company good 4 Claudia Zuiderwijk over de nieuwe Kamer van Koophandel Jetta Klijnsma over het Sociaal Akkoord en zzp ers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "company good 4 Claudia Zuiderwijk over de nieuwe Kamer van Koophandel Jetta Klijnsma over het Sociaal Akkoord en zzp ers"

Transcriptie

1 good 4 company Claudia Zuiderwijk over de nieuwe Kamer van Koophandel Jetta Klijnsma over het Sociaal Akkoord en zzp ers Cees van Eijk ondernemende bestuurder in innovatieve gemeente voorjaar 2013 nummer 4 jaargang 3

2 I tem colofon I nhoud voorwoord GoodCompany is hét magazine voor de publieke sector over ondernemerschap. IMK wil met GoodCompany een platform voor debat creëren over de complexe relatie tussen ondernemers en de overheid. GoodCompany verschijnt in controlled circulation onder beslissers en beïnvloeders binnen de diverse sociale en economische domeinen van de overheid. Wilt u ook een gratis abonnement op GoodCompany, stuur dan een naar De volgende GoodCompany verschijnt in het najaar van cover Nieuwe Kamer van Koophandel: gefocust takenpakket Per 1 januari 2014 staat er een nieuwe Kamer van Koophandel. Claudia Zuiderwijk geeft leiding aan het transitieproces naar een nieuwe organisatie en business model en is de beoogde bestuursvoorzitter: Wij kiezen nu echt hardcore voor de ondernemer als opdrachtgever. 4 artikelen Nooit je kop in het zand steken Weemaes Woonelektronica dreigde na 50 jaar de winkeldeuren te moeten sluiten, maar werknemer Jan de Regt besloot de zaak over te nemen. De gemeente Terneuzen hielp met kredietverstrekking. 8 Het sociaal vangnet voor ondernemers in 2020 Overlevingskansen voor ondernemers Gemiddeld overleeft maar 54% van alle Nederlandse startende ondernemers de eerste vijf jaar en dat is veel lager dan in de meeste Europese landen. Het Nederlandse ondernemersklimaat is hard. Een uitglijder betekent regelmatig het einde van een onderneming. Vaak van een onderneming, die in de kern levensvatbaar is, inkomen genereert voor de ondernemer en zijn of haar gezin en bijdraagt GoodCompany is een uitgave van IMK en verschijnt tweemaal per jaar in een oplage van stuks. Concept & realisatie: Mindset Design: Philip van der Pol (Studio Obus) Fotografie: Hans Catshoek, Arie Cijfer, Clemens Rikken, Robert Jan Stokman, Corina Sprokkelenburg en Mark Prins (foto s Jetta Klijnsma, pag 2/11). Redactie/coördinatie: Brigitte van Tetterode-Buijs Anja van Voorthuijzen Postbus AK Baarn T F E W Het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (IMK) helpt in nauwe samenwerking met gemeenten, enkele duizenden kleine ondernemers per jaar. Daarbij wordt gebruik gemaakt van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz 2004). Daarnaast begeleidt IMK circa duizend startende ondernemers per jaar naar ondernemerschap. Jetta Klijnsma: Arbeidsmarkt is echt aan het veranderen De samenleving is nog niet echt ingericht op zzp ers, stelt Jette Klijnsma, staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Maar het is mooi om te zien dat de drie partijen van het Sociaal Akkoord de belangen van de zzp er ook meer en meer op het netvlies hebben. 10 Cees van Eijk: Ondernemende wethouder Sociale Zekerheid Cees van Eijk is sinds februari wethouder in Amersfoort voor GroenLinks met o.a. Sociale Zekerheid in zijn portefeuille: Overheid en ondernemerschap zijn twee verschillende werelden, terwijl ze heel veel van elkaar kunnen leren. 14 en verder Indien het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) niet wordt gecontinueerd, heeft dat een direct negatief effect op de sociaal-economische ontwikkelingen in onze gemeenten, aldus de deelnemers aan de tweede IMK rondetafeldiscussie. 24 Bureau Zelfstandigen Den Haag Branche in detail: horeca Gastcolumn van Joyce Sylvester - Burgemeester Naarden Pilot Social return door kleine ondernemers Ins & Outs aan de vitaliteit van een buurt of regio. Heel vaak dus onnodig en ongewenst. IMK maakt zich hard om te komen tot een integrale aanpak tegen ondernemersfalen, niet om slechte ondernemers overeind te houden, maar om bijnagoed ondernemers, die het echt kunnen, te helpen om het ook goed te doen. Die integrale aanpak tegen ondernemersfalen omvat een breed scala aan preventieve en correctieve maatregelen. Het mooie van zo n aanpak is dat het niet veel hoeft te kosten, terwijl de maatschappelijke baten groot zijn. Laaghangend fruit dus en dat is in deze tijd van harte welkom. Het is een kwestie van politieke en bestuurlijke wil. De wil om het op de agenda te plaatsen, er aandacht aan te besteden, de verbindingen te maken en niet vast te blijven zitten met de gedachte dat ondernemers het altijd helemaal alleen willen en moeten doen. Han Dieperink Algemeen Directeur IMK 2 3

3 I nterview Per 1 januari 2014 staat er een nieuwe Kamer van Koophandel. Claudia Zuiderwijk geeft leiding aan het transitieproces naar een nieuwe organisatie en business model en is de beoogde bestuursvoorzitter. Met de integratie tot één organisatie van twaalf regionale kamers, Kamer van Koophandel Nederland en stichting Syntens Innovatiecentrum wordt een fundamenteel nieuwe inrichting van de dienstverlening aan ondernemers doorgevoerd. Een tweede en feitelijk aparte taak, benadrukt Claudia Zuiderwijk, is het beheer en de doorontwikkeling van het Digitaal Ondernemersplein in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken. In dat Ondernemersplein is de nieuwe Kamer van Koophandel een partner, net als de Belastingdienst, gemeenten en vele andere partijen. nauwelijks of geen toegang tot onderzoeksinstituten en kennisinstellingen, gewoon omdat ze te klein zijn van schaal. Daar kunnen wij wel helpen qua toeleiding en dat zullen we cluster- of groepsgewijs doen. Neem bijvoorbeeld op dit moment kleinere retailers, die hebben t moeilijk. De kennis is er niet altijd hoe ze een bedrijfsconcept moeten veranderen, bijvoorbeeld om een goede balans te vinden tussen online en offline dienstverlening. Wij kunnen kortdurend een impuls geven door een groep retailers te verbinden met bijvoorbeeld kennisinstituten. Gefocust takenpakket Zuiderwijk spreekt van een gefocust Kamer voor maximale verbinding. We kunnen op elke schaal en zo snel als mogelijk uitwisselen op kennis en ontwikkelingen, over regionale grenzen heen. We worden meer een hands on organisatie. Dat past bij de eerstelijns dienstverlening die wij eigenlijk willen leveren. Even dat zetje in de rug geven, even helpen die hobbel te nemen. Uitnodigend zijn De tijdsgeest is veranderd, stelt Zuiderwijk. Veel organisaties hebben er last van dat het hele middenveld zich aan het herpositioneren is. Wat blijft er in de provincies en wat niet? Wat is de taak van regionale ontwikkelingsmaatschappijen en wat is de taak van lokale Claudia Zuiderwijk geeft richting aan nieuwe KvK takenpakket. Wij deden in het verleden nog veel aan beleidsadvisering. Gemeentelijke en ook provinciale overheden waren klant. Ook hoge scholen en universiteiten konden opdrachtgever en klant zijn. Wij kiezen nu echt hardcore voor de ondernemer als opdrachtgever. Als er éénderde van je budget afgaat en je moet met veel minder mensen gaan werken, dan moet je SER-ren? Wat is de taak nu en in de toekomst van de economic boards, of Brainport-achtige triple helix samenwerkingsverbanden? Je ziet in het hele pallet in Nederland, dat men zoekende is naar wat die nieuwe middenstructuur wordt. Iedereen claimt daarin een positie, maar er is geen grand design. Iedereen zoekt en dat heeft met taakstellingen te maken. Het enige wat echt duidelijke keuzes maken ten aan- wij doen is heel duidelijk maken wat zien van de toegevoegde waarde van je volgens ons de essentie is waar we op Zuiderwijk schetst in grote lijnen wat er anders is aan de dienstverlening van de nieuwe Kamer ten opzichte van de oude. Ze spreekt van het vergroten van de nieuwe organisatie in dit tijdsmoment. Daarmee vind je jezelf ook opnieuw uit. Dat is noodzakelijk. Hetzelfde blijven doen met minder middelen zou gaan verkeren. Ik wil heel uitnodigend zijn naar andere partijen. Laten we niet de strijd aangaan, maar samen zoveel mogelijk kwaliteit ontwikkelen toegankelijkheid van de informatie en dienstverlening geen goed antwoord zijn op de vraag voor de ondernemers en onze schaarse door verdergaande digitalisering, zodat je uiteindelijk die er ligt. De focus ligt dus op nóg publieke middelen juist complementair 24/7 bij ons terecht kunt vanuit je eigen onderneming meer vraaggestuurd werken dan we al aan elkaar inzetten. Onze economie wanneer het jou uitkomt. Zuiderwijk erkent dat deze deden. wordt door het MKB gevoed. Dus ik vind slag al langer op ieders verlanglijstje stond, maar het De behoefte van de MKB-onder- dat we prudent met elkaar moeten zijn. vergt nogal wat om het zorgvuldig en vooral veilig te nemers is ons uitgangspunt. We kun- Daar hebben we een morele plicht in. doen. In de dienstverlening die we nog fysiek doen, ver- nen ondernemers niet in geld finan- Laten we niet met z n allen op hetzelfde anderen ook zaken. We leveren 70 miljoen euro budget cieren - dat zou ook niet kloppend zijn terreintje strijden. Tezamen bieden we in en gaan terug van fte naar fte in vanuit onze publieke aard - maar op een stevige ondersteuningsstructuur Dan hebben we straks 369 fte in het land over voor expertise hen proberen te verbinden, voor ondernemend Nederland. Ik zoek ondernemersondersteuning, wat impliceert dat we de met daar waar ze net kort ondersteund meer dan verbinding met brancheorga- 1-op-1 dienstverlening zoals individueel maatwerkad- willen worden. Maar het moet wel heel nisaties, die hebben een heel belangrij- vies of coaching niet meer kunnen doen. concreet zijn en het moet ook echt wat ke rol in Nederland. Het belang is groot Er zal meer collectief worden ingezet met partners opleveren. en we hebben allemaal minder midde- op thema s als starten, stoppen, overnemen, inter- En waar de oude Kamers autonome len. En dat is spannend, omdat iedereen nationalisering en ondersteuning van ondernemers organisaties waren met autonome nu aan het herpositioneren is. Maar de bij innovatie, zeker voor de K in het MKB. Die hebben besturen, kiest Zuiderwijk in de nieuwe dialoog, die zoeken we wel op. 4 5

4 I nterview betalingsverkeer zou mogen doen. Diezelfde potentie dat we onze dienstverlening zullen zit in de data van de Kamer van Koophandel: welke beperken tot alleen daar. We zullen informatie zou je allemaal niet uit een jaarverslag overal zitten waar we projecten onder- kunnen halen? steunen, regionaal in het netwerk. Op Even over de positionering. Want er staat helder in die vijf hoofdlocaties hebben we een het detailontwerp van de nieuwe Kamer: We zijn een publieke organisatie. En er staat ook: In de positionering vervult die nieuwe Kamer een rol tussen de publieke sector en bedrijfsleven. De essentie van de beweging bij de Kamer van Koophandel was toch de transitie van een intermediaire organisatie naar een heldere publieke organisatie? Natuurlijk heb je gelijk: wij zijn van de overheid, want volledig gesubsidieerd, Wij zijn stringent afgebakend. Als je overheid bent, mag je de markt niet verstoren. Die data vormen onze business intelligence en die gebruiken we binnen de scope van onze dienstverlening. Natuurlijk zou je hier fantastische dingen mee kunnen doen, soms klopt mijn commerciële hart ervan. Op dit moment nemen private partijen al fysiek ondernemersplein, laat ik het zo maar noemen, en dat is geen loketfunctie, maar juist een ontmoetingsplek voor ondernemers en publieke partners. De achterban is straks georganiseerd in een zogenaamde centrale raad en vijf regioraden. Dat is een wettelijk bepaald participatiemodel. De regiora- alhoewel ondernemers wel voor een deel van onze dienstverlening een marginale kostprijs voor gebruik betalen. Maar wij geloven heel erg dat je niet zozeer naar je financier, maar juist naar je klant toe moet kruipen en dat is de ondernemer. Dat is wel een duidelijke De nieuwe Kamer van Koophandel en het Digitaal Ondernemersplein zijn met elkaar verbonden, maar niet hetzelfde keuze hoor, dat we heel dicht bij die klant willen zitten. Die moet er lol aan hebben, want anders hebben wij naast onze wettelijke taken geen toegevoegde waarde. Dat we dit moeten bewijzen op een klantgerichte manier is prima, ik vind dat een gezonde manier voor elke ZBO. Dat vanzelfsprekende van: Wij bestaan dus we zijn, dat kan echt niet meer. Zuiderwijk neemt een slok van haar koffie. Dan: Als nieuwe Kamer hebben we dus een duidelijke focus op: waar ligt onze toegevoegde waarde anno nu? Maar er is sprake van een tweeledige rol: in opdracht van het ministerie van EZ hebben we de taak op ons genomen van het ontwikkelen en beheren van het Digitaal Ondernemersplein voor alle overheidsloketten. Dat is in feite een tweede pet die we op hebben. We zijn opdrachtgever/ontwikkelaar. Het is niet van ons, het Digitaal Ondernemersplein, het is een dienstverleningsconcept voor ondernemers. Maar als Kamer leveren wij wel al onze diensten via dat platform. In dat Ondernemersplein is de nieuwe Kamer van Koophandel gewoon een partner, net als de Belastingdienst, gemeenten en vele andere partijen. Wat is de roadmap voor het Digitaal Ondernemersplein? Gaan in de toekomst private partijen hiervan ook deel uit maken? Grote publieke partijen zoals de Belastingdienst, gemeenten, de RDW, Agentschap.nl en wij zitten aan tafel om de eerste stap te maken naar een gezamenlijke informatievoorziening en transacties die samenhang hebben over de organisaties heen te ontsluiten naar ondernemers. We hebben de eerste partnervergadering nu gehad met elkaar. Met deze partners heb je 80 procent te pakken van de partijen waarmee ondernemers primair van doen hebben. Die informatieontsluiting, daar zijn we best al wel ver in qua wet- en regelgeving en antwoorden voor bedrijven. Zaken waarvan de ondernemer merkt: ze hebben het makkelijker voor me gemaakt. Dat is het beste wat je kunt bereiken nu en daarna kun je eventueel openen naar andere partijen. Als we dat ook nu al zouden doen, dan zouden we kunnen verdwalen in het bos van groots en meeslepend, maar niks realiserend. En dat is killing. Op termijn sluiten we het niet uit. Maar in deze fase gaat het duidelijk om publieke partijen en publieke informatie. Ik heb wel een beeld over de toekomst, maar ik waak voor verwachtingsmanagement, wat we niet kunnen waarmaken. Ik ben er best huiverig voor, dat als wij nu met verre horizonten beginnen, we tegen kunnen vallen bij ondernemers. En ik vind dat ze dat niet verdienen. Het begin is veelbelovend, we krijgen positieve reacties. Ik verras liever zo dan dat ik te hoog en ver weg begin. Maar natuurlijk is het heel fijn als je als horecaondernemer in bijvoorbeeld Delft wilt starten, dat dan gevraagd wordt: Goh, jij bent aan het starten, wil je ook gelijk je btw-nummer aanvragen en je vergunningen regelen bij de gemeente Delft? En dat dat dan wordt doorgeleid, over de muren heen van de KvK, van de Belastingdienst en die van de gemeente Delft. Dan maken we het wel een beetje makkelijker voor Nederland. Dus dat vind ik een mooie taak erbij. De Kamer van Koophandel zit op een schat aan informatie. Laatst kwam de discussie op of Equens mogelijk iets commercieels met de informatie van ons informatie op dit vlak van ons af, waar zij gebruik van maken voor hun commerciële diensten. Waarbij overigens ondernemers die niet willen dat hun gegevens worden doorverkocht voor direct marketing doeleinden, dat bij ons kunnen aangeven. Uiteraard denken we vanuit deze marktbehoeften aan gebruik van overheidsdata na over wat handige doorsnedes zijn voor derde partijen in hun informatiebehoeften. Overigens zal op de lange termijn de Open Data discussie sowieso aan de orde zijn. Voor ons erg interessant, zeker, maar hopelijk gebeurt deze discussie in Nederland en Europees verband altijd binnen weloverwogen afwegingen rondom privacy. Hoofdlocaties en regioraden De door Zuiderwijk genoemde business intelligence zal uiteraard worden ingezet in de ondersteuning van de MKBondernemer. Die willen we op feiten kunnen ondersteunen, met data over ontwikkelingen die wij zien. We zitten straks op negentien locaties, waarvan vijf hoofdlocaties, wat niet wil zeggen den betreffen gewoon werkgebieden; van daaruit zwermen onze mensen uit. Dat kan tot diep in het zuiden zijn, dat kan tot diep in het oosten zijn. Elke raad telt twaalf leden; zes ondernemers/ werkgevers, drie werknemers en drie vrij in te vullen plaatsen, bijvoorbeeld voor een onderwijsinstelling of zzp er. Daarin willen we losjes zijn hoor, glimlacht Zuiderwijk, niet te geïnstitutionaliseerd. Via de ontmoetingsplekken, regioraden en digitale kanalen kunnen de ondernemers een stem geven aan hun vraag en behoefte, geeft Zuiderwijk aan. Als daar bijvoorbeeld uitkomt dat men van ons vraagt om netwerkontmoetingen te faciliteren, dan zullen we dat doen, met heel veel passie en liefde, maar ook binnen onze beperkte middelen en capaciteit uiteraard. De uitkomst kan per regio verschillen. Ik weet niet hoe dat precies zal uitpakken, dat gaan we nu dus meemaken. Het is niet one size fits all. We willen de dialoog aangaan en de discussie voeden met wat wij weten en denken. Uiteindelijk vindt bij de (regio)raden de keuze plaats. 6 7

5 I tem Weemaes Woonelektronica is al meer dan 50 jaar gevestigd aan de Hoofdstraat in Sint Jansteen. Maar oktober 2010 werd het faillissement aangevraagd voor het moederconcern; door prijsdalingen en teruglopende consumentenbestedingen bleef de omzet achter bij de verwachtingen. Met steun van de gemeente Terneuzen kon werknemer Jan de Regt het bedrijf overnemen. Jan had vrijwel meteen plannen om de zaak door te starten. Ik was pas 58 jaar en ik had geen zin om thuis te gaan zitten. Uit het verleden wist ik wat de opbrengst van deze winkel kon zijn. Toen de curator met de afwikkeling van het faillissement bezig was, ben ik gewoon blijven werken. Als de winkel toen was dichtgegaan, hadden we het niet gered. Kritische blik De Regt had euro nodig voor het overnemen van de winkelvoorraad en het afbetalen van handelscrediteuren. Door zijn financieel adviseur werd hij gewezen op de mogelijkheid om bij de gemeente Terneuzen aan te kloppen voor een kredietverstrekking in het kader van de Bbz-regeling (Besluit bijstand zelfstandigen). Aldus kwam hij terecht bij consulent Jan de Putter. Die vertelt dat de gemeente circa aanvragen per jaar krijgt; het gaat dan om mensen die vanuit een uitkering voor zichzelf willen beginnen, of bestaande ondernemers die in de problemen zijn geraakt. Ongeveer driekwart van die aanvragen krijgt een negatief advies. We kijken met een kritische blik, zegt De Putter. We wil- len een goed ondernemingsplan zien. Van sommigen weet je gewoon dat ze t niet gaan redden. Bij bestaande ondernemers met financiële problemen zit je vaak al aan de onderkant van de markt, de bank wil dan al niet meer financieren. Wij selecteren scherp. Het normpercentage van het geld dat je uitzet en dus terug moet komen is landelijk 54,9 procent. Wij zitten daar ongeveer tien procent onder. Positief advies Het IMK werd door de gemeente gevraagd om een onderzoek in te stellen naar de levensvatbaarheid van het bedrijf en het nieuwe plan. Ritchie van der Mark, ondernemersadviseur van het IMK heeft dit op zich genomen. Ik was aanvankelijk wat sceptisch gezien de ontwikkelingen in de markt voor consumentenelektronica, aldus Van der Mark. Maar toen kwam ik hier in de winkel en viel me direct de selling power van Jan op. Hij is zeer contactvaardig en kan mensen aan zich binden. Wat me opviel was dat zijn ondernemingsplan financieel goed was dichtgetimmerd. Jan is scherp op inkoop en verkoop. De door mij uitgevoerde commerciële analyse naar de bestedingen en de marktomvang viel goed uit. In combinatie met de persoonlijke eigenschappen gaf mij dat het goede gevoel om een positief advies uit te brengen. Jan de Putter: Een positief advies nemen wij als gemeente niet klakkeloos over. Maar ook wij zagen mogelijkheden om Jan de Regt een kans te geven. Hadden wij hem niet geholpen, dan zou hij waarschijnlijk in een uitkering terecht zijn gekomen. We hebben goede afspraken gemaakt en hij lost netjes af. ook op zaterdagmorgen nog spullen af bij de klanten. Je mag niet op je lauweren rusten en nooit je kop in het zand steken. Persoonlijk advies, vakmanschap, het vertrouwen winnen van de klant zijn onderscheidende kenmerken. Het gaat niet om geld, maar om kwaliteit. Daar zijn veel mensen gevoelig voor, zegt De Regt. We hebben een trouwe, vaste klantenkring. Die klanten komen voornamelijk uit de driehoek Sas van Gent-Terneuzen-Hulst, maar ook uit Axel en de kop van België, want Belgen weten in toenemende mate de weg Nooit je kop in het zand steken Eerst verdienen Als één van de eerste dingen heb ik de kosten onder de loep genomen, vertelt ondernemer De Regt. De energienota bedroeg euro per maand en er waren vier internetabonnementen op dit pand. Ik heb een oude leaseauto eruit gedaan - dat scheelde me 300 euro in de maand - en voor euro een oude bedrijfsauto gekocht met een kapotte vooruit. Ik heb er een nieuwe ruit in laten zetten mét een onderhoudsbeurt voor 350 euro. Nou, die wagen heeft z n geld al dik opgeleverd. Dit zijn zaken waar startende ondernemers meestal niet op letten, maar ik vind: je moet je beide strijkijzers op de vloer houden. Eerst wat verdienen, dan pas uitgeven. Jan werkt samen met servicemonteur Theo en bruingoedman Paul, collega s van vroeger die hij respectievelijk al 30 en 25 jaar kent. Jan doet zelf het witgoed. Met z n drieën hebben we 100 jaar ervaring. Het zijn twee ontzettend goede medewerkers, ik heb ze keihard nodig. Vaste klantenkring Weemaes Woonelektronica verkoopt de bekende kwaliteitsmerken witgoed, bruingoed en klein huishoudelijk. De winkel is vijf dagen in de week open. Dat is genoeg, we hebben ook nog een thuis. De maandag is een goede dag voor ons, dan is het markt in Hulst en hebben we altijd aanloop. Dinsdag zijn we dicht en vanaf woensdag zijn we vier dagen achter elkaar bezig en we leveren te vinden naar Zeeuws-Vlaanderen. Jongere Belgen kopen hier huizen, dat zorgt voor nieuw bloed. In Terneuzen wordt niet veel bijgebouwd, wel aan de kust bij Cadzand, maar dat heeft overwegend een recreatieve bestemming, vertelt Jan de Putter. Periodiek contact Veel oudere, loyale klanten dus en voldoende aanwas van nieuwe klanten. De laatsten zijn door schade en schande wijs geworden bij de grote megastores, suggereert Jan de Regt: Daar krijgen ze niet de service die wij leveren, apparaten worden niet geïnstalleerd of gerepareerd. Hij is content met hoe de zaken gaan. Het kan altijd beter natuurlijk, maar gezien de huidige marktsituatie moet je tevreden zijn. Periodiek is er contact tussen ondernemer, gemeenteconsulent en IMKadviseur. Dat past in het kader van de voortgangsonderzoeken, legt De Putter uit. Dat het goed loopt is prima, maar het moet goed blijven lopen natuurlijk. 8 9

6 I nterview Jetta Klijnsma over de gevolgen van het Sociaal Akkoord voor zelfstandigen Sinds 2005 is het aantal zelfstandigen in Nederland gegroeid tot meer dan een miljoen. Welke rol heeft de overheid in de toekomstige inrichting van een samenleving die meer afgestemd zal zijn op ondernemerschap? De samenleving is nog niet echt ingericht op zzp ers, stelt Jetta Klijnsma, staatssecretaris Sociale Zaken en Werkgelegenheid in gesprek met Han Dieperink, directeur IMK. Maar het is mooi om te zien dat de drie partijen van het Sociaal Akkoord de belangen van de zzp er ook meer en meer op het netvlies hebben. Klijnsma is druk doende met het wetsvoorstel voor de Participatiewet. Die treedt in werking per 1 januari 2015, een jaar later dan voorzien. Dit is een gevolg van het Sociaal Akkoord waarbij gemeenten, werkgevers en werknemers (vakbonden) vanaf 2015 binnen de arbeidsregio samen de uitvoering rond loonvormend werk verzorgen. Er komen 35 arbeidsregio s en binnen die regio s krijgen de Werkpleinen een spilfunctie in arbeidsmarktbemiddeling voor alle mensen die kunnen werken. Er komen ook 35 Werkbedrijven voor mensen met een functiebeperking. Gemeenten werken hierbij samen met werkgevers, werknemers en UWV. Nederland telt op dit moment ruim één miljoen ondernemers/zelfstandigen. Eén op de acht Nederlanders in de beroepsbevolking is daarmee zogenaamd self employed en dat roept veel vragen op met betrekking tot de sociale zekerheid van deze grote groep ingezetenen. Hoe kijkt u aan tegen de positie van zelfstandigen in het licht van sociale zekerheid en welke gevolgen hebben het sociaal akkoord en de participatiewet voor zelfstandigen? Zzp ers zijn een ontwikkeling van de laatste decennia. Veel mensen hebben volledig gekozen voor ondernemerschap. Maar met de economische crisis groeit het aantal zzp ers ook tegen wil en dank. Als jouw baas failliet gaat, dan kies je eieren voor je geld. Of je wordt door je werkgever ontslagen, onder de voorwaarde dat je dan als zzp er wordt ingehuurd. Ik heb vorig jaar een vrijwilligersklus gedaan als kwartiermaker bij de vakbeweging. Daarbij ben ik echt in de haarvaten van de vakbeweging gekropen. De werkvloer opgegaan en aan de mensen bouwvakkers, verpleegkundigen, maar ook baliemedewerkers gevraagd: Ben je lid van de vakbeweging en zo ja: waarom, en zo nee: waarom niet? Toen werd mij duidelijk dat dat hele fenomeen van zzp ers als paddenstoelen uit de grond is geschoten. Veel van de mensen die ik sprak bleken te zijn ingehuurd op persoonlijke titel. Die hadden geen contract zoals medewerkers in loondienst en zeiden: Fijn die vakbeweging, maar wat heb ik eraan, want ik ben niet in loondienst en heb ook geen CAO. Dat was één van de eerste momenten dat ik mij realiseerde dat onze arbeidsmarkt écht aan het veranderen is. Stevig inrichten We moeten ervoor zorgen dat onze instituties daarop geënt worden. Niet 10 11

7 I nterview Onze hele samenleving moet zich veel de juiste verbindingen maken. Je kunt dingen in be- toch echt eerst uit. En dan vind ik en/ Klijnsma treedt graag in contact met mische focus van de gemeente. Banken meer realiseren dat mensen veel meer weging zetten vanuit een soort grand design of je en mooi, nieuwe initiatieven die van gemeenteambtenaren: Ik steek m n zijn terughoudend met kredietverstrek- in een standalone werkpositie aan de kunt het helemaal overlaten aan het enthousiasme onderop opborrelen, zoals bijvoorbeeld licht op, leg m n oor te luisteren bij king en dat vergroot de economische alleen de vakbeweging moet zich meer slag zullen gaan op de arbeidsmarkt dan van mensen. Wat is volgens u de route die we het Ondernemershuis in Zoetermeer, mensen uit de praktijk in het kader van treurnis. Maar er zit nog veel gebakken bekommeren om zzp ers, dat geldt ook tot nu toe. De overheid moet daarin het moeten kiezen? wat echt baanbrekend is en van boven- hoe we die nieuwe wet- en regelgeving lucht in onze samenleving en die moet voor Kamer van Koophandel, de ge- voortouw nemen en daarom ben ik ook af zorgen voor nieuwe wet- en regel- moeten inrichten. Zij weten waaraan eruit. Kijkend naar de banken is er geen meenten, de banken, de notarissen. zo blij met het Sociaal Akkoord, want Ik vind en/en mooi hoor! Misschien geving. mensen behoefte hebben, zij kennen behoefte aan nieuwe luchtbellen. Maar Klijnsma praat over het zoeken naar daarin zit ingebed de interactie tussen helpt de economische crisis wel, je ziet Klijnsma spreekt ook over impulsen die mensen. goed onderbouwde businessplannen, collectiviteit, het verzekeren van ziekte- werkgevers, werknemers en de overheid in het Regeerakkoord dat er op alle zoals Start Foundation dat op initia- Ze stelt dat het belangrijk is dat tot stand gekomen door samenwerking kosten en arbeidsongeschiktheid, oplei- dus ook de gemeenten hoe om te fronten - de woningmarkt, de zorg, tief van IMK samen met gemeenten gemeenten hun inwoners goed kunnen tussen ondernemers, instituten en den ( ondernemerschap aanleren ) en gaan met dit fenomeen. Iedereen onder- de arbeidsmarkt hervormingen zijn en ondernemers, die eerder gebruik helpen bij het vinden van werk, dat de gemeenten, dan zouden banken toch natuurlijk de oudedagsvoorziening. De kent dat nu en dus gaat het erom dat we ingezet, gewoon ook omdat de tering hebben gemaakt van publieke mid- Participatiewet daarop wordt vormge- overstag moeten gaan. AOW is een fundament om recht overeind te houden, maar geen vetpot en daarboven zal je het dus zelf bij elkaar wet- en regelgeving erop inrichten. Wet- en regelgeving is belangrijk, maar toch vooral weer naar de nering gezet moet worden. Het dwingt je - ook dus om financiële redenen - écht te willen doordenken: delen stageplannen creëert. De pilot draait in Alkmaar, Arnhem, Heerlen, Leidschendam/Voorburg en Tilburg. Zij geven, dat de beleidslijnen duidelijk zijn, want: Gemeenten kunnen hun werk alleen goed doen als ze ook instru- Parttime ondernemerschap Tenslotte denkt Klijnsma dat de meeste moeten sparen. We moeten dat nog heel een randvoorwaardelijk aspect. Het succes voor de hoe dan wel? Er zit nog veel gebakken tekent erbij aan dat er nauwgezet moet menten daarvoor hebben. We moeten zzp ers niet van de ene op de andere dag stevig inrichten. transformatie in de maatschappij lijkt toch vooral: lucht in de samenleving en die moet er worden nagedacht hoe dat helpen ver- het Sociaal Akkoord goed inplanten in volledig zelfstandig ondernemer zijn. der gestimuleerd kan worden door bij- de Participatiewet, de meerwaarde zien Daar moet je ze helpen in te groeien. voorbeeld gemeentelijke verordeningen van deze samenwerking tussen de drie Ze gelooft in dat verband ook sterk in aan te passen. partners: werkgevers, werknemers en parttime ondernemerschap. Het crite- Klijnsma glimlacht: Ik ben gelukkig overheid. rium van 1225 gewerkte uren per jaar al iets ouder, dan heb je dingen meege- In reactie op een verzoek van de als voorwaarde voor zelfstandig onder- maakt en gezien in de praktijk. Al die Utrechtse wethouder Hans Spigt heeft nemerschap gaat ze desgevraagd bekij- De samenleving moet zich realiseren dat mensen veel meer in een standalone werkpositie aan de slag zullen gaan op de arbeidsmarkt dan tot nu toe expertise en ervaring helpt mij enorm. Ik ken ook veel mensen en kan op basis van interactie met hen nieuwe dingen tot stand brengen. Dat vind ik heel erg mooi om te doen. Regionaal aan de slag Ze wil een dringend appèl doen op wethouders om over de eigen gemeentegrenzen heen te kijken. Kijk hoe je regionaal aan de slag kunt, doe het samen met naburige gemeenten. Werkgevers gaan ook over de gemeentegrenzen heen hoor! Ik was twee weken geleden in Friesland, dat is echt een eenheid, die regionale samenwerking West- Friesland! Klijnsma gezegd ook te willen kijken hoe het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) beter kan worden aangepast aan mogelijkheden voor gemeenten om mee te werken. Het Bbz blijkt een effectief middel, want na vier jaar doet 75 procent van de ondernemers geen beroep meer op een uitkering en is dus sprake van duurzame uitstroom. Ze zegt: Je moet het Bbz niet alleen vanuit een sociale invalshoek bekijken, maar ook vanuit een economische. Ik denk dat wethouders SZ en EZ de handen ineen moeten slaan om mensen vanuit de bijstand te begeleiden naar zelfstandig ondernemerschap op een manier die aansluit bij de econo- ken of daarmee flexibeler kan worden omgegaan. Dat is een heel concreet voorbeeld, maar het gaat natuurlijk ook veel meer over de filosofie erachter, over de manier van denken van ons allemaal. Ik bedoel: je kunt geen hypotheek krijgen in dit land als je geen vast dienstverband hebt. Even heel zwart-wit gesteld. We zullen er dus voor moeten zorgen dat we de situatie zo inrichten dat wanneer je standalone actief bent op de arbeidsmarkt, je toch datgene kunt verkrijgen wat iedereen kan krijgen die in loondienst is. Dus dat vergt iets van de overheid, van de instituties, maar het vergt ook iets van jou als zzp er

8 I nterview Cees van Eijk is sinds februari wethouder in Amersfoort met de portefeuille Sociale Zekerheid, Diversiteit, Onderwijs, Duurzaamheid, Afval en Milieu. Overheid en ondernemerschap zijn twee verschillende werelden, terwijl ze heel veel van elkaar kunnen leren in een manier van denken, in willen investeren in de toekomst. Wat betekent ondernemerschap voor mensen in de bijstand, zeker in de context van een economische crisis? Dat heeft alles te maken met de positie die ondernemerschap kan krijgen en de markt die daarvoor is, stelt Van Eijk. Wat dat betreft vind ik het nuttig en goed om sociale zaken te kunnen combineren met thema s als diversiteit en onderwijs en dat ik als oud-ondernemer weet welke mechanismes er werken rond ondernemerschap. ten wel over de wereldeconomie en de crisis, maar op microschaal zie je die economie echt hele slagen maken. Nieuwe vormen van wijkeconomie, ruilhandel komt terug, coöperaties, microkredieten onderling, kleinschaligheid. Een heel andere manier van werken en dat vind ik een politiek bestuurlijke uitdaging. U bent in 1993 begonnen als ondernemer in het maatschappelijk veld. Hoe is dat zo gekomen? Een wethouder die vroeger ondernemer was, of een ondernemer die tijdelijk de rol van wethouder vervult? Ik zou eerder willen zeggen: ondernemende bestuurder. Ik ben nu bestuurder, wethouder van deze mooie stad, maar in de manier van werken ben ik wel beïnvloed door mijn eigen ervaring en eigen vaardigheden op het gebied van ondernemerschap. Dat is, bijvoorbeeld, niet praten over subsidies, maar praten over investeringen in je stad. Denken aan waar je rendement kunt halen. In financiële zin, maar ook in maatschappelijke zin. Ondernemend betekent ook dat je opzoekt wat er in de samenleving gebeurt, niet alleen datgene wat jij politiek belangrijk vindt. Je speelt in op datgene wat zich ontwikkelt. Een ondernemer zou zeggen: Waar liggen mijn kansen? Voor de overheid geldt dan: waar liggen mijn maatschappelijke kansen? Dat is een andere manier van kijken naar je omgeving. Die verandering van overheid heeft alles te maken met verandering van samenleving en de economie. We pra- Ik ben helemaal geen ondernemer van huis uit, maar op een gegeven moment ontstond het idee om zelfstandig iets te gaan doen. Noem t een droom, een gouden idee of wat dan ook. Ik was secretaris voorlichting bij de Nationale Commissie Aids Bestrijding. Daar deed ik van alles op het gebied van voorlichting, van Postbus 51 campagnes tot aan specifieke doelgroepen. Ik kreeg t idee: daar is een markt voor, dit is niet alleen interessant voor de NCAB, maar ook voor andere overheden en bedrijven. Dus waarom zouden we die methodieken, die ervaringen en de netwerken die we hier opgebouwd hebben niet te gelde maken voor anderen? Nog niet eens zozeer vanuit een financieel motief, maar met een motief van: dit heeft gewoon kansen in de samenleving, die kan daar beter van worden. Ik ben vanuit de inhoud begonnen en het ondernemerschap is erbij gekomen. Dat moet je leren, met vallen en opstaan. Je bent niet de hele dag bezig met inhoudelijke projecten en campagnes, nee, je bent ook bezig met administratie, met personeel, met belastingen, Cees van Eijk: ondernemende bestuurder in een innovatieve gemeente 14 15

9 I nterview noem maar op. Dat is een leerproces. Ik heb een cursus ondernemerschap gevolgd om een beeld te krijgen van wat er op je afkomt. Dat is niet die 9 tot 5 baan. Ondernemerschap betekent dat je risico s moet nemen, dat je ook een periode zonder inkomen zit. Ik weet wel dat ik gedurende die eerste periode dacht: ik heb helemaal geen opdrachten voor volgende maand, wat nu? Zweet op m n voorhoofd! Daar moet je mee leren omgaan. Maar het is wel zo: je blijft getriggerd door die bepaalde droom die je wilt nastreven. Dat geldt ook in deze functie: je hebt ook een bepaalde maatschappelijke droom die je als bestuurder na wil streven. Overigens, je moet kunnen dromen, maar wel met beide benen op de grond kunnen blijven staan. Duurzame uitstroom IMK investeert zwaar in innovatie van de publieke dienstverlening rondom ondernemers met het doel om het dilemma tussen ambitie en kosten te doorbreken. Zo lanceerde IMK recent de nieuwe generatie Startersbegeleiding voor Gemeenten. Kandidaat-ondernemers doen kennis op in een digitale leeromgeving en ontvangen persoonlijke begeleiding op maat. Met als resultaat: eenhoger kennisniveau, een hogere mate van zelfwerkzaamheid én zelfstandigheid en daardoor een grotere kans op duurzame uitstroom. En dát tegen veel lagere kosten. De gemeente Amersfoort is de eerste gemeente die hierin participeert. Er wordt veel gesproken over innovatie in de dienstverlening van de overheid, maar binnen het domein van de sociale zekerheid schiet het niet erg op. Het verbaast ons dat er niet meer veel meer druk wordt gelegd op leveranciers van de overheid om met innovatieve oplossingen te komen, zoals onze nieuwe startersaanpak, als antwoord op de immense bezuinigingsdoelstellingen. Dat is immers hard nodig om het ambitieniveau overeind te houden, liefst te verhogen, tegen veel lagere kosten. Zou de overheid die broodnodige innovatie in dienstverlening niet gewoon moeten eisen? De vernieuwingsslag die je wilt maken, valt of staat niet alleen maar met een bepaalde visie of aanjaagfunctie. Het gaat vooral om de mensen die het moeten doen en eigenlijk vraag je van hen De besparingsopdracht is leidend voor de vernieuwingsslag om ook op dit terrein echt hun professie op te pakken. Want professie betekent ook continu willen vernieuwen en willen inspelen op nieuwe ontwikkelingen die er zijn. In financiële zin en in maatschappelijke zin. Die twee proberen we nu natuurlijk aan elkaar te knopen. Maatwerk is een vernieuwingsslag die ons geld bespaart. Natuurlijk kun je stellen dat de besparingsopdracht leidend is voor de vernieuwingsslag. Je wordt geprikkeld om nieuwere methodes in te zetten, en nieuwe gesprekstechnieken in te zetten. Mensen op een andere manier te verleiden. Een beroep te doen, ook op hun eigen verantwoordelijkheid. De charme van de nieuwe startersaanpak is tweeledig. Allereerst zoeken we naar een financieel zo aantrekkelijk mogelijke manier om kandidaten te trainen, ook door nieuwe methodieken te gebruiken, zoals e-learning. Dat is van deze tijd en tevens kostenbesparend. Het tweede aspect is dat we kandidaten een soort voortraject bieden: proef er maar aan, kijk of je idee rijp is en of jij er klaar voor bent om de vervolgstap naar ondernemerschap te zetten. Ik ben erg enthousiast over deze samenwerkingsvorm; heel praktisch, to the point en ook passend bij zoals wij hier als Sociale Zaken willen werken. Niet meer generiek voor iedereen, maar maatwerk leveren. Je gaat op de persoon toegespitste begeleiding geven. En nadrukkelijk aangeven: We willen investeren in je, maar dan verwachten we ook wat van je. Jij bent aan zet, het is jouw droom, jouw inzet. Dat is een werkwijze waarover wij zeer positief zijn en waarmee we denken een slag te kunnen maken, écht dat maatwerk te kunnen leveren. Het participatiebudget gaat in een paar jaar van 1,4 miljard naar 393 miljoen euro en uit dat budget worden vele doelgroepen bediend. Welke prioriteit hebben startende ondernemers in dat kader volgens u? Is dat de eerste groep, die budgettair gezien afvalt, of misschien juist wel de laatste vanwege de bijdrage die ondernemers leveren aan de samenleving? Je legt nu het accent op geld, maar het gaat mij om de relatie tussen ondernemerschap en overheid. De overheid faciliteert ondernemerschap op heel veel fronten; door opleidingen, door na te denken over wat de arbeidsmarkt nodig heeft, door wegenaanleg. Er is wel sprake van een veranderende positie van de overheid. Je bent als overheid niet meer dat subsidieloket, maar partner in maatschappelijke ontwikkelingen. Als wij ons hier de vraag stellen: Waar wil Amersfoort over twintig jaar zijn?, dan hebben we ondernemers daar hard bij nodig. Om die ontwikkeling te maken, om innovatie te bewerkstelligen, om de arbeidsmarkt goed te organiseren, om de stad aantrekkelijker te maken. Dat faciliteer je met elkaar, soms door subsidies of investeringen. Ten aanzien van participatiebudgetten ben ik heel pragmatisch. Ik wil mensen natuurlijk een zinvolle toekomst geven. Ik wil ervoor zorgen en er dus ook financieel baat bij hebben - dat mensen uit de bijstand komen. Ik wil ervoor zorgen dat er een motor komt om de arbeidsmarkt en de economische ontwikkeling verder een impuls te geven. Dus er zijn drie belangen die ik als overheid heb, richting het individu, richting mijn eigen portemonnee en richting de economische ontwikkelingen in de stad. Met beperktere budgetten kijk je ook of je die niet op een efficiëntere manier kunt spenderen. Hoe resultaatgericht kan ik mijn geld inzetten en wat kan ik ook van de betrokkenen zelf vragen? Voor wat hoort wat. Ik wil in mensen investeren, in de wetenschap dat daar ook vanuit de mensen zelf wat tegenover gezet wordt. IMK heeft berekend dat iedere ondernemer die omvalt de samenleving euro kost. In Amersfoort zijn dat er in 2012 maar liefst geweest, dus reken maar uit. Uit onderzoek onder ondernemers in problemen, blijken in zeven van de tien gevallen onnodige dingen de oorzaak. Vermenging van zakelijkeen privé geldstromen bijvoorbeeld. Die ondernemers vind je dan terug bij het Bbz-loket. Vaak te laat. Ook hier kan de overheid volgens ons een veel actievere en innovatievere rol spelen, met name op het gebied van preventie. Ondernemerschap moet je gewoon zelf kunnen uitoefenen als ondernemer. Maar je bent wel partners van elkaar, je zit beiden in dezelfde stad, bent beiden gericht op de toekomst. Je bedient verschillende doelen die wel bij elkaar kunnen komen. Dus in faciliterende zin dingen signaleren, dingen mogelijk maken, partijen bij elkaar brengen, dat vind ik wel de rol die de overheid in deze kan spelen. Ik vind wel als je een relatie met elkaar opbouwt, dan ben je als overheid niet alleen maar aanspreekbaar wanneer het slecht gaat met de onderneming. Dan mag je als overheid ook een beroep doen op de onderneming als het goed gaat, dat er iets terugkomt naar de samenleving. Dat samenspel is in goede tijden en slechte tijden. Waar het gaat om problemen denk ik toch wel dat de eerste signalering vanuit de ondernemer zelf moet komen. Ondernemerschap vraagt ook om goed in de spiegel te kunnen kijken. Wat gaat er wel goed en wat niet? Die analyse überhaupt te kunnen maken, dat is niet iedereen gegeven. Sommigen stappen toch wat naïef in dat ondernemerschap, helaas is het zo. Op individueel niveau is het gewoon lastig om overal bij te kunnen zijn. Dat merken we ook bij zzp ers. De economische crisis raakt ook hen en dat geeft een heel andere problematiek dan tien jaar geleden. Het is veel minder zichtbaar, mede omdat men geneigd is het eerst intern op te vangen. Niks mis mee, met het creëren van een eigen vangnet, maar ook hier ervaren we dat een aantal mensen vaak te laat in actie komt als zich problemen voordoen. Ik vind het wel cruciaal dat individuele ondernemers zich aansluiten bij ondernemersclubs of winkeliersverenigingen. Dat zijn ook onze partners

10 I ntroductie Bureau Zelfstandigen Den Haag Tendens Onze core business is op dit moment: ondernemers die t zwaar hebben. Vooral kleinere ondernemers: middenstanders ja, maar ook adviesbedrijfjes, mensen die trainingen geven of coachen. Sinds eind 2012 schieten de aanvragen met sprongen omhoog. Ik voorzie dat 2013 een recordjaar wordt, in negatieve zin. Het is goed dat we nog een Bbz hebben, zodat we ondernemers die overlevingskansen hebben ook daadwerkelijk kunnen ondersteunen. Maar het is op dit moment hopen dat ze kunnen overleven. Dilemma Er zijn ondernemers die t hoofd boven water houden, maar wel moeite hebben om het krediet af te lossen. Er zijn wettelijke kaders waarbinnen terugbetaald moet worden. Het dilemma is dan: ga je je geld terugvorderen, loop je de kans dat het bedrijf omvalt. Het is heel belangrijk dat je met elkaar in gesprek blijft en dat ondernemers naar ons open kaart spelen. Onze core business nu: ondernemers die t zwaar hebben Rob van den Hoogenband Hoofd van het Bureau Zelfstandigen in Den Haag. Is 36 jaar bij de dienst en sinds 1991 leidinggevend aan het Bureau Zelfstandigen. Geboren in Australië maar sinds z n vijfde Hagenees. Woont tegenwoordig in Pijnacker, getrouwd en drie kinderen. Had een rugblessure geen roet in het eten gegooid, dan had Rob (55 nu) mogelijk betaald voetbal gespeeld bij ADO Den Haag. Rob z n huidige team telt vijftien medewerkers. In deze crisistijd behandelen ze zo n 800 Bbz-aanvragen op jaarbasis. Rob zegt dat het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz-2004) weinig herkenning geeft bij ondernemers. Daarom nemen wij deel aan bijvoorbeeld beurzen en ondernemersbijeenkomsten. Men zal niet zomaar op je afstappen, maar leg je een folder neer dan steken ze die in hun binnenzak. Domino-effect Laatst was ik op de verjaardag van een neefje van mijn vrouw. Hij zat in een reisgids te kijken en toen realiseerde ik mij dat die van een bedrijf was dat we twintig jaar geleden hebben helpen starten. Het is nu zelfs een redelijk gerenommeerd bedrijf. Het geeft een goed gevoel als een bedrijf t redt door jouw interventie of als je iemand vanuit een uitkering kunt helpen succesvol voor zichzelf te beginnen. De keerzijde kent Rob ook. Hij vertelt over een ondernemer die na een ziekbed een doorstart maakte. De verwachtingen bij ons en onze adviseurs over de toekomst van het bedrijf waren positief. Hij had een goed gevulde orderportefeuille. Maar een half jaar later gingen twee grote opdrachtgevers failliet Er is sprake van een domino-effect. Opleiden Rob en z n collega s helpen ook mensen die vanuit een uitkering willen starten als ondernemer met specifieke opleidingen. Kennis van basale zaken als acquisitie, administratie en belastingen vergroten de slagingskansen. Anders beginnen we er niet aan. We richten ons ook vooral op instromers vanuit de WW, die beschikken nog over recente werkervaring en een zeker ritme. We hebben een kort traject opgestart met als doel om hen snel weer op de markt te brengen

11 I ndetail branche Het woord horeca is een samentrekking van hotel, restaurant en café. Daarmee wordt de breedte van deze branche al weergegeven. In werkelijkheid is de diversiteit nog veel groter en ontstaan er continu nieuwe formules in deze sector. In totaal worden er op dit moment door het CBS horecabedrijven geteld, waarvan circa actief met een vorm van logiesverstrekking en de overige als eet- en drinkgelegenheden. Binnen de totale horeca zijn bijna ondernemers/zelfstandigen actief en de bedrijfstak biedt werk aan personen. Iedere horecaondernemer creëert dus voor gemiddeld bijna vijf medewerkers werkgelegenheid. Daarentegen is de horeca ook een sector waarbij starters snel de handdoek weer in de ring gooien. Uit recent onderzoek bleek dat meer dan de helft van de starters (60%) al na een jaar weer stopt. Bij de andere sectoren ligt dat percentage op 30%. In deze artikelenreeks, bedoeld voor geïnteresseerden in de publieke sector, schetst IMK een beeld van de belangrijkste branches in het lokale kleinbedrijf. De lezer wordt meegenomen in de structuur van de branche en de laatste ontwikkelingen daarin met focus op die aspecten, die vanuit de publieke sector van belang zijn. Eerder bekeken we de detailhandel In detail en bouwnijverheid; ditmaal is het de beurt aan de horeca. De deelsector logiesverstrekking omvat de volgende economische activiteiten: hotel-restaurants; hotels, pensions en conferentieoorden; verhuur van vakantiehuisjes en appartementen, jeugdherbergen en vakantiekampen; kampeerterreinen; overige logiesverstrekking. Het aantal hotels in Nederland is in vier jaar met 12,7% gestegen tot ruim in 2013, maar die groei is in 2013 tot stilstand gekomen. Amsterdam is koploper met 629 hotels en de gemeente met de hoogste dichtheid per inwoner is Vlieland. Daar waren in mei 2013 maar liefst 128 hotels bij een inwoneraantal van Hotels hebben in 2012 een moeilijk jaar achter de rug met dalende omzetten en dat geldt met name voor hotels in het hogere segment, waar bezettingsgraden en gemiddelde kamerprijzen al een aantal jaren afnemen. In het middensegment is nog wel een lichte stijging zichtbaar. Congresmarkt trekt iets aan De congresmarkt is bijzonder gevoelig voor de economische conjunctuur en het is de verwachting dat die markt het komende jaar weer iets aantrekt. Dit is niet alleen gunstig voor conferentieoorden, ook de zakelijke hotellerie kan hiervan profiteren. Hotels hebben moeilijk jaar achter de rug Het pension is een accommodatie met slaapplaatsen voor logiesverstrekking in overwegend 1- en 2-persoonskamers. Het verschil tussen hotel en pension is dat een hotel wel consumpties verstrekt aan passanten en een pension niet. Pensionbedrijven worden ook nogal eens zakelijk gebruikt om groepen personeel tijdelijk te huisvesten die op grotere (bouw)projecten werken. Het aantal pensions in Nederland stijgt evenals het aantal bezoekers. Toch geldt ook hier dat als gevolg van de recessie er momenteel sprake is van een behoorlijke overcapaciteit. Vakantie in eigen land De recessie lijkt de campings en de bungalowparken grotendeels voorbij te gaan. Als gevolg van de economische crisis gaan meer mensen in eigen land op vakantie. Binnen de sector is er sprake van schaalvergroting, zichtbaar in een afnemend aantal bedrijven. De grote bedrijven hebben vaak op eigen terrein horecavoorzieningen, waaronder een kleinschalig fastfoodrestaurant (cafetaria-achtig) met afhaalloket, soms een brasserie, pizzeria of mediterraan restaurantconcept. Naast het zwembad zijn er vaak diverse wellness-faciliteiten die naast de tarieven voor overnachtingen, voor aanvullende inkomsten zorgen. B&B vaak hobby In de categorie overige logiesverstrekking zijn er inmiddels in Nederland ruim zogenaamde Bed & Breakfast (B&B) locaties en dit aantal stijgt al een aantal jaren. Er zijn meer B&B s in Nederland dan hotels of pensions. Exploitatie van een B&B is echter vaak een nevenactiviteit. Starters veronderstellen een goede verdienste, maar staan onvoldoende stil bij de benodigde investeringen, het rendement en de tijdsinzet. Onderzoek wees een aantal jaar geleden uit dat een gemiddeld B&B een jaaromzet van circa behaald. De kosten bedroegen daarbij gemiddeld Maar liefst 40% van alle B&B s gaf een omzet op van minder dan Het exploiteren van een B&B is en blijft dan ook een overwegend hobbymatige bezigheid. De ondernemers binnen de overige vormen van verblijfsaccommodatie ondervinden wel de nodige concurrentie van deze en andere particuliere verhuur, met name in de grotere steden. Toeristen boeken steeds vaker via websites als Airbnb en Wimdu een overnachting bij particulieren thuis. De gemeente Amsterdam is een groot onderzoek begonnen naar de nadelige effecten van deze trend. Bij dit particulier verhuur wordt vaak niet voldaan aan de veiligheidseisen en daarnaast worden op deze manier woningen ten onrechte onttrokken aan de woningmarkt. Restaurants zien omzet dalen De deelsector eet- en drinkgelegenheden omvat de volgende economische activiteiten: restaurants, cafetaria s, lunchrooms, ijssalons, snackbars, eetkramen, kantines, catering en cafés. Restaurants richten zich op de bereiding en verkoop van maaltijden. Er is een grote verscheidenheid met elk een eigen ambiance: bistro s, café-restaurants, luxe restaurants, wegrestaurants, pannenkoekenrestaurants etc.. Een andere veel voorkomende indeling bij de restaurantsector is naar het type keuken, zoals Frans, Chinees-Indisch, Italiaans, Grieks of Spaans Branchevreemde toetreders Het aantal bedrijven in de restaurantsector neemt jaarlijks toe door starters, maar ook door branchevreemde toetreders, zoals benzinestations en winkels, die hun kernactiviteit aanvullen met een laagdrempelige restaurantfunctie. Daardoor lopen horeca en food-retail vanuit consumentenoogpunt steeds meer door elkaar. De consument handelt vanuit zijn behoefte en zoekt hierbij steeds vaker een pragmatische oplossing. De opening van supermarkten op zondag zorgt ook voor het wegvloeien van omzet uit de horeca. Op zondagavond worden in de supermarkt vooral verse maaltijden, pizza s, houdbare maaltijden, bier, frisdranken en zoutjes gekocht. Eten en drinken thuis is het laatste waar consumenten op willen bezuinigen, in tegenstelling tot eten en drinken buitenshuis. Veel restaurants worden geconfronteerd met dalende omzet en in antwoord daarop wordt vaak gegrepen naar kortingsacties, al dan niet via formules als Groupon. In de praktijk pakken die kortingsacties slecht uit voor zowel restaurant als gast, zo blijkt uit onderzoek van de Restaurantgids. De verwachting van de gast en het restaurant lopen in de praktijk vaak ver uiteen, met als resultaat teleurgestelde consumenten en een aanslag op het imago van het restaurant. Perspectief voor lunchrooms Een sector, die het meest door deze ontwikkelingen geraakt wordt is de zogenaamde fastfoodsector met bedrijfstypen als cafetaria, snackbar, lunchroom en broodjeszaak. Consumenten gebruiken al decennia lang steeds meer gemaksvoedsel en de verwachting is dat dit alleen maar verder zal toenemen. Voor de komende jaren wordt een daling van het aantal cafetaria s verwacht. De consument maakt steeds vaker gebruik van de mogelijkheden die andere aanbieders (waaronder supermarkten) aanbieden

12 I tem Voor lunchrooms ziet de toekomst er juist wat beter uit. Er zijn circa lunchrooms in Nederland, veelal gevestigd in (stads)centra: De verwachting is dat dit aantal verder zal stijgen. Lunchroomhouders houden goed rekening met het veranderende consumentengedrag. Gezondheid krijgt meer aandacht, kwaliteit en aanbod stijgen en het veranderende lunchgedrag doet de rest. Lunchrooms zijn populair. Het diner wordt vervangen door een hoogwaardige lunch in een lunchroom, ook door de zakelijke gast. De gunstige Snelle groei koffiebars Cafés en bars zien na twee magere jaren nog steeds geen licht aan de horizon. De dranksector heeft vooral last van de verhoging van het btwtarief, de voorgenomen verhoging van de alcoholleeftijd van 16 naar 18 jaar en mogelijke accijnsverhoging op alcohol. Deze hogere kosten zullen ze moeten doorberekenen aan klanten of men moet genoegen nemen met nog lagere marges. Steeds meer cafe s worden omgevormd naar eetcafe s, maar lang niet iedereen heeft voldoende investeringskracht. De reserves van veel bedrijven zijn op, de omzet blijft achter en de bank wil vaak geen leningen meer verstrekken. Koffie, Coffee De koffiebars zijn het bewijs dat constante vernieuwing van formules loont. De koffieketens, zoals Bagels&Beans en Coffee Company groeiden snel de afgelopen jaren en in het verlengde daarvan is nu een opmars merkbaar in grote steden van kleine hippe koffiezaken met een buurtfunctie, de zogenaamde community bars. Koffiebars lijken een maatschappelijk antwoord te zijn op de ontwikkeling van social media in prijs-kwaliteitverhouding is daarbij van groot belang in de keuze van de consument. Cateringbedrijven maakten in 2012 een zwaar jaar door en catering was het afgelopen jaar de grootste daler binnen de zogenaamde out of homekanalen. Vooral bedrijfscatering heeft te lijden onder de crisis. Bedrijven worden kleiner, er komen meer zzp ers, werkweken en arbeidstijden wijzigen. Een positieve uitzondering in de cateringsector gold voor onderwijs- en luchtvaartcatering, waar juist sprake van groei bleek te zijn. de samenleving. Een formule waarbij fysieke nabijheid van mensen wordt gecombineerd met het tijdens de koffie via de smartphone en facebook verbonden zijn met de rest van de wereld. In deze formule gaat het ook meer om ergens te zijn dan om de consumptie. Een sociaal netwerk in het echte leven. In Moskou leidde dat onlangs tot de opkomst van een koffieketen waarbij de gast betaalt voor de tijd dat hij of zij aanwezig is en daarbij zijn de consumpties gratis. Bestedingen out-of-home en at-home Omdat de scheidslijn tussen horeca en food-retail zo aan het vervagen is, kijkt IMK (in lijn met het onafhankelijke kennisinstituut FoodService Instituut Nederland) naar de foodmarkt in bredere zin. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen out-of-home en at-home kanalen. De klassieke horeca valt (samen met catering en de gemaksector) onder het out-of-home kanaal. Het at-home kanaal bestaat uit de supermarkten, speciaalzaken en overige food-retail. Volgens FSIN besteedden de Nederlandse consumenten in 2012 d 55,59 miljard aan eten en drinken. Ongeveer een derde wordt besteed binnen de out-of-home kanalen en twee derde binnen het at-home kanaal. Het out-of-home kanaal verliest terrein t.o.v. het at-home kanaal. 93% van de Nederlanders consumeert minimaal één keer per week een product buitenshuis. Dit was vorig jaar nog 95%. Een bezoek aan foodservicelocaties staat dus licht onder druk. Ruim 70% van de consumenten eet of drinkt in horeca. 71% van de Nederlanders gebruikt minimaal één keer per week, een consumptie in een horecagelegenheid. 60% van alle consumenten gebruikte minimaal één consumptie in de catering, dit percentage is in 2012 licht gestegen ten opzichte van Binnen het gemakskanaal consumeerde in % van de consumenten een consumptie. Amateurkoks Een weliswaar kleine maar ook sympathieke trend is ontwikkeld door de site Thuisafgehaald.nl. Via de site kunnen particulieren zelfbereide maaltijden aanbieden aan mensen uit de buurt. De aanbieders, uitsluitend amateurkoks, zeggen de dienst vooral te zien als een manier om derden van hun kookkunsten te laten genieten. Veel horecaondernemers beschouwen Thuisafgehaald.nl inmiddels wel als een serieuze concurrent. gastcolumn Toen er onderzoeken verschenen van McKinsey (2009) en Ernst&Young (2011) die spraken van 1 à 2 miljoen mensen die serieus met een plan rondlopen om iets te gaan ondernemen was ik niet verbaasd. Voor mij is een ondernemer een persoon die iets onderneemt en daarmee een maatschappelijke bijdrage levert. Veel van deze mensen zijn niet echt van plan om fulltime ondernemerschap na te streven, maar zoeken naar vormen om werk, huishouden en ondernemen te combineren. Om dan hun plannen gefinancierd te krijgen bij een bank is niet gemakkelijk. Microfinanciering breder inzetten Sinds een aantal jaren is het in Nederland veer. Tot op heden betekent meedoen mogelijk om een eigen bedrijf te starten met microkrediet. Duizenden mensen drijf(je) opzetten dat inkomen oplevert. een volwaardige baan vinden, of een be- hebben sindsdien een microkrediet ontvangen van gemiddeld , zoals de lening zelfstandigen) en ondersteunings- De Bbz-regelgeving (Besluit bijstandver- onderneemster die biologische chocoladeproducten maakt, de allochtoon met zijn ter wel primair op gericht: er moet een programma s bijvoorbeeld, zijn daar ech- minisupermarkt, de (maat)kleermakerij van ondernemingsplan komen. Begeleiding, twee jonge ondernemers en de jonge ondernemer die een kip-aan-het-spitwinkel een marktconforme rente van 8%) maken training en financiering (tot met is begonnen. Gezien deze successen zou dat mogelijk. het op zijn plaats zijn om microfinanciering breder in te zetten en meer men- zeker als we in overweging nemen dat Op zich is deze aanpak redelijk succesvol, sen bij de samenleving te betrekken. ruim 60% van de starters uit de bijstand Door de economische crisis komen meer na drie jaar nog bestaat. Maar de aantallen zijn nog beperkt, met 300 starters mensen in financiële problemen en vaak ook in de bijstand terecht. De meesten van hen willen direct weer aan de regeling en aanverwante regelingen effec- per jaar. Het zou goed zijn als de Bbz- slag. Meedoen is de voornaamste drijf- tiever ingezet worden om meer mensen de Door Joyce Sylvester kans te bieden zelfstandig aan de slag te gaan, maar dan vanuit hun eigen kracht. Dat hoeft niet altijd te betekenen dat een eigen bedrijf wordt opgezet. Dat is voor velen toch te complex en net een stap te ver. Maar mensen in de bijstand kunnen veel meer dan wij wellicht zien en willen erkennen. Een traject naar zelfstandig werk moet juist gebaseerd zijn op die persoonlijke mogelijkheden en ervaringen en niet te strak gericht op het opzetten van een bedrijf. Begeleiding die uitgaat van de kracht van mensen kan dat bewerkstelligen. Ook (micro)financiering moet daar op aansluiten. Er is een tweede terrein waar microkrediet en begeleiding effectiever ingezet kunnen worden. Er zijn in Nederland veel ondernemende mensen die informeel opereren en toch graag de stap willen zetten naar een formelere manier van werken. Voorbeelden zijn de illegale taxi, de kapster die vanuit huis opereert, de buur als kinderoppas of de kok die bij anderen aan huis werkt. Het is niet precies bekend hoeveel mensen er momenteel werkzaam zijn in dit grijze circuit, maar schattingen lopen uiteen van 3% tot 10% van de werkende bevolking. Velen van hen willen doorgroeien en erkend worden als volwaardige deelnemer aan de samenleving. Maar zij worden nog niet bereikt door bestaande dienstverleners van microfinanciering en begeleiding. Als hun diensten zouden aansluiten op de wensen en mogelijkheden van deze groep, kan dat voor hen een eerste stap zijn naar erkenning en uiteindelijk ook naar verdere formalisering. Het is een uitdaging voor instellingen zoals het IMK en Qredits om microkrediet breder in te zetten en zo ondernemende mensen bij de samenleving te betrekken. Dr. Joyce Sylvester is waarnemend Burgemeester Naarden en Senator PvdA, voorzitter Eerste Kamer Commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid 22 23

13 I tem Indien het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) niet wordt gecontinueerd, heeft dat dienstverband) en de stakende onder- digenloketten voor zichzelf een belang- Schuldhulpverlening (WGS) biedt voor bezitten. Dit houdt echter in dat voor de een direct negatief effect op de sociaal-economische ontwikkelingen in onze gemeenten, aldus de deelnemers aan de rondetafeldiscussie die voor de tweede maal op initiatief van IMK heeft plaatsgevonden. Unaniem verwachten zij dat er in de periode tot 2020 sprake zal zijn van diverse initiatieven vanuit de markt, maar zij zien geen privaat stelsel ontstaan dat het huidige sociaal vangnet c.q. het Bbz vervangt. nemers, als afgeleiden van deze doelgroepen. Fysiek loket Bij startende ondernemers wordt gesproken over de belangrijke rol die het rijke rol zien weggelegd. Door de terugtrekkende beweging van de Kamer van Koophandel zien de aanwezigen dat gemeenten op zoek gaan naar alternatieve loketten, waar de (startende) ondernemer voor een schuldhulpverlening aan ondernemers. Mogelijke alternatieven Op de vraag of de aanwezigen verwachten dat initiatieven vanuit de private markt een alternatief kunnen bieden overheid, net als in ondernemersland, ook het adagium geldt: de kosten gaan voor de baten uit. Denkrichtingen Vanuit die gedachte is een aantal denk- zelfstandigenloket van de gemeente persoonlijk gesprek terecht kan. Vanuit voor het Bbz, wordt door de deelnemers richtingen benoemd die leiden tot een speelt bij het stimuleren van onderne- hun ervaring weten de aanwezigen dat eensluidend geantwoord dat zij dit niet grotere toegevoegde waarde van het Aan het einde van zijn inleiding over sociale ondernemersregelingen vanuit Europees perspectief concludeert meer door de overheid ondersteund. De aanwezigen stellen dat het bij een discussie over de toekomst van het Bbz merschap voor de brede doelgroep van potentiële ondernemers en daarmee voor de economische vitaliteit in de gemeente. Aan de vraagzijde van de een dergelijk fysiek loket een noodzaak is, want niet alles kan digitaal en we moeten het recht van ondernemers op een persoonlijk gesprek behouden. zien gebeuren. Het merendeel merkt in de dagelijkse praktijk nog weinig tot niets van de initiatieven die zijn uitgerold. De ervaring van de huidige crisis sociaal vangnet en in navolging daarvan het zelfstandigenloket. Grofweg kunnen deze denkrichtingen in 2 categorieën worden ingedeeld: schadelast- Han Dieperink, algemeen directeur van belang is om een onderscheid te arbeidsmarkt wordt een ontwikkeling Erkend wordt dat diverse initiatie- leert dat de banken juist strikter worden beperking en economische vitaliteit. van IMK, dat het Bbz uniek is in Europa. Dan legt hij meteen de volgende stel- maken tussen de verschillende doelgroepen die bereikt worden. Genoemd gezien waarin het belang van flexibele arbeid verder toeneemt. Aan de aan- ven op dit gebied (zijn) ontstaan vanuit (semi-) marktpartijen. Een minpunt van in hun kredietbeleid. Ook een organisatie als Qredits blijkt geen alternatief te Denkrichtingen schadelastbeperking: ling voor aan de aanwezige vertegenwoordigers van grote gemeenten en/of regionale zelfstandigenloketten: In 2020 wordt dit sociaal vangnet niet worden de startende en de gevestigde ondernemers, maar ook de hybride ondernemers (parttime ondernemers in combinatie met een parttime loon- Het sociaal vangnet voor ondernemers in bodzijde vertaalt zich dat in een toenemende groep zelfstandigen, vooral zelfstandigen zonder personeel. Het is vooral in de breedte waar de zelfstan deze initiatieven is, in de ogen van de aanwezigen, dat deze zich vooral richten op de goudhaantjes en dus het stimuleren van ondernemerschap bij een selecte groep. Bij de zoektocht naar een alternatief fysiek loket voor de brede doelgroep van startende ondernemers, zou de gemeente meer oog moeten hebben voor de ervaring en kennis die zij in huis heeft met de zelfstandigenloketten. Kritisch proces Eén ding is duidelijk voor de deelnemers: zonder het Bbz waren veel meer ondernemingen omgevallen dan nu het geval is. Hierdoor heeft men weten te voorkomen dat de instroom van werkzoekenden, die een beroep (moe- bieden voor het sociaal vangnet, omdat zij toch te veel denken vanuit een bancair perspectief, waarin de doelgroep van het Bbz niet past. Zo zullen deze organisaties niet overgaan tot verstrekking van periodieke inkomensondersteuning aan een ondernemer in financiële nood. Juist vanwege de sociaal-economische context waarin het Bbz wordt benut, zal de overheid altijd een rol moeten blijven spelen. Wel zien een paar deelnemers mogelijke (beperkte) alternatieven in initiatieven die ontstaan vanuit een soort gemeenschapszin, zoals de kredietunies of broodfondsen. Andere deelnemers verwachten hier echter ook weinig heil van, Introduceer een Bbz+-variant: verruim de Bbz-doelgroep met een 2e ring voor gevestigde ondernemers die niet aan het inkomenscriterium (WWB-norm) voldoen, maar laat het recht op bijstand om niet voor deze groep vervallen. Creëer meer faciliteiten voor coaching van startende ondernemers om te voorkomen dat deze voortijdig weer hun onderneming moeten beëindigen, met als mogelijke gevolgen een restschuld en een gedesillusioneerde werkzoekende. Promoot het gebruik van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening voor ondernemers die niet tot de doelgroep van het Bbz behoren en hun bedrijf willen continueren, mits deze levensvatbaar is. ten) doen op WW en WWB, nog hoger zou zijn. En als het had gekund, zouden de aanwezigen nog meer ondernemers hebben geholpen om orde op zaken te stellen. Hier loopt men tegen de (te?) strakke doelgroep-criteria van het Bbz aan. Buitenstaanders moeten nu niet denken dat de zelfstandigenloketten voor Sinterklaas spelen, want de besluitvorming over de toekenning van omdat zij in hun regio zien dat deze gemeenschapszin ontbreekt. De gedachte dat de overheid een rol moet blijven spelen in de uitvoering van een sociaal vangnet voor ondernemers wordt duidelijk door alle deelnemers gedeeld. Tegelijkertijd zien zij ook dat de overheid een forse reorganisatie moet doormaken. Wellicht typerend Denkrichtingen economische vitaliteit: Geef het zelfstandigenloket ook een rol als arbeidsbemiddelaar richting ondernemingen die gebruik maken (of hebben gemaakt) van het sociaal vangnet. Integreer het zelfstandigenloket met een fysiek startersloket in één ondernemersloket en creëer daarmee één fysieke basisinfrastructuur voor ondernemers. financiële ondersteuning doorloopt een zeer kritisch proces. Een aantal deelnemers geeft aan dat zij, indien het Bbz niet van toepassing is, actief gebruik maakt van de mogelijkheid die de Wet Gemeentelijke voor de deelnemers is dat zij daarbij niet alleen denken aan het realiseren van kostenefficiëntie op de korte termijn, maar ook oog hebben voor rendementen op de langere termijn; een eigenschap die succesvolle ondernemers ook Koppel dit ondernemersloket aan de Werkpleinen. Creëer ruime mogelijkheden voor hybride ondernemerschap, in lijn met de gedachte dat iedereen werkt naar vermogen

14 I mk Iedere gemeente kent ze: veelbelovende werkzoekenden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, doordat ze niet over de juiste werkervaring beschikken. Met een duwtje in de rug ontstaan er voor deze groep mogelijkheden, ook op een lastige arbeidsmarkt. Met dit doel zijn IMK en maatschappelijk investeerder Start bij juist deze ondernemers. Die worden gemeente tien stageplaatsen te creëren Foundation¹ een landelijk experiment ondersteund door een jobcoach van de gestart onder de noemer: Pilot social gemeente en de ondernemerscoaches return kleine ondernemers. In dit van IMK. Het directe resultaat bestaat experiment laten we werkzoekenden, uit 100 werkzoekenden zonder ervaring, met een afstand tot de arbeidsmarkt die minimaal drie en maximaal door een gebrek aan werkervaring, zes maanden relevante werkervaring stage lopen. Deze stage vindt plaats bij opdoen in een klein bedrijf. Van de ondernemers die eerder gebruik hebben werkzoekenden moet 50% uiterlijk het gemaakt van publieke middelen, jaar volgend op de afronding van de bijvoorbeeld vanuit het Bbz 2004, om stageplaats zijn uitgestroomd uit hun de start of doorstart van hun bedrijf te uitkeringssituatie. faciliteren. Met dit project doen zij iets terug ( social return ) voor de gemeente Voordelen die hen op een moeilijk moment ondersteunde. Het project biedt voor zowel stagiairs als ondernemers en gemeenten voordelen, IMK heeft in haar bestand veel ondernemers naast de eerder genoemde uitstroom. die dankzij de hulp van de ge- Ondernemers die uiteindelijk de stap meente hun bedrijf konden opstarten of willen zetten naar het werken met continueren. Uit een eerde proefproject personeel, krijgen hiermee de kans dit binnen de gemeente Huizen bleek al dat deze ondernemers graag iets terug willen doen voor de steun die zij eerder zelf van de gemeente mochten ontvangen. Het doel van de pilot is om met tien gemeenten in iedere deelnemende ¹ Pilot De resultaten van de pilot worden gedurende het gehele traject gemonitord en geëvalueerd door Regioplan. Op basis van de uitkomsten van de pilot wordt een best practice opgesteld voor een landelijke uitrol. De animo is groot onder diverse gemeenten en er is gestart met het benaderen van de ondernemers. Deelnemers nu zijn o.a. Alkmaar, Arnhem, Heerlen, Leidschendam/ Voorburg en Tilburg. proefondervindelijk in de praktijk te brengen. Tegelijkertijd heeft de uitbreiding een omzetstijging voor het bedrijf als doel. Ook wordt het contact tussen kleinere ondernemers en de gemeente versterkt. Dit laatste is ook een voordeel voor de gemeente die tegelijkertijd de kwaliteit van het Wwb/bestand ziet verbeteren. Voor de deelnemers schuilen de voordelen in het opdoen van gerichte werkervaring en daarmee een betere startkwalificatie op de arbeidsmarkt. Eerder al is gebleken dat het zelfbeeld van deze groep wezenlijk verbetert door maatschappelijke participatie. Start Foundation is een maatschappelijk investeerder die werk wil creëren, behouden en toegankelijk maken voor mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Start Foundation is een zogenaamde impact investor. Als Start Foundation ergens geld en tijd insteekt, moet dat namelijk leiden tot werk of uitzicht daarop voor mensen met minder kansen. Social return door kleine ondernemers I ns & Outs Kwart bedrijven heeft kredietproblemen Ongeveer een kwart van de bedrijven heeft problemen met kredieten en staat onder Aantal bedrijven stijgt Minder starters en meer opheffingen van bedrijven, maar toch is het aantal bedrijven in Nederland voor het zesde jaar op rij gestegen. In 2012 waren er minder starters dan in 2011 en het aantal opgeheven bedrijven steeg met bijna Hiermee stijgt het aantal bedrijven in Nederland al sinds de meting is gestart in Het aantal oprichtingen lag met wel beduidend lager dan in 2011 ( ). De meeste starters gingen aan de slag in de bouw, handel en zakelijke dienstverlening. Het aantal eenmanszaken heeft de afgelopen jaren een vlucht genomen, van 55% in 2007 naar 66% in Bron: CBS toezicht van een bank. KPMG stelt dat 25% een hoog percentage is. Een score van 1% tot 5% is normaal. Uit cijfers van kredietbeoordelaar Moody`s blijkt dat bijna 8% van de bankkredieten in de eurozone in bijzonder beheer zit. Dat is het dubbele van het wereldwijde gemiddelde. Vooral aan de onderkant van het mkb hebben bedrijven het moeilijk. Bij ABN Amro zit bijvoorbeeld circa 20% van het volume van mkb-kredieten in bijzonder beheer. De termijn dat bedrijven in bijzonder beheer verkeren is inmiddels verdubbeld. Bij 30% tot 35% van de bedrijven loopt het niet goed af. Bron: Elsevier Houvast in bestemming webwinkels De Kamer van Koophandel (KvK) heeft een gemeentelijke brochure gepresenteerd over de bestemming van internetwinkels. De folder dient als leidraad voor gemeenten in hun beleid voor de fysieke vestigingen van webshops. Bron: Kamers van Koophandel Overheden zijn niet goed op de hoogte van de Wet Markt en Overheid (juli 2012) en nemen te weinig maatregelen om oneerlijke concurrentie met het bedrijfsleven te voorkomen. Dit blijkt uit een onderzoek van de Autoriteit Consument en Markt naar de bekendheid van deze wet De komende zeven jaar krimpt het winkeloppervlak in stedelijke gebieden sterk. In totaal zal er twee miljoen vierkante meter (17%) verdwijnen, zo blijkt uit een analyse die advieskantoor Booz & Company heeft gemaakt op verzoek van Het Financieele Dagblad. De belangrijkste reden voor krimp is internet. Zo voorziet Booz een sterke teruggang van het aantal kledingwinkels, omdat mensen vaker online kleding kopen. Het aandeel van online verkochte kleding zal stijgen van 5,6% nu, naar circa 25% in Van elektronica wordt al een vijfde via internet gekocht en dat zal naar schatting stijgen De Belastingdienst rekent vanaf het belastingjaar 2013 kwijtschelding van leenbijstand op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) niet meer mee in de loon- en inkomstenbelasting van (aspirant) Nulmeting Markt en Overheid Twee miljoen winkelmeters verdwijnen onder overheden en ondernemingen. Voor de wet, die nu 1 jaar van kracht is, geldt nog een overgangsperiode tot 1 juli 2014 voor bestaande situaties. Als de overheid concurreert met bedrijven, gelden per 1 juli 2012 regels om oneerlijke concurrentie met ondernemingen te voornaar 40%. Door het verdwijnen van winkels keren naar verwachting meer bewoners terug naar de binnensteden, waar ook meer ruimte komt voor amusement en horeca. Winkelketens en fabrikanten zullen meer showrooms in stadscentra openen. Bron: FD Kwijtschelding leenbijstand ondernemers. Zo wordt in de toekomst voorkomen dat zij huur- en zorgtoeslag moeten terugbetalen, omdat ze door de kwijtschelding van de leenbijstand een hoger inkomen leken te hebben. Bron: Nationale ombudsman komen. Er gelden uitzonderingen voor o.a. het lageren hoger onderwijs en de publieke omroep. Een overzicht staat op Bron: Autoriteit Consument & Markt 26 27

15 juli 2013 Ondernemers maken arbeidsmarkt sterker Beste Arbeidsmarktvernieuwers, Onlangs heeft minister Asscher u opgeroepen om een sectorplan te schrijven waarmee de arbeidsmarkt in uw branche wordt verbeterd, zodat mensen in de toekomst langer gezond en productief kunnen doorwerken en vaker kunnen wisselen van baan. Voor u is dat interessant, want de overheid is bereid om mee te investeren in uw plannen. Nu ligt het voor de hand om bij arbeidsmarktvraagstukken te zoeken naar loondienst-oplossingen. Op zich is dat een prima uitgangspunt, maar wij van het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (IMK) denken dat u meer kans maakt als u ondernemerschap meeneemt in uw plannen. We hebben daar overtuigende argumenten voor. In Nederland is één op de zeven werkenden al zelfstandig ondernemer, waaronder zzp ers. En dat worden er steeds meer. Per jaar starten tien keer zoveel mensen als zzp er dan dat er mensen een vaste baan in loondienst krijgen. Die ontwikkeling transformeert de arbeidsmarkt. Ook in uw branche. Want zelfstandigen zorgen voor meer flexibiliteit, werk en vernieuwing. De komende generatie is ondernemender dan de vorige; diverse initiatieven op scholen en universiteiten stimuleren ondernemerschap vanaf de leeftijd van 12 jaar en dat leidt aantoonbaar tot veel meer jonge ondernemers. Re-integratie van uitkering naar zelfstandig ondernemerschap biedt duurzamere uitstroom dan van uitkering naar loondienst. Parttime ondernemerschap is voor veel mensen met een achterstand op de arbeidsmarkt een kansrijke uitweg om terug te keren in het arbeidsproces. Ook de weg van outplacement naar zelfstandig ondernemerschap wordt ervaren als de meest positieve vorm van outplacement omdat die aanhaakt bij de motivatie van mensen. De ontwikkeling van ondernemerschap is een voorwaarde voor het behoud van waardevolle ambachten. Goede ondernemers zijn maakbaar. Gewoon een kwestie van het ontwikkelen van de juiste competenties en mentaliteit. Kortom, ondernemerschap maakt uw sectorplan sterker. Wilt u meer weten, of heeft u hulp nodig? Mail of bel mij, of één van mijn collega s. Met vriendelijke groeten, Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf Han Dieperink Algemeen Directeur Per mail: Telefonisch: Het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf begeleidde reeds duizenden startende zelfstandigen vanuit mobiliteit, outplacement en uitkering naar een kansrijke positie op de arbeidsmarkt.

SRA-Horecascan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Horecascan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Horecascan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Horecascan De Horecascan 2014 is 712 x ingevuld. Van de respondenten werkt 1 in de logiesverstrekking, 60% heeft een restaurant en 1 een café. In

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Het bedrijfsleven in de regio centraal. Detail Ontwerp nieuwe Kamer van Koophandel

Het bedrijfsleven in de regio centraal. Detail Ontwerp nieuwe Kamer van Koophandel Het bedrijfsleven in de regio centraal Detail Ontwerp nieuwe Kamer van Koophandel KvK Den Haag, KvK Rotterdam, KvK Zuidwest Nederland & Syntens maart 2013 KvK verandert mee met maatschappij Samenleving

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Programma (10.30 12.30 uur)

Programma (10.30 12.30 uur) WELKOM! Programma (10.30 12.30 uur) Sociaal Akkoord en Participatiewet: de gevolgen voor MKBondernemers en ZZP ers Jetta Klijnsma Hans Spigt Actualiteiten rondom pensioen- en arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Gangmakers voor Bussum!

Gangmakers voor Bussum! Met de fusie tussen Bussum, Naarden en Muiden in het vizier en de op handen zijnde Raadsverkiezingen in maart 2014 geeft de Bussumse Ondernemers Vereniging (BOV) met dit pamflet haar visie op de economische

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

BAWI/U200900381 Lbr. 09/032

BAWI/U200900381 Lbr. 09/032 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Hulp aan ondernemers bij economische crisis uw kenmerk ons kenmerk BAWI/U200900381 Lbr. 09/032 bijlage(n)

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 Inhoud Inleiding 6 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 2 Instanties in Nederland 13 Belangrijke instanties voor ondernemers 14 Kamer

Nadere informatie

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Onderzoek van GfK november 2015 Inleiding Het aantal ondernemers blijft groeien. In 2015 heeft

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Project Startersstimulering Sittard-Geleen

Project Startersstimulering Sittard-Geleen Project Startersstimulering Sittard-Geleen Eigen baas zijn in Sittard-Geleen met een duwtje in de rug dus pak die kans Eigen baas zijn Ondernemen is in. Steeds méér mensen beginnen een eigen bedrijf. Omdat

Nadere informatie

Checklist passie en poen

Checklist passie en poen Checklist passie en poen Aandachtspunten voor succesvol sociaal ondernemen gericht op de arbeidsparticipatie van mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie Inleiding In het rapport Sociaal ondernemen:

Nadere informatie

Voor Ondernemers Door Ondernemers in Groningen. Vodo50. Groningen, september 2014 Martijn van der Tuin

Voor Ondernemers Door Ondernemers in Groningen. Vodo50. Groningen, september 2014 Martijn van der Tuin Voor Ondernemers Door Ondernemers in Groningen Vodo50 Groningen, september 2014 Martijn van der Tuin Aanleiding Nederland en Groningen moeten het voor de groei van de economie vooral hebben van actieve

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Gemeente Haarlem. Drs. Joyce Langenacker. Aan de leden van de raad van de gemeente Haarlem

Gemeente Haarlem. Drs. Joyce Langenacker. Aan de leden van de raad van de gemeente Haarlem Gemeente Haarlem Haarlem Drs. Joyce Langenacker wethouder Werk, Economische Zaken, Sociale Zaken (Participatiewet), Wonen, Coördinatie Sociaal Domein Retouradres Postbus 511 2003 PB Haarlem Aan de leden

Nadere informatie

Februari 2010. Brancheschets Horeca

Februari 2010. Brancheschets Horeca Februari 2010 Brancheschets Horeca Brancheschets Horeca Afdeling Arbeidsmarktinformatie Redactie: Rob de Munnik, Marijke Oosterhuis & Niek Veeken 10-2-2010 Landelijk Bedrijfsadviseur Horeca Patricia Oosthof

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Van sociale werkvoorziening naar werkbemiddelingsbedrijf

Van sociale werkvoorziening naar werkbemiddelingsbedrijf Van sociale werkvoorziening naar werkbemiddelingsbedrijf Visie POC Noord Nederland Visie op de participatiewet en gevolgen sociaal akkoord van de gezamenlijke ondernemingsraden van de SW- bedrijven van

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Restaurants Restaurants richten zich op de bereiding en verkoop van maaltijden. De branche kent een grote verscheidenheid aan typen bedrijven. Naast restaurants worden ook bistro's, café-restaurants en

Nadere informatie

M200916. Parttime van start. drs. A. Bruins

M200916. Parttime van start. drs. A. Bruins M200916 Parttime van start drs. A. Bruins Zoetermeer, 24 september 2009 Parttime van start Van de startende ondernemers werkt een kleine meerderheid na de start fulltime in het bedrijf. Een op de vier

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Ondernemerschap in Nederland

Ondernemerschap in Nederland Ondernemerschap in Nederland Je neemt deel aan het profiel Ondernemerschap. Dit betekent dat je erover denkt om in de toekomst als ondernemer te gaan werken. Dat is anders dan werken in loondienst. Dan

Nadere informatie

Onconventionele stappen in de gemeente Lingewaard

Onconventionele stappen in de gemeente Lingewaard IEDEREEN HEEFT RECHT OP WERK Onconventionele stappen in de gemeente Lingewaard Tekst: Fenny Brandsma / Fotografie: Kees Winkelman De gemeente Lingewaard startte ruim een jaar geleden een onconventionele

Nadere informatie

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie Finance Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie > Finance 3 Inleiding In de financiële dienstverlening zullen de komende jaren mede onder invloed van de digitalisering

Nadere informatie

De TalentenCoach, centrum voor mobiliteit en ontwikkeling

De TalentenCoach, centrum voor mobiliteit en ontwikkeling Het beste uit jezelf halen en met plezier werken De TalentenCoach, centrum voor mobiliteit en ontwikkeling Tekst: Fenny Brandsma / Fotografie: Kees Winkelman Wat zijn je talenten en hoe zet je ze effectief

Nadere informatie

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl Datum 9 december 2014 Kenmerk 14015aWMOR / AvO Aan het college van B en W van de Gemeente Oss Betreft Advies

Nadere informatie

Sociaal ondernemen: innovatief ondernemen met dubbele winst

Sociaal ondernemen: innovatief ondernemen met dubbele winst Sociaal ondernemen: innovatief ondernemen met dubbele winst Conferentie Samen werken aan lokaal ondernemerschap 19 november 2015 Bert Otten Radar Advies Lianne Harrewijn IMK Sociaal ondernemen is in! sociaal

Nadere informatie

Outplacement: voor de werknemer

Outplacement: voor de werknemer Outplacement: voor de werknemer Ontslag: een keerpunt voor werkgever en werknemer De aanleiding tot outplacement is een ontslag. Dat kan zijn door een reorganisatie of omdat werknemer en werkgever, om

Nadere informatie

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek.

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek. Markt starters Trendanalyse 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek Trendanalyse 2 1 Aantal starters door de jaren Starters per jaar 160.000 140.000 120.000 100.000 80.000 60.000

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel SP & PvdA. Van groot belang voor de kleine ondernemer. Voorstellen ter ondersteuning van ZZP ers en kleine ondernemers

Initiatiefvoorstel SP & PvdA. Van groot belang voor de kleine ondernemer. Voorstellen ter ondersteuning van ZZP ers en kleine ondernemers Initiatiefvoorstel SP & PvdA Van groot belang voor de kleine ondernemer Voorstellen ter ondersteuning van ZZP ers en kleine ondernemers Inleiding Vandaag de dag komen er steeds meer ZZP ers (zelfstandige

Nadere informatie

Outplacement: voor de werknemer

Outplacement: voor de werknemer Outplacement: voor de werknemer Ontslag: een keerpunt voor werkgever en werknemer De aanleiding tot outplacement is een toekomstig ontslag. Dat kan zijn door een reorganisatie of omdat werknemer en werkgever,

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

LinkedIn voor ZZP ers

LinkedIn voor ZZP ers LinkedIn voor ZZP ers LinkedIn voor ZZP ers Jan Willem Alphenaar Schrijver: Jan Willem Alphenaar Coverontwerp: Jan Willem Alphenaar Coverfoto: Henk-Jan Winkeldermaat - Punkmedia ISBN: 9789463189798 Jan

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Inleiding Er is veel in beweging rond de bijstand. Sommige gemeenten experimenteren met een andere uitvoeringspraktijk, met minder

Nadere informatie

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven VanMeijel 3.0: De basis Wij zijn er van overtuigd dat bouwondernemingen een betere kwaliteit en een hoger rendement kunnen realiseren door meer grip op de complexiteit en dynamiek van het bouwproces te

Nadere informatie

Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling. Eigen bedrijf. Informatie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid. www.utrecht.nl/sozawe

Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling. Eigen bedrijf. Informatie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid. www.utrecht.nl/sozawe Eigen bedrijf www.utrecht.nl/sozawe Informatie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid Inhoud Bureau Zelfstandigen 4 Starters 5 Gevestigde ondernemers 7 Oudere ondernemers 9 Ondernemers die hun bedrijf moeten

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

Rabobank Noordoost Friesland

Rabobank Noordoost Friesland Algemene Ledenvergadering VVV Ameland 2012 Dinsdag 8 mei 2012 Agenda: De Bank (op Ameland) Ontwikkelingen binnen banken Maatschappelijke ontwikkelingen Kunnen bedrijven nog geld lenen? Ameland Economische

Nadere informatie

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong Starten met een plan Alles op een rij Robert Loontjens & Anne de Jong Even voorstellen Robert Loontjens en Anne de Jong Accountmanager MKB Rabobank Parkstad Limburg (045) 533 44 44 bedrijven@parkstadlimburg.rabobank.nl

Nadere informatie

Wat was uw brutomarge in 2013? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet.

Wat was uw brutomarge in 2013? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet. Horecascan deelnemer: 1024669 Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Horeca in beeld Met dank aan het mooie weer, het Wereldkampioenschap voetbal en het verbeterde consumentenvertrouwen zit

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding gemeente Eindhoven Raadsnummer 12R5074 Inboeknummer Dossiernummer Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding Het tafelzilver is op, de tijd dat we ruim in

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014 Een investering in kennis levert altijd het beste rendement op B. Franklin

JAARVERSLAG 2014 Een investering in kennis levert altijd het beste rendement op B. Franklin JAARVERSLAG 2014 Een investering in kennis levert altijd het beste rendement op B. Franklin 17-06-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Woord vooraf... 3 1. Missie en doelstelling... 4 2. Activiteiten

Nadere informatie

Bbz-regeling. Ondersteuning voor uw bedrijf

Bbz-regeling. Ondersteuning voor uw bedrijf Bbz-regeling Ondersteuning voor uw bedrijf Bbz-regeling: ondersteuning voor uw bedrijf 1 Bbz-regeling: ondersteuning voor uw bedrijf Wat, waar, wie, wanneer? WAT? Bbz is het Besluit bijstandverlening

Nadere informatie

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten in detail Type beleggingsverzekering en wijze van afsluiten Kennis van- en informatie over de

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Ambities van ZZP ers. Een verkennend onderzoek.

Ambities van ZZP ers. Een verkennend onderzoek. Ambities van ZZP ers. Een verkennend onderzoek. Ambities van ZZP ers. Wat drijft hen, wat vinden zij belangrijk? In hun ondernemerschap, in de manier waarop ze zichzelf willen ontwikkelen. Een onderwerp

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Beschut werk uit de startblokken

Beschut werk uit de startblokken schieten in financiële kramp Beschut werk uit de startblokken Veel gemeenten aarzelen of ze beschut werk gaan aanbieden. Of ze zien er zelfs helemaal vanaf, zoals in Tilburg en Utrecht. Volkomen in strijd

Nadere informatie

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar Meer kansen, meer banen Inleiding Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben terecht de volle aandacht van de politiek. Vrijwel alle verkiezingsprogramma s besteden er aandacht aan. Het gaat

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Beveiligers die ook post bezorgen

Beveiligers die ook post bezorgen Beveiligers die ook post bezorgen PostNL kan postbezorgers geen fulltime baan meer bieden, maar wil wel werven onder kostwinners. Veel facilitaire branches hebben te maken met een veranderende en soms

Nadere informatie

Nieuwe werken in gemeenten. Hype of blijvertje. Tekst: Karlien Haak / Fotografie: Kees Winkelman

Nieuwe werken in gemeenten. Hype of blijvertje. Tekst: Karlien Haak / Fotografie: Kees Winkelman Nieuwe werken in gemeenten Hype of blijvertje Tekst: Karlien Haak / Fotografie: Kees Winkelman Het Nieuwe Werken blijft in 2013 populair in gemeenten. Het is voor veel van hen een antwoord op de vraag

Nadere informatie

Stichting So Logical Foundation

Stichting So Logical Foundation Stichting So Logical Foundation BELEIDSPLAN 2015-2016 Stichting So Logical Foundation Postbus 5823 1410 GA Naarden Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doelstelling 4 3. Werkwijze 6 4. Organisatie 7 5. Financiën

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Trajecten starterbegeleiding in het kader van het project Gewoon Ondernemen

Trajecten starterbegeleiding in het kader van het project Gewoon Ondernemen Trajecten starterbegeleiding in het kader van het project Gewoon Ondernemen Starterbegeleiding door Wesseling Startschot Voor de professionele ondersteuning, de bedrijfsadviseur, wordt door het project

Nadere informatie

Flynth Starters. Je eigen bedrijf als ultieme ambitie. I Ondernemen inspireert I

Flynth Starters. Je eigen bedrijf als ultieme ambitie. I Ondernemen inspireert I Flynth Starters Je eigen bedrijf als ultieme ambitie I Ondernemen inspireert I Je eigen bedrijf als ultieme ambitie Wie een eigen bedrijf wil opzetten, moet beschikken over een flinke dosis ambitie, lef

Nadere informatie

Denk Breed. Inhuren van SW-medewerkers Veelgestelde vragen

Denk Breed. Inhuren van SW-medewerkers Veelgestelde vragen Denk Breed Inhuren van SW-medewerkers Veelgestelde vragen Mensen met iets kunnen een organisatie verrijken. Deze mensen kunt u inhuren via Breed. Dit kan via individuele detachering of groepsdetachering.

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Gemeente ñ Bergen op Zoom

Gemeente ñ Bergen op Zoom Gemeente ñ Bergen op Zoom Aan de leden en duoburgerleden van de gemeenteraad van Bergen op Zoom 3 0 SEP 2015 Uw kenmerk Ons kenmerk U15-015951 Datum Uw brief Beh. door P.C.C. van de Watering Doorkiesnr.

Nadere informatie

Profielschets. Directeur-bestuurder Omnia Wonen

Profielschets. Directeur-bestuurder Omnia Wonen Profielschets Directeur-bestuurder Omnia Wonen ERLY the consulting company Opdrachtgever: Omnia Wonen Datum: 20 oktober 2014 Adviseur: drs. Lilian Vos Inleiding Omnia Wonen in Harderwijk is een moderne

Nadere informatie

Brochure. Groepstraining - maatwerk. Modern Timemanagement Effectief Werken. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief.

Brochure. Groepstraining - maatwerk. Modern Timemanagement Effectief Werken. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Brochure Groepstraining - maatwerk Modern Timemanagement Effectief Werken 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Modern Timemanagement 100% overzicht. De juiste focus. In control.

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers behoren tot de spijsverstrekkende bedrijven. Zij richten zich op de bereiding en verkoop van gemaksvoedsel vanuit een

Nadere informatie

Muziektherapeut en/of ondernemer?

Muziektherapeut en/of ondernemer? Muziektherapeut en/of ondernemer? STerk door Eigen merk. NVvMT Actiefdag te Wolfheze Zaterdag 15 juni 2013 Cun van Heerden Inhoud presentatie Waarom een eigen praktijk? Therapeut of ondernemer? Combinatie

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

VOORDAT JE START ALS ZZP ER

VOORDAT JE START ALS ZZP ER www.damd.nl Voordat je start als zzp er Voordat je als zzp er gaat starten, is het verstandig om na te gaan of je inderdaad ondernemer wil zijn. Dit kun je doen door aan jezelf vragen te stellen als: zie

Nadere informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Het Ambachtshuis Brabant. Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap

Het Ambachtshuis Brabant. Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap Het Ambachtshuis Brabant Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap u Vakmanschap benutten Ambachten maken wezenlijk deel uit van de Nederlandse economie. Ze worden beoefend door bijna 1 miljoen Nederlanders,

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Wegrestaurants in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies Januari 2006

Bedrijfsprofiel. Wegrestaurants in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies Januari 2006 Bedrijfsprofiel Wegrestaurants in beeld Van Spronsen & Partners horeca-advies Januari 2006 In dit profiel: Aanbod - - - - - - - - - - - - - - - -2 Ontwikkeling - - - - - - - - - - - - 3 Toekomstvisie bedreigingen

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks

Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks Onderwerp: social return en inbesteden Datum commissie: 6 juni 2013 Datum raad: Nummer: Documentnummer: Steller: Eric Dammingh Fractie: PvdA-GroenLinks Samenvatting Meedoen

Nadere informatie

Financieel bewustzijn kun je leren

Financieel bewustzijn kun je leren Financieel bewustzijn kun je leren prinses máxima 10 VERZEKERD! nummer 2, december 2010 Ze zet zich al jarenlang in voor een toegankelijke financiële sector. Sinds kort heeft ze er een nieuwe functie

Nadere informatie

Het belang van het BBZ: do s en don ts

Het belang van het BBZ: do s en don ts Het belang van het BBZ: do s en don ts Nieuwegein 19 juni 2013 Peter Koppe, VNG Sjon Reimink, manager ROZ groep Vereniging van Nederlandse Gemeenten Opzet workshop 1. Inleiding Peter Koppe Kader: het belang

Nadere informatie

Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken?

Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken? Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken? In de eerste bijeenkomst van het Platform O&O op 18 mei jl. in Zaltbommel, is aandacht besteed aan het thema langer

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Arbeidsmarkt

Hoofdstuk 12. Arbeidsmarkt Hoofdstuk 12. Arbeidsmarkt Samenvatting De potentiële beroepsbevolking wordt gedefinieerd als alle inwoners van 15-64 jaar en bestaat uit ruim 86.000 Leidenaren. Van hen verricht 7-74% betaald werk voor

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste bron: monitor SOS Vakmanschap 2012 V aklieden als hoefsmeden, hoedenmakers en glasblazers

Nadere informatie

Verbeter de positie van ZZP'ers in Nijmegen

Verbeter de positie van ZZP'ers in Nijmegen procesverantw.-. S/Tl To INGEKOMEN Initiatiefvoorstel 1 2 DEC. 20" PSPMEENT^ NIJMEGEN da38.nr.: o}..st Verbeter de positie van ZZP'ers in Nijmegen Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinks

Nadere informatie

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014 Kerncijfers toerisme Zeeland 214 Oriëntatiefase Informatiebronnen tijdens de oriëntatiefase van de se toerist in Zeeland (aantallen zijn gebaseerd op toeristische vakanties) 3 Rechtstreeks bij accommodatieverschaffer

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik Inleiding Laat ik met de deur in huis vallen: ik geloof dat het midden- en kleinbedrijf een verschil maakt in de wereld. Denk aan bedrijven die nieuwe manieren bedenken om oceanen plasticvrij te maken,

Nadere informatie

Startende ondernemers in Moerdijk 2005

Startende ondernemers in Moerdijk 2005 Startende ondernemers in Moerdijk 2005 I. Ontwikkeling startende ondernemers Aantal startende ondernemers licht gedaald In 2005 zijn in Moerdijk 136 personen een onderneming gestart 1. Dit zijn er 6 minder

Nadere informatie

Het schier onmogelijke mogelijk maken

Het schier onmogelijke mogelijk maken Improof, ondernemen met visie Improof is opgericht door Hans Savalle en Tom Touber. Ervaren ondernemers en bestuurders bij grote ondernemingen. Nu helpen zij collega ondernemers hun ambities waar te maken.

Nadere informatie

Zelfstandig, ondernemend en meedoen?

Zelfstandig, ondernemend en meedoen? Het leert jongeren een vak en begeleidt hen 1,5 jaar om de patronen te doorbreken die hen belemmeren om op eigen kracht aan een baan te komen. Een belangrijke meerwaarde van deze benadering is dat de leerlingen

Nadere informatie