstad vormt het visitekaartje van Groningen. Dit geldt voor dagjesmensen, toeristen en cultuurliefhebbers, maar ook voor studenten. De binnenstad wordt op termijn aantrekkelijker door grote projecten zoals het Forum, maar eerst dreigt door deze bouwopgaven een daling van de bezoekersaantallen. De bestedingen en de werkgelegenheid zouden kunnen teruglopen en de ontevredenheid bij de ondernemers groeien. Een andere bedreiging voor de positie van de binnenstad is dat de bedrijfsopvolging 5 NA DE OPRICHTING VAN HET GRONINGEN CONGRES BUREAU IS GRONINGEN ALS CONGRESSTAD VAN EEN 12 e NAAR EEN 5 e PLAATS GESTEGEN IN DE NATIONALE RANGLIJST. BRON: GRONINGEN CONGRES BUREAU.

20 19 van met name speciaalzaken niet vanzelfsprekend is. Dat kan ten koste gaan van een onderscheidend winkelaanbod. Groningen kent een relatief jonge en hoogopgeleide beroepsbevolking, die bovendien groeiende is. Veel afgestudeerden vertrekken echter naar andere regio s. Groningen slaagt er in beperkte mate in om afgestudeerden aan zich te binden. De bouwstenen voor het economische beleid De ervaringen en resultaten van de afgelopen beleidsperiode, de actuele trends en ontwikkelingen en de SWOT-analyse leiden tot de volgende uitgangspunten voor G-kracht: Focus Een belangrijk verschil met Stad aan de slag is dat we ons met G-kracht richten op één hoofddoel. Aan dat hoofddoel zijn drie deelprogramma s gekoppeld. Deze focus moet leiden tot een krachtiger inzet met meer effectiviteit. Het unieke, onderscheidende vermogen van Groningen is daarbij leidend. Eén hoofddoel, drie deelprogramma s Met G-kracht richten we ons op de werkgeverskant van de economie. Ons hoofddoel is een substantiële groei van de werkgelegenheid. Om dat te bereiken zetten we in op drie deelprogramma s. Naar analogie van Energy Valley gaan we met het deelprogramma Groningen Piekt ook clustervorming realiseren voor Gezond oud worden. Het lostrekken van projecten als het Carbohydrate Competence Center en Business Generator is hierin geborgd. In het kader van Bedrijvig Groningen kopiëren we de succesvolle werkwijze van Terreinwinst naar de aanpak van verouderde

21 20 kantoor- en kennislocaties. Het is één van de manieren waarmee we het ondernemerschap in zowel de binnenstad als de wijken willen bevorderen. Bij het stimuleren en faciliteren van starters richten we ons op werkzoekenden en bijstandscliënten en op laaggeschoolden, jongeren en allochtone ondernemers in het bijzonder. Met het deelprogramma Gastvrij Groningen maken we ons sterk voor een bruisende binnenstad. Een stad waar toeristen graag komen en waar kenniswerkers uit binnen- en buitenland met plezier wonen en werken. gemeentelijke financiering, op eigen benen kunnen zetten. Via G-kracht willen we een belangrijke bijdrage leveren aan het beschikbaar komen van groot geld voor strategische projecten. Aangezien het beschikbaar komen van miljoenen tot tientallen miljoenen euro s subsidie uit Brussel en Den Haag steeds meer afhankelijk wordt gemaakt van financiering uit stad en provincie, wordt de rol van de gemeente als cofinancier steeds belangrijker. Een actieve gemeente De gemeente blijft de rollen vervullen van subsidieverwerver en -verlener, aanjager, ondersteuner en dienstverlener. Deze rollen zijn onderling nauw verweven en versterken elkaar. We gaan wel bekijken hoe we bepaalde initiatieven na een aantal jaren, met behoud van structurele

22 G-kracht levert een bijdrage aan het bereiken van arbeidsplaatsen eind

23 missie G-kracht stimuleert de werkgelegenheid via activiteiten die werkgevers in de publieke en private sector direct en indirect ondersteunen. De werkgevers staan centraal in G-kracht. Immers, zij zorgen voor het behouden van en het creëren van nieuwe werkgelegenheid. Voldoende werk creëert voor alle Groningers kansen om mee te doen en een bestaan in onze stad op te bouwen. Met G-kracht jaagt de gemeente ontwikkelingen aan, brengt partijen bij elkaar, verleent diensten en schept de juiste randvoorwaarden. Kortom, met G-kracht zorgt de gemeente voor een goed ondernemingsklimaat. 22 Naast het stimuleren van de werkgelegenheid via werkgevers, vormt het terugdringen van de werkloosheid een belangrijke doelstelling van de stad. De gemeentelijke dienst SoZaWe focust haar beleid op de werknemers. Sommige groepen moeten actiever geholpen worden bij het toeleiden naar werk. Economisch en sociaal beleid zijn daardoor nauw met elkaar verbonden en vullen elkaar aan. Beide zijn nodig voor een sterke en sociale stad waarin iedereen actief is. De vraag naar en het aanbod van menselijk kapitaal binnen de stad zijn niet automatisch op elkaar afgestemd. De arbeidsmarkt houdt zich bovendien niet aan administratieve grenzen. Mede daarom is het van belang het economisch beleid in een regionale context te zien. Groningen is de economische motor van de regio. Dit blijkt ondermeer uit de sterke inkomende werkpendel van personen per dag, die voor een belangrijk deel uit de regio komt. Ook de Eemshaven met de energiegerelateerde ontwikkelingen en Groningen als kennisstad hebben een wederzijds belang. Groningen is het kennisknooppunt voor geheel Noord-Nederland op de gebieden energie en gezond oud worden. Hierdoor geldt: wat goed Ontwikkeling Europapark

24 is voor Groningen, is goed voor de regio en omgekeerd. Beleid dat direct leidt tot een groei van bedrijven in de regio, kan indirect leiden tot daling van de werkloosheid in de stad. Hoofddoelstelling en strategie G-kracht levert een bijdrage aan het bereiken van arbeidsplaatsen eind Dit aantal arbeidsplaatsen willen wij bereiken door te focussen op drie deelprogramma s. Groningen Piekt Groningen Piekt zet in op de stimulering van de kenniseconomie. Het deelprogramma sluit aan op het kennisprofiel van de Rijksuniversiteit Groningen, het Universitair Medisch Centrum Groningen en de Hanzehogeschool Groningen. Groningen Piekt heeft een scherpe focus op kennisontwikkeling, kennisvalorisatie 6 en profilering van (groene) energie en gezond oud worden. 6 KENNISVALORISATIE: DE VERTAALSLAG VAN KENNIS NAAR EFFECTIEVE ECONOMISCHE BEDRIJVIGHEID 23 We stimuleren internationalisering en innovaties op het gebied van ICT en andere technologieën zoals sensortechnologie, die de ontwikkelingen op het gebied van (groene) energie en gezond oud worden ondersteunen en versnellen.

25 Groningen Piekt Groene energie Gezond oud worden Bedrijvig Groningen Werklocaties Ondernemerschap Creatieve stad Stad van talent en duurzaamheid 24 Gastvrij Groningen Binnenstad Binden talent

26 Bedrijvig Groningen De activiteiten van Bedrijvig Groningen richten zich op het economisch kapitaal van de stad: de bestaande bedrijven en instellingen. Het gaat hierbij om het verlenen van diensten op maat, het revitaliseren van werklocaties, het stimuleren van starters, wijkeconomie, microfinanciering en het bij elkaar brengen van creativiteit en ondernemerschap. Gastvrij Groningen Gastvrij Groningen is gericht op het aantrekken van bezoekers en talentvolle inwoners. De stad heeft daarvoor een aantal belangrijke sleutels in handen. Het historisch centrum is bij uitstek de plaats voor vermaak, ontmoeting en toerisme en kan een impuls geven aan de stedelijke vrijetijdseconomie. Met hoogwaardige kennisinstellingen en een goed ondernemingsklimaat kan Groningen er bovendien in slagen talent aan te trekken. De deelprogramma s hebben een nauwe onderlinge samenhang en zijn bovendien met elkaar verbonden door de thema s talent en duurzaamheid. Zo is aantrekken van talent cruciaal voor zowel het stimuleren van de kenniseconomie als de ontwikkeling van bestaande bedrijvigheid. Aan duurzaamheid wordt invulling gegeven in onder meer de programmaonderdelen (groene) energie en revitalisering van werklocaties. 25 G-kracht levert een bijdrage aan het bereiken van arbeidsplaatsen eind 2014

27 PROF. DR. JOUKE VAN DIJK HOOGLERAAR REGIONALE ARBEIDSMARKT ANALYSE, FACULTEIT RUIMTELIJKE WETENSCHAPPEN VAN DE RUG Iedereen aan het werk is een belangrijke doelstelling van de gemeente Groningen. G-kracht moet voor meer banen zorgen. Dat is lastig, want de gemeente maakt die banen niet zelf; ze moeten bij andere werkgevers in de private en publieke sector daadwerkelijk gecreëerd worden. De gemeente kan alleen stimuleren en faciliteren door te zorgen voor goede opleidingen, een goede bereikbaarheid en snelle procedures. Dit moet effectief en efficiënt gebeuren. De gemeenteraad wil daarom, voor ze er geld in steekt, graag weten wat het effect van het beleid zal zijn. Maar helaas is

28 Net als een ondernemer moet je als gemeente ook wel eens wat durven. niet altijd op voorhand duidelijk aan welke knop de gemeente kan draaien als het op de uitvoering van het beleid aankomt. En vaak weet je ook niet hoe ver je de knop moet draaien om 100 extra arbeidsplaatsen te krijgen. Hoe kom je uit dit dilemma? Als je niet weet wat het effect is, moet je dan maar niks doen? Nee, net als een ondernemer moet je als gemeente ook wel eens wat durven. Maar dan moet je daarna wel goed monitoren wat het kost en wat het opbrengt. Iets durven terwijl de uitkomst onzeker is, is niet erg. Niet goed bijhouden wat het beleid kost en opbrengt is wel erg. En niet durven te stoppen als het beleid niet werkt is nog erger.

29

30 groningen piekt Met de focus op de kennisclusters Groene energie en Gezond oud worden zet Groningen, samen met de partners van het Akkoord van Groningen 2.0, in op een innovatief ondernemingsklimaat. Met kennis als productiefactor kan de stad duurzaam succesvol concurreren op internationaal niveau. De clustervorming op het gebied van groene energie is al op gang gebracht en heeft inmiddels geleid tot nationale en internationale erkenning. De expertise op het gebied van gezond oud worden is een verborgen schat die nog gedolven en bijeengebracht moet worden. Door een verdere uitbouw van beide clusters en een krachtige profilering zal Groningen aantrekkingskracht uitoefenen op onderzoeksinstituten, bedrijven en talentvolle kenniswerkers. ICT, sensortechnologie en internationalisering zijn hierin ondersteunende beleidsonderdelen. Het bedrijfsleven kan meeprofiteren, zowel direct, in de vorm van overdracht en toepassing van kennis, als indirect, in de vorm van investeringen, een groeiende vraag naar diensten en consumptieve bestedingen. 29 Mede door de inzet van het marketinginstrument Energy Valley waarvan de gemeente Groningen als een van de founding fathers kan worden aangemerkt zijn we erin geslaagd om het energiecluster op de agenda te krijgen. Het energiecluster heeft namelijk vanuit het kabinet de erkenning verworven als één van de Pieken in de Delta waarmee Noord-Nederland zich onderscheidt in nationaal en internationaal opzicht. Op energiegebied zullen in het noorden in de komende jaren enkele honderden projecten met een totale investeringsomvang van 15 miljard euro worden gerealiseerd Bron NOM. De komende jaren zullen enkele honderden energieprojecten worden gerealiseerd.

31 G-kracht en Groene energie Groningen, groen gas-hoofdstad van Europa, dat is onze ambitie. Met de positie van Groningen en Noord-Nederland als aardgasrotonde voor Noordwest-Europa, zijn we al een belangrijke speler in de traditionele energiesector. Maar er dienen zich ook grote kansen aan als het gaat om de overgang naar duurzame energievoorzieningen. We willen een leidende positie bereiken door uitbouw en versnelling van de huidige energiekennis en bedrijvigheid. Dat moet ertoe leiden dat er meer productie van groene energie in Groningen plaatsvindt, bedrijven duurzamer ondernemen en er innovatieve samenwerkingsprojecten op het gebied van energie starten. Kortom, dat Groningen een stad wordt met een unieke meerwaarde voor bedrijven. 30 Samen met bedrijven en kennisinstellingen gaat de gemeente bouwen aan: het stimuleren van de productie, distributie, handel en het gebruik van groene energie in Groningen het introduceren van nieuwe, duurzame en energiezuinige technologieën onder Groningse bedrijven het versterken van de clustervorming via Energy Valley. De ambitie is activiteiten te verwezenlijken op een Energie Business Campus, waardoor het cluster fysiek herkenbaar is. In dit gebied zullen energiegerelateerd onderzoek, bedrijvigheid, duurzaam wonen en duurzame mobiliteit fysiek worden gebundeld het begeleiden en faciliteren van energie(ke)-starters en nieuw-vestigers

32 Fundament Energie Aanwezigheid van unieke spelers: Gasunie, GasTerra, NAM, het Energy Delta Research Center van de RuG, Energy Delta Institute en RenQi (een bundeling van het researchlab van Gasunie, het Energiekenniscentrum van de Hanzehogeschool Groningen en expertise van TNO-ICT). Energie is speerpunt in Pieken in de Delta, de gebiedsgerichte economische agenda van Nederland (Ministerie van Economische Zaken). De geïnstitutionaliseerde samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden via Energy Valley. De wederzijdse versterking van de expertise in Groningen en de belangrijke ontwikkelingen rond energieopwekking in de Eemshaven. Veel potentie voor ontwikkeling nieuwe diensten, bijvoorbeeld op het gebied van handel en dataverkeer. De realisatie van 350 projecten in de komende jaren, met een totale investeringsomvang van 15 miljard euro in Noord-Nederland (bron: NOM). De Groningse economie kan hiervan veel profijt hebben.

33 het bevorderen van de overdracht van kennis en technologie van kennisinstellingen naar bedrijven de (internationale) promotie van Groningen als (groene) energiestad het opbouwen van internationale energie-handelscontacten. 32 Gezond oud worden - Healthy Ageing We worden steeds ouder, maar de jaren die we er met onze stijgende levensverwachting bij krijgen, brengen we meestal niet in goede gezondheid door. Gezond oud worden wordt steeds belangrijker, omdat we langer moeten blijven werken en omdat we de gezondheidszorg betaalbaar moeten zien te houden. Kennisontwikkeling en -toepassing zijn nodig voor vernieuwingen op het vlak van preventie, diagnostiek en behandeling van complexe ouderdomsziekten. Wat de gemeente betreft wordt Groningen oftewel Noord-Nederland hét centrum op het gebied van gezond oud worden. We willen samen met bedrijven, kennisinstellingen en (semi)overheden werken aan clustervorming en een stevige profilering van de regio als centrum voor Healthy Ageing. Dit is onder andere nodig om publieke en private middelen te genereren voor kennisontwikkeling en -toepassing. Kennisvalorisatie, de vertaalslag van kennis naar effectieve economische bedrijvigheid, is de grootste uitdaging waar G-kracht in samenwerking met haar partners voor staat. We gaan de komende jaren dan ook (techno)starters en doorstarters stimuleren, werk maken van de kennistransfer naar bestaande bedrijven en inzetten op het aantrekken van nieuwe bedrijven uit binnen- en buitenland.

34 Fundament Gezond oud worden Gezond oud worden (Healthy Ageing) is speerpunt van UMCG, RuG en Hanzehogeschool. Basis voor de uitbouw van het cluster is het European Research Institute on the Biology of Ageing van het UMCG en Life Lines, de multidimensionale biodatabank waarin gegevens verzameld worden over levensloop, gezondheid, DNA, leefgewoonten, voedingspatroon en medicijngebruik. Hiermee zullen fundamentele inzichten worden verkregen in het verouderingsproces en het ontstaan van chronische ziekten. De kwalitatief sterke faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen van de RuG en het Kenniscentrum CAReS van de Hanzehogeschool, die zich ook richten op Gezond oud worden. De Business Generator Groningen, die de toepassing van kennis en wetenschap op een hoger niveau brengt. De kennisontwikkeling en -toepassing op het gebied van ICT en sensortechnologie. De brede benadering van gezondheid door verbindingen met domotica, medische apparaten, life sciences, voeding en bewegen (life style). De kennislocaties Zernike, UMCG Bodenterrein en Martiniziekenhuis en omgeving, die verder ontwikkeld worden.

G-kracht. beleidskader economisch meerjarenprogramma 2010-2014

G-kracht. beleidskader economisch meerjarenprogramma 2010-2014 G-kracht beleidskader economisch meerjarenprogramma 2010-2014 juni 2009 SAMENVATTING G-kracht is de naam van het economische meerjarenprogramma van de Gemeente Groningen voor de periode 2010 tot en met

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Koers voor de toekomst

Koers voor de toekomst Koers voor de toekomst Er verandert veel in de wereld om ons heen. Neem alleen al de toenemende mobiliteit, of de economie die sterker lijkt dan ooit tevoren, en overal wordt gebouwd, en - om dichter in

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE

DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE Hoofdlijnen van de strategische economische agenda 11 november 2014 2 ONDERNEMERS ZIJN DE ECONOMISCHE MOTOR VAN EEN STAD. OOK IN ALMERE. VOORWOORD Als getogen Almeerder

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten Algemene doelstelling Programma Stadspromotie Utrecht nationaal en internationaal profileren als een stad met een aantrekkelijk klimaat om te wonen, werken, studeren, leven, bezoeken en investeren. Wat

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN

JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN Foto: Pixabay, Creative Commons MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF: BANENMOTOR VAN DE SAMENLEVING Het midden- en kleinbedrijf (MKB) is dé banenmotor

Nadere informatie

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G.

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4 Samenvatting Verkenning economische samenwerking F4 1 Samenvatting Aanleiding voor de verkenning De vier grootste gemeenten van Fryslân - Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Smallingerland en Heerenveen, kortweg

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Rv. nr.: B&W-besluit d.d.: B&W-besluit nr.:

RAADSVOORSTEL Rv. nr.: B&W-besluit d.d.: B&W-besluit nr.: RAADSVOORSTEL 12.0076 Rv. nr.: 12.0076 B&W-besluit d.d.: 26-6-2012 B&W-besluit nr.: 12.0647 Naam programma +onderdeel: Economie en Toerisme, kenniseconomie Onderwerp: Beleidskader cofinanciering Leiden

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

18 februari 2014 Corr.nr. 2014-07514, ECP Nummer 10/2014 Zaaknr. 504661

18 februari 2014 Corr.nr. 2014-07514, ECP Nummer 10/2014 Zaaknr. 504661 18 februari 2014 Corr.nr. 2014-07514, ECP Nummer 10/2014 Zaaknr. 504661 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen in het kader van de consultatie van Provinciale Staten over

Nadere informatie

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Behandeld door : Schouwstra, P. Telefoonnummer : (050) 3164080 Antwoord op : uw vragen over

Nadere informatie

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen stad cijfers Inleiding Deze aflevering van Stadcijfers presenteert de nieuwste informatie over de ontwikkeling van het aantal banen en het aantal vestigingen in de gemeente Groningen. Deze belangrijke

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Snel een beeld van de Almeerse arbeidsmarkt Werkgevers krijgen de komende jaren in toenemende mate te maken met een tekort aan gekwalificeerde medewerkers. Zij

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Gebiedsfinanciering op andere leest Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Ontwikkelingsbedrijf NHN Doel: Ontwikkelen van economisch potentieel NHN Aandeelhouders

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 CVO Groningen Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap Stimuleren van kennisintensief ondernemerschap Drijvende krachten Valorisatie en Ondernemerschap

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend uw nummer uw datum ons nummer onze datum verzonden inlichtingen bij sector/afdeling doorkiesnr. 2013/UIT/54728 24 oktober 2013 2 9 OKT. 2013 AAN de voorzitter van de gemeenteraad bijlage(n) betreffende

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

VOORSTEL KADERSTELLING ECONOMISCHE AGENDA WEST-FRIESLAND

VOORSTEL KADERSTELLING ECONOMISCHE AGENDA WEST-FRIESLAND - 1 - VOORSTEL KADERSTELLING ECONOMISCHE AGENDA WEST-FRIESLAND Kaderstelling door de gemeenteraad gaat over drie elementen: 1. De inhoud van beleid. Uitspraken over de te volgen koers, c.q. visie en de

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID Apeldoorn, 15 oktober 2015 Geachte heer, mevrouw, De gemeente werkt aan beleid voor citymarketing en evenementen. Wij hebben hierover met veel Apeldoornse partijen

Nadere informatie

Hoe staan we er nu voor?

Hoe staan we er nu voor? Presentatie voor het debat Iedereen ZZP-er: Over winners' en 'losers' op de arbeidsmarkt, Groninger Forum, 26 maart 2015 Prof.dr. Jouke van Dijk Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar.

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. Naar Groningen 2.0 Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. In het laatste jaar van deze statenperiode

Nadere informatie

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool Metropolitan Voka Metropolitan bouwt aan de Brusselse metropool Voka, het Vlaams netwerk van ondernemingen, bundelt zijn werking in de Brusselse

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Identiteitsbewijs Noorderpoort

Identiteitsbewijs Noorderpoort Identiteitsbewijs Noorderpoort 1 school voor commerciële dienstverlening school voor de kunsten school voor gastvrijheid en toerisme school voor gezondheidszorg en welzijn school voor technologie school

Nadere informatie

Ondernemersfonds 2015 Subsidie Huis voor de Binnenstad

Ondernemersfonds 2015 Subsidie Huis voor de Binnenstad Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Ondernemersfonds 2015 Subsidie Huis voor de Binnenstad Programma Economie & Werk BW-nummer Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting Op 1 september 2015 sloot de indieningstermijn

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert.

Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert. Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert. Onze missie Waar wij voor staan Door het versterken van de signatuur van de Maastrichtse mode- en designsector in combinatie met de sterke reputatie

Nadere informatie

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 Binnenstad Den Haag Wonen boven winkels Nederland 26 maart 2015 Ad Dekkers directeur Bureau Binnenstad Den Haag Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 1 De sterke punten Visie Consequente uitvoering

Nadere informatie

Dames en heren, 1 DVHN, 9 september 2015.

Dames en heren, 1 DVHN, 9 september 2015. Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, opening bijeenkomst Klantengroep Samenwerking Noord (Holland Web Week), Groningen, 16 september 2015 Dames en heren, Goed nieuws is geen nieuws, zeggen

Nadere informatie

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen -

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen - Propositiedocument Business Cluster Semiconductors - aanbevelingen - Uitgevoerd in opdracht van: Business Cluster Semiconductors Nijmegen, februari 2012 Aanbevelingen A Veranker en versterk de toppen (circuits,

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Doorontwikkeling. Dienstverlening. Yvonne van Stiphout

Doorontwikkeling. Dienstverlening. Yvonne van Stiphout Doorontwikkeling Dienstverlening Yvonne van Stiphout Van organisaties naar organiseren Overheid Domein Kennisinstellingen innoverend vermogen Bedrijfsleven Domein: lokaal, regionaal, (inter)nationaal en

Nadere informatie

Toeristische visie Regio Alkmaar

Toeristische visie Regio Alkmaar Toeristische visie Regio Alkmaar Conceptvisie en uitvoeringsagenda Proces Toeristische visie Wat Wanneer 1. Start met de Regio Alkmaar Februari 2. Eerste Regioavond 5 maart 3. Stakeholderbijeenkomst 1

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

2.3 Programma 3: De werkende gemeente

2.3 Programma 3: De werkende gemeente 2.3 Programma 3: De werkende gemeente Wat willen we bereiken? Algemeen Als gemeente kiezen we voor een strategische focus op werken en leren. Door het versterken van de economische ontwikkeling in onze

Nadere informatie

Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt

Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt 16 Mei 2011 Drs. Jan Dirk Gardenier MBA, directeur CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen (050) 311 51 13 www.cabgroningen.nl 1 Regio Groningen

Nadere informatie

project Versterking Innovatieve Bedrijvigheid Personalized Health te

project Versterking Innovatieve Bedrijvigheid Personalized Health te 27 januari 2015 Corr.nr. 2015-02576, ECP Nummer 69a/2014 Zaaknr. 556431 Herziene voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen in het kader van de consultatie van Provinciale

Nadere informatie

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken Duurzaam samenwerken Jeugd betrekken Techniek van morgen maken Groei en ambities stimuleren Nieuwe energie ontwikkelen Van kennis kracht maken Samenwerkingsovereenkomst Energy Valley Topclub en Maatschappelijke

Nadere informatie

Van Forum tot Universum. Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg

Van Forum tot Universum. Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg Van Forum tot Universum Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg 3 Leidschendam, de molens in Stompwijk. Even verderop tref je Museum Swaensteyn, theater Ludens, het Veur theater en een eindeloos

Nadere informatie

Economisch Manifest. Noord-Limburg

Economisch Manifest. Noord-Limburg Noord-Limburg Inleiding In de vorm van een Plan van aanpak programma Greenport Venlo heeft de Provincie najaar 2014 haar visie gegeven op de koers die men voor Noord-Limburg van belang acht: het komen

Nadere informatie

MKB-Nederland Noord. Folder Lokale Partners

MKB-Nederland Noord. Folder Lokale Partners MKB-Nederland Noord Folder Lokale Partners Samen haar lokale partners werkt MKB-Nederland aan krachtige en effectieve lobby op lokaal niveau. Dit document legt uit wat het Lokaal Partnerschap precies inhoudt

Nadere informatie

Innovatiepotentieel. De index bedraagt 115 (Nederland = 100) Er is een kennisintensieve en innovatieve (diensten) economie MARKT

Innovatiepotentieel. De index bedraagt 115 (Nederland = 100) Er is een kennisintensieve en innovatieve (diensten) economie MARKT taat van 2014 nnovatiepotentieel at is de index van het innovatiepotentieel van de provincie? e index bedraagt 115 ( = 100) et innovatie creëren bedrijven en instellingen efficiëntie en onderscheidend

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Begrotingswijziging Provinciale Staten Behandeling bij jaarstukken 2012

Begrotingswijziging Provinciale Staten Behandeling bij jaarstukken 2012 Begrotingswijziging Provinciale Staten Behandeling bij jaarstukken 2012 Programma: 6. Economie, toerisme en recreatie Onderwerp : Stimulering werkgelegenheid jongeren Toelichting: Door de economische recessie

Nadere informatie

Welcome. the future. Future Center Wageningen

Welcome. the future. Future Center Wageningen Welcome to the future Future Center Wageningen Welcome to the Future Op een historische plek in Nederland, het voormalig stadion De Wageningse Berg, wordt gewerkt aan een uniek concept. Een concept dat

Nadere informatie

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA BEOORDELINGSKADER REGIONALE EN INNOVATIEVE PROJECTEN 1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA De regionale samenwerking Groningen-Assen is ontstaan om economische kansen te benutten

Nadere informatie

Actiepunt Doel Activiteiten Gewenst resultaat Het Nieuwe. Attractief winkelgebied Winkelen

Actiepunt Doel Activiteiten Gewenst resultaat Het Nieuwe. Attractief winkelgebied Winkelen 2014-01-17 Doelstellingen aanvalsplan werk en economie voor het jaar 2014 Meer innovatie Actiepunt Doel Activiteiten Gewenst resultaat Het Nieuwe Attractief winkelgebied Winkelen aanbieden. Gelderland

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over Afsluiting TIM 2 Woord van welkom Doel van de avond presenteren van klankborden over Programma Afsluiting TIM 2 Eindpresentatie Visie op de regio Eindhoven Programma Doelstelling van de eindpresentatie

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

De IVW, daar heb je wat aan!

De IVW, daar heb je wat aan! De IVW, daar heb je wat aan! Samen In Weesp hebben we een unieke samenwerking, waarmee we zaken ook echt voor elkaar krijgen en onze ambities waarmaken. Samen staan we sterk. Cees van Vliet, voorzitter

Nadere informatie

Actieplan binnenstad Maassluis

Actieplan binnenstad Maassluis Actieplan binnenstad Maassluis 1 Inleiding De dynamiek in de detailhandel is bijzonder groot en kent vele trends en ontwikkelingen. Een aantal trends is al jaren zichtbaar, zoals schaalvergroting. Andere

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

ARBEIDSMARKT. in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040. Van knelpunt naar slimme kracht. Dick van der Wouw Joris Meijaard

ARBEIDSMARKT. in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040. Van knelpunt naar slimme kracht. Dick van der Wouw Joris Meijaard ARBEIDSMARKT in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040 Van knelpunt naar slimme kracht Dick van der Wouw Joris Meijaard Typisch VN Delta Doorvoerhavens en (petro)chemische industrie Goede universiteiten

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort Collegevoorstel Sector : SOB Reg.nr. : 4540609 Opsteller : J.C. Engels Telefoon : (033) 469 42 99 User-id : ENGH Onderw erp Indiening Europese subsidieaanvraag FI-PPP Media in the City Voorstel: 1. De

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Groningen economisch bekeken 2013

Groningen economisch bekeken 2013 Groningen economisch bekeken 2013 inhoudsopgave Voorwoord 2 Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2.

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie