Mededelingen van het Centrum voor Documentatie & Reëvaluatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mededelingen van het Centrum voor Documentatie & Reëvaluatie"

Transcriptie

1 Mededelingen van het Centrum voor Documentatie & Reëvaluatie Zevende jaargang, nr juli 2009 Redactiesecretariaat: Henri-Floris Jespers, Marialei 40, 2018 Antwerpen. 1 Redactioneel Marcel van Maele (Brugge 10 april Antwerpen 24 juli 2009)was vaak prominent aanwezig in deze Mededelingen. Henri-Floris Jespers publiceerde in afleveringen een essay van zowat 8000 woorden waarin de dichter ook als romancier, toneelauteur en plastisch kunstenaar belicht werd (afleveringen 76 t/m 81) en Lucienne Stassaert richtte hier een brief aan de dichter (aflevering 91) naar aanleiding van diens bundel Over woorden gesproken (Leuven, P, 2006), waarvan een aantal gedichten hier in primeur gepubliceerd werden. De bekroning van Marcel van Maele met de Arkprijs van het Vrije Woord werd in het Huis Osterrieth te Antwerpen gevierd op 10 mei 1972, tijdens een plechtigheid ter herdenking van August Vermeylen, stichter van het Nieuw Vlaams Tijdschrift. Dit citaat uit het dankwoord van Marcel klinkt na zevenendertig jaar nog altijd even lucide als toen. * Laat ons jubelen: wij ter dood veroordeelden leven nog! en wij herdenken plechtig en kennen prijzen toe. Voor deze gelegenheid smuk ik dan ook mijn woorden op, stof mijn pakje af en droog mijn tranen en herbegin met een twijfel groter dan ooit. Wat is een woord? Wat is een Ark?

2 Wat is de Vrijheid? Wat voor cimbalen rinkelen in de symbolen? Wat is hoop? Hoe bestrijden wij deze welvaartskramp? Welke wapens kunnen wij hanteren? Het woord? Meer dan ooit worden de woorden misbruikt en uitgehold, ze worden met zwier in keurige keurslijven gesnoerd, ze worden verkracht of gekastreerd, gewurgd, geprepareerd en verpakt. De woorden wijzen de weg niet meer maar worden de weg gewezen. En wij? Wij worden bedacht en belegd en belegerd en bereden met die klinkklare onzin van gedrilde woorden. Wij snorren met oogkleppen aan, naar de eindmeet stikkend in eigen vuil. Maar we hebben natuurlijk nog andere problemen: terwijl ons de meest onheilspellende berichten over de toekomst van het mensdom bereiken dokteren we aan een nieuwe spelling. Er zal vlug moeten gehandeld worden willen we er een nieuwe spelling doorkrijgen vóór het einde der mensheid. * Morgen wordt voorlopig afscheid genomen van Marcel van Maele. Inhoud In memoriam Maarten INGHELS, Beste Marcel Van Maele Kris KENIS, Marcel van Maele & Marcel Broodthaers Gedicht Ton VAN REEN, De terminator van het Vondelpark Actueel De bedichting van Doel: de bundel. Michelangelo Pistoletto schrijft brief naar Minister-president Kris Peeters. Kritisch dossier Henri-Floris JESPERS & Hendrik CARETTE, Joris van Severen antisemiet? Door de leesbril bekeken Bert Bevers over Maurice Gilliams en Wilfried Adams; Nieuwsbrief Joris van Severen; Zuurvrij; 20 jaar ExLibris; René (DEMIAN) Franken over John Bel; Thomas Claus' debuut. Agenda In memoriam Beste Marcel Van Maele Er moet mij iets van het hart. Niets ernstig, iets kleins. Ik wil er niet pietluttig over doen, noch te serieus. Maar het gaat tenslotte over iets dat ik kwijt wil. En of dit nu te laat komt, of zelfs te vroeg, daar wil ik vanaf. Woorden komen steeds te laat, net zoals het eren van een nobel iemand, of het snoeien van de haag. Nooit komt de lente op tijd. Enfin. In een vroeg interview waarin een nogal kneuterige VRT-journalist kleutervragen stelde over het loskomen van uw netvlies en het daarmee gepaard gaande zichtverlies, verklaarde u dat de 2

3 3 verveling werd afgeschaft, ten huize Van Maele. Uw vrouw Carine was waarschijnlijk buitenshuis gaan werken, en daar zat u dan, sigaartjes rokend aan de keukentafel met rondom u een waas van donkere en lichte kleurvlakken. De verveling is duidelijk een wapen van het zwart. Ik had me altijd afgevraagd hoe u de laatste twintig jaar schreef, zonder de ogen te richten op het papier. Bandopnemer in de aanslag zo blijkt, en soms kon u afzonderlijke woorden halen uit het wit van het papier, met een versterkte leesbril weliswaar. In januari had ik u nog aan de lijn, in het kader van de Donderdagen van de Poëzie, lunchmeetingen met poëzie in het Letterenhuis en de Permeke bibliotheek die ik toen programmeerde. Eerst kreeg ik Carine aan de lijn, een lieve, beminnelijke vrouw waarbij ik eerst mijn hele vraag uit de doeken deed. Het had iets van een poortwachter, hoe zij me eerst te woord stond vooraleer de hoorn te overhandigen, en mij waarschuwde dat u waarschijnlijk niet meer kon aantreden eind dit jaar. Maar achteraf bleek het gewoon een verzorgend gebaar te zijn. Nadat Carine me de ziekenhuisopnames opsomde die uw laatste jaren tekenden, riep ze u. Dat moment blijft me bij. Hoe ze eerst de hoorn naast het toestel legde, een doffe dreun in mijn oor, zij u daarna tweemaal riep en ik u dichterbij hoorde komen. Tastend en steunend aan de meubelstukken die een gids waren in het huis. Dat is blind zijn, vermoed ik, gestommel in het duister. Carine deed nog eens het hele verhaal tegen u en dan werd de hoorn weer van de tafel opgepakt. U hijgde. Toen wist ik dat niet alleen blindheid je lichaam aftakelt, en bij uitbreiding je leven. Toen kende ik het antwoord al. Tussen de regels door hoorde ik de vertwijfeling bij een optreden in het Letterenhuis. Ik hoorde het verlangen maar ook de onzekerheid over een eventueel ziekenhuisbezoek eind dit jaar. Nadat ik de hoorn op de haak legde dacht ik dat u ook al niet meer wist of u er nog zou zijn. Andy Fierens, van wie ik uw telefoonnummer had gekregen, vertelde dat hij u nog ging bezoeken. Hij stelde me voor om mee te gaan. De verveling was dan wel afgeschaft maar de eenzaamheid kruipt overal rond. Dat bezoek is er niet meer van gekomen. Toen ik vrijdag op een hoge ladder het plafond van een vriend stond te schilderen, kreeg ik een tekstbericht van Andy. Dat werd het dan, dacht ik: de kroniek van een uitgesteld bezoek. En ook: er vallen veel vogels deze zomer, eerst de vink, en dan de zwarte specht. Ik hoop dat het u goed gaat. Rust zacht in het zwart, of in het witte licht. Hartelijk, Maarten INGHELS 27 juli 2009

4 Marcel van Maele & Marcel Broodthaers In 2000 voerde Kris Kenis (CDR) een lang gesprek met Marcel van Maele. Het werd op band opgenomen, uitgetypt en door de dichter geautoriseerd, maar bleef door omstandigheden tot nu toe onuitgegeven. Ondertussen verschijnt hier alvast het gedeelte dat over Marcel Broodthaers ( ) gaat. Marcel had zich aan de keukentafel genesteld, in afwachting van wat komen ging. Het gesprek werd aangevat in het salon, ondersteund door een aperitiefwijn op fles getrokken door Marcels broer in 'de Vlaanders'. Uitstekend muskaatachtig wijntje. Het hoeft geen betoog dat de fles een kort leven beschoren werd. Tijdens het gesprek duwde Marcel geregeld zijn vinger in z n glas om zich ervan te vergewissen dat hij steeds met een gevuld glas in het gesprek zit... Het werd achteraf aan tafel voortgezet, waar de culinaire talenten van Carine eens temeer voor wonderen zorgde. * Ziehier de getuigenis van Marcel over zijn vriend Marcel. 'Gebottelde Gedichten was een noodkreet, een wanhoopsdaad omdat mijn gedichten niet gelezen werden. Klassiek grapje van mij was toen dat als mensen vroegen of ze op geen enkele manier het gedicht konden lezen ik hen aanraadde de fles kapot te slaan, waarop de meeste dan zeiden dat ze de fles intact wilden houden. Koop er dan twee was dan geheid mijn antwoord. En ik moet zeggen dat er verschillende waren die dat deden. Maar het was dus een daad om mijn gedichten meer onder de aandacht te brengen. Ik ben eigenlijk begonnen met schilderen, niet met gedichten: heel kleinschalig, eind jaren 50. Ik was op zoek naar het niemandsland tussen literatuur en plastisch werk. Die grens verkennen interesseerde me. Mijn poëzie is van mezelf, je voelt de persoon daarachter, een tikje waanzin, een tikje gedrevenheid, een tikje realiteit. Het ontbreekt mij aan vakmanschap om te schilderen. In hoeverre moet dat er zijn om kunst te maken? Het gaat erover iets te zeggen. Met vakmanschap kan dat soms makkelijker maar het is niet steeds noodzakelijk, het is een hulpmiddel om een kunstwerk te realiseren. In bepaalde kringen wordt er gesteld dat kunst zonder vakmanschap geen kunst is. De vraag wordt gesteld hoe staat het geschreven, hoe is het geschilderd, terwijl de vraag moet zijn wat is er geschreven, wat staat er geschilderd. De 'hoe' is maar een hulpmiddel, eventueel het instrument. Dat had ik met Marcel Broodthaers gemeen, we konden geen van beiden tekenen of schilderen, maar hij had wel visie op de effecten die je met woorden en beelden kan bereiken, daar schuilt natuurlijk ook vakmanschap in. Ik kende Broodthaers al van voor hij plastisch werk maakte (hij begon daarmee rond 1964), 4

5 5 Ik leerde hem kennen eind jaren 50 toen ik in Brussel woonde. We frequenteerden in Brussel dezelfde stamcafé's. Wanneer dichters elkaar ontmoeten is er altijd een vorm van contact, hij was een zeer innemend en intelligent man. Broodthaers leefde toen een beetje als een clochard. Naast zijn gedichten schreef hij artikels voor Le Soir, voor het Museum van Schone Kunsten, maar hij had geen vast inkomen. Hij ging regelmatig naar Knokke, hij had daar rijke vrienden wonen. Hij kwam dan terug met chique kostuums... Alleen: Broodthaers verzwaarde regelmatig en dan kreeg ik de kostuums die hem niet meer pasten, omdat ook ik er een beetje clochardachtig bijliep, slordige kleding, lange haren enz maar dan om de zoveel tijd liepen we er beiden pico bello bij in maatpakken die eigenlijk object trouvées waren. Maria, zijn vrouw troonde me dan mee naar hun appartement, kom, we hebben een kostuum voor jou.. Dan stapte ik de Welkom buiten als clochard en enkele uurtjes later terug binnen als perfecte heer. Alleen de schoenen marcheerden niet, ik had maat 45 en Broodthaers had een 42. Daarom heb ik hem laten vallen, hij liep op te kleine voet! Het eerste artikel dat ooit over Broodthaers verscheen, heb ik geschreven. Dat was een veertiendaags tijdschrift indertijd in Amsterdam, Kunst van Nu, dat was begin Hij was dan net begonnen met zijn plastisch werk. Ik kon me onmiddellijk vinden in zijn werk, hij kon er ook prachtig over praten. Dat artikel wordt ten andere nooit meer vermeld, nergens in de bibliografie van Broodhaerts wordt er melding van gemaakt. Nu ik was en ben geen essayist, dus zo n denderend artikel zal t wel niet geweest zijn zeker?! Er stond een foto van z n werk bij, het was een eerste aanzet om zijn werk onder de aandacht te krijgen. Het was in interviewvorm en ik liet hem vooral aan het woord. Hij vertelde dat hij besloten had geen dichter meer te willen zijn maar plastisch kunstenaar, omdat, zo zei hij: ook ik iets zou willen verdienen met het verkopen van objecten. 'Mosselen op en top pop' was de titel van het artikel. Inderdaad, Broodthaers heeft zijn wortels in het surrealisme en dadaïsme, en in de popart. Wat ik doe en deed was natuurlijk geen popart. Broodthaers zijn eerste werken waren de dichtbundels overgoten met plaaster, daar kreeg hij een vermelding in de prijskamp Jeune Peinture Belge. Het object was meer als daad bedoeld dan als object. Hij krijgt een vermelding, zo van jij mag verder gaan Het lag ook dicht bij mijn gebottelde gedichten, mijn boek in polyester, de wit geschilderde boeken, ergens op die grens tussen literatuur en beeldend werk. Er zit een beetje dégout van de poëzie, wat voor zin heeft het De revolutionaire daad van een geëngageerde

6 gedichtenschrijver heeft niet zo veel impact, maar een object heeft grotere impact. Het is tastbaarder. Woorden zijn soms niet zo direct, daarom zijn die woorden een verlengstuk van een beeld. Ik wou dat niemandsland bezetten. Veel van mijn plastisch werk bevat tekst, het zijn woorden die ik gebruik om een beeld op te roepen door ze in een beeld trachten te vatten. Maar steeds opnieuw bouw ik drempels in: dat de teksten moeilijk te lezen zijn, in een fles, tralies ervoor, dat je iets moet doen om de tekst te lezen. Om deze tekst te lezen langzaam met het lichaam wiegen bijv., de lezer weet niet dat hij aan het begin van de zin eigenlijk gewoon leest wat ie moet doen om te lezen wat er staat, zonder dat er eigenlijk iets meer staat. De eerste objecten van Broodthaers, de mosselen, de steenkool, de eieren, ja dat waren zijn primaire levensbehoeften, zo eenvoudig is dat. De dingen die hij zich niet altijd kon permitteren, ik kan daar weinig grote theorieën over vertellen. Het interview van Kris Kenis zal eerlang integraal gepubliceerd worden in een volgende editie van de Mededelingen van het Centrum voor Documentatie & Reëvaluatie. Gedicht DE TERMINATOR VAN HET VONDELPARK Op een late verslapen zondagnamiddag, rond het uur van herkauwen, gebeurt er een wonder, in een dommelend stadspark in Amsterdam zachte grassen, bewasemd door gefilterd fijnstof van eeuwen onder de koelte van bomen, soorten uit alle windstreken geroofd Dames en heren van stand en van stadsadel wandelen over de paden van faam dromend, zichzelf en elkaar uitroepend tot beroemdheden zoals schrijvers met haast Vergeten Namen als Huygens, Vondel en Cats, kooplieden als Polak en van Gennep, Van Oorschot en Lubberhuizen koningen met bloed aan de handen en moordenaars als Van Heutz en Piet Hein minzaam kijken ze vanaf de wollige wolken die op deze namiddag overdrijven neer op het Amsterdams herenvolk, dat bij daglicht bedeesd lijkt, en proper en verschoond blijft van de hoeren, de horken en de heiligen van de nacht ver van de morgensterren die zich vroeg in de middag, moe van het ochtendwerk in hun bakfietsen, op het zomergras of in de perken te slapen hebben gelegd beschenen door een wulpse zon, gesneden uit een schilderij van Van Gogh waar het licht honingzoet, geiler dan geel en in wellust vanaf druipt Geen mens is er op bedacht dat dit het moment is van een wonder maar toch, net als rampen gebeuren ook wonderen steeds onverwacht, de aarde knalt als een fles champagne die wordt ontkurkt men schrikt en ziet: Ho! Kan dit? Opeens is er het kind zo maar ligt het daar op het pad, een kind klein als een konijn alsof het uit de grond komt, uit een rattenhol of een molshoop het bevrijdt zich van de scherven van baarmoeder aarde en kijkt rond Blind is het niet. Het heeft ogen die de ogen van mensen doorboren en hen recht in hun hart treffen. Ze voelen zich schuldig 6

7 woorden heeft het te over, zijn mond is een open boek waaruit een kreet klinkt die als een woord door het park galmt de mensen huiveren, bang als ze zijn voor woorden die iets betekenen Bang zijn ze, want niemand wil zich verantwoorden voor deze geboorte zo onvoorzien, niemand wil het ouderschap dragen van zo maar een kind geen vrouw heeft het willig gedragen, geen man wil de verwekker zijn van een kind dat geboren wordt op een onvermoed moment in een stadspark waar mensen rusteloos rondwandelen om zich aan elkaar te vertonen - Goedemiddag meneer Em. Dag mevrouw Pee. Hoe gaat het met Ha? - maar er niet zijn om betrokken te raken bij een kind, zo klein, zo teer dat hen zo maar voor de voeten wordt geworpen om te worden gevoed en om liefde vraagt Het kind schuiert de moederkoek van aarde van zich af tweehandig, bekwaam, naakt vraagt het om te worden gekleed maar de mensen zijn besluiteloos, niemand voelt zich aangesproken het is makkelijker om over liefde te schrijven dan om liefde te geven aan een kind, een beetje vies, dat zo maar, onverwacht op deze lome namidddag wordt geboren en waar men de handen niet aan vuil wil maken Het kind kijkt rond, het verwacht te worden omarmd om dat wat het is: kind maar het vindt geen warmte in de ogen van de aarzelende omstanders die niet begrijpen dat het wonder hen nodig heeft om een wonder te zijn en, bang voor eigen verantwoording, bang voor plichten bekvechten over een kind dat te vondeling zou zijn gelegd in het gras over een moeder die ontaard is en haar kind in de steek heeft gelaten Niemand praat over de noden van het kind, over voeding en kleding niemand die begrijpt dat het kind de examinator van hun leven is de ijkmeester van hun gedrag, de terminator van hun gevoelens Het kind keert zich van hen af en kruipt door perken en gras weg als een slak laat het een spoor van nat zilver achter zich glimmend, zacht, als de tranen van de vroedmeesterpad alsof het bewust een spoor nalaat en hoopt dat toch nog iemand het wil vinden Het kruipt weg van de mensen die geen weet hebben van de liefde waarover ze hun mond vol hebben, liefde is voor hen de borrelpraat waarmee ze hun liefdeloze boeken over eigenliefde vol plempen de kassakrakers die het teken zijn van een harteloze tijd en lege letteren het volk dat stikt van eigendunk, mannen en vrouwen zonder hart die er van dromen dat ze hier later in brons zullen staan, kil en harteloos net als al de vereeuwigde moordenaars en de pratende apen van de tv zoals ze in leven al blijken te zijn, leeglopers, als mens afgedankt Ze horen het kind huilen en roepen dat iemand voor het wicht moet zorgen maar niemand die de zorg op zich neemt, hun schrijverstijd is te kostbaar zij zijn altijd bezig met zichzelf, hun woordenbrij, hun driftige geschriften Het kind verdwijnt, maar als iedereen opgelucht is en weer beleefd wordt - Er is niets gebeurd meneer Em, een klein incident., Het moet een hoer zijn geweest die haar kind te vondeling heeft gelegd. Gelukkig hebben we daarvoor het Leger des Heils, mevrouw Pee. Die in God gelovende idioten zijn toch nog ergens goed voor. 7

8 Zeg dat wel, meneer Em, ze ruimen het menselijk vuil. Maar jij, je schrijft toch ook over hoeren? En jouw man? Ach meneer Em, jij snapt dat toch wel, wat ik schrijf is literatuur. - zien de mensen hoe uit het park een ster ten hemel stijgt, glanzend en recht op de gloeiende zon van Van Gogh afgaat, het licht oogst en het met bakken tegelijk op de welwillende wandelaars uitgiet zoveel licht dat het de mensen blind maakt, - Meneer Em, waar ben je? Mevrouw Pee, ik ben hier - zo verblindt dat ze in het volle licht in het donker staan en elkaar moeten aanraken in de nanacht van hun leven, in de verduistering van hun geweten Nog minuten lang hangt het licht als een bolbliksem boven het park een ster door de aarde verwekt en aan de mensen ontstegen boven de hoofden van hulpeloze lieden die te laat begrijpen dat ze de sloper van hun hart hebben gezien die kwam om hen te oordelen God, zo iemand of zoiets, die hen te licht heeft bevonden en hen voor goed in het donker, in de leegte van hun bestaan achterlaat Zo zal God keer op keer weer verschijnen onverwacht, vermomd als een kind dat zich aan de aarde ontworstelt en de modderkorst van menselijk vuil van zich afwast en oordeelt Actueel De bedichting van Doel: de bundel 8 Ton VAN REEN Dit voorjaar lanceerde DorpsDichterDoel Frank De Vos de Bedichting van Doel campagne. Meer dan 70 dichters stuurden een gedicht in. Deze werden op witte dekzeilen overgeschreven en aan leegstaande huizen in de Pastorijstraat en aan het parochiehuis bevestigd. 24 van deze gedichten werden nu gebundeld, samen met een aantal sprekende foto s van fotograaf Richard De Nul. Dit artivistisch pleidooi voor een warme en menselijke samenleving die niet alles opoffert aan economische belangen is verschenen op een beperkte oplage. Bestellen kan door overschrijving van 8 op rekeningnummer van Frank De Vos (buitenlandse overschrijvingen: IBAN BE BIC GEBABEBB). * Al jarenlang strijden voorvechters op velerlei terreinen voor het behoud van Doel, het dorp dat dreigt te moeten verdwijnen voor een dok dat er wellicht nooit komt, met juridische procedures, met heldhaftig posteren voor kranen en sloopmachines, maar ook met kunstzinnige acties. Het begrip artivisme werd in 2008 gelanceerd door de Italiaanse topkunstenaar Michelangelo Pistoletto. Kunst als maatschappelijk engagement over de ravijnen van ideologie, levensbeschouwing en religie heen. Artivisme is de missie van KunstDoel vzw, opgericht en bezield door Eva Van Tulden. Een van de initiatieven van Kunstdoel was de verkiezing van een DorpsDichterDoel. De eerste, Mark Meekers, één van de meest gelauwerde dichters van het Nederlandse taalgebied, publiceerde als afsluiting van zijn dorpsdichterschap de bundel Doelgericht. In maart 2009 volgde ik hem op.

9 Mijn eerste grote actie was De bedichting van Doel. Na mijn oproep ontving ik meer dan 70 Doelgedichten. Die werden op grote, witte dekzeilen geschreven en op de muren van leegstaande huizen bevestigd om een symbolische buffer te vormen tegen de afbraak. Mijn dank aan allen die hun medewerking en logistieke steun verleenden en in het zweet huns aanschijns vele uren spendeerden aan het (over)schrijven en ophangen van de gedichten. Ondertussen liep het Doel-Inside-project waarbij gerenommeerde kunstenaars als Fred Bervoets, Jan Decleir en Guillaume Bijl hun werken aanbrachten op de muren van bewoonde, maar bedreigde huizen. Ook het Outside-project werd een succes. Vele bekende en onbekende kunstenaars plaatsten hun werken in de ramen van leegstaande huizen om bewoning te suggereren en de beleidsmensen alsnog aan het denken te zetten. Slechts één politieke stem klonk voorzichtig positief en week af van het staalkoude, besliste beleid dat tot hiertoe halsstarrig werd gehandhaafd: op 2 mei 2009 kwam Bert Anciaux, minister van cultuur in de Vlaamse regering, naar Doel om de kunstprojecten zijn steun te betuigen. Er was vast moed voor nodig om in z n eentje naar het dorp te komen waarvan hij het doodvonnis in het verleden mee had goedgekeurd. Maar Bert Anciaux kwam, zag en glimlachte. Ook hij ziet in dat in de tussentijd, zolang het Saeftinghedok er niet komt, Doel een tijdelijke bestemming kan hebben als kunstenaarsdorp, tussen economie en natuur. Pistoletto schrijft brief naar Minister-President Kris Peeters 9 Frank DE VOS Op 30 april bracht de maatschappelijk bewogen Italiaanse topkunstenaar Michelangelo Pistoletto ( 1933) een bezoek aan Doel en zag hij de kunstwerk en die gemaakt werden in het kader van de KunstDoel-Inside/Outside projecten. Pistoletto was zo onder de indruk van de schoonheid van het dorp en de solidariteit die deze projecten in de kunstensector hadden losgeweekt, dat hij zich ter plaatse voornam de nieuwe Vlaamse regering bij haar aantreden een brief te schrijven over het lot van Doel. Pistoletto voegde deze week de daad bij het woord en stuurde een pakkende brief naar de Vlaamse regering. Biella, 13 juli 2009 Hooggeachte Minister President van de Vlaamse Regering, Beste Meneer Peeters, Donderdag 30 april bracht ik een bezoek aan het dorp Doel op uitnodiging van KunstDoel vzw, een partnerorganisatie van Cittadellarte's Love Difference beweging. Minister President, ik was diep getroffen door de esthetische kracht van deze plek. Toen ik vanaf de Scheldeoever het omliggende landschap aanschouwde, was het alsof ik op een metafysische as stond waar verschillende tijdsgewrichten elkaar kruisen: Voor mij zag ik het rustige dorp met het pittoreske haventje; achter mij de rivier en de druisende Antwerpse haven; rechts van mij het oude windmolentje in de schaduw van de twee machtige torens van de kerncentrale; en links van mij de

10 10 reusachtige kranen van het Deurganckdok. Minister President, ik heb al vele plaatsen bezocht over heel de wereld, maar dit is werkelijk een unieke plek. Mijn gastvrouwen van KunstDoel vertelden me dat de bestaande plannen voor de bouw van een tweede containerdok misschien niet in de nabije toekomst zullen gerealiseerd worden wegens de gewijzigde economische context. Als dit inderdaad het geval is, roep ik u dringend op deze plek te bewaren voor latere generaties, als een authentiek stukje erfgoed dat heden en verleden, natuur en cultuur, landbouw en industrie, water en land met elkaar verbindt. Deze eeuwenoude plek is van een onschatbare waarde en ik ben ervan overtuigd dat het een prestigieuze artistieke en toeristische trekpleister met internationale uitstraling zou kunnen worden. Daarnaast zou het een aangenaam en rustig oord kunnen zijn voor zakenlui en havenmensen om even te verpozen en ontspannen Wegens de nabijheid van de stad Antwerpen en de bereikbaarheid via de rivier is het tevens een uitgelezen en gemakkelijk toegankelijke bestemming voor dagjestoeristen, eventueel in combinatie met het rustieke dorpje Lillo op rechteroever en het Liefkenshoekfort voorbij het Deurganckdok. Mits een relatief kleine investering zou het dorp een ideale en hoogst originele locatie kunnen zijn voor fabuleuze openluchtvoorstellingen en internationale kunsttentoonstellingen, die werk zouden kunnen verschaffen aan de resterende dorpsbewoners en aan mensen uit omliggende gemeentes. Doel een nieuwe, culturele bestemming schenken binnen de reusachtige haven zou ook goodwill creëren onder de bevolking ten aanzien van het Antwerps Havenbestuur. Het zou een voorbeeld kunnen zijn van een succesvolle en vernieuwende verzoening van industriële, sociale, culturele en politieke belangen, een voorafspiegeling van een nieuwe en warmere samenleving Hooggeachte Minister President, het Doeldossier biedt een ongekende kans om nieuwe economische waarden een praktische invulling te geven -- warme en verzoeningsgerichte waarden waarnaar de bevolking in deze barre economische tijden zozeer verlangt. Ik ben zeker dat de socioculturele sector u enorm dankbaar zou wezen als deze plek een nieuwe en inspirerende toekomst zou gegund worden In het volste vertrouwen dat uw Regering de best mogelijke oplossing zal uitwerken voor het dorp Doel, verblijf ik, met de meeste hoogachting, Michelangelo PISTOLETTO De originele (Engelse) tekst is te lezen op

11 Kritisch dossier 11 Henri-Floris Jespers & Hendrik Carette: Joris van Severen antisemiet? Even de feiten op een rijtje zetten. Hendrik Carette las in De Standaard met een verbijsterende schrik dat de Verdinasoleider nu ook nog een antisemiet zou zijn geweest. Hij kroop in de pen en stuurde een lezersbrief, waarin hij o.m. schreef: I De vele zeer geleerde professoren en andere beroepsondertekenaars van ronkende en veelal verwarrende manifesten en oproepen moeten mij toch eens duidelijk maken (met citaten als bewijzen) hoe de in de politiek verdwaalde dandy Van Severen nu postuum als antisemiet kan worden besmeurd. Dit blijkt noch uit de aandachtige en exhaustieve lectuur van zijn persoonlijk dagboek [ ] noch uit de lectuur van zijn tijdschrift Ter Waarheid ( ), noch uit de lectuur van de brochures van zijn beweging. Carette, die zich nadrukkelijk als filosemiet bekent, onderstreept dat hij meer ernst en historische kennis had verwacht van de stellers van het opiniestuk Kritiek is geen antisemitisme, waarin Van Severen overigens slechts terloops vermeld wordt. * De redactie van De Standaard weigerde de brief op te nemen. Hendrik Carette zond een kopie ter publicatie in de Mededelingen. Hij werd er op gewezen dat zijn reactie niet alleen overtrokken maar ook ongegrond is. Ingeval van publicatie zou daar op ingegaan worden. Hij verkoos dan maar af te zien van opname in de Mededelingen. De (geweigerde) lezersbrief verscheen uiteindelijk in de Nieuwsbrief Joris van Severen, driemaandelijks tijdschrift van het Studiecentrum Joris van Severen (eerste trimester 2009). * Zoals eerder al het geval (zie Mededelingen nr. 70 de dato 12 mei 2006; nr. 84 de dato 26 december 2006; nr. 125 de dato 30 september 2008) werd de Nieuwsbrief Joris van Severen in de rubriek Door de leesbril bekeken besproken (cf. Mededelingen nr. 236 de dato 16 april 2009). Vermits mijn vriend Carette het dan toch nodig had geacht zijn lezersbrief wereldkundig te maken, besloot ik de puntjes op de i te zetten. Ik stelde o.m. : Met woorden blijven spelen heeft bitter weinig zin. Het wordt hoogtijd de confrontatie met het verleden te aanvaarden. Het Verdinaso was een beweging in fascistisch vaarwater met onverholen antisemitische trekken. Hendrik Carette kon blijkbaar geen vrede nemen met mijn bespreking. Ziehier zijn reactie. * Ik heb geen exegeten nodig om te weten wie en wat ik zou moeten lezen. In verband met het vermeende zogenaamde anti-semitisme bij de figuur van Joris

12 van Severen voel ik mij opnieuw verplicht mijn schrijvende collega Henri-Floris Jespers te moeten rectificeren en toch ook wat te tuchtigen. In mijn korte heldere lezersbrief, die Jespers niet in zijn geheel citeert, baseer ik mij op drie wetenschappelijke naleesbare en dus bestudeerbare bronnen. De andere bronnen, ik bedoel de boeken en geschriften van de talrijke adepten, bewonderaars, biografen, hagiografen, commentatoren, ooggetuigen en andere exegeten (van Arthur de Bruyne tot Luc Delafortrie en van Rachel Baes tot Rudy Pauwels en Antoon van Severen, deze laatste overigens geen familie van J.V.S. ) laat ik voorlopig even terzijde en verwijs met aandrang naar twee boeken van onbevooroordeelde onverdachte historici met enig inzicht en kennis van zaken. Het eerste is Joris van Severen. Een aristocraat verdwaald in de politiek van Dr. Lode Wils ( Leuven : Davidsfonds, 1994), een uitstekend boekwerkje van slechts 69 bedrukte bladzijden dat ik iedereen kan aanraden als een eerste kennismaking en waarin niet één vermaledijd woord over dit anti-semitisme te lezen staat (wel wat curieus dit hier opnieuw te moeten vaststellen!). Het tweede boek is de uitgewerkte studie van Dr. Luc Pauwels die als titel heeft De ideologische evolutie van Joris van Severen (Ieper : Studie- en Coördinatiecentrum Joris van Severen, 1999) een boek dat 272 bladzijden telt en dat dieper ingaat op het complexe leven en leer van J.V.S. ( eerder voor de gevorderden onder ons). Als letterkundige en als gewone pretentieloze briefschrijver aan een zogenaamde kwaliteitskrant als De Standaard heb ik mij beperkt tot de beschikbare bronnen, of niets anders dan de bronnen uit de pen van de leider zèlf, en die dus uiteraard moeten dateren van voor de fatale dag 20 mei 1940 (de dag dat hij werd vermoord). Wat latere collaborateurs, voormalige medestrijders en ex- Dinaso s (nota bene maanden later op 24 augustus 1940!) later ook mogen hebben beweerd, neergeschreven of uitgeschreeuwd. De vergelijking of verwijzing naar de landverrader ir. Anton Mussert met zijn N.S.B. is dan ook verwerpelijk en getuigt van kwade wil. En ook wat figuren als Ward Hermans, Jef François, Pol Le Roy of anderen eerder en later ook mogen hebben verkondigd : iedereen weet dat alleen de leider J.V.S. in het Verdinaso het eerste en het laatste woord had. Deze bronnen zijn : Het dagboek van Joris van Severen Die vervloekte oorlog (Kapellen : Uitgeverij Pelckmans, 2005, 536 pp.) een waar document humain dat ingeleid en 12

13 geannoteerd werd door Daniël Vanacker. Ten tweede het maandschrift Ter Waarheid dat slechts drie jaargangen kende ( ) en waaraan ook o.m. de architect Huib Hoste, de letterkundige Achilles Mussche en de dichter Wies Moens hebben meegewerkt. Ten derde de eventueel nog te vinden brochures van zijn politieke beweging. En hieraan wil ik gerust nog toevoegen de eventueel nog vindbare of bewaarde exemplaren van het propagandistische strijdblad Hier Dinaso!. Wie dus andere stemmen aanhoort en andere bronnen aanboort maakt zichzelf als het ware verdacht door de nagedachtenis van deze almaar zoekende utopist en edelfascist postuum alsnog te willen besmeuren. Ik ben bij voorbeeld toch benieuwd wat prof. dr. Piet Tomissen, de nog levende bewonderaar van de Duitse rechtsfilosoof en voormalige nationaal-socialist Carl Schmitt, hierover denkt. Het is immers al te makkelijk om nu, na meer dan zes decennia, een figuur als Joris van Severen te willen brandmerken als een vermaledijde vulgaire antisemiet. Geef mij één serieus schriftelijk bewijs (er was toen vermoedelijk nog geen sprake van oral history ) van het tegendeel en ik wil en ik zal publiekelijk boete doen en ga te voet van de Zenne naar de Somme, au nom de Dieu (mijn vertaling van godverdomme) et les anges dans les cieux. En voorts ; sans rancune et Vive le Gueux! Hendrik CARETTE, 17 april 2009, vanuit het getto van Schaarbeek P.S. : Zou een antisemiet ooit het volgende hebben geschreven? Het is een aantekening op de dag van maandag 4 februari 1918 : s Avonds in New Europe zeer belangrijke artikelen gelezen van prof. Thomas Masaryk over de voorlopers der Russische omwenteling en een prachtig artikel over Trotski. Mijn bewondering voor die man groeit altijd maar breder. Hier t een en ander over hem. Leo Bronstein. Uit een joodse familie. Odessa. Hij is geen Duitser, maar neemt een deknaam om de best georganiseerde geheime politie ter wereld te ontvluchten. Student in de rechten te Odessa. Wordt socialist. Om socialistisch geweld uit de universiteit verbannen. Hij begint zijn propaganda. Leeft jaren in Siberië en in t gevang (en om dat leventje te kennen lees maar de verschrikkelijke historie van Maria Spiridonova en Leo Deutschs Reminiscences of Siberia). Kunnen we bevroeden het gruwelijke van t verleden der levens van 13

14 14 die mannen? Waanzin en fanatisme hebben de harten daar verschroeid. (op p. 371 van het hoger voornoemde Die vervloekte oorlog) * Carette is zo grootmoedig aan de naar zijn maatstaven betrouwbare bronnen, de brochures van de beweging en de eventueel nog vindbare of bewaarde exemplaren van het propagandistische strijdblad Hier Dinaso! toe te voegen. Welnu, uit die publicaties blijkt genoegzaam, 1 dat Joden het staatsburgerschap van het Dietsche Rijk ontzegd zullen worden; 2 dat Joden weliswaar een gastrecht zullen genieten, maar daarbij onderworpen zullen worden aan maatregelen van beroepsverbod en aan bijzondere (inclusief politionele) verplichtingen. Waarom Carette mij verwijt een brochure van Pol le Roy te citeren ( Geen enkele Jood in de kaders van de Staat, van het leger of in welkdanige openbare functie ook; Geen enkele Jood in een vak, een zaak, waar nog één enkel volksgenoot werkzaam te stellen is; / Geen enkele Jood aan de leiding van de pers, de radio, het filmbedrijf; Geen naturalisatie meer ), is mij een raadsel. Hij neemt het ook niet dat ik Paul Persyn aanhaal ( De joden zijn vreemdelingen en VREEMDELINGEN VAN EEN ZEER GEVAARLIJKE SOORT ), omdat die uitspraak dateert van 24 augustus * Iedereen weet dat alleen de leider J.V.S. in het Verdinaso het eerste en het laatste woord had, aldus Hendrik Carette. Wie dus andere stemmen aanhoort en andere bronnen aanboort maakt zichzelf als het ware verdacht door de nagedachtenis van deze almaar zoekende utopist en 'edelfascist' postuum alsnog te willen besmeuren. Laten we dus hier de leider zelf aan het woord. Op 28 maart 1939 hield Joris van Severen een lezing te Brussel waarvan de tekst in brochurevorm verscheen: Le Verdinaso / Son organisation / Ses buts / Sa méthode. De lezing was geconcipieerd als een objectieve en heldere les, zonder frasen, in de vorm van vragen en antwoorden, zoals de leider het in zijn aanhef formuleert: Ce discours, ou cette conférence, comme il vous plaira de l'entendre, sera avant tout une leçon. Je veux, au risque de m'attirer le reproche de pédantisme, vous exposer, presqu'à la manière d'un professeur, le plus objectivement et le plus clairement possible, ce qu'est le Verdinaso, ce qu'il veut réaliser et qu'elle est sa méthode pour atteindre les objectifs qu'il s'est fixés. Pas de 'phrases'. Je me propose de faire cet exposé dans le sens d'une interview:

15 15 questions et réponses. (p. 3) Op de vraag Et les étrangers?... Et les Juifs?... luidt het antwoord van de leider onomwonden: Je réponds: d'abord nos compatriotes! Et partout où les étrangers prennent la place de nos compatriotes pour gagner de l'argent en exploitant les possibilités qui sont notre patrimoine à nous, nous les prendrons au collet et les f... très humainement, mais très catégoriquement au delà de nos frontières..., et leurs 'affaires', nous les remettront entre les mains de nos compatriotes. Quant aux Juifs nous ne les considérons pas seulement comme des étrangers, mais comme des étrangers dangereux, nocifs. Nous ne prendrons pas à leur égard, les mesures qu'on a prises dans le troisième Reich. Mais nous prendrons à leur égard tout de suite, toutes les mesures qu'il faut prendre à l'égard d'étrangers dangereux et nocifs. (pp ) Vreemdelingen zullen bij de kraag gevat worden en over de grens gekieperd worden. Hun ondernemingen, hun zaken let op de pejoratieve aanhalingstekens zullen in handen komen van onze landgenoten. De Joden worden niet alleen als vreemdelingen beschouwd worden, maar bovendien als gevaarlijke, schadelijke vreemdelingen. In Van Severens pedagogische uiteenzetting wordt enig verheven taalgebruik allerminst geschuwd. Wanneer het over de vreemdelingen gaat wordt echter bewust niet eens op familiair of populair, maar op bewust vulgair taalgebruik overgeschakeld; niet eens het familiaire Nous les flanquerons au delà de nos frontières, neen, het vulgaire nous les f... [lees: foutrons] au delà de nos frontières. Dat past blijkbaar bij ce style thiois si incomparable dans sa noblesse et sa magnificence [ ]: virilité, aristocratie, attitude princière (p. 24). Hopelijk zal mijn vriend Hendrik, die zich in zijn door De Standaard geweigerde lezersbrief expliciet als filosemiet bestempelt, de uitspraak van de leider (toch wel één serieus schriftelijk bewijs ) aandachtig lezen en herlezen en daar de voor de hand liggende conclusies uit trekken. * Terloops nog dit. Carette schrijft: De vergelijking of verwijzing naar de landverrader ir. Anton Mussert met zijn N.S.B. is dan ook verwerpelijk en getuigt van kwade wil. Die vergelijking staat nergens in mijn gewraakte bespreking te lezen. Bovendien heb ik op geen enkel ogenblik edelfascist (dus toch fascist...) Van Severen gebrandmerkt als een vermaledijde vulgaire antisemiet. Hij deelde gewoon het antisemitische vooroordeel dat in brede, ook betere en hogere kringen van de maatschappij welig tierde. Vulgaire uitspraken liet hij doorgaans aan zijn volgelingen over maar ze verschenen toch in publicaties van het Verdinaso, met zijn goedkeuring... Ik stelde bovendien expressis verbis dat Joris van Severen een vijandige houding en vooroordeel

16 jegens Joden deelde met zijn Franse maîtres à penser en dat dit antisemitische vooroordeel vooral in de jaren dertig in alle geledingen van de maatschappij woekerde. In tegenstelling tot bijv. Frankrijk, Oostenrijk en Duitsland was er in België geen echte antisemitische traditie. Ik citeerde daarbij de onovertroffen summa Gewillig België ( eerder voor de gevorderden onder ons, zou Carette waarschuwen...): Het is echter pas vanaf de jaren dertig van de twintigste eeuw dat er werkelijk anti- Joodse organisaties ontstonden, terwijl andere initiatieven in hun programma of hun concreet gedrag antisemitische elementen vertoonden. In de praktijk bevonden deze laatste zich vooral in katholiek, Belgisch-nationalistische en Vlaams-nationalistische hoek. 1 * Het lijdt geen twijfel dat het Verdinaso zich expliciet antisemitisch opstelde, schreef ik in Door de leesbril bekeken (Mededelingen nr. 236 de dato 16 april 2009). Je persiste et signe, ook na lezing van de interessante brochure Het Verdinaso, Antisemitisme und kein Ende? van Maurits Cailliau, die in het kader van dit kritisch dossier in de volgende aflevering besproken wordt. Door de leesbril bekeken 16 Henri-Floris JESPERS Op zijn onvolprezen blog publiceerde de dichter Bert Bevers een beschouwing over wat zonder meer bestempeld kan worden als een Jungiaanse synchroniciteit: Alles moet zijn zoals het is. Vond op een rommelmarkt voor 1 (één euro) een volkomen gaaf, zelfs nog niet helemaal opengesneden exemplaar van Het verleden van Columbus. Deze dichtbundel van Maurice Gilliams verscheen hier in Antwerpen bij De Nederlandsche Boekhandel, in Thuis besnuffel ik de nieuwe aanwinst, waarna ik haar op het stapeltje op de leestafel leg. Daarvan pak ik ter lezing Geen vogelkreet de roos van Wilfried Adams. Wat lees ik, als ik dat boek opensla? Het drieluik De klaarte van de kei, en dat is...maurice Gilliams opgedragen! Het eindigt met: Knel ik een kei in mijn vuisten, koel een schelp, generfde glooiing: het ovalen verhaal hoe de zee eeuwig keert. Geen knieval: een berk die in eigen zilver stil te zingen staat, kenbaar maakt. Fluisterende vonk tussen aarde en blauw. 1 Rudi VAN DOORSLAER (red.) et al., Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen / Brussel, Meulenhoff / Manteau & SOMA, 2007, pp

17 Knel ik een kei in mijn vuist,ik word hand, louter, die nooit meer ophoudt met strelen. 17 (http://gemengdeberichten.blogspot.com/ De bezinning uitgesproken op 10 mei 2009 door Vik Eggermont aan het sobere grafmonument van Joris van Severen te Abbeville, ontworpen door architect Maurits van Cauwelaert en beeldhouwer Roel D'Haese, werd opgenomen in de jongste aflevering van de Nieuwsbrief Joris van Severen. 'Het drama van Abbeville' komt aan bod in de bespreking door Maurits Cailliau van het gelijknamige boek van VRT-journalist Tom Trachet (Antwerpen / Amsterdam, 2009, Houtekiet, 174 p., 18,50 ), die als documentalist tekende voor de historische research en het scenario van het VRT-documentaire dat in het najaar van 2007 in de reeks 'Keerpunt' op Canvas vertoond werd. Het opstel van Jan Creve over Willem Melis is beslist lezenswaard, zo ook de korte maar niet minder revelerende aantekeningen over het Verbond der Nationale Onafhankelijkheid, Nicolas Bourgeois en Jean-Marie Gantois. Nieuwsbrief Joris van Severen. Driemaandelijks tijdschrift van het Studiecentrum Joris van Severen vzw, 13 de jg., 3 de trimester 2009, 20 p., ill. Adres: Maurits Cailliau, Paddevijverstraat 2, B 8900 Ieper. Bijdrage lidgeld 2009 (inclusief Jaarboek Joris van Severen en Nieuwsbrief Joris van Severen): 25. Postrekening ten name van Studiecentrum Joris van Severen. Paul Demets publiceert in Zuurvrij, het tijdschrift van het AMVC-Letterenhuis, een boeiende bijdrage over de briefwisseling van Paul Snoek en Gust Gils over het tijdschrift Gard Sivik. Tegenover de eerlijke, nuchtere en al bij al wat schuchtere Gils, staat de meer polemisch ingestelde Snoek. (Polemisch ingesteld? Ik zou eerder zeggen: provocerend.) Ongetwijfeld door zijn karakter, maar ook door zijn jeugdige overmoed een ambitieuze kerel met een handelsgeest in de letteren. Opportunistisch ook. [ ] Hij is, als zoon van industriëlen in de textiel, ook een ondernemer in de letteren maar wel eentje van de oude stempel: hij wil zijn visie doordrukken, maar laat de daarvoor nodige, voortdurende redactionele inspanningen liever aan Gils over. En toch wil hij het voor het zeggen blijven hebben. Paul Demets werkt aan een biografie van Paul Snoek die in 2011 zal verschijnen bij Meulenhoff / Manteau. Een hele klus. Snoek heeft immers zowel privé als publiek, mondeling en schriftelijk verklaringen kwistig rondgestrooid die niet zelden de kenmerken vertonen van autofictioneel proza. Als gastschrijver evoceert Paul Verhuyck in een persoonlijke bijdrage de veelzijdigheid en de uitzonderlijke statuur van Gust Gils, met wie hij van 1968 tot 1984 intensief omging. Een treffende getuigenis over een boeiend tijdperk dat heel wat herinneringen bij mij losweekte... Els van Damme behandelt de rol van Richard Minne in de moeizame wedergeboorte van 'Het Geestesleven' na de Tweede Wereldoorlog. Ruim een jaar na de Bevrijding was de Gentse socialistische krant Vooruit er nog niet in geslaagd die gereputeerde cultuurpagina opnieuw op gang te brengen. Voor de oorlog schreef Minne een honderdtal kritische bijdragen voor 'Het Geestesleven', dat in 1933 in het leven was geroepen door de onvolprezen Paul Gustave van Hecke. Sofie Desmet verwerkte tijdens haar stage in het Letterrenhuis het archief van Jef Geeraerts. In 'De taal wordt opnieuw kreet' schetst ze vluchtig maar raak het engagement van de schrijver in de tweede helft van de jaren zestig. Niels Strobbe verwerkte het archief van Vlaams & Vrank ( ). Hij focust vooral op de beginperiode van het genootschap. Door het ontbreken van een synthetiserende nota

18 18 blijft de lezer enigszins op zijn honger. Diane 's Heeren neemt een duik in de (boek)productie van affiche- en boekontwerper Gert Dooreman die drie maanden (van 27 september 2009 tot 3 januari 2010) te gast zal zijn in het AMVC met een overzichtstentoonstelling van zijn grafisch werk. Dooreman is de vaste typograaf van Tom Lanoye en huisvormgever van uitgeverij Meulenhoff / Manteau. Hij bepaalde het uiterlijk van vele stadsgedichten, waaronder het Boerentoren-gedicht, en vele, vele (theater)affiches. De tentoonstelling zal laten zien wie hem heeft beïnvloed, hoe een boekontwerp tot stand komt en biedt een overzicht van al zijn grafische werk: van illustratie tot affiche, van boek tot spandoek. Robert Lucas publiceert alvast 'De poëzie van het meten', een voorbeeldig opstel over de affiches van Dooreman. Het duurde even voor het archief van de Antwerpse journalist en schrijver Jan de Schuyter ( ) al zijn geheimen heeft prijsgegeven. In de laatste te verwerken doos bevond zich een pakket met materiaal over de Vlaamse allereerste film, De storm des levens: het handschrift én het typoscript van het scenario dat De Schuyter voor deze film schreef en enkele andere teksten van hem over het vroege filmleven in Antwerpen. De openluchtscènes van De storm des levens (1919) werden gedraaid in Antwerpen op de Groenplaats, in het Stoelstraatje, op de pont en in het Veerhuis van Sint-Anneke op de linker Schelde-oever. Voor de binnenopnamen week men uit naar de grote zaal achter het Syndikaat van Handel en Nijverheid in de Korte Nieuwstraat. De film is niet bewaard gebleven. Johan van Hecke vertelt in detail hoe De storm des levens een storm in een glas water werd: de bioscoopuitbaters besloten de prent te boycotten. Voor de producer werd het een financieel debacle. In 1938 schreef Jan de Schuyter in Weekblad cinema: Deze boycot van de filmuitbaters, niettegenstaande de band gerust met meerdere buitenlandsche films uit die dagen kon vergeleken worden, werd een gevoelige klap voor de Scaldis filmonderneming. Buitendien zooals het ten onzent altijd gaat, werden er velen gevonden om zoveel mogelijk de gedane poging te niet te krijgen. Niemand mag in ons landeken het hoofd boven water steken. De film is niet bewaard gebleven. De brieven van Roger van de Velde aan Frans de Bruyn worden becommentarieerd en in context gebracht door Diane s'heeren. Marc Somers wijdt een korte bijdrage aan de grote theaterdame Jet Naessens. Dit alles in Zuurvrij, het onvolprezen tijdschrift van het Letterenhuis te Antwerpen. Zuurvrij. Berichten uit het Letterenhuis, nr. 16, juni 2009, 112 p., ill., 4. Abonnement: 15 voor twee jaargangen van telkens twee nummers (te verschijnen in december en juni). Losse nummers: 4 (nrs 5-15 nog leverbaar). Veel belangstelling op 22 juli bij de overhandiging van de eerste exemplaren van 20 jaar ExLibris aan de kinderen van John Bel. De bibliofiele editie werd met warme lof ingeleid door Erik Vlaminck, voorzitter van de Vlaamse Auteursvereniging (VAV) Hij was een vriend van John Bel, de bezieler van de Kring ExLibris, waar hij begin dit jaar te gast was met een boeiende lezing over zijn jongste roman, Suikerspin. Het was de droom van John Bel de twintigste verjaardag van de Kring te vieren met een passende publicatie, aldus Joke van den Brandt: Henri Floris Jespers en ikzelf beloofden het hem met de hand op het hart. In Gert Vingeroets vonden we een een trouwe medestander. Samen hebben we aan dit boek gewerkt, waarbij het leeuwenaandeel geleverd werd door Henri-Floris Jespers. Hij heeft John geëvoceerd zoals alleen hij dat kan: in een erudiete, vlotte taal en met liefde voor John Bel en zijn ExLibris.

19 19 Het boek bestaat uit een inleiding van Joke van den Brandt waarin ze o.m. de rol van Joanna Bel bij het ontstaan van de Kring in herinnering brengt; hoofdmoot is de tekst van Jespers, Bibliofiel? Lezer pur sang!, gevolgd door een volledig overzicht van de lezingen die bij ExLibris gehouden werden en afgesloten met de lijst van de overleden leden. De bibliotheek van John Bel was een kunstwerk op zich. Het was ook zijn droom dat die liefdevol, deskundig en hardnekkig opgebouwde collectie niet in de vergetelheid zou geraken. De bonte verzameling van John Bel getuigt sprekend van zijn brede belangstelling. Hij was nu eenmaal te gedreven om zich te 'specialiseren'. Erik Vlaminck wist het talrijke publiek te melden dat aan die dwingende wens uiteraard gevolg wordt gegeven. De onvolprezen connoisseur René Franken (antiquariaat Demian te Antwerpen) herinnert zich nog levendig het eerste bezoek van John Bel, zijn eerste klant: Toen ik op een aprilochtend in 1992 Demian opende was John Bel de eerste die binnenstapte. Ik weet nog goed dat ik na het openzetten van de winkeldeur achter mijn bureau ben gaan zitten en er vervolgens het eerste kwartier niets gebeurde. Ik voelde mij als in een vacuüm en bedacht mij dat dit het dan moest zijn, daar zat ik in de waargemaakte droom die, als het beeld uit een stilstaande filmprojector, enkel wachtte door iets of iemand opgang te worden gebracht. John zette zijn fiets tegen de gevel, liet zijn kennersblik langs de boeken in de etalage gaan en kwam binnen. Vanaf dat moment bestond Demian. Ik zou niet meer weten welke boeken John bij dat eerste bezoek kocht. Voortaan zag ik hem wekelijks en hield ik verse aanvoer van gesigneerde literatuur voor hem opzij. We hebben altijd maar weer over literatuur gepraat en hij was op zowat alle presentaties en openingen aanwezig. Bij het vijftienjarig bestaan van de winkel bracht Jan Decleir John als eerste en trouwe klant hulde en overhandigde hem de eerste exemplaren van twee nieuwe boeken van Pjeroo Roobjee. Op de foto s ziet hij er gelukkig uit, ook al was hij toen al behoorlijk ziek. Na de voorstelling van Marcel Wauters' Er is geen begin en geen einde, 6 december 2008, zagen we elkaar voor het laatst. Met dit boek bleek onze cirkel rond. Frank Hellemans meldt vandaag dat de 45-jarige Thomas Claus waarschijnlijk in november 2009 en zeker in het voorjaar van 2010 bij Meulenhoff / Manteau met Lucas Somath, luidens de ondertitel 'een komedie over niets' en naar eigen zeggen een roman over de dilemma's die een schrijver tijdens het schrijfproces overvallen. Terwijl zijn vader vriend aan huis was bij de Amsterdamse uitgeverij De Bezige Bij, koos de zoon uit Claus' eerste huwelijk met Elly Overzier dus voor het Antwerpse Meulenhoff / Manteau van Harold Polis. Vanwaar die switch? Claus: "Juridische kwesties in verband met de erfenis van mijn vader maakten het voor mij heel moeilijk om met De Bezige Bij samen te werken. Er zijn na het overlijden van mijn vader problemen opgedoken met Veerle De Wit, zijn weduwe, die de rechten heeft over alle boeken van mijn vader. Het is een heel ingewikkelde kwestie, een kluwen waar we nog niet uit geraakt zijn." (Bron: knack.be, 31 juli 2009)

20 20 Agenda 10 juli tot 13 september. Jan De Cock: Repromotion. Paleis voor Schone Kunsten, Brussel, Ravensteinstraat 23, 1000 Brussel. Dinsdag-zondag, van 10 tot 18 uur. Donderdag: van 10 tot 21 uur. 13 september, 15 uur: Poëzie & accordeon. Renée van Hekken leest 20 gedichten over Rozen & Vrouwen in Galerie Ludwig Trossaert, Museumstraat 29 te Antwerpen. Roger Nupie leidt in, Bart Wils begeleidt. Reserveren verplicht : of GSM tel : O september. Ontbijtvoordracht op zondagochtend, van 10u30 tot 12 uur: Peter Theunynck spreekt over Karel van de Woestijne. Letterenhuis, Minderbroedersstraat 22, 2000 Antwerpen. Toegang: 6 (ontbijt + lezing). Reserveren nodig. Voor meer info: 27 september 29 november: overzichtstentoonstelling grafisch werk van Gert Dooreman. Letterenhuis, Minderbroedersstraat 22, 2000 Antwerpen. Dinsdag t/m zondag u. 11 oktober, 11 uur: aperitiefconcert. Renée van Hekken, begeleid door accordeonist Bart Wils, brengt 10 gedichten over Rozen & Vrouwen. bibliotheek van Merksem, Park, Van Heybeeckstraat te Merksem. Reservatie Cultuurcentrum Merksem, 25 oktober. Ontbijtvoordracht op zondagochtend, van 10u30 tot 12 uur: Geert Buelens spreekt over Paul van Ostaijen. Letterenhuis, Minderbroedersstraat 22, 2000 Antwerpen. Toegang: 6 (ontbijt + lezing). Reserveren nodig. Voor meer info: 29 november. Ontbijtvoordracht op zondagochtend, van 10u30 tot 12 uur: Katrien Jacobs spreekt over Hugo Claus. Letterenhuis, Minderbroedersstraat 22, 2000 Antwerpen. Toegang: 6 (ontbijt + lezing). Reserveren nodig. Voor meer info: Dit is exemplaar nr. bestemd voor De volgende aflevering verschijnt op 17 augustus Indien u de Mededelingen verder wenst te ontvangen, gelieve uw maandelijkse bijdrage tijdig te storten op rekeningnummer ten name van C. Lantsoght Henri-Floris Jespers, Antwerpen, en de auteurs. Illustraties : RodeS, Brussel.

KINDEREN VAN HET LICHT

KINDEREN VAN HET LICHT KINDEREN VAN HET LICHT Verteller: Het gebeurde in een donkere nacht, heel lang geleden, dat er herders in het veld waren, die de wacht hielden over hun schapen. Zij stonden net wat met elkaar te praten,

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

De vorm van het verhaal

De vorm van het verhaal Over dit boek Het verhaal van Reinaart de vos is een van de oudste verhalen in het Nederlands. Het is geschreven in de 13 de eeuw door Willem. Wie die Willem precies was, weten we niet. Willem heeft het

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je.

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je. Oud wit Prins de Vos Ik wil je. Het is het eerste berichtje dat ik vandaag van hem ontvang. De uren waarin het stil blijf zijn ondragelijk. Pas als ik de trilling in mijn broekzak voel begint mijn hart

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Als je de Bijbel goed leest merk je dat elk verhaal over jou en mij gaat. Over onze werkelijkheid, over wat wij dagelijks zien en meemaken. De theoloog

Nadere informatie

workshop bij Rodica en Dodica

workshop bij Rodica en Dodica workshop bij Rodica en Dodica vier gedichten van Paul van Ostaijen met tekeningen van Paul Verrept taijen, met bij elk zins morgens de dingen, de que nègre, en Rodica en r al met groot succes ansee. Nu

Nadere informatie

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Als op s levenszee de stormwind om u loeit, als u tevergeefs uw arme hart vermoeit, tel uw zegeningen, tel ze een voor een en u zegt verwonderd, Hij liet

Nadere informatie

Exodus 3, 1-15 Belijdenis- en doopdienst 9 oktober 2011 Wehl. Thema: 'Ik heb je bij je naam geroepen!' Gemeente,

Exodus 3, 1-15 Belijdenis- en doopdienst 9 oktober 2011 Wehl. Thema: 'Ik heb je bij je naam geroepen!' Gemeente, Exodus 3, 1-15 Belijdenis- en doopdienst 9 oktober 2011 Wehl Thema: 'Ik heb je bij je naam geroepen!' Gemeente, Er wordt vandaag gedoopt de naam van een mensenkind wordt verbonden met die van God. In onze

Nadere informatie

4e zondag van Pasen - De Goede Herder.

4e zondag van Pasen - De Goede Herder. 4e zondag van Pasen - De Goede Herder. Het is één van de oerbeelden geworden van Jezus in de christelijke geloofstraditie. Elk jaar wordt deze derde zondag na Pasen er naar genoemd: zondag van de Goede

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis.

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis. 1e Statie: Jezus wordt ter dood veroordeeld. De eerste plaats waar Jezus stil stond op de kruisweg, was het paleis van de Romeinse landvoogd Pontius Pilatus. De joodse leiders wilden Jezus uit de weg ruimen.

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Harmieneke van der Zeijden

Harmieneke van der Zeijden 4 e vespers in de 40-dagen tijd Nieuw leven 10 maart 2013 Ontmoetingskerk, Dordrecht Organist: Muziek: Liturgie: Dick Ouwehand Simone van Mourik (Cello) Liesbeth Rovers Harmieneke van der Zeijden 1 Muziek:

Nadere informatie

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd De wegloper belonen Sabbat Lees Lees Filemon 1 alvast door. Heb je er ooit over nagedacht van huis weg te lopen? Hoe zou dat zijn? Waar zou je naar toe gaan? Wat zou je kunnen doen? Onesimus bevond zich

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Afgelopen maandag hebben we met de deelnemers van de kring Eigentijds Bijbellezen Paasverhalen gelezen. Vier verhalen van de opstanding, verteld door

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

Gedichten werkboekje. Naam: Groep:

Gedichten werkboekje. Naam: Groep: Gedichten werkboekje Naam: Groep: Gedichten lezen 1. Wat valt je als eerste op bij dit gedicht? Bang Bang, dat ik het nooit vergeten zal. Ik zal het nooit vergeten. Ik zag hem daar voor het laatst in de

Nadere informatie

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I Preek Gemeente van Christus, De mooiste dingen in het leven kun je niet als erfernis wegschenken Let er maar eens op. De belangrijkste dingen zijn geen erfstuk. Zeker, je kunt mooie spulletjes erven. Of

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

De brieven van Van Gogh

De brieven van Van Gogh De brieven van Van Gogh Tijdens een rondwandeling door het dorp, vertelt ieder gids wel iets over de vele brieven die Vincent schreef in zijn leven. Hoe belangrijk waren de brieven voor Vincent, aan wie

Nadere informatie

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12 Pagina 1 Didactisch materiaal Affiche, sterreflectoren, veiligheidsjasjes, van het sterzingen Projectfiche sterzingen 2015 Verkleedmateriaal voor Driekoningen CD met sterzangerslied Teksten van de liederen

Nadere informatie

A. God, wij bidden U voor alle mensen die onzeker zijn over zichzelf: dat zij het vertrouwen in zichzelf hervinden.

A. God, wij bidden U voor alle mensen die onzeker zijn over zichzelf: dat zij het vertrouwen in zichzelf hervinden. Bidden met jongeren Voorbede Ben je teleurgesteld in het leven? Ben je gekwetst door anderen? Draag je vervelende herinneringen met je mee? A. God, wij bidden U voor alle mensen die hun leven graag anders

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend.

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Eerste druk, 2014 2014 Johanna de Vos isbn: 9789048432172 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

Opwekking 346: Opwekking 167:

Opwekking 346: Opwekking 167: Opwekking 346: Maak ons tot een stralend licht een stralend licht Tot de wereld ziet wie haar het leven geeft. Laat het schijnen door ons heen. Maak ons tot een woord van hoop een levend woord dat U verlossing

Nadere informatie

10 Een pluizig beestje

10 Een pluizig beestje 10 Een pluizig beestje REMCO CAMPERT Vooraf Remco Campert schrijft vooral verhalen en gedichten. Net als Hans Andreus (zie hoofdstuk 19) behoorde Campert tot de Vijftigers, een literaire stroming in de

Nadere informatie

Oasemoment 'Leer mij hoe ik bidden moet' Emmaüsparochie - donderdag 26 juni 2014

Oasemoment 'Leer mij hoe ik bidden moet' Emmaüsparochie - donderdag 26 juni 2014 Oasemoment 'Leer mij hoe ik bidden moet' Emmaüsparochie - donderdag 26 juni 2014 Muziek: Klokkengelui Gedicht Gij badt op enen berg alleen, en... Jesu, ik en vind er geen waar 'k hoog genoeg kan klimmen

Nadere informatie

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven.

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven. Doel B: Relatie met Jezus de Koning : studenten ontwikkelen zich, vanuit een persoonlijke overtuiging, als leerling, vertrouweling en toegewijde volgeling van Jezus op elk terrein van hun leven. Doel van

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ LIEDBUNDEL HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ De liedbundel is ook te vinden op de website: www.hervormdhoogblokland.nl

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1

Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1 Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1 Halverwege de vorige eeuw lanceerde de theoloog Paul Tillich de term: God beyond God. Hij zei: wereldwijd zijn mensen op zoek naar God. Ze hebben

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Kunstlessen over Hundertwasser

Kunstlessen over Hundertwasser Kunstlessen over Hundertwasser Bovenbouw primair onderwijs en vmbo - een tekst met vragen en opdrachten voor een les op school - opdrachten in de tentoonstelling in het Cobra Museum Colofon 2013 Uitgave

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

JEZUS IS MIJN SUPERHELD

JEZUS IS MIJN SUPERHELD JEZUS IS MIJN SUPERHELD NAAM Studielessen voor 8-12 jarigen Lessen zijn geschreven door Beryl Voorhoeve, Ilja Witte en Judith Maarsen Mei 2007Levend Evangelie Gemeente Gebruikte Bijbelvertaling HET BOEK

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

Preek Jezus volgen 10 april 2016

Preek Jezus volgen 10 april 2016 Lieve gemeente, Met Pasen hebben we gezien hoe we de verhalen over de opstanding kunnen lezen en begrijpen en vooral wat ze voor ons zouden kunnen betekenen. Dat we die verhalen niet letterlijk hoeven

Nadere informatie

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool Kerstfeest 2015 Ds. W.E. den Hertogschool Lichtjes, lichtjes overal Kerstfeest is het nu Jezus is geboren Zeggen zij aan U Groep 1/2 Welkom Kim & Jake Openingsgebed Gebed door groep 6 (1) Lieve Here God,

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen in april - A -

Klein Kontakt. Jarigen in april - A - - A - Klein Kontakt Hallo allemaal, vanaf de Brugslootweg komen deze keer de puzzels, verhalen en kleurplaten voor jullie. Margreet (de moeder van Jesse) heeft het estafettestokje aan mij doorgegeven en

Nadere informatie

CHE Band, Opwekking 761, 621 en Sela - U maakt ons een

CHE Band, Opwekking 761, 621 en Sela - U maakt ons een HOF VAN HEDEN DIENST Praisedienst 23 november 2014 18.30 uur Voorganger: ds. Dick Steenks Muzikale medwerking: CHE Live Band Ede *** Muziek voor de dienst CHE Band, Opwekking 761, 621 en Sela - U maakt

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Omdat het langere tijd zo goed ging heeft de arts in 2008 de medicatie verminderd.

Omdat het langere tijd zo goed ging heeft de arts in 2008 de medicatie verminderd. Congres GGZ 2014 Geacht publiek, Waarschijnlijk hebben jullie de aankondiging van mijn mededeling gelezen: mijn neef heeft in een toestand van zware psychose zijn beide ouders om het leven gebracht. Dit

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is altijd prettig als de Bijbel zelf aangeeft, hoe je iets moet lezen. Soms zijn er van die verhalen of gelijkenissen, waarvan ik bij een eerste

Nadere informatie

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent De Bijbel Een geloofsboek EWe kunnen vele wegen gaan met de Bijbel. De één ervaart het vooral als een mooi kunstobject. Vele kunstenaars hebben er inspiratie in gevonden om een kunstwerk te maken. We kennen

Nadere informatie

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24.

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24. LES Sluipaanval Ben je wel eens gepest? Is er iemand die altijd vervelend tegen jou doet? Heb je ooit geprobeerd om die persoon terug te pakken? (Zie 1 Samuël 24; Patriarchen en Profeten, blz. 603-615)

Nadere informatie

Preek 06dec2015, Opstandingskerk Tilburg - Wees niet bang; God zal bij je zijn. Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Preek 06dec2015, Opstandingskerk Tilburg - Wees niet bang; God zal bij je zijn. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Preek 06dec2015, Opstandingskerk Tilburg - Wees niet bang; God zal bij je zijn Gemeente van onze Heer Jezus Christus, - Vandaag word ik vooral getriggerd door de opmerking: wees niet bang, vrees niet,

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open!

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open! Stilteviering zondag 6 september 2015 Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne Gé Albers; Mc. 7, 31-37 Effeta! Ga open! Opening: Het evangelieverhaal van vandaag gaat over de genezing van een dove man met

Nadere informatie

Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou

Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou Heb je naar aanleiding van dit dagboek vragen of opmerkingen? Mail me

Nadere informatie

JAN STEVENS. Voorjaarsdroom. De Wielewaal" Dordrecht 1945

JAN STEVENS. Voorjaarsdroom. De Wielewaal Dordrecht 1945 JAN STEVENS Voorjaarsdroom De Wielewaal" Dordrecht 1945 r JAN STEVENS 4 Voorjaarsdroom De Wielewaal" Dordrecht 1945 voor Minke « Die lentemorgen, vroeg - ben ik door de boomgaard gegaan en het was of

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Romeinen studie 1

Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Romeinen studie 1 Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Romeinen studie 1 Bijbelstudies voor de Bruggroepen van de protestantse gemeente De Brug in Amersfoort, seizoen 2012-2013 Schrijvers: Iwan Dekker, Leantine Dekker,

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

EEN FAVORIETE ZOON WORDT EEN SLAAF

EEN FAVORIETE ZOON WORDT EEN SLAAF Bijbel voor Kinderen presenteert EEN FAVORIETE ZOON WORDT EEN SLAAF Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: M. Kerr en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

Blij vieren door de machteloze kramp heen

Blij vieren door de machteloze kramp heen Blij vieren door de machteloze kramp heen Preek op 20 december 2015 in Agneskerk Goutum - Martha Kroes (Vierde Advent) ---------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk GEWASSEN IN WATER Inhoud: Vanuit de dopeling gezien een statement dat hij in het watergraf alles wat oud is achter zich laat. Hij weet niet alles, kent nog niet

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Bijbel voor Kinderen presenteert DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Orde van de dienst van. van zondag 12 april 2015 10.00 uur. in De Schepershof. Het thema van deze dienst is: Een nieuwe kijk na Pasen

Orde van de dienst van. van zondag 12 april 2015 10.00 uur. in De Schepershof. Het thema van deze dienst is: Een nieuwe kijk na Pasen Orde van de dienst van van zondag 12 april 2015 10.00 uur. in De Schepershof Het thema van deze dienst is: Een nieuwe kijk na Pasen Deze dienst is voorbereid en wordt uitgevoerd door leden van de werkgroep

Nadere informatie

Orde van dienst. Lieke Juliëtte van Elk. op 28 juni 2015. In deze dienst zal door ds. Cees de Gooijer gedoopt worden:

Orde van dienst. Lieke Juliëtte van Elk. op 28 juni 2015. In deze dienst zal door ds. Cees de Gooijer gedoopt worden: Orde van dienst op 28 juni 2015 In deze dienst zal door ds. Cees de Gooijer gedoopt worden: Lieke Juliëtte van Elk Orgelspel Mededelingen We zingen uit Tussentijds: Lied 1 : 1, 2 en 3 2. Dit huis van hout

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Bijbel voor Kinderen presenteert DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible for

Nadere informatie

Eucharistie met ziekenzalving

Eucharistie met ziekenzalving Intredelied: Eucharistie met ziekenzalving Vrede voor jou, hierheen gekomen, zoekend met ons om mens te zijn. Jij maar alleen, jij met je vrienden, jij met je last, verborgen pijn: vrede, genade, God om

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

Onderweg zei Jezus tegen hen: Jullie zullen mij deze nacht allemaal afvallen. (Matteüs 26,31)

Onderweg zei Jezus tegen hen: Jullie zullen mij deze nacht allemaal afvallen. (Matteüs 26,31) Preek van 6 april 2014 gehouden in De Morgenster in Papendrecht door Piet van Die DOOR DE ENGTE Onderweg zei Jezus tegen hen: Jullie zullen mij deze nacht allemaal afvallen. (Matteüs 26,31) Als het einde

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13)

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13) (nav 1 Koningen 19: 12, 13) Na het vuur klonk het gefluister van een zachte bries. En daar klonk een stem die sprak. t is nergens om mij heen echt stil terwijl ik liever anders wil heel het leven draait

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer Sander Kloet koud zo voelt het hier. kil ik weet niet waar het vandaan komt het is geen kou. het is angst. angst voor de wereld angst voor de dag van morgen bang dat we dingen vergeten bang dat we dingen

Nadere informatie

Kinderliedboekje Inhoudsopgave

Kinderliedboekje Inhoudsopgave Kinderliedboekje Inhoudsopgave Jezus is de goede herder...2 Hoor de vogels zingen weer...2 Dank U voor deze nieuwe morgen...3 Jezus is geboren...4 Zit je deur nog op slot...4 Dank U voor uw liefde Heer...4

Nadere informatie

Je bent een goed idee!

Je bent een goed idee! Je bent een goed idee! God heeft jou bedacht Jeugddienst 'ELIM' Spreker: Ds. D. Dekker Medewerking en muzikale begeleiding: Gospelgroep PROMISE 24 februari 2013 Aanvang: 19.00 uur Voor de dienst: U maakt

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie