College bouw ziekenhuisvoorzieningen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "College bouw ziekenhuisvoorzieningen"

Transcriptie

1 College bouw ziekenhuisvoorzieningen Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus EJ DEN HAAG Postbus GB Utrecht T (030) F (030) E I Datum 5 juli 2004 Kenmerk Bi Uw brief van Afdeling Economie Uw kenmerk Betreft Effecten van bedrijfstijdverlenging in ziekenhuizen Op verzoek van het Bouwcollege heeft de Universiteit van Maastricht onderzoek gedaan naar een aantal effecten van bedrijfstijdverlenging in de curatieve zorg. Het Bouwcollege heeft in zijn vergadering van 5 juli 2004 ingestemd met de conclusies uit het rapport, dat u bijgaand aantreft. Het Bouwcollege heeft vorig jaar tot dit onderzoek besloten omdat de indruk bestond dat de benutting van onderzoeks- en behandelfaciliteiten in ziekenhuizen uitgebreid zou kunnen worden. (Het onderzoek is opgenomen in het door u goedgekeurde Werkprogramma 2004.) Dit zou gevolgen kunnen hebben voor de hoeveelheid voorzieningen die op grond van bouwmaatstaven hiervoor geclaimd kan worden. Ook voor ziekenhuizen zelf is het belangrijk in een meer concurrerende omgeving over passende maar vooral ook niet te grote en te kostbare infrastructuur te beschikken. Recent verscheen ook een rapport van TPG over de logistiek in de zorg ( Het kan écht: betere zorg voor minder geld, 7 juni 2004). De uitkomsten van het onderzoek van de Universiteit van Maastricht, waarin met andere technieken en op een ander niveau is gekeken naar de logistieke processen in het ziekenhuis kan gezien worden als een aanvulling op c.q. ondersteuning van het TGP-rapport. Bij het onderzoek van de Universiteit van Maastricht is gebruik gemaakt van simulatietechnieken waarmee op microniveau het logistieke proces in kaart wordt gebracht en vervolgens met alternatieven wordt vergeleken. Door deze aanpak wordt niet alleen geanalyseerd wat het effect van bedrijfstijdverlenging is, maar wordt tevens gekeken of het te onderzoeken bedrijfsproces verder geoptimaliseerd kan worden. Een tweetal processen is nader onderzocht, namelijk de activiteiten in de polikliniek traumatologie alsmede de processen voor liesbreuk en darmpatiënten op de OK. Met andere woorden twee uiteenlopende processen wat betreft standaardisatie en voorspelbaarheid. Cbz/nr Bezoekadres Churchilllaan GV Utrecht

2 Effecten van bedrijfstijdverlenging in ziekenhuizen De concrete vraagstelling waarop een antwoord gezocht is, luidt als volgt: Wat zijn de effecten van het verlengen van de geplande bedrijfstijd in ziekenhuizen? Wat zijn de effecten van het optimaliseren van de organisatie van een zorgproces op de gerealiseerde bedrijfstijd en de utiliteit van capaciteiten? De onderzoekers hebben de processen op de betreffende afdelingen gedetailleerd in kaart gebracht, waarna op basis van een computersimulatie is nagegaan of alternatieve oplossingen tot een beter resultaat leiden. Deze simulatie kan uiteraard een aantal malen op verschillende varianten worden toegepast. In financieel opzicht is door de onderzoekers gebruik gemaakt van de zogenaamde target costing methode. Hierdoor kan een instelling van te voren een randvoorwaarde formuleren met betrekking tot de kosten. In het onderzoek is als voorwaarde meegenomen dat het financiële resultaat voor het ziekenhuis gunstiger wordt dan wel gelijk blijft. Voor de onderzochte afdelingen leiden de computersimulaties tot de conclusie dat bedrijfstijdverlenging op de polikliniek niet nodig is. Een verbetering van de efficiency door processen te standaardiseren maakt een verlenging van de bedrijfstijd overbodig. Op de OK leverde een verlenging van de bedrijfstijd wel duidelijke voordelen op. Ook daar is het noodzakelijk gebleken om processen verder te standaardiseren omdat anders de kans op overschrijdingen van de langere bedrijfstijd te groot zou zijn. Mogelijkheden voor het verlengen van geplande bedrijfstijd zijn overigens in sterke mate afhankelijk van arbeidsrechtelijke aspecten, met name de maximum arbeidstijd en wettelijke rustpauzes. Deze aspecten worden in het rapport gememoreerd, maar niet verder uitgewerkt. Uit de vergelijking van de diverse onderzochte varianten blijkt dat een besluit tot bedrijfstijdverlenging niet kan worden genomen zonder tevens naar de efficiency van het proces te kijken. Soms leidt een efficiencyverbetering dan al tot een voldoende toename van de behandelcapaciteit, waardoor bedrijfstijdverlenging, laat staan capaciteitsuitbreiding, niet aan de orde is. In andere gevallen brengt bedrijfstijdverlening de noodzaak met zich mee het proces zodanig te stroomlijnen dat de kans op overschrijding van de te plannen bedrijfstijd binnen de perken blijft. Op basis van de vormgeving van de simulaties is bovendien zichtbaar te maken hoe een aantal varianten van gebouwindelingen ten opzichte van elkaar scoren op het punt van efficiency. De getoonde simulatietechniek kan dan een waardevolle bijdrage leveren aan de ontwerpen van ziekenhuizen. In theorie zouden zelfs de kostengevolgen van inefficiënte herindelingen in kaart kunnen worden gebracht ten einde na te gaan of opheffing van knelpunten een positief rendement heeft. Op basis van het onderzoek kan een aantal conclusies worden getrokken: Het beter in kaart brengen van processen in het ziekenhuis en het vervolgens beter op elkaar afstemmen, kan tot aanzienlijke efficiencyvoordelen leiden. De in dit onderzoek gebruikte technieken afkomstig uit complexe industriële processen kunnen deze efficiencyverbeteringen krachtig ondersteunen. Op dit punt lijkt het eerdergenoemde onderzoek naar efficiencyverbetering in de zorg van de heer Bakker van TPG bevestigd te worden. Bij afwezigheid van nauwkeurige gegevens over de productiecapaciteit is het in het rapport gedemonstreerde onderzoek een goed alternatief om te bezien hoeveel ruimte de bestaande voorzieningen nog bieden alvorens capaciteitsuitbreiding moet worden overwogen. Onderdeel van het onderzoek is het herinrichten van processen gebruikmakend van de target costing methode. Hierdoor kan direct een verbetering van het financiële resultaat zichtbaar gemaakt worden. Cbz/nr

3 Effecten van bedrijfstijdverlenging in ziekenhuizen De simulatietechniek kan ook gebruikt worden om gebouwontwerpen zo in te richten dat efficiëntere logistieke processen mogelijk zijn. In de Nederlandse architectenwereld zijn dergelijke instrumenten nog geen gemeen goed. Het Bouwcollege neemt zich voor een aantal workshops met de Universiteit van Maastricht te organiseren om hieraan meer bekendheid te geven. Indien methodieken zoals die in het rapport van de universiteit van Maastricht te zijner tijd gemeengoed zijn geworden, mag van instellingen verwacht worden dat zij, als zij een aanvraag voor het uitbreiden van functies indienen, eerst een onderzoek hebben verricht naar de mogelijkheden van een verdere optimalisatie van de efficiëntie met inbegrip van een eventuele aanpassing van de bedrijfstijd. Uiteraard zal in een dergelijk onderzoek rekening moeten worden gehouden met de arbeidsrechtelijke consequenties van langere bedrijfstijden voor met name de personeelskosten. Overigens moet opgemerkt worden dat de in het rapport gehanteerde tools zich puur richten op het logistieke proces. De vraag of de onderzochte medische handelingen tot good practice behoren, wordt in dit onderzoek niet gesteld, maar het is in de praktijk natuurlijk wel wenselijk dat ook hierbij wordt stilgestaan. In het conceptwerkprogramma voor 2005 heeft het Bouwcollege opgenomen dat verder onderzoek zal worden gedaan naar de vormgeving van operatiekamercomplexen. Dit onderzoek zal zich met name richten op de optimale omvang van een operatiekamercomplex en het scheiden van productiestromen, eventueel door het decentraliseren van operatiekamers. Uiteindelijk moet dit leiden tot uitspraken over wat de meest kosteneffectieve concepten zijn van operatiekamerafdelingen. Daarnaast is het Bouwcollege in het kader van het Werkprogramma 2004 begonnen met een onderzoek naar het effect van toepassing van care pathways voor de bouwkundige zorginfrastructuur. Deze activiteit vindt in nauwe samenspraak met het CBO plaats. Hoogachtend, de algemeen secretaris, de voorzitter, mr. T. Vroon drs. R.L.J.M. Scheerder Cbz/nr

4 De effecten van bedrijfstijdverlenging in ziekenhuizen Een onderzoek in opdracht van het College Bouw Ziekenhuisvoorzieningen Universiteit Maastricht Capaciteitsgroep Beleid, Economie en Organisatie van Zorg Faculteit der Gezondheidswetenschappen Postbus MD Maastricht Opgesteld door: Mw. Drs. J.J.W. Molema Mw. M. Kleinschiphorst Dr. S. Groothuis Mw. Dr. M.I. Pavlova Prof. Dr. W.N.J. Groot Prof. Dr. G.G. van Merode (projectleider)

5 Samenvatting Inleiding Door het College Bouw Ziekenhuisvoorzieningen is aan de Universiteit Maastricht gevraagd te onderzoeken wat de effecten van het verlengen van bedrijfstijden zijn. In het kader van dit onderzoek zijn de volgende hoofdvragen geformuleerd: Wat zijn de effecten van het verlengen van de geplande bedrijfstijd in ziekenhuizen? En Wat zijn de effecten van het optimaliseren van de organisatie van een zorgproces op de gerealiseerde bedrijfstijd en de utiliteit van capaciteiten? Specifiek zijn de volgende onderzoeksvragen onderzocht: 1. Op welke wijzen kan de geplande bedrijfstijd worden verlengd? 2. Voor welke functies en zorgprocessen ligt de bedrijfstijdverlenging in de rede? 3. Op welke wijzen kan een zorgproces worden georganiseerd? 4. Wat kan geleerd worden van de aanpak van private aanbieders in binnen- en buitenland? 5. Welke doelmatigheidswinst wordt bereikt met optimalisatie van een zorgketen? 6. Welke doelmatigheidswinst wordt met het verlengen van de geplande bedrijfstijd in ziekenhuizen gerealiseerd? Onder geplande bedrijfstijd wordt verstaan het aantal uren per dag dat een capaciteit gebruikt kan worden, de geplande openingstijd. In hoeverre de geplande bedrijfstijd daadwerkelijk de openingstijd voor een capaciteit is geweest, wordt uitgedrukt in de gerealiseerde bedrijfstijd, het aantal uren per dag dat de capaciteit uiteindelijk opengesteld is, dat wil zeggen de tijd verlopen tussen het begin van de eerste handeling tot het einde van de laatste handeling. Het gebruik van de capaciteit tijdens de gerealiseerde bedrijfstijd kan worden uitgedrukt in de utiliteit, ofwel het deel van de tijd dat, terwijl de capaciteit opengesteld was, daadwerkelijk gebruik is gemaakt van de capaciteit. Achtergrond Mogelijkheden voor het verlengen van geplande bedrijfstijd zijn in sterke mate afhankelijk van arbeidsrechtelijke aspecten, met name de maximum arbeidstijd en wettelijke rustpauzes. Voor de gezondheidszorg zijn daarbij ook de bepalingen in de CAO van belang. Hierin komen ook financiële consequenties van het verlengen van bedrijfstijden naar voren, zoals toeslagpercentages voor aanwezigheids- en bereikbaarheidsdiensten. Een recente uitspraak van het Europese Hof in casu het Jaeger arrest heeft echter gevolgen de wijze waarop

6 dergelijke diensten kunnen worden ingevuld. Mede als gevolg hiervan is een vereenvoudiging van de Arbeidstijdenwet voorgesteld welke inhoud dat de maximum arbeidstijd van een dienst 12 uur is. Dit geeft meteen de grens aan voor een werknemer wanneer bedrijfstijden worden verlengd. Echter, wanneer in ploegendienst zou worden gewerkt, kunnen personeelsgebonden capaciteiten langer dan 12 uur worden opengesteld. De effecten van verlenging van bedrijfstijd voor capaciteiten kunnen wellicht worden versterkt door een optimalisatie van processen. Zowel binnen als tussen processen ontstaan bij het toewijzen van capaciteiten vaak afstemmingsproblemen. Deze problemen worden veroorzaakt door onzekerheid in vraag en/of aanbod, complexiteit van inhoud of organisatie en inflexibiliteit, en leiden tot keteninefficiëntie. Het is wenselijk keteninefficiëntie te verminderen en waar mogelijk te voorkomen, opdat de gerealiseerde bedrijfstijd zo veel mogelijk overeenkomt met de geplande bedrijfstijd en de utiliteit van een capaciteit optimaal is. Welke factoren moeten worden gereduceerd hangt van de doelen van een organisatie en van wat een organisatie centraal stelt. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt in twee dimensies, te weten mate van standaardisatie van het proces en mate waarin behoeften van patiënten centraal staan. Dit onderscheid leidt tot verschillende organisatietypen, waarvan de vier belangrijkste zijn archipel structuur, procedure based factory, focused factory en virtuele integratie. Organisaties met meer standaard processen kunnen beter plannen welke capaciteiten wanneer en voor wie nodig zijn. Methode Het onderzoek heeft zich gericht op de afdeling Heelkunde van een academisch Ziekenhuis, in het bijzonder de polikliniek traumatologie en de patiëntengroepen liesbreuk, darm en traumatologie op de OK. Bij het uitvoeren van dit onderzoek zijn de stappen van het target costing proces gevolgd, wat inhoudt dat de kosten van het herinrichten van het proces input zijn geweest voor het onderzoek. Hiertoe is eerst het netto resultaat van de huidige situatie bepaald en vervolgens van de nieuwe situatie. De effecten van herinrichting op de gerealiseerde bedrijfstijd en de utiliteit van de capaciteiten is onderzocht met behulp van discrete event simulation. Resultaten In de eerste stap is het proces op de polikliniek en de OK van in kaart gebracht. Voor beide situaties zijn de target kosten bepaald door het netto resultaat van de huidige situatie te

7 berekenen. Voor de OK is ook de uitvoer van de huidige situatie in termen van gerealiseerde bedrijfstijd en utiliteit is bepaald. Dit laatste is gedaan met behulp van computer simulatie. In de tweede stap van het target costing proces zijn de kosten van de nieuwe situatie, na herinrichting van het proces, bepaald. Voor de polikliniek is hiertoe het proces van de traumatologie patiënten heringericht. Gekozen is om het tweede consult voor patiënten die een röntgenfoto moeten laten maken te laten vervallen en alle patiënten een röntgenfoto te laten maken voorafgaand aan het eerste consult. Het proces wordt hiermee meer gestandaardiseerd. Het netto resultaat van deze herinrichting valt hoger uit dan het netto resultaat van de herinrichting. In termen van inzet van capaciteit zal het ook een verbetering betekenen, omdat één consult op de polikliniek komt te vervallen. Ook voor de OK is het proces heringericht. De geplande bedrijfstijd voor de werkdag op de OK is verlengd van 8 naar 12 uur. Ten opzichte van de target kosten is het netto resultaat van de herinrichting hoger. Echter, de uitkomsten met betrekking tot de gerealiseerde bedrijfstijd en de utiliteit vragen om een verdere optimalisatie van het proces. Nagegaan is of de kans op overschrijding kan worden teruggedrongen door een OK die zijn eigen programma al heeft afgerond een deel van het programma van een andere OK, die nog niet klaar is, over te nemen. Het blijkt dat het laten overnemen van een programma van de ene OK door de andere OK geen invloed heeft op de kans op overschrijding van de geplande bedrijfstijd. Ook voor de utiliteit van de OK biedt deze interventie geen oplossing. Verschillende scenario s voor optimalisatie van de werkdag op de OK laten zien dat het wel mogelijk is de overschrijding van de geplande bedrijfstijd te minimaliseren en de utiliteit van de operatiekamers tijdens de gerealiseerde bedrijfstijd te optimaliseren en de spreiding binnen de utiliteit te minimaliseren. Allereerst blijkt het nauwkeuriger schatten van de duur van de operatie invloed te hebben op zowel de overschrijdingskans als de utiliteit. De overschrijdingskans neemt af, gelijk de spreiding in de utiliteit van de OK. Uitgaande van de meer nauwkeurige operatie tijden voor de verschillende patiëntengroepen is het proces op de werkdag van de OK verder worden geoptimaliseerd. Wanneer de aanvang van de OK s meer flexibel is, dat wil zeggen dat de ene OK een half uur na de andere aanvangt, blijkt dat kans op het overschrijden van de geplande bedrijfstijd afneemt. Tevens neemt de spreiding in de utiliteit af. Een simulatie van een scenario waarbij in plaats van één anesthesist met een dubbel bed systeem twee anesthesisten worden ingezet, laat zien dat dit leidt tot een sterke afname van de kans op het overschrijden van de werkdag. Ook de spreiding in utiliteit neemt af. Deze oplossing lijkt dus geschikt voor het realiseren van een geplande bedrijfstijd. Echter, deze extra toename in de vraag naar anesthesiepersoneel is wellicht moeilijk op te lossen en

8 brengt hoge kosten met zich mee. Een oplossing is dan ook bedacht om dit personeelsprobleem te vóórkomen en de overschrijdingskans te minimaliseren uitgaande van één anesthesist per twee bedden. Uitgaande van een scenario waarin de operatie duren nauwkeuriger worden geschat en de aanvangstijd van de twee OK s flexibel is, is een tijdsgrens bepaald tot wanneer een nieuwe patiënt mag worden ingeleid. Dit is gedaan om de kans op het overschrijden van de geplande werkdag te minimaliseren. Een simulatie van dit laatste scenario laat zien dan de overschrijdingskansen voor beide OK s verder afnemen ten opzicht van de uitgangssituatie. Wat betreft de spreiding van utiliteit van de OK s geldt dat deze iets is toegenomen ten opzichte van de andere optimalisatie scenario s. Ten opzichte van de uitgangssituatie is de spreiding in utiliteit wel afgenomen. Wat betreft de kosten van het verlengen van bedrijfstijden is uitgegaan van de DBC tarieven zoals deze door het ziekenhuis waar het onderzoek plaatsvond voorlopig zijn opgesteld. Deze tarieven zijn geanalyseerd en de vaste kosten zijn bepaald. De kosten analyses laten zien dat het verlengen van bedrijfstijden leidt tot een positiever netto resultaat dan de gestelde target kosten. Dit betekent dat bedrijfstijdverlenging van het proces op de OK voldoet aan de voorwaarden van het target costing proces, namelijk dat het netto resultaat van de herinrichting positiever is dan het netto resultaat van de uitgangssituatie (de target kosten).. De optimalisatie van processen leidt verder tot minder spreiding in het netto resultaat van de werkdag op de OK. Gemiddeld valt het netto resultaat van de werkdag na optimalisatie van het proces lager uit dan wanneer enkel de bedrijfstijden zijn verlengd. Echter, door de afname in spreiding van het netto resultaat geldt dat met meer zekerheid een bepaald netto resultaat kan worden voorspeld. In verhouding tot de target kosten is ook het netto resultaat na optimalisatie van het proces hoger dan het netto resultaat in de uitgangssituatie (de target kosten). De toename in het netto resultaat na het verlengen van bedrijfstijd kan in de praktijk worden aangewend om eventuele toeslagen in personele kosten te dekken. Binnen dit onderzoek is geen rekening gehouden met dergelijke toeslagen. Conclusies Het onderzoek heeft aangetoond dat de mogelijkheden tot het verlengen van bedrijfstijden in ziekenhuizen afhankelijk zijn van een aantal factoren, te weten arbeidsrechtelijke aspecten, infrastructuur en flexibiliteit in bijvoorbeeld de aanpasbaarheid van werkroosters.

9 Voor het proces op de polikliniek is duidelijk geworden dat meer standaardisatie van het proces het minder noodzakelijk maakt de bedrijfstijd te verlengen. In het geval van de polikliniek traumatologie blijkt dat na standaardisatie van het proces minder capaciteiten hoeven worden ingezet en deze dus ten behoeve van andere processen kunnen worden ingezet. Bedrijfstijdverlenging ligt wel in de rede voor de werkdag op de OK. Hier leidt het verlengen van de duur van de werkdag tot een toename in de productie. Nadelige gevolgen zijn dat de geplande bedrijfstijd vaak wordt overschreden en dat er een grote spreiding is in de utiliteit van de OK. Om optimaal van de bij verlengde bedrijfstijd extra ingezette capaciteiten gebruik te maken is het van belang het proces te optimaliseren. Dit is binnen dit onderzoek op verschillende manieren gedaan. Hieruit blijkt dat meer standaardisatie in operatie duren voor de planning en meer flexibiliteit in de aanvang van OK s bijdragen aan een doelmatiger verloop van de processen. Binnen dit onderzoek zijn de processen op de polikliniek en de OK afzonderlijk van elkaar onderzocht. Wanneer de patiëntenstroom verder geoptimaliseerd zou worden, is het van belang de activiteiten van het gehele proces op elkaar af te stemmen. Dus ook de polikliniek en de OK. Op basis van een voorbeeld uit het buitenland kan worden gesteld dat processen waar vergaande standaardisatie tot de mogelijkheden behoort positieve resultaten opleveren voor patiënten. De kans op complicaties wordt geminimaliseerd, lange wachttijden zijn niet aanwezig en de patiënt weet van tevoren wat er met hem gaat gebeuren. Voor die processen waar vergaande standaardisatie niet mogelijk is, blijkt dat een aanpak in teamverband ook voor de patiënt bevredigende resultaten oplevert. De patiënt dient hierbij wel onderdeel uit te maken van dat team, zodat hij kan mee beslissen over zijn behandeltraject.

10 Inhoudsopgave SAMENVATTING INLEIDING BEDRIJFSTIJDEN VERLENGEN Voorwaarden voor het verlengen van geplande bedrijfstijd Arbeidsrechtelijke aspecten Europese en Nederlandse regelgeving ten aanzien van arbeidstijd Regelgeving rondom arbeidstijd medisch specialisten Samenvatting: mogelijkheden voor het verlengen van geplande bedrijfstijd ORGANISATIE VAN ZORGPROCESSEN Ketenefficiëntie Verschillende vormen van zorgorganisatie Organisatietypen Voorbeelden in binnen- en buitenland Optimalisatie van zorgorganisaties Mate waarin behoeften patiënt centraal staan Mate van standaardisatie Samenvatting: mogelijkheden voor het optimaliseren in de praktijk TARGET COSTING Setting en onderzoekspopulatie Target costing proces Stap 1 market driven costing Stap 2 product level costing Stap 3 component level costing Stap 4 chained target costing Gebruikte technieken Process mapping Computer simulatie Kosten analyses Samenvatting: het onderzoeksmodel

11 5. RESULTATEN As is situatie van het proces Polikliniek OK Target kosten Polikliniek OK Bedrijfstijdverlenging Polikliniek OK Optimalisatie van proces DISCUSSIE CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN GERAADPLEEGDE BRONNEN...86 DANKWOORD...88 BIJLAGE I BIJLAGE II FLOWCHARTS VAN DE POLIKLINIEK...89 FLOWCHART VAN DE OK...92 BIJLAGE III RESULTATEN SIMULATIE OK...94 BIJLAGE IV DOORLOOPTIJDEN PATIËNTENGROEPEN

12 1. Inleiding In de notitie Optimalisatie bedrijfstijden ziekenhuizen, zoals opgesteld door het College Bouw Ziekenhuisvoorzieningen, wordt gesteld dat bij de opstelling van bouwmaatstaven en bij het beoordelen van bouwprojecten voor het ruimtebeslag van onderzoeks- en behandelafdelingen uitgegaan kan worden van kantooruren. Geconstateerd wordt dat de ruimtes gedurende deze tijden niet altijd effectief gebruikt kunnen worden en dat dus de feitelijke bedrijfstijd per dag minder is dan acht uur. Door het College Bouw Ziekenhuisvoorzieningen is aan de Universiteit Maastricht gevraagd te onderzoeken of verlenging van bedrijfstijd voor onderzoeks- en behandelafdelingen een verbetering oplevert wat betreft het effectief gebruik. Bedrijfstijd kan op verschillende manieren worden gedefinieerd, bijvoorbeeld als openingstijd van een afdeling of als de tijd waarbinnen patiënten worden ingepland. Bedrijfstijd kan dan worden gezien als de periode op een dag dat capaciteit gebruikt kan worden. Bedrijfstijd kan ook worden gezien als de tijd dat daadwerkelijk zorg wordt verleend, de tijd dat een capaciteit dus daadwerkelijk wordt gebruikt. In dit onderzoek wordt bedrijfstijd uitgesplitst naar geplande bedrijfstijd en gerealiseerde bedrijfstijd, waarbij onder geplande bedrijfstijd wordt verstaan het aantal uren per dag dat een capaciteit gebruikt kan worden. Dit aantal is vooraf bepaald en begrenst de tijd waarbinnen van de betreffende capaciteit gebruik kan worden gemaakt. Een verlenging van de geplande bedrijfstijd betekent een openstelling buiten de huidige grenzen waarbinnen een capaciteit kan worden gebruikt. In de praktijk betekent dit vaak een openstelling buiten kantooruren of op andere dan de normale werkdagen. Dit gaat meestal gepaard met extra kosten. In hoeverre de geplande bedrijfstijd ook daadwerkelijk de tijd is dat de capaciteit open is geweest, kan worden uitgedrukt in de gerealiseerde bedrijfstijd. Onder gerealiseerde bedrijfstijd wordt verstaan het aantal uren per dag dat de capaciteit uiteindelijk opengesteld is, dat wil zeggen de tijd verlopen tussen het begin van de eerste handeling tot het einde van de laatste handeling. Het gebruik van de capaciteit tijdens de gerealiseerde bedrijfstijd kan worden uitgedrukt in de utiliteit, ofwel het deel van de tijd dat, terwijl de capaciteit opengesteld was, daadwerkelijk gebruik is gemaakt van de capaciteit. 3

13 De geplande bedrijfstijden zijn bepalend voor de gerealiseerde bedrijfstijd en de capaciteitsbenutting. Een voorbeeld hiervan is het volgende. Wanneer een capaciteit 8 uur per dag gepland beschikbaar is en volledig wordt gebruikt, is de utiliteit 100% gedurende openingstijd en 33% gedurende de hele dag. Wanneer dezelfde capaciteit maar 4 uur per dag wordt gebruikt dan is de utiliteit 50 % gedurende openingstijd en 16,77 % gedurende de hele dag. Binnen dit onderzoek gaat het er om de geplande bedrijfstijd te verlengen, de utiliteit te optimaliseren en de gerealiseerde bedrijfstijd zoveel mogelijk te laten overeenkomen met de geplande tijd. Dit laatste omdat overschrijding van de geplande bedrijfstijd niet wenselijk is. In het bijzonder lijken arbeidsrechtelijke aspecten met betrekking tot werkdagen en werkweken sterk bepalend voor de mogelijkheid van het plannen van capaciteit. Dit komt tot uitdrukking in de beschikbaarheid van personeel en het gebruik van polikliniek ruimtes, diagnostiek ruimtes (bijvoorbeeld voor röntgenfoto s en bloedonderzoek) en behandel ruimtes (m.n. operatiekamers). Ziekenhuizen worden gekenmerkt door een veelheid aan dergelijke capaciteiten. Door een slechte planning van capaciteiten en een slechte afstemming tussen capaciteiten onderling, beperkte bedrijfstijden en genoemde arbeidsrechtelijke afspraken is vaak sprake van niet optimale bezettingspercentages van onder andere onderzoeks- en behandelafdelingen. Met andere woorden, niet optimale utiliteit van de capaciteit. Daarnaast leidt een slechte afstemming tot klantonvriendelijke situaties zoals lange wacht- en doorlooptijden en is de gerealiseerde bedrijfstijd soms hoger dan de geplande bedrijfstijd. Wanneer de planning van aanwezige capaciteiten of de beschikbaarheid daarvan in de keten niet goed op elkaar is afgestemd of wanneer sprake is van een slechte planningsmethodiek, is sprake van keteninefficiëntie [1]. Wanneer in een organisatie, waar sprake is van niet optimale stromen in een keten, bedrijfstijden worden verlengd zonder daarnaast de planning van capaciteiten in die keten aan te passen en af te stemmen op de nieuwe situatie, dan is opnieuw sprake van ineffectief gebruik van capaciteiten. Naast het verlengen van de geplande bedrijfstijden is het voor een organisatie dan ook van belang de planning en afstemming van extra capaciteiten in de stroom te analyseren en te optimaliseren. Dit leidt tot een grotere efficiency en mogelijk tot minimalisering van de kosten, welke gepaard kunnen gaan met een verlenging van de geplande bedrijfstijd. Bovendien zou een effectiever gebruik van capaciteiten binnen de huidige geplande bedrijfstijden kunnen leiden tot een grotere productie en dus een hogere utiliteit. Het effect dat kan worden bereikt door de geplande bedrijfstijden te verlengen zou hier dan bovenop komen. 4

14 Op basis van bovenstaande zijn de volgende twee hoofdvragen geformuleerd, welke centraal staand in dit onderzoek: Wat zijn de effecten van het verlengen van de geplande bedrijfstijd in ziekenhuizen? Wat zijn de effecten van het optimaliseren van de organisatie van een zorgproces op de gerealiseerde bedrijfstijd en de utiliteit van capaciteiten? Specifiek worden in dit onderzoek de volgende onderzoeksvragen beantwoord: 1. Op welke wijzen kan de geplande bedrijfstijd worden verlengd? 2. Voor welke functies en zorgprocessen ligt bedrijfstijdverlenging in de rede? 3. Op welke wijzen kan een zorgproces worden georganiseerd? 4. Wat kan geleerd worden van de aanpak van private aanbieders in binnen- en buitenland? 5. Welke doelmatigheidswinst wordt bereikt met optimalisatie van een zorgketen? 6. Welke doelmatigheidswinst wordt met het verlengen van de geplande bedrijfstijd in ziekenhuizen gerealiseerd? Bij het verlengen van de geplande bedrijfstijd is binnen dit onderzoek rekening gehouden met arbeidsrechtelijke aspecten, aangezien een verlenging van bedrijfstijd een openstelling buiten huidige kantooruren of op andere dan de normale werkdagen betekent. Daarnaast zijn ook de financiële gevolgen geanalyseerd. Voor verschillende organisatievormen is nagegaan op welke wijze de geplande bedrijfstijd kan worden uitgebreid en welke consequenties dit heeft voor de organisatie van het proces. Ook is geanalyseerd wat de effecten zijn van het optimaliseren van het plannen van capaciteiten in een keten op de gerealiseerde bedrijfstijd en de utiliteit. De verschillende analyses worden kwantitatief ondersteund met behulp van computer simulatie. Computer simulatie is een techniek die kan worden toegepast bij het meer inzichtelijk maken en kwantificeren van processen, welke daartoe vertaald worden naar simulatie modellen [2]. Eerder onderzoek naar de effecten van planningsmethodiek op onder meer de lengte van de werkdag bij katheterisatiekamers heeft aangetoond dat computer simulatie een goede techniek is om bijvoorbeeld verschillende planningsmethodieken te evalueren [3]. In het betreffende onderzoek werden planningsmethodieken als een vast aantal procedures per dag of geen nieuwe procedures beginnen na 16:00 vergeleken op uitkomstmaten als het aantal procedures per dag, lengte van de werkdag. Ook de effecten van 5

15 organisatorische veranderingen, zoals het eerder brengen van de volgende patiënt, werden met behulp van computer simulatie bepaald [3]. Het rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 wordt besproken op welke wijzen geplande bedrijfstijd kan worden verlengd in ziekenhuizen. In het hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op de organisatie van zorg, hoe binnen de gezondheidszorg processen kunnen worden georganiseerd. Tevens wordt ingegaan op waar en waarom er binnen zorgprocessen sprake kan zijn van keteninefficiëntie en wat geleerd kan worden van zorgorganisaties uit het buitenland. Hoofdstuk 4 beschrijft de methode van onderzoek en de in het onderzoek gebruikte technieken waarna in hoofdstuk 5 de resultaten van het onderzoek worden besproken. Een discussie van de resultaten vindt plaats in hoofdstuk 6. In hoofdstuk 7 worden de conclusies geformuleerd en worden verschillende aanbevelingen beschreven, die op basis van deze conclusies kunnen worden gedaan. 6

16 2. Bedrijfstijden verlengen De geplande bedrijfstijden van een organisatie bepalen de grenzen waarbinnen de verschillende capaciteiten van een organisatie of proces gepland kunnen worden, waarbij een proces een opeenvolging van toestanden is en zich voltrekt binnen systemen [4]. De geplande bedrijfstijd van een organisatie kan op verschillende manieren worden verlengd. Onder verlengen wordt hier verstaan: het openstellen van capaciteiten buiten de huidige grenzen van openingstijden. Binnen een ziekenhuis gelden geplande bedrijfstijden waarbinnen reguliere zorg wordt verleend en waarbinnen gebruik wordt gemaakt van een verscheidenheid aan capaciteiten. De geplande bedrijfstijden, openingstijden, verschillen per afdeling, maar liggen in Nederland meestal tussen 7.30 en Buiten deze tijden wordt eventueel zorg voor spoedgevallen verleend, maar de meeste capaciteiten worden dan niet opengesteld. Het verlengen van geplande bedrijfstijd binnen ziekenhuizen heeft verschillende organisatorische en financiële gevolgen voor de organisatie. Zo kan meer zorg worden verleend, omdat meer capaciteit beschikbaar is. Echter, de extra zorg vraagt ook om extra inzet van personeel. 2.1 Voorwaarden voor het verlengen van geplande bedrijfstijd Voor een zorgorganisatie, zoals een ziekenhuis, geldt dat veel capaciteiten in principe de gehele dag aanwezig zijn, bijvoorbeeld operatiekamers, behandelruimtes en personeel, maar dat zij slechts gedurende beperkte uren kunnen worden gepland. Dit, omdat sprake is van beperkende factoren, zoals arbeidsrechtelijke afspraken. Wanneer bedrijfstijden worden verlengd, is het dan ook van belang rekening te houden met dergelijke factoren. Deze beperken de mogelijkheden voor het aanpassen van de geplande bedrijfstijd binnen de organisatie. Een ander voorbeeld dan arbeidsrechtelijke afspraken, die bij het verlengen van bedrijfstijden in overweging moeten worden genomen, is dat het ziekenhuis zorg moet dragen voor goede interne afspraken, zodat de verschillende capaciteiten goed op elkaar zijn afgestemd. Verlenging van de bedrijfstijd van één afdeling, kan gevolgen hebben voor een andere afdeling, die onderdeel uitmaakt van de zorgketen van patiënten. Verder moeten de roosters van het personeel aanpasbaar zijn. Ook moet intern de mogelijkheid bestaan voor 7

17 bijvoorbeeld same day admission. Door het verlengen van bedrijfstijden kunnen patiënten wellicht binnen één dag worden geopereerd en voldoende herstellen om weer naar huis te kunnen. Hiertoe moeten echter wel voldoende faciliteiten aanwezig zijn en moeten wederom de verschillende afdelingen rekening houden met elkaar. Naast interne afspraken is het voor ziekenhuizen ook van belang een aantal externe afspraken te maken. Wanneer een ziekenhuis besluit buiten de huidige openingstijden voor reguliere patiënten bijvoorbeeld spreekuren te houden, is het van belang dat de infrastructuur deze verlenging in bedrijfstijd ondersteunt. Hiermee wordt bedoeld dat het ziekenhuis goed toegankelijk moet blijven voor patiënten. 2.2 Arbeidsrechtelijke aspecten Naast de voorwaarden die, wanneer er niet voldoende rekening mee wordt gehouden, beperkingen kunnen opleveren, is het voor organisaties van belang goed de arbeidsrechtelijke aspecten van het verlengen van geplande bedrijfstijd onder de loep te nemen. Het wettelijk karakter van de arbeidsrechtelijke afspraken zijn beperkend voor de mogelijkheden tot verlenging. Echter, recente ontwikkelingen bieden ook mogelijkheden tot het verlengen van geplande bedrijfstijd Europese en Nederlandse regelgeving ten aanzien van arbeidstijd Binnen de richtlijn van de Europese Raad betreffende een aantal aspecten van de organisatie van arbeidstijd, richtlijn 93/104/EG, worden kaders opgesteld voor de nationale regelgeving [5]. Het doel van de richtlijn is het bepalen van minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid op het gebied van de organisatie van arbeid. Ook worden een aantal definities gegeven waarvan de belangrijkste hier worden beschreven. Onder arbeidstijd wordt verstaan de tijd waarin de werknemer werkzaam is, ter beschikking van de werkgever staat en zijn werkzaamheden of functie uitoefent, overeenkomstig de nationale wetten en/of gebruiken. Rusttijd wordt omschreven als de tijd die geen arbeidstijd is. Nachttijd wordt omschreven als een tijdvak van tenminste zeven uren, als vastgesteld bij de nationale wetgeving, dat in ieder geval de periode tussen vierentwintig uur en vijf uur omvat. Ploegarbeid is tot slot een regeling van arbeid in ploegen, waarbij de werknemers na elkaar op dezelfde werkplek werken, volgens een bepaald rooster, ook bij toerbeurt al dan niet continu, met als gevolg dat de werknemers over een bepaalde periode van dagen of weken op verschillende tijden moeten werken [5]. 8

18 In Nederland is de organisatie van een aantal aspecten van de organisatie van arbeidstijden grotendeels volgens de Europese richtlijn vastgelegd in de Arbeidstijdenwet [6]. Hierin zijn onder meer verplichtingen opgenomen over arbeidstijd en arbeidstijd inclusief overwerk. In Tabel 2-1 zijn zowel de standaard als de overleg regeling, welke alleen mag worden toegepast nadat daarover in collectief overleg overeenstemming is bereikt, ten aanzien van de maximum arbeidstijd uit de huidige Arbeidstijdenwet opgenomen. Tabel 2-1: maximum arbeidstijd volgens de huidige Arbeidstijdenwet Maximum arbeidstijd Standaard regeling Overleg regeling Per dienst 9 uur 10 uur Per week 45 uur -- Per 4 weken -- Gemiddeld 50 uur Per 13 weken Gemiddeld 40 uur Gemiddeld 45 uur In Tabel 2-2 zijn deze regelingen ook opgenomen maar dan voor de maximum arbeidstijd bij overwerk overdag. Tabel 2-2: maximum arbeidstijd bij overwerk overdag volgens de huidige Arbeidstijdenwet Maximum arbeidstijd Standaard regeling Overleg regeling Per dienst 11 uur 12 uur Per week 54 uur 60 uur Per 13 weken Gemiddeld 45 uur Gemiddeld 48 uur De EG richtlijn maakt geen onderscheid naar arbeidstijd met en zonder overwerk [5]. Daarnaast heeft een recente uitspraak van het Europese Hof over de definitie van arbeidstijd, het Jaeger arrest, gevolgen voor de regelgeving voor aanwezigheidsdiensten die zijn opgenomen in het Arbeidstijdenbesluit [6-8]. Als reactie hierop is door het Nederlandse ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) een vereenvoudiging van de Nederlandse wetgeving ten aanzien van.de arbeidstijd voorgesteld [6]. Het doel van deze vereenvoudiging is volgens het ministerie tweeledig. De Arbeidstijdenwet moet meer ruimte bieden aan werkgevers en werknemers om op individueel niveau afspraken te maken over arbeids- en rusttijden. Tevens dient de Arbeidstijdenwet niet méér beperkingen op te leggen en regels te bevatten dan voor de bescherming van de veiligheid, gezondheid en welzijn van werknemers nodig is. De vereenvoudiging gaat onder meer uit van een verandering in de pauzeregeling en een begrenzing aan de totale arbeidstijd. Wat betreft de vereenvoudiging van de pauzeregeling stelt het ministerie dat een verplichting bestaat tot pauze bij een arbeidstijd van tenminste zes uur (voorheen vijf en een half uur). Een pauze wordt voorts gedefinieerd als een onderbreking 9

19 van het werk van ten minste 15 minuten. Het invullen van onder andere de frequentie en het moment van pauze zal aan de werkgevers en werknemers worden overgelaten. Ten aanzien van een vereenvoudiging van de begrenzing van de arbeidstijd is een maximum arbeidstijd voorgesteld waarbij geen verdere uitzonderingen zoals overwerk worden gemaakt. De voorgestelde maximum arbeidstijd is opgenomen in Tabel 2-3. Tabel 2-3: maximum arbeidstijd na vereenvoudiging Arbeidstijdenwet Maximum arbeidstijd Per dienst Per week Per 13 weken 12 uur 60 uur Gemiddeld 48 uur Ten aanzien van bijzondere diensten, zoals consignatiediensten (het aanwezig zijn tussen twee diensten), bereikbaarheids- en afwezigheidsdiensten, is bepaald in de Arbeidstijdenwet dat deze alleen kunnen worden opgelegd wanneer dit bij CAO of individuele arbeidsovereenkomst is afgesproken en de aard van arbeid of de bedrijfsomstandigheden dit noodzakelijk maken. Dit geldt ook voor de CAO voor medisch specialisten, waarin aparte regelingen over diensten zijn opgenomen [9, 10] Regelgeving rondom arbeidstijd medisch specialisten Voor medisch specialisten geldt dat onderscheid wordt gemaakt in een CAO overeenkomst voor medisch specialisten en academisch specialisten [9-11]. De regelingen voor medisch specialisten zijn opgenomen in de CAO ziekenhuizen, in het bijzonder het deel over de arbeidsvoorwaarden medisch specialisten [11]; voor academisch specialisten is een en ander opgenomen in de CAO academische ziekenhuizen [10]. Een medisch specialist wordt in de arbeidsvoorwaarden medisch specialisten (AMS) gedefinieerd als een arts die blijkens inschrijving in het BIG register en het register van de Medisch Specialisten Registratie Commissie (MSRC) van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG), is erkend als medisch specialist in het daarbij vermelde onderdeel van de geneeskunde. Wat betreft de arbeidsduur geldt dat op verzoek van de medisch specialist het bestuur een arbeidsduur kan overeenkomen die uitgaat boven de 40 uur gemiddeld per week tot maximaal 45 uur gemiddeld per week (exclusief de uren arbeid tijdens de avond-, nacht- of weekenddiensten). Inclusief de uren arbeid tijdens diensten geldt een maximale arbeidsduur van gemiddeld 52 uur per week. Incidenteel mag de arbeidsduur, inclusief de uren arbeid tijdens de avond-, nacht- of weekenddiensten, de 52 uur gemiddeld per week overschrijden tot een maximum van gemiddeld 55 uur per week. 10

20 Wat betreft de arbeidsduur voor academisch specialisten geldt dat, vanwege de komst van de DBC systematiek, recent aanpassingen zijn doorgevoerd wat betreft de honorering. Deze hebben ook betrekking op de arbeidsduur. De aanpassingen hebben geleid tot een herziening van een aantal onderdelen van hoofdstuk 15 van de CAO voor academische ziekenhuizen, het hoofdstuk met de bepalingen over de academisch specialisten. Een belangrijke herziening is de vervanging van het begrip academisch specialist door academisch medisch specialist. Onder een academisch medisch specialist wordt verstaan een medisch specialist die is aangesteld bij het ziekenhuis voor de vervulling van zijn taak, zijnde een samenstel van werkzaamheden, bestaande uit patiëntenzorg in combinatie met de specialistenopleiding, onderwijs en onderzoek en voor ten minste gemiddeld 18 uur per week in de patiëntenzorg in combinatie met de specialistenopleiding werkzaam [12]. In de herziening is verder opgenomen dat de arbeidsduur gemiddeld per week op jaarbasis tenminste 40 en ten hoogste 48 uur bedraagt (exclusief diensten, arbeid verricht tijdens diensten en opdracht gewerkte uren waarmee de arbeidsduur wordt overschreden). Voor de gewerkte uren tussen 40 en 48 uur op jaarbasis kan de academisch medisch specialist geen compensatie claimen. De andere bepalingen met betrekking tot de arbeidsduur voor academisch medisch specialisten zijn vooralsnog niet aangepast. In hoofdstuk 15 van de CAO academische ziekenhuizen staat opgenomen dat de arbeidsduur van de academisch specialist inclusief arbeid verricht tijdens diensten ten hoogste 55 uur gemiddeld per week op jaarbasis bedraagt [10]. Deze tijden zijn ruimer dan in de Arbeidstijdenwet, waar een maximum arbeidstijd voor werken overdag inclusief overwerk 48 uur gemiddeld per week over 13 weken wordt gemeld. Niet alleen verschilt de arbeidstijd, maar ook de referentieperiode, de tijd waarover de gemiddelde arbeidstijd wordt berekend, is ruimer. De CAO academisch specialisten biedt door de ruimere referentieperiode meer ruimte aan werkgevers en werknemers om op individueel niveau afspraken te maken over arbeids- en rusttijden. Het verrichten van avond-, nacht- of weekenddiensten is onlosmakelijk verbonden aan de functie van medisch specialist. Voorbeelden zijn bereikbaarheids- en aanwezigheidsdiensten, waarbij onder bereikbaarheidsdienst wordt verstaan het door de medewerker, buiten de werktijden vastgesteld krachtens een werktijdregeling, op afroep bereikbaar dienen te zijn voor het verrichten van onvoorzienbare, spoedeisende werkzaamheden op de werkplek en onder aanwezigheidsdienst wordt verstaan bereikbaarheidsdienst, waarbij de medewerker aanwezig dient te zijn in het ziekenhuis. Ter compensatie zijn toeslagen gekoppeld aan deze diensten. Voor het vaststellen van de hoogte van de toeslagen zijn criteria met betrekking tot 11

ARBEIDSTIJDEN VOOR AIOS EN ANIOS

ARBEIDSTIJDEN VOOR AIOS EN ANIOS ARBEIDSTIJDEN VOOR AIOS EN ANIOS 2 inhoud BELANGRIJKE DEFINITIES 4 ARBEIDS- EN RUSTTIJDEN OVERZICHT 6 CAO S 8 CAO GGZ 14 SLOTWOORD 19 Per 1 augustus 2011 is het Arbeidstijdenbesluit gewijzigd. De wijziging

Nadere informatie

Checklist Arbeidstijdenwet

Checklist Arbeidstijdenwet Checklist Arbeidstijdenwet Overtreding van de arbeidstijdenregels heeft doorgaans een bedrijfseconomisch motief. De I-SZW streeft er daarom na om overtreders in hun portemonnee te raken. U kunt dit voorkomen

Nadere informatie

Een werknemer mag maximaal 12 uur per dienst werken. Per week mag hij maximaal 60 uur werken.

Een werknemer mag maximaal 12 uur per dienst werken. Per week mag hij maximaal 60 uur werken. DE NIEUWE ARBEIDSTIJDENWET Op 1 april 2007 is de nieuwe arbeidstijdenwet in werking getreden. De regels in de Arbeidstijdenwet zijn vereenvoudigd. Hierdoor krijgen werkgever en werknemer meer mogelijkheden

Nadere informatie

JUS. Jaarurensystematiek. een inhoudelijke toelichting bij de invoering in de gehandicaptenzorg. JaarUrenSystematiek (JUS)

JUS. Jaarurensystematiek. een inhoudelijke toelichting bij de invoering in de gehandicaptenzorg. JaarUrenSystematiek (JUS) JUS Jaarurensystematiek een inhoudelijke toelichting bij de invoering in de gehandicaptenzorg JaarUrenSystematiek (JUS) Inleiding In de CAO Gehandicaptenzorg 2007-2008 (CAO) is opgenomen dat per 1 januari

Nadere informatie

Jaarurensystematiek CAO-Sport

Jaarurensystematiek CAO-Sport Jaarurensystematiek CAO-Sport Werkgeversorganisatie in de Sport Arnhem, november 2007 Jaarurensystematiek CAO-Sport 1 Werkgeversorganisatie in de Sport Postbus 185 6800 AD Arnhem Papendallaan 50 T: 0264834450

Nadere informatie

Werk en rusttijden. Wat regelt de Arbeidstijdenwet? Wat regelt de CAO GHZ? Wat regel je met de werkgever? CNV Vakcentrale

Werk en rusttijden. Wat regelt de Arbeidstijdenwet? Wat regelt de CAO GHZ? Wat regel je met de werkgever? CNV Vakcentrale Werk en rusttijden Wat regelt de Arbeidstijdenwet? Wat regelt de CAO GHZ? Wat regel je met de werkgever? Sonja Baljeu Eur. Erg. Beleidsadviseur CNV Vakcentrale Drs. A. Mellema Bestuurder Zorg Wat regelt

Nadere informatie

De brandweervrijwilliger en de Arbeidstijdenwet VNG februari 2010

De brandweervrijwilliger en de Arbeidstijdenwet VNG februari 2010 De brandweervrijwilliger en de Arbeidstijdenwet VNG februari 2010 Inhoud Inleiding 1. De Arbeidstijdenwet en de brandweervrijwilliger 1.1 Hoofdbetrekking en de brandweervrijwilliger 1.2 Uitzonderingen

Nadere informatie

Overzicht normen Arbeidstijdenwet en Arbeidstijdenbesluit 2007

Overzicht normen Arbeidstijdenwet en Arbeidstijdenbesluit 2007 Overzicht normen Arbeidstijdenwet en Arbeidstijdenbesluit 2007 De Arbeidstijdenwet (Atw) is van toepassing op alle personen die onder het gezag van de werkgever arbeid verrichten (werknemer, leerlingen,

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie verzoekschriften MEDEDELING AAN DE LEDEN

EUROPEES PARLEMENT. Commissie verzoekschriften MEDEDELING AAN DE LEDEN EUROPEES PARLEMENT 2004 Commissie verzoekschriften 2009 25.11.2008 MEDEDELING AAN DE LEDEN Betreft: Verzoekschrift 1103/2007, ingediend door Laurent Hermoye (Belgische nationaliteit), namens de vereniging

Nadere informatie

In onderstaande tabel is de jaarlijkse arbeidsduur van een reeks jaren weergegeven:

In onderstaande tabel is de jaarlijkse arbeidsduur van een reeks jaren weergegeven: BIJLAGE IX VORMGEVING 36-URIGE WERKWEEK 1 Inleiding: In artikel 8 is de arbeidstijd gedefinieerd. Per week werkt een werknemer met een fulltime contract gemiddeld 36 uur. Er zijn diverse mogelijkheden

Nadere informatie

De Jonge Orde parttime werken

De Jonge Orde parttime werken PARTTIME werken 2 3 inhoud Relevante wet- en regelgeving 4 Kaderbesluit 6 Geldende cao 8 Ouderschapsverlof 14 Diensten 19 Opleidingsfonds 19 conclusie 19 inleiding In Nederland is parttime werken in uiteenlopende

Nadere informatie

WERKT IJD ENR EG ELING

WERKT IJD ENR EG ELING WERKTIJDENREGELING Artikel 1 Algemene bepalingen Voor de toepassing van deze regeling wordt verstaan onder: 1. medewerker: diegene die op basis van een ambtelijke aanstelling of arbeidsovereenkomst in

Nadere informatie

Het Arbeidstijdenbesluit: uitzonderingen op de ATW

Het Arbeidstijdenbesluit: uitzonderingen op de ATW Het Arbeidstijdenbesluit: uitzonderingen op de ATW De regels in de ATW zijn in de meeste gevallen voldoende. Er zijn echter situaties, bepaalde werkzaamheden en beroepsgroepen denkbaar waarbij gezien de

Nadere informatie

Provinciaal blad van Noord-Brabant

Provinciaal blad van Noord-Brabant Provinciaal blad van Noord-Brabant ISSN: 0920-1408 Onderwerp Regeling werktijden Noord-Brabant Bijlage(n) Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant; Gelet op artikel D.2, eerste lid, van de Collectieve Arbeidsvoorwaardenregeling

Nadere informatie

Huidige wettelijke regeling en kabinetsvoorstellen

Huidige wettelijke regeling en kabinetsvoorstellen Huidige wettelijke regeling en kabinetsvoorstellen Deze bijlage bevat een beschrijving van huidige normen voor arbeids- en rusttijden in de ATW en van de kabinetsvoorstellen. Hierna komen onderwerpsgewijs

Nadere informatie

Handleiding arbeidstijdenwet AIOS s van het azm

Handleiding arbeidstijdenwet AIOS s van het azm Handleiding arbeidstijdenwet AIOS s van het azm Stafdirectoraat Personeelszaken/ARBO Datum: november 2010 1 Handleiding roosteren van arbeidstijden van artsassistenten azm De regels over hoe lang een werknemer

Nadere informatie

College bouw ziekenhuisvoorzieningen

College bouw ziekenhuisvoorzieningen College bouw ziekenhuisvoorzieningen Postbus 3056 3502 GB Utrecht T (030) 298 31 00 F (030) 298 32 99 E cbz@bouwcollege.nl I www.bouwcollege.nl SIGNALERINGSRAPPORT inzake WONEN EN ZORG OP MAAT Uitgebracht

Nadere informatie

Arbeidstijdenbesluit. Arbeidstijdenbesluit Verpleging en verzorging

Arbeidstijdenbesluit. Arbeidstijdenbesluit Verpleging en verzorging Arbeidstijdenbesluit Arbeidstijdenbesluit Verpleging en verzorging stelsel Arbeidstijdenwet (Atw) en Arbeidstijdenbesluit (Atb) Verpleging en Verzorging Rusttijden minimumrusttijden Wekelijkse rust Dagelijkse

Nadere informatie

Logistiek management in de gezondheidszorg

Logistiek management in de gezondheidszorg Katholieke Universiteit Leuven Faculteit Geneeskunde Departement Maatschappelijke Gezondheidszorg Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap Master in management en beleid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

PICA seminar 22 april 2013. Presentatie naar aanleiding van proefschrift Paul Joustra

PICA seminar 22 april 2013. Presentatie naar aanleiding van proefschrift Paul Joustra PICA seminar 22 april 2013 Presentatie naar aanleiding van proefschrift Paul Joustra Hoe om te gaan met fluctuaties in ziekenhuisprocessen teneinde de toegankelijkheid op een efficiënte manier te verbeteren?

Nadere informatie

Arbeidstijden- en rusttijdenregeling Onderwijs Ondersteunend Personeel Purmerendse ScholenGroep

Arbeidstijden- en rusttijdenregeling Onderwijs Ondersteunend Personeel Purmerendse ScholenGroep Arbeidstijden- en rusttijdenregeling Onderwijs Ondersteunend Personeel Purmerendse ScholenGroep Kenmerk : DB/skc/2015-3 Datum : 10 maart 2015 Betreft : Arbeids- en rusttijdenregeling Onderwijs Ondersteunend

Nadere informatie

18 Beloning overwerk/feestdagen

18 Beloning overwerk/feestdagen 18 Beloning overwerk/feestdagen DE ARBEIDSREGELING 2000 Niet-Schemawerk(er) v/s Schemawerk(er) De Arbeidsregeling 2000 geeft voorschriften met betrekking tot ondermeer: de arbeidsduur, pauze, rusttijden,

Nadere informatie

Wijzigingsvoorstellen NVZ

Wijzigingsvoorstellen NVZ Wijzigingsvoorstellen NVZ Cao Ziekenhuizen 2014 tot expiratiedatum 1. Looptijd De NVZ stelt voor te komen tot een meerjarige cao. 2. Persoonlijk Levensfase Budget (PLB) Het in 2009 ingevoerde Persoonlijk

Nadere informatie

Voorbeelden van flexibele 5 ploegendienstroosters

Voorbeelden van flexibele 5 ploegendienstroosters Voorbeelden van flexibele 5 ploegendienstroosters In deze notitie hebben we een aantal voorbeelden opgenomen hoe zonder overwerk toch pieken en dalen in de bezetting in volcontinurooster ingebouwd kunnen

Nadere informatie

Toelichting op de jaarurensystematiek

Toelichting op de jaarurensystematiek Toelichting op de jaarurensystematiek Toelichting op de jaarurensystematiek Toelichting Artikel 4.3 CAO Kinderopvang Opgesteld door CAO-partijen in de Kinderopvang 1 van 8 Toelichting op de jaarurensystematiek

Nadere informatie

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk SBES/djon/GGZ 088 770 8770 vragencure@nza.nl 0146749/0204428

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk SBES/djon/GGZ 088 770 8770 vragencure@nza.nl 0146749/0204428 Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport T.a.v. mevrouw drs. E.I. Schippers Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11

Nadere informatie

Wat regelt de Arbeidstijdenwet?

Wat regelt de Arbeidstijdenwet? Info Arbeidstijden 1. Wettelijk kader 2. CAO VVT 3. CAO Thuiszorg Wettelijk kader Wat regelt de Arbeidstijdenwet? In de Arbeidstijdenwet staat hoe lang u per dag en per week mag werken en wanneer u recht

Nadere informatie

ACHTERGROND 48-URIGE WERKWEEK

ACHTERGROND 48-URIGE WERKWEEK ACHTERGROND 48-URIGE WERKWEEK 2010 Policy Research Corporation, namens de sociale partners inhet beroepsgoederenvervoer over de weg en de logistiek (CNV, FNV, TLN en VVT) Meer informatie over deze en andere

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Nummer: 11.0001183. Versie: 1.1. Vastgesteld door het DB d.d. Instemming OR RAV d.d.

Nummer: 11.0001183. Versie: 1.1. Vastgesteld door het DB d.d. Instemming OR RAV d.d. Uitvoeringsregeling artikel 6.10 van de CAO sector Ambulancezorg ( vergoeding consignatiediensten ten behoeve van GHOR-taken ) Regionale Ambulancevoorziening Nummer: 11.0001183 Versie: 1.1 Vastgesteld

Nadere informatie

16. Werktijden in het voortgezet onderwijs

16. Werktijden in het voortgezet onderwijs 16. Werktijden in het voortgezet onderwijs Inhoudsopgave Inleiding De arbeidstijdenwet Pauzes Rust Nachtdiensten Zondag Zwanger Weektaak van onderwijsondersteunend personeel Vakantieverlof voor onderwijsondersteunend

Nadere informatie

REGELING WERKTIJDEN EN VERLOF GEMEENTE MARUM 2015

REGELING WERKTIJDEN EN VERLOF GEMEENTE MARUM 2015 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Marum. Nr. 60111 30 oktober 2014 REGELING WERKTIJDEN EN VERLOF GEMEENTE MARUM 2015 Burgemeester en wethouders van de gemeente Marum; gelet op het bepaalde in

Nadere informatie

SAMENVATTING UITSPRAAK. A, B, C, D, E, F, G, werknemers van ROC H, gevestigd te I, verzoekers, hierna te noemen de werknemers gemachtigde: de heer J

SAMENVATTING UITSPRAAK. A, B, C, D, E, F, G, werknemers van ROC H, gevestigd te I, verzoekers, hierna te noemen de werknemers gemachtigde: de heer J SAMENVATTING 106262 - Geschil over toepassing vakantieregeling werkgever; BVE Het geschil is in goed overleg tussen partijen aan de Commissie voorgelegd (N-7 cao bve). De werkgever heeft gaandeweg het

Nadere informatie

Gids arbeidstijden en gladheidbestrijding

Gids arbeidstijden en gladheidbestrijding Gids arbeidstijden en gladheidbestrijding Chauffeurs die in de winterperiode worden ingezet om te strooien, kunnen dit niet zomaar doen. Zij moeten rekening houden met wet- en regelgeving, zoals de zogenoemde

Nadere informatie

Informatiefiche Arbeidsduur in de sector 319.01

Informatiefiche Arbeidsduur in de sector 319.01 Informatiefiche Arbeidsduur in de sector 319.01 1. De wekelijkse arbeidsduur voor voltijdse werknemers De gemiddelde wekelijkse arbeidsduur bedraagt 38 uur per week (zie CAO van 1/07/1998 betreffende veralgemening

Nadere informatie

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid AV/IR/2003/20105. Datum 10 maart 2003

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid AV/IR/2003/20105. Datum 10 maart 2003 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a DEN HAAG Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333

Nadere informatie

Wettelijk roosteren: de context en de principes Arbeidsduur in het ziekenhuis

Wettelijk roosteren: de context en de principes Arbeidsduur in het ziekenhuis Wettelijk roosteren: de context en de principes Arbeidsduur in het ziekenhuis 29 april 2010 Mr. Peter Roosens Mr. Liesbeth te Rijdt 1 Overzicht I. Waarom is arbeidsduur een actueel thema? II. III. IV.

Nadere informatie

STICHTING VAN DE ARBEID. Aan decentrale cao-partijen. Geachte mevrouw, mijnheer,

STICHTING VAN DE ARBEID. Aan decentrale cao-partijen. Geachte mevrouw, mijnheer, Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509 LK DEN HAAG Aan decentrale cao-partijen 070-3 499 577 070-3 499 796 info@stvda.nl www.stvda.nl Den Haag : 30 juni 2015 Ons kenmerk : S.A.5.015.00 EH/JS Uw kenmerk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 855 Modernisering regelingen voor verlof en arbeidstijden Nr. 2 VOORSTEL VAN WET Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

b Onvermijdelijk Er moeten keuzes worden gemaakt ten aanzien van de investeringsportefeuille.

b Onvermijdelijk Er moeten keuzes worden gemaakt ten aanzien van de investeringsportefeuille. gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 12BST02184 Beslisdatum B&W Dossiernummer RaadsvoorstelMeerjaren Investeringsprogramma 2013 na MKBA Inleiding De gemeente Eindhoven wil blijvend investeren in

Nadere informatie

College bouw zorginstellingen

College bouw zorginstellingen College bouw zorginstellingen Het College bouw zorginstellingen, kortweg het Bouwcollege genoemd, houdt zich bezig met de huisvesting van de intramurale gezondheidszorg. Daarbij gaat het om ziekenhuizen,

Nadere informatie

Service Level Agreement

Service Level Agreement Service Level Agreement 1 Algemene bepalingen 1.1 Partijen Deze Service Level Agreement (verder te noemen: SLA) is een overeenkomst die is gesloten tussen: WAME BV, gevestigd te Enschede aan de Deurningerstraat

Nadere informatie

Regeling Werktijden gemeente Oldambt 2010

Regeling Werktijden gemeente Oldambt 2010 Regeling Werktijden gemeente Oldambt 2010 Doel: Regeling vaststellen betreffende de werktijden van de medewerkers van de gemeente Oldambt. Datum en nummer ingetrokken collegebesluiten N.V.T. Datum en nummer

Nadere informatie

Flexibele werktijden en roosteren De OR heeft invloed! Nicole Pikkemaat Trainer / adviseur Arbeid & Gezondheid, SBI Training & Advies, FNV Formaat

Flexibele werktijden en roosteren De OR heeft invloed! Nicole Pikkemaat Trainer / adviseur Arbeid & Gezondheid, SBI Training & Advies, FNV Formaat Flexibele werktijden en roosteren De OR heeft invloed! Nicole Pikkemaat Trainer / adviseur Arbeid & Gezondheid, SBI Training & Advies, FNV Formaat Agenda Ontwikkelingen in arbeidstijdenland Inventarisatie:

Nadere informatie

Benchmark. Efficiëntie op de CSA. Jeroen de Geus (SVN) Marjolijn Kroon (AT Osborne) 5 oktober 2012. Deel 2: conclusies en aanbevelingen

Benchmark. Efficiëntie op de CSA. Jeroen de Geus (SVN) Marjolijn Kroon (AT Osborne) 5 oktober 2012. Deel 2: conclusies en aanbevelingen Benchmark Efficiëntie op de CSA Deel : conclusies en aanbevelingen Jeroen de Geus (SVN) Marjolijn Kroon (AT Osborne) 5 oktober Foto: UMC Utrecht Voorwoord Voor u ligt deel : conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2014 538 Besluit van 11 december 2014 tot vaststelling van regels over de inhoud van het begrip loon in het kader van de berekening van de hoogte

Nadere informatie

Nederlandse Zorgautoriteit

Nederlandse Zorgautoriteit Nederlandse Zorgautoriteit Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11 F 030 296 82

Nadere informatie

Aanpassing van de CAO Energie 2009 2010 als gevolg van de invoering van het Benefit Budget

Aanpassing van de CAO Energie 2009 2010 als gevolg van de invoering van het Benefit Budget Aanpassing van de CAO Energie 2009 2010 als gevolg van de invoering van het Benefit Budget Gewijzigde CAO-artikelen Artikel 1.3 Structuur 1. Voor de bedrijven geldt tevens een bedrijfs-cao waarin nadere

Nadere informatie

Artikel Wijzigingen (V) Communicatie Artikel 19B.1, onder definitie consignatie is ter verduidelijking

Artikel Wijzigingen (V) Communicatie Artikel 19B.1, onder definitie consignatie is ter verduidelijking Hoofdstuk 19B Arbeidsvoorwaarden personenchauffeurs Voorblad A. Opmerkingen Artikel Wijzigingen (V) Communicatie Artikel 19B.1, onder definitie consignatie is ter verduidelijking Ja, P&O FBA b opgenomen

Nadere informatie

BARD - Hoofdstuk 4 Werk- en rusttijden. Paragraaf 1: Algemene bepalingen inzake werk- en rusttijden

BARD - Hoofdstuk 4 Werk- en rusttijden. Paragraaf 1: Algemene bepalingen inzake werk- en rusttijden Georganiseerd overleg sector Defensie (SOD) verzonden 27-2-2014 briefnummer AFR/14.00110_ bijlage 6 zaaknummer ZD.018.3 status x Behandel Informatie Pieptermijn BARD - Hoofdstuk 4 Werk- en rusttijden Paragraaf

Nadere informatie

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Winsum;

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Winsum; GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Winsum. Nr. 7483 22 januari 2016 Werktijdenregeling Winsum 2016 Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Winsum heeft op 15 december 2015 de

Nadere informatie

Presentatie 4 februari 2010

Presentatie 4 februari 2010 Presentatie 4 februari 2010 Een snelle, efficiënte en effectieve locale overheid met behulp van Lean Thinking Methodiek om bedrijfsprocessen snel, efficiënt en effectief in te richten Erik Faber Inhoud

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

HANDLEIDING ANALYSE FINANCIELE EFFECTEN ROOSTERVORMEN

HANDLEIDING ANALYSE FINANCIELE EFFECTEN ROOSTERVORMEN HANDLEIDING ANALYSE FINANCIELE EFFECTEN ROOSTERVORMEN 2010 Policy Research Corporation, namens de sociale partners inhet beroepsgoederenvervoer over de weg en de logistiek (TLN, KNV, VVT, FNV en CNV) Meer

Nadere informatie

Figuur 1. Schematisch overzicht van de structuur van het twee-stadia recourse model.

Figuur 1. Schematisch overzicht van de structuur van het twee-stadia recourse model. Samenvatting In dit proefschrift worden planningsproblemen op het gebied van routering en roostering bestudeerd met behulp van wiskundige modellen en (numerieke) optimalisatie. Kenmerkend voor de bestudeerde

Nadere informatie

hoofdstuk 15 Bijzondere bepalingen voor academisch medisch specialisten

hoofdstuk 15 Bijzondere bepalingen voor academisch medisch specialisten hoofdstuk 15 Bijzondere bepalingen voor academisch medisch specialisten artikel 15.1 Toepassingsbereik 1 Dit hoofdstuk is van toepassing op de academisch medisch specialist. Onder de academisch medisch

Nadere informatie

VOORSTEL VOOR HET AFSPREKEN VAN EEN OVERWERKREGLEMENT

VOORSTEL VOOR HET AFSPREKEN VAN EEN OVERWERKREGLEMENT VOORSTEL VOOR HET AFSPREKEN VAN EEN OVERWERKREGLEMENT Deze notitie bevat een aanpak voor het terugdringen van overwerk in drie delen: - beperkende regels voor overwerk, - registreren, analyseren en veranderen,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

WERVING, SELECTIE EN DIENSTVERBAND

WERVING, SELECTIE EN DIENSTVERBAND Bijlage bij het Principeakkoord Cao-OI 2016 In deze bijlage volgt een overzicht van cao-artikelen die zijn aangepast op grond van de afspraken uit het Principeakkoord Cao-OI 2016. HOOFDSTUK 2 WERVING,

Nadere informatie

HOOFDSTUK 20 AFWIJKENDE EN AANVULLENDE BEPALINGEN VOOR DE BEROEPSBRANDWEER

HOOFDSTUK 20 AFWIJKENDE EN AANVULLENDE BEPALINGEN VOOR DE BEROEPSBRANDWEER HOOFDSTUK 20 AFWIJKENDE EN AANVULLENDE BEPALINGEN VOOR DE BEROEPSBRANDWEER Inhoudsopgave Onderwerp Artikel ======== ===== 1 BEGRIPSBEPALINGEN * Begripsbepalingen 20:1:1 2 TOEPASSELIJKHEID BEPALINGEN EN

Nadere informatie

3 Salaris per uur: 1/156 van het salaris bij een volledige werktijd.

3 Salaris per uur: 1/156 van het salaris bij een volledige werktijd. III.1 BEZOLDIGINGSREGELING 1997 - Besluit van de gemeenteraad van Voorst 24 maart 1997. BEGRIPSBEPALINGEN Artikel 1 Deze regeling verstaat onder: 1 Ambtenaar: hij, die overeenkomstig de bepalingen van

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST CAO-I AKZONOBEL NEDERLAND

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST CAO-I AKZONOBEL NEDERLAND COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST CAO-I AKZONOBEL NEDERLAND (versie juli 2013) De werkingssfeer van de CAO-I AkzoNobel Nederland omvat: (stand per 1 januari 2013) - Akzo Nobel Nederland B.V. De ondergetekenden:

Nadere informatie

SAMENVATTING PRINCIPE AKKOORD OVERGANGSAFSPRAKEN KPN GETRONICS

SAMENVATTING PRINCIPE AKKOORD OVERGANGSAFSPRAKEN KPN GETRONICS SAMENVATTING PRINCIPE AKKOORD OVERGANGSAFSPRAKEN KPN GETRONICS KPN en vakorganisaties hebben overeenstemming over de overgangsafspraken voor de ZM medewerkers die door de integratie in 2009 hun werk volgen

Nadere informatie

Georganiseerd overleg sector Defensie (SOD)

Georganiseerd overleg sector Defensie (SOD) Georganiseerd overleg sector Defensie (SOD) verzonden 27-2-2014 briefnummer AFR/14.00110_ bijlage 1 zaaknummer ZD.018.3 status x Behandel Informatie Pieptermijn Bijlage 1 behorende bij brief BS/2014003157

Nadere informatie

PROTOCOLLAIRE BEPALINGEN

PROTOCOLLAIRE BEPALINGEN PROTOCOLLAIRE BEPALINGEN P1 EINDDATUM IN PROTOCOLLAIRE BEPALINGEN P-bepalingen zijn in principe tijdelijk van aard. Per P-bepaling wordt bepaald of er sprake is van een einddatum, die vervolgens in de

Nadere informatie

CONSIGNATIEREGELING OMGEVINGSDIENST GRONINGEN

CONSIGNATIEREGELING OMGEVINGSDIENST GRONINGEN CONSIGNATIEREGELING OMGEVINGSDIENST GRONINGEN Vastgesteld bij besluit van het Algemeen Bestuur d.d. Datum bekendmaking: Datum inwerkingtreding: Begripsbepaling: Consignatie: het buiten normale werktijden

Nadere informatie

Nieuwsbrief KPMG MKB Salarispraktijk

Nieuwsbrief KPMG MKB Salarispraktijk Nieuwsbrief KPMG MKB Salarispraktijk Met deze nieuwsbrief willen wij u op de hoogte brengen van de laatste wijzigingen op het gebied van salaris- en personeelsadministratie. Heeft u vragen over de inhoud

Nadere informatie

Besluit van. Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, kenmerk ;

Besluit van. Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, kenmerk ; Besluit van houdende tijdelijke regels inzake de zelfstandige bevoegdheid tot het verrichten van voorbehouden handelingen van verpleegkundig specialisten (Besluit tijdelijke zelfstandige bevoegdheid verpleegkundig

Nadere informatie

Bereikbaarheid Huisartsenpraktijken Nijmegen en omgeving

Bereikbaarheid Huisartsenpraktijken Nijmegen en omgeving Bereikbaarheid Huisartsenpraktijken Nijmegen en omgeving Voorwoord In het voorliggende rapport worden de resultaten van het onderzoek weergegeven die de HA Kring Nijmegen en omgeving heeft verricht om

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Provincie Zeeland Vaststelling Werktijdenregeling provincie Zeeland 2014

PROVINCIAAL BLAD. Provincie Zeeland Vaststelling Werktijdenregeling provincie Zeeland 2014 PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van provincie Zeeland. Nr. 169 31 maart 2014 Provincie Zeeland Vaststelling Werktijdenregeling provincie Zeeland 2014 Gedeputeerde Staten van Zeeland Gelet op artikel

Nadere informatie

TIJDSTUDIES IN DE PRAKTIJK

TIJDSTUDIES IN DE PRAKTIJK NUT VAN TIJDSTUDIES VOOR HET METEN VAN VERSPILLINGEN Good enough never is TIJDSTUDIES IN DE PRAKTIJK Het nut van tijdstudies voor het meten van verspillingen Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA is managing

Nadere informatie

17 ARBEIDSDUUR, PAUZE, RUSTTIJDEN EN OVERWERK

17 ARBEIDSDUUR, PAUZE, RUSTTIJDEN EN OVERWERK 17 ARBEIDSDUUR, PAUZE, RUSTTIJDEN EN OVERWERK De Arbeidsregeling 2000 geeft voorschriften met betrekking tot onder meer: de arbeidsduur, pauze, rusttijden, arbeid in volcontinu dienst, overwerk, kinderarbeid,

Nadere informatie

Toekomst voor verzekeraars

Toekomst voor verzekeraars Position paper Toekomst voor verzekeraars Position paper ten behoeve van het rondetafelgesprek op 11 juni 2015 van de vaste commissie voor Financiën van de Tweede Kamer naar aanleiding van het rapport

Nadere informatie

Regeling vergoeding consignatiediensten en telefonische bereikbaarheid

Regeling vergoeding consignatiediensten en telefonische bereikbaarheid Regeling vergoeding consignatiediensten en telefonische Nummer: 10.0003457 Versie: 1.0 Vastgesteld door het AB d.d. 7 april 2011 Instemming GO d.d. 7 april 2011 Deze regeling treedt in werking op 1 mei

Nadere informatie

Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING

Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING 29311 Wijziging van de Algemene wet gelijke behandeling en enkele andere wetten naar aanleiding van onderdelen van de evaluatie van de Algemene wet gelijke behandeling, de Wet gelijke behandeling van mannen

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2015 245 Wet van 9 juni 2015 tot wijziging van de Wet aanpassing arbeidsduur ten einde flexibel werken te bevorderen 0 Wij Willem-Alexander, bij de

Nadere informatie

: Nieuw belastingstelsel

: Nieuw belastingstelsel A L G E M E E N B E S T U U R Vergadering d.d. : 7 september 2011 Agendapunt: 7 Onderwerp : Nieuw belastingstelsel KORTE SAMENVATTING: In het Bestuursakkoord Water is overeengekomen dat de waterschappen

Nadere informatie

Inzetgids Kantoren 2.0

Inzetgids Kantoren 2.0 Inzetgids Kantoren 2.0 Gebundelde Regelgeving voor personeelsinzet Oktober 2012 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Basisregels 1 Samen plannen; wederzijdse taken en verantwoordelijkheden 1 De kwartaal cyclus

Nadere informatie

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 1 De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) noemt het opvallend dat het aantal abortussen vanaf 20 weken is toegenomen en veronderstelt dat dit verband houdt met de

Nadere informatie

Advies inzake uitbreiding rechtsmacht Hof

Advies inzake uitbreiding rechtsmacht Hof Interdepartementale Commissie Europees Recht (ICER) Advies inzake uitbreiding rechtsmacht Hof Inleiding De Commissie heeft op 28 juli 2006 een voorstel gedaan tot aanpassing van de bijzondere bepalingen

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 28 170 Gelijke behandeling op grond van leeftijd bij arbeid, beroep en beroepsonderwijs (Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid)

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... Concurrentie Zeehavens beconcurreren elkaar om lading en omzet. In beginsel is dat vanuit economisch perspectief een gezond uitgangspunt. Concurrentie leidt in goed werkende markten tot

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN Stichting SHL-Holding en rechtspersonen waarover de stichting het bestuur voert

ALGEMENE VOORWAARDEN Stichting SHL-Holding en rechtspersonen waarover de stichting het bestuur voert ALGEMENE VOORWAARDEN Stichting SHL-Holding en rechtspersonen waarover de stichting het bestuur voert B. BIJZONDERE VOORWAARDEN Ondersteuning De in deze Bijzondere Voorwaarden Ondersteuning - hierna: bijzondere

Nadere informatie

EFFICIËNTIE EN CONSTANTE KWALITEIT VAN ZORG DOOR PERSONEELSPLANNING MET EEN FLEX POOL

EFFICIËNTIE EN CONSTANTE KWALITEIT VAN ZORG DOOR PERSONEELSPLANNING MET EEN FLEX POOL EFFICIËNTIE EN CONSTANTE KWALITEIT VAN ZORG DOOR PERSONEELSPLANNING MET EEN FLEX POOL ALEIDA BRAAKSMA, NIKKY KORTBEEK, CHRISTIAN BURGER, PIET BAKKER, RICHARD BOUCHERIE INTRODUCTIE Hoeveel verpleegkundigen

Nadere informatie

Concept Sociaal Statuut

Concept Sociaal Statuut Ondergetekenden: 1. De Stichting Sportbedrijf Smallingerland, gevestigd en kantoorhoudende te Drachten hierna te noemen: het Sportbedrijf 2. De vakbonden ABVAKABO-FNV gevestigd te Zoetermeer en CNV Publieke

Nadere informatie

Deeltijd-ww: wat betekent dat? Antwoorden op de meest gestelde vragen over de regeling deeltijd-ww tot behoud van vakkrachten

Deeltijd-ww: wat betekent dat? Antwoorden op de meest gestelde vragen over de regeling deeltijd-ww tot behoud van vakkrachten Bezuidenhoutseweg 60 postbus 90405 2509 LK Den Haag tel. 070-3499 577 fax 070-3499 796 e-mail: j.mooren@stvda.nl Aflevering 1, 21 april 2009 1 Deeltijd-ww: wat betekent dat? Antwoorden op de meest gestelde

Nadere informatie

Bezoldigingsverordening gemeente Leeuwarderadeel 2005.

Bezoldigingsverordening gemeente Leeuwarderadeel 2005. Gemeente Leeuwarderadeel Burgemeester en Wethouders van Leeuwarderadeel; gelet op het bepaalde in artikel 3:1 van de Arbeidsvoorwaardenregeling gemeente Leeuwarderadeel; gehoord de Commissie voor Georganiseerd

Nadere informatie

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Marlijn Abbink-Cornelissen Marcel Haverkamp Janneke Wilschut 5 April 2016 1 Samenvatting Samenvatting Dit is het vijfde rapport van de monitor HH(T). Deze monitor inventariseert

Nadere informatie

Nieuwe beroepen in de Nederlandse

Nieuwe beroepen in de Nederlandse Nieuwe beroepen in de Nederlandse gezondheidszorg en taakherschikking Dr Lode Wigersma, arts, voormalig algemeen directeur KNMG Nu voorzitter Raad van Toezicht, Flevoziekenhuis Almere, en adviseur gezondheidszorgvraagstukken

Nadere informatie

Maatwerk bij het bepalen van de ontslagvolgorde: nu en na de WWZ

Maatwerk bij het bepalen van de ontslagvolgorde: nu en na de WWZ Maatwerk bij het bepalen van de ontslagvolgorde: nu en na de WWZ Vereniging voor Arbeidsrecht Bijeenkomst 22 mei 2014 René Hampsink & Marloes Diepenbach 1 Prak:jk behoe;e aan meer flexibiliteit Wijziging

Nadere informatie

Personeelsbezetting Nieuwe stijl. U bent aan zet.

Personeelsbezetting Nieuwe stijl. U bent aan zet. Personeelsbezetting Nieuwe stijl. U bent aan zet. De zorgmarkt verandert en hiermee ook de zorgvraag. Om aan deze telkens veranderende vraag te kunnen voldoen, is een flexibele personeelsbezetting het

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 24 oktober 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 24 oktober 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 35 VAN 27 FEBRUARI 1981 BETREFFENDE SOMMIGE BEPALINGEN VAN HET ARBEIDSRECHT TEN AANZIEN VAN DE

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 35 VAN 27 FEBRUARI 1981 BETREFFENDE SOMMIGE BEPALINGEN VAN HET ARBEIDSRECHT TEN AANZIEN VAN DE COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 35 VAN 27 FEBRUARI 1981 BETREFFENDE SOMMIGE BEPALINGEN VAN HET ARBEIDSRECHT TEN AANZIEN VAN DE DEELTIJDSE ARBEID, GEWIJZIGD DOOR COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR.

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 27/10/2015

Datum van inontvangstneming : 27/10/2015 Datum van inontvangstneming : 27/10/2015 Samenvatting C-518/15-1 Zaak C-518/15 Samenvatting van het verzoek om een prejudiciële beslissing overeenkomstig artikel 98, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering

Nadere informatie

Fiscale vragen en antwoorden over het loopbaanbudget

Fiscale vragen en antwoorden over het loopbaanbudget Fiscale vragen en antwoorden over het loopbaanbudget 1. Wat zijn de consequenties als er geen jaargesprek plaatsvindt/geen afspraken worden vastgelegd? De Belastingdienst heeft de cao-tekst van hoofdstuk

Nadere informatie

Fact sheet avv-loze periode ABU-cao

Fact sheet avv-loze periode ABU-cao Fact sheet avv-loze periode ABU-cao INLEIDING De CAO voor Uitzendkrachten (hierna nader te noemen de ABU-CAO ) is op dit moment niet algemeen verbindend verklaard. Dit wordt ook wel de avv-loze periode

Nadere informatie