RISICOMANAGEMENT BIJ GROTE PROJECTEN STIJNVAN DEVONDER, PHD. IPMA SIG Risicomanagement Amersfoort, 10 januari 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RISICOMANAGEMENT BIJ GROTE PROJECTEN STIJNVAN DEVONDER, PHD. IPMA SIG Risicomanagement Amersfoort, 10 januari 2011"

Transcriptie

1 RISICOMANAGEMENT BIJ GROTE PROJECTEN STIJNVAN DEVONDER, PHD IPMA SIG Risicomanagement Amersfoort, 10 januari

2 WAAROM RISICOMANAGEMENT? Elke projectuitvoering is onzeker (= truïsme) Mede door deze onzekerheid slagen de meeste projecten er niet in om de projectdoelen te halen Toch worden veel plannen gemaakt, alsof er zekerheid is. Terwijl bewezen alternatieve werkwijzen voorhanden zijn 100% 75% 50% 25% 0% Percentage of successful IT projects (Standish Group)

3 PRESTIGEPROJECTEN Sidney Opera House The Big Dig (Boston) Budget X 15 Budget X 3,5 Dodelijk ongeval, fraude, 7 miljard interestbetalingen 3

4 RISICO S? 4

5 WAARDE RISICOMANAGEMENT Zeer moeilijk te bewijzen (project = uniek) Empirische waarde enkel aan te tonen op macroniveau: Positieve correlatie (R=0.25) tussen investering in kwantitatieve risicoanalyse en return on equity (Lamb, 2000) in de olie-en gasindustrie Een studie van de NASA (100 projecten) toont dat de fout op schattingen met gebruik van Monte Carlo simulatie minder dan de helft zijn dan zonder het gebruik van deze techniek. Een studie (187 respondenten) van de RM Special Interest Group van PMI (Voetsch, 2004) toont een significant verband tussen het gebruik van een formele vorm van RM en het slagen van het project. 5

6 WAAROM RISICOMANAGEMENT? RM onderbouwt het inzicht in het risicoprofiel RM geeft inzicht in de onzekerheden RM helpt om creatief na te denken over risico s RM helpt om vroeger (en goedkoper) in te grijpen RM stimuleert proactief nadenken over bestrijdingsacties Waardevol communicatietool in contractuele omgeving 6

7 GOED RISICOMANAGEMENT VEREIST! De ultieme faaloorzaak van een project, is het falen van de risicomanagementprocedure zelf Douglas W. Hubbard PMI definieert: 1. Plan risicomanagement 2. Risico-identificatie 3. Kwalitatieve risicoanalyse 4. Kwantitatieve risicoanalyse 5. Risicobestrijding 6. Risicocontrole 7

8 GOED RISICOMANAGEMENT Ondersteund door topmanagement Gebaseerd op empirische observaties Focus op de bronoorzaken van de onzekerheid Focus op de bedrijfsresultaten (bottom line) Focus op actieve risicobestrijding Leer uit schattingsfouten Kwalitatief EN kwantitatief 8

9 RISICO-IDENTIFICATIE Gestructureerde workshops rond risico-identificatie Invullen van risicoregister door experts Belangrijk: focus op bronoorzaken. Waarom? Waarom? Waarom? Project Omgeving Mens Materiaal Natuur Fysiek 9

10 RISICOANALYSE: KWALITATIEF Rough Order risicomanagement: 10% provisie voor risico s Voeg 2% risicopremie toe aan de verdisconteringsvoet Heilige getallen Risicomatrices Het zijn placebo s! (Hubbard) Een noodzakelijkeeerste stap (onze mening) Risicoregister Impact Kans Prioriteren risico s (20/80 regel) 10

11 FLAW OF AVERAGES Sam Savage A statistician drowns in a river withanaverage depthof 3 Ft Sam Savage(Stanford)

12 RISICOANALYSE: KWANTITATIEF Kwantitatieve risico-inschatting Kwantitatieve risico-evaluatie Inschatten van risico s per definitie onderhevig aan fouten Verschil tussen systematische en toevallige fout belangrijk Waarom bestaan systematische schattingsfouten? Redeneerfouten (Tversky& Kahneman) Motivatievertekening Systematische fouten kunnen bestreden worden 12

13 VEELVOORKOMENDE SYSTAMTISCHE FOUTEN Overconfidence effect Optimism bias Anchoring Availability heuristic Conjunction fallacy Confirmation bias Typisch gezien vallen 30% der realisaties binnen een 90% betrouwbaarheidsinterval Slechts 20% van de chauffeurs denken dat ze slechter dan gemiddeld rijden Hoe veris de markt? 30 minuten? Wat is de kans op een double dip? Het Linda Probleem Black swans

14 HET LINDA PROBLEEM Linda is 31. Ze is vrijgezel, welbespraakt en zeer verstandig. Ze heeft een masterin filosofie. Als studente was ze sterk begaan met de problematiek rond discriminatie en sociale gelijkheid. Ze nam ook deel aan betogingen tegen kernenergie. Groep A: Groep B: Schat de kans dat Linda in een bank werkt? Schat de kans dat Linda in een bank werkt enactief is in de feministische beweging.

15 RICHTLIJNEN RISICO-INSCHATTINGEN Vraag naar herkenbare situaties NIET: Wat is de standaarddeviatie van de duurtijd van deze activiteit? MAAR: Indien de leverancier te laat is, wat zal dan in het slechtste geval de vertraging zijn? Gebruik data, indien mogelijk: Risicomanagementdatabank Empirische waarnemingen Beurs (options, futures, wagers, ) DISTs: bibliotheek met goedgekeurde shapes Bestrijd de systematische fouten.

16 RISICO-EVALUATIE: MONTE CARLO SIMULATIE Impact van (geschatte) risico op projectobjectieven berekenen! Hele complexiteit van project (schedule) meenemen (kritische activiteiten, buffers, boeteclaims, overhead, ) Te complex voor het menselijk brein! MonteCarlo simulatie: Uitstekende techniek om inzicht te krijgen in het project Uitstekende techniek om risico s te evalueren I have two ways of learning from history: from the past, and from the future, thanks to my Monte Carlo engine Nicholas Taleb. 16

17 HOE WERKT HET? 1. Stel deterministisch model op (project schedule) 2. Definieer KPI s 3. Modeleer en kwantificeer de risico s 4. Genereer meerdere (b.v ) alternatieve scenario s 5. Aggregeer KPI s in shapes Think! Decide! Communicate! in shapes 17

18 OUTPUT: HAALBAARHEID DEADLINE 18

19 OUTPUT: TOPRISICO S& KRITISCHE ACTIVITEITEN Focus! Wat is het echte kritische pad?

20 RISICOBESTRIJDING Analyse zonder actie is tijdsverlies Creatief nadenken over risicobestrijding van toprisico s PMI definieert drie subprocessen: Identificatie van acties voor risicobestrijding Selectie van de meest effectieve acties Plannen van de uitvoering van acties Pre-mitigated Post-mitigated 20

21 HULPMIDDEL: RISICO-ACTIE MATRIX 5 strategieën om risico s te bestrijden 8 W's Reduceer Transfer Anticipeer Behandel Accepteer Waarom? Doel 8 risicofactoren Wat? Taak beïnvloedende Welke wijze? Techniek risico s Waar? Locatie Waarmee? Middelen Wie? Leveranciers Wanneer? Planning Welkekosten? Budget Actieplan 21

22 OUTPUT RISICOBESTRIJDING Waarde RM Verwachte winst voor RM Verwachte wint na RM 22

23 OPMERKING: BEREKENEN WAARDE RM Boekhoudkundige waarde: Gebaseerd op foutieve assumptie van risiconeutraliteit Men moet rekenen in nutswaarde (cf. risicotolerantie) Risicoaversie wil zeggen: Nut winst 2X < 2 Nut winst X Nut verlies 2Y > 2 Nut verlies Y Verwachte winst is 3,5 miljoen lager Na RM Voor RM Verwachte nut is 3,8 miljoen hoger 23

24 INTEGRALE WERKING RM SAMENGEVAT Opstellen risicoregister Inzicht in haalbaarheid KPI s Inzicht in welke risico s grootste zijn What-if analyse bestrijdingsacties Opstellen robuust plan Plannen bestrijdingsacties Opvolgen risico s en voortgang Inzicht in KPI s Inzicht in risico s Betere beslissingen Strategische resultaten 24

25 BESLUIT& SLOTBEMERKINGEN Informatie / inzicht is zeer belangrijk in contractueel werk Monte Carlo simulatie geeft zeer veel nieuwe inzichten Belangrijk om inzichten constructief te gebruiken Probabilistisch plannen vereist een goede planning Probabilistisch plannen vereist kennis Probabilistisch plannen vereist een goede tool Contactinformatie: Stijn Van de Vonder 25

Risico s binnen een project

Risico s binnen een project Risico s binnen een project Alles loopt op wieltjes Je hebt de zaak vanuit alle hoeken onderzocht. Je hebt het al 1000x gedaan Alles is vanzelfsprekend Je weet perfect wat je aan het doen bent, je bent

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling U WILT UW GEBIED ONTWIKKELEN. DAT ROEP VEEL VRAGEN OP: HOE PAK IK DAT AAN? EN IS HET FINANCIEEL WEL HAALBAAR IN DEZE

Nadere informatie

EEN SIMULATIESTUDIE VAN DE SCHEDULE CONTROL INDEX

EEN SIMULATIESTUDIE VAN DE SCHEDULE CONTROL INDEX EEN SIMULATIESTUDIE VAN DE SCHEDULE CONTROL INDEX Universiteit Gent Faculteit economie en bedrijfskunde Student X Tussentijds Rapport Promotor: prof. dr. M. Vanhoucke Begeleider: Y Academiejaar 20XX-20XX

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Risk Management. "Don't focus on making money; focus on protecting what you have." - Paul Tudor Jones

Risk Management. Don't focus on making money; focus on protecting what you have. - Paul Tudor Jones Risk Management "Don't focus on making money; focus on protecting what you have." - Paul Tudor Jones Inleiding Het doel van dit document is het introduceren van wat, denken wij, de belangrijkste factor

Nadere informatie

Critical Chain Project Management (CCPM) Een korte introductie

Critical Chain Project Management (CCPM) Een korte introductie Critical Chain Project Management (CCPM) Een korte introductie Inleiding Critical Chain Project Management is een methode om projecten te plannen en bewaken en is afgeleid van de management theorie Theory

Nadere informatie

Monte Carlo-analyses waarschijnlijkheids- en nauwkeurigheidsberekeningen van

Monte Carlo-analyses waarschijnlijkheids- en nauwkeurigheidsberekeningen van Waarom gebruiken we Monte Carlo analyses? Bert Brandts Monte Carlo-analyses waarschijnlijkheids- en nauwkeurigheidsberekeningen van gebeurtenissen kunnen een bruikbaar instrument zijn om de post Onvoorzien

Nadere informatie

De strategische keuzes die moeten gemaakt worden zijn als volgt: Interne controle of zelfcontrole/sociale controle

De strategische keuzes die moeten gemaakt worden zijn als volgt: Interne controle of zelfcontrole/sociale controle 1 Hoofdstuk 1 1.1 Dirigeren en coördineren p43 1.1.1 Dirigeren Dirigeren is een synoniem voor delegeren. Dirigeren houdt in dat bepaalde bevoegdheden overgedragen worden naar een persoon met een lagere

Nadere informatie

Website Performance Rapport 2013: E-COMMERCE

Website Performance Rapport 2013: E-COMMERCE Website Performance Rapport 2013: E-COMMERCE E-commerce sites behoren als categorie tot de sites met de slechtste performance, ondanks het feit dat beschikbaarheid en performance rechtstreeks impact hebben

Nadere informatie

BSCAT en Managementsystemen

BSCAT en Managementsystemen BSCAT en Managementsystemen Veiligheidsdag Apply 15 april 2015 1 SAFER, SMARTER, GREENER De praktijk 2 Risicomanagementproces De Deming SAFER, SMARTER, GREENER Risico s zijn ook kansen No Risk no business

Nadere informatie

Presentatie Decentralisaties voor gemeenteraad 23 juni 2014

Presentatie Decentralisaties voor gemeenteraad 23 juni 2014 Presentatie Decentralisaties voor gemeenteraad 23 juni 2014 Themabijeenkomsten raad 3 D s Aanleiding 3 bijeenkomsten voor de hele raad 1. Juni: Risico s en meicirculaire 2. Augustus: Uitleg over de toegang,

Nadere informatie

Risico Analyse bij evenementen. Gerard van Duykeren

Risico Analyse bij evenementen. Gerard van Duykeren Risico Analyse bij evenementen Gerard van Duykeren Gerard van Duykeren Directeur The Security Company Voorzitter Evenementen en Horeca sectie Nederlandse Veiligheidsbranche Voorzitter onderwijsfonds Evenementen

Nadere informatie

De meerwaarde van contractmanagement

De meerwaarde van contractmanagement De meerwaarde van contractmanagement Welke kansen zijn er voor u? Wouter Schipperheijn Directeur Het NIC 1 Agenda Voorstellen Contractmanagement Het NICV model Hoe volwassen is uw contractmanagement? Kansen

Nadere informatie

atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken

atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken Hoe zorg je er in deze turbulente tijden voor dat mensen zich blijven ontwikkelen en relevant blijven voor

Nadere informatie

Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP

Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP Agile in Projecten minimalisme of strak pak? Richard Weber PMP De Spreker Richard Weber Directeur & oprichter Adviseur & coach Projectmanagement Profile Dynamics ICT & Bedrijfskundige achtergrond Trainer

Nadere informatie

Risicoanalyse Wegen. Risicoanalyse inzake Integraal Wegenbeheerprogramma 2014-2019

Risicoanalyse Wegen. Risicoanalyse inzake Integraal Wegenbeheerprogramma 2014-2019 Risicoanalyse Wegen Risicoanalyse inzake Integraal Wegenbeheerprogramma 2014-2019 Inhoud presentatie 29 oktober 2013 Beantwoording van de motie De toekomst van de Dordtse weg begint vandaag Huidige situatie

Nadere informatie

Concreet aan de slag: checklist strategisch vto-beleidsplan

Concreet aan de slag: checklist strategisch vto-beleidsplan Concreet aan de slag: checklist strategisch vto-beleidsplan De weg is belangrijker dan de wegwijzer Tussen de wil om het huidige vormingsbeleid meer af te stemmen op de uitdagingen inzake toenemende kwaliteitseisen

Nadere informatie

Driebergse Weg- en Waterbouw B.V.

Driebergse Weg- en Waterbouw B.V. Pagina: 1 van 5 Projectnaam, project 1: Groot onderhoud openbare ruimte Noord Oost Opdrachtgever : Organisatie (bedrijf): Internetsite: Opgesteld door: Geaccordeerd door: Driebergse Weg- en Waterbouw B.V.

Nadere informatie

Best Practices in Best Value Procurement

Best Practices in Best Value Procurement Best Practices in Best Value Procurement Noordwijkerhout, 4 februari 2011 Jeroen van de Rijt Wie ben ik? Jeroen van de Rijt Bedrijfseconomie, Tilburg Senior Consultant bij Scenter Tevens Gastdocent Nyenrode

Nadere informatie

VOOR BESTUREN EN ORGANISATIES. Presentatie door: Caroline Van Cauwelaert, Yellow Window Joep Paemen, Namahn

VOOR BESTUREN EN ORGANISATIES. Presentatie door: Caroline Van Cauwelaert, Yellow Window Joep Paemen, Namahn VOOR BESTUREN EN ORGANISATIES Presentatie door: Caroline Van Cauwelaert, Yellow Window Joep Paemen, Namahn AGENDA WIE ZIJN WIJ? WAT IS SERVICE DESIGN? WAAROM EEN TOOLKIT? EEN CASE IN RIJKEVORSEL? WIE ZIJN

Nadere informatie

Bridging the Gap between what science knows and what business does

Bridging the Gap between what science knows and what business does Bridging the Gap between what science knows and what business does ERM = BRM Het framework & de psychologie ERM = BRM: invulling aan soft controls Enterprise risk management is gebaat bij methodische maatregelen

Nadere informatie

Het belang van. Data Modellering. GEMINIT Training. Data Modellering. Frédéric BARBIER

Het belang van. Data Modellering. GEMINIT Training. Data Modellering. Frédéric BARBIER Het belang van Data Modellering Studiedag Informatiemanagement Politeia, 22 februari 2013, Gent Open data en de cloud: een revolutie in de informatiehuishouding van de overheid Training Data Modellering

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

2. Vertekeningen en heuristieken. 4. Drie manieren om te beslissen

2. Vertekeningen en heuristieken. 4. Drie manieren om te beslissen 2856 Euro 1 Beslissen 2 1. Ouderwets beslissen 2. Vertekeningen en heuristieken 3. Adaptieve heuristieken 4. Drie manieren om te beslissen 5. Een vijf fasen model Welke auto kies je? Subjective Expected

Nadere informatie

Module 1 Maak een plan

Module 1 Maak een plan Geleerd in vorige presentatie Module 1 Maak een plan Les 2. Creëer rust en vertrouwen met een goed financieel plan Falen a.g.v. slechte financiële planning Business Plan op 1 A4 van visie naar actie O.G.S.M.

Nadere informatie

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT 1 COMPETENTIEFICHE C1-C3 EN C4-C5 LEIDINGGEVEND HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT INTERN FORMULIER WZC IMMACULATA OCMW EDEGEM Leiding geven Op gestructureerde wijze prestaties opvolgen zowel op kwantitatief als

Nadere informatie

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr)

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Identificatienummer: Publicatiedatum: 19 november 2015 Leeswijzer Dit rapport omschrijft het werkprofiel van 'Software engineer (sr)' zoals die door

Nadere informatie

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling Contractmanagement voor Software-ontwikkeling nieuwe inzichten in contracteren en besturen Presentatie PIANO / NEVI Regionale bijeenkomst Zwolle Oktober 2009 Ralph Hofman 2 Doel van deze presentatie De

Nadere informatie

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Procesmanagement aan het werk Business discovery als motor

Nadere informatie

Grip op uw bedrijfscontinuïteit

Grip op uw bedrijfscontinuïteit Grip op uw bedrijfscontinuïteit Hoe omgaan met risico s 1 Grip op uw bedrijfsdoelstellingen: risicomanagement Ondernemen is risico s nemen. Maar bedrijfsrisico s mogen ondernemen niet in de weg staan.

Nadere informatie

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas

Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE. 24 sept 2015; Jurgen Bomas Sturing op ICT STRATEGISCHE BESLUITVORMING GOVERNANCE INNOVATIE Sturen op ICT en samenhang met business Maes als onderzoek model Vanuit onderzoek in bedrijfsleven: IT beslissing Rol Directie Consequentie

Nadere informatie

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen

Het ISACA RISK IT Framework voor Testers. Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 1 Het ISACA RISK IT Framework voor Testers Omgaan met risico s Risk Appetite Onderzoeken Maatregelen 2 Wie is Jaap Ir. J. van der Leer CRISC CGEIT CISA 43 jaar in de IT werkzaam. 22 jaar ervaring in IT

Nadere informatie

PROJECT INITIATION DOCUMENT

PROJECT INITIATION DOCUMENT PROJECT INITIATION DOCUMENT Versie: Datum: x.x dd-mm-jj DOCUMENTATIE Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum:. INHOUDSOPGAVE 1. Managementsamenvatting

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet zelden zien

Nadere informatie

Rapport over de functie van Dirk Demo

Rapport over de functie van Dirk Demo Rapport over de functie van Dirk Demo Publicatiedatum: 14 februari 2014 Leeswijzer Dit rapport omschrijft de functie van 'Dirk Demo' zoals die door The PeopleFactory - Demo omgeving is vastgesteld en geeft

Nadere informatie

Hidden Profit.! Optimal Hotel Performance!

Hidden Profit.! Optimal Hotel Performance! Creatieve Omzet! Verantwoorde Kostenbesparingen! Een Uitdagende Economische Realiteit.! Loopt u voorop en groeit uw marktaandeel! of staat u achter en verliest u terrein?! Royal Bank of Scotland klaar!

Nadere informatie

Bart van Reeken Voorzitter PON 12-3-12013 1

Bart van Reeken Voorzitter PON 12-3-12013 1 Bart van Reeken Voorzitter PON 12-3-12013 1 Seminar: Rapport Elias 1/29/2015 2 Woord vooraf van de commissie Als slechts enkele aanbevelingen worden uitgevoerd en de resterende niet, voorziet de commissie

Nadere informatie

OPI-PMO - PROJECT MANAGER VERANTWOORDELIJKHEDEN I.V.M. INFORMATIEBEVEILIGING EN VERANTWOORD SPEL

OPI-PMO - PROJECT MANAGER VERANTWOORDELIJKHEDEN I.V.M. INFORMATIEBEVEILIGING EN VERANTWOORD SPEL Functiedetail FUNCTIE : OPI-PMO - Project Manager FUNCTIEFAMILIE : Technology AFDELING : Technology DATUM LAATSTE AANPASSING: mei 2010 FUNCTIETITEL DIRECTE LEIDINGGEVENDE: Senior Program Manager OUDE CODE:

Nadere informatie

Integrale Projectbeheersing. Trends en ontwikkelingen

Integrale Projectbeheersing. Trends en ontwikkelingen Trends en ontwikkelingen Projecten Beheersen? Contract Definitie & Beheersing op basis van functionaliteit & (On)zekerheid Robuust Haalbaar Consistent Realistisch Probabilistisch EMVI Beheerst & Gecontroleerd?

Nadere informatie

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leidinggevende*: er zijn 6 hoofdrollen geïdentificeerd voor de leidinggevende en 3 niveaus van leiderschap, te weten strategisch, tactisch en operationeel.

Nadere informatie

Heeft u zicht op de toekomst?!

Heeft u zicht op de toekomst?! 1 Heeft u zicht op de toekomst?! Hoe zit het met de toekomst van uw markt? Wanneer heeft u voor het laatst kritisch gekeken naar uw aannames over de toekomst van uw markten, klanten, toeleveranciers en

Nadere informatie

Rentabiliteitsratio s

Rentabiliteitsratio s 18 Rentabiliteitsratio s Nu we de begrippen balans, resultatenrekening en kasstromentabel onder de knie hebben, kunnen we overgaan tot het meer interessante werk, nl. het onderzoek naar de performantie

Nadere informatie

PromotieRegie. Complete ondersteuning van het promotieproces. De tool waarmee u uw promoties doelmatig plant

PromotieRegie. Complete ondersteuning van het promotieproces. De tool waarmee u uw promoties doelmatig plant PromotieRegie Complete ondersteuning van het promotieproces De tool waarmee u uw promoties doelmatig plant PromotieRegie Complete ondersteuning van uw promotieproces De concurrentie binnen supermarkten

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Onderdelen van een risico-analyse

Hoofdstuk 3: Onderdelen van een risico-analyse Cur frame Page 47 Thursday, August 10, 2000 9:10 AM Hoofdstuk 3: Onderdelen van een risico-analyse 3.1 INLEIDING Alvorens in te gaan op de analyse van risico s, is het noodzakelijk om het begrip risico

Nadere informatie

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam

Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Financiële Risicobeheersing Port of Rotterdam Brussel, 30 september 2011 Daniëlle van der Sluijs Concerncontroller Inhoud presentatie Port of Rotterdam in het kort Richting bepalen: Strategievorming Sturen

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS)

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) LEARNING BY DOING Kort signalement Road2Results heeft op basis van haar jarenlange ervaring met het managen van business en ICT projecten vanuit diverse

Nadere informatie

Complexiteit. Inventive Systems b.v. www.inventive.nl info@inventive.nl 070-3368080

Complexiteit. Inventive Systems b.v. www.inventive.nl info@inventive.nl 070-3368080 " Complexiteit Het is niet eenvoudig om uit te leggen wat complexiteit precies is. Dat geldt zeker voor ICT-projecten. We associëren complexiteit met situaties en problemen met een hoge moeilijkheidsgraad.

Nadere informatie

tudievragen voor het vak TCO-2B

tudievragen voor het vak TCO-2B S tudievragen voor het vak TCO-2B 1 Wat is fundamenteel/theoretisch onderzoek? 2 Geef een voorbeeld uit de krant van fundamenteel/theoretisch onderzoek. 3 Wat is het doel van fundamenteel/theoretisch onderzoek?

Nadere informatie

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement Programma 14 november middag Risicomanagement Modellen Strategisch risicomanagement Kaplan 1www.risicomanagementacademie.nl 2www.risicomanagementacademie.nl Risicomanagement modellen Verscheidenheid normen

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Notitie. : PPI Planning NCP 1. INLEIDING

Notitie. : PPI Planning NCP 1. INLEIDING Notitie Aan : DLG Van : Marcus van der Ven, Jeroen Winkelhorst Datum : 16 oktober 2014 Kopie : Leslie Mooyaart Onze referentie : 9X4419.A0/N00023/LMOY/NVD/Rott HASKONING NEDERLAND B.V. RIVERS, DELTAS &

Nadere informatie

Rapport over de functie van Software engineer (sr)

Rapport over de functie van Software engineer (sr) Rapport over de functie van Software engineer (sr) Identificatienummer: nl Publicatiedatum: 2 maart 2015 Leeswijzer Dit rapport omschrijft de functie van 'Software engineer (sr)' zoals die door Torck International

Nadere informatie

Persoonlijke rapportage van B. Smit

Persoonlijke rapportage van B. Smit Persoonlijke rapportage van B. Smit P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Computerweg 1, 3542 DP Utrecht Postbus 1087, 3600 BB Maarssen tel. 0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 www.picompany.nl servicedesk@picompany.nl

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

Task Navigator - Voorbeeld rapport. Thomas Robinson 28.06.2014. Task Navigator - Voorbeeld rapport Thomas Robinson 28.06.2014 14:29 1.

Task Navigator - Voorbeeld rapport. Thomas Robinson 28.06.2014. Task Navigator - Voorbeeld rapport Thomas Robinson 28.06.2014 14:29 1. 28.06.2014 28.06.2014 14:29 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. Dit rapport geeft de diagnose resultaten weer aan de hand van vijf metingen: Contextual Scale

Nadere informatie

Probabilistisch ramen

Probabilistisch ramen Probabilistisch ramen Presentatie DACE Seminar Arnaud Bots en Bert Schilder Inleiding - Wie zijn wij? - Waar houden we ons mee bezig? - Wat willen we vandaag vertellen? - Probabilistisch ramen, wat en

Nadere informatie

DE MMO. De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams. zorgadviseurs

DE MMO. De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams. zorgadviseurs DE MMO De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams zorgadviseurs pak nieuwe kaart Is dit wenselijk? ACTIVITEIT Is dit wenselijk? pak nieuwe kaart onnodige handeling z.o.z. CONTINU

Nadere informatie

Interne Controle: wat nu met de praktijk?

Interne Controle: wat nu met de praktijk? Interne Controle: wat nu met de praktijk? Marc Schulpen, BDO Atrio Adviseurs Openbare Sector Danny Maes, BDO Atrio Adviseurs Openbare Sector Frank Vanhove, Financieel Beheerder Gemeente Merelbeke Marc

Nadere informatie

Mogelijkheden zien waar niemand ze ziet. CPI Governance: pragmatische en transparante governance-oplossingen.

Mogelijkheden zien waar niemand ze ziet. CPI Governance: pragmatische en transparante governance-oplossingen. Mogelijkheden zien waar niemand ze ziet CPI Governance: pragmatische en transparante governance-oplossingen. Risicobeheersing begint aan de top CPI Governance CPI (Corporate, Public en Internal) Governance

Nadere informatie

Focus op risico s en kansen

Focus op risico s en kansen Datum 18 april 2016 Focus op risico s en kansen HKZ Kwaliteitsdag april 2016 dia: 1 Even voorstellen Wie ik ben? adviseur gezondheidszorg Beleid en Kwaliteit, Adcase begeleiding bij kwaliteitsmanagement

Nadere informatie

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer]

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] [Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] Bestemd voor: Managers die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud, het (installatie)beheer of de bedrijfsvoering van technische systemen. Technici die

Nadere informatie

Rapport Risicoanalyse uitbesteding systeembeheer

Rapport Risicoanalyse uitbesteding systeembeheer Rapport Risicoanalyse uitbesteding systeembeheer Onderlinge Verzekeringsmaatschappij voor Kunst- en Antiekzaken (OVKA) Plaats Groningen Datum 01-04-09 Opdrachtgever J. Bakker bakker@ovka.nl Opgesteld door

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

Grip op menselijk falen met FlowZ. Simona Orzan en Peter Van Gestel Delta PI

Grip op menselijk falen met FlowZ. Simona Orzan en Peter Van Gestel Delta PI Grip op menselijk falen met FlowZ Simona Orzan en Peter Van Gestel Delta PI AMC Seminar, Den Helder, 3 november 2011 Errare humanum est Wat is een menselijke fout? Een menselijke fout is het niet of onjuist

Nadere informatie

Universiteit Gent. Faculteit Economie en Bedrijfskunde. Academiejaar 2013 2014

Universiteit Gent. Faculteit Economie en Bedrijfskunde. Academiejaar 2013 2014 Universiteit Gent Faculteit Economie en Bedrijfskunde Academiejaar 2013 2014 KOSTENVOORSPELLING BINNEN PROJECTMANAGEMENT: EEN OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE TECHNIEKEN Tussentijds rapport Student X Onder

Nadere informatie

Optimizer+ Modern onderhoudsmanagement in relatie tot doelstellingen

Optimizer+ Modern onderhoudsmanagement in relatie tot doelstellingen Optimizer+ Optimizer+ is hét revolutionaire hulpmiddel voor het opstellen, beheersen en optimaliseren van onderhoudsconcepten. Met Optimizer+ onderbouwt u concrete doelstellingen op het gebied van bedrijfszekerheid,

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Scenario workshops. Stakeholder participatie in verschillende onderzoeksfasen

Scenario workshops. Stakeholder participatie in verschillende onderzoeksfasen Scenario workshops Stakeholder participatie in verschillende onderzoeksfasen Kenmerken van de methode > Met de scenariomethode kunnen voor beleid verschillende denkbare toekomsten worden geconstrueerd

Nadere informatie

HARAS. Systematiek voor risico-analyse van het werken met open radioactieve stoffen 1.1. Hazard Analysis of RadioActive Substances

HARAS. Systematiek voor risico-analyse van het werken met open radioactieve stoffen 1.1. Hazard Analysis of RadioActive Substances HARAS Systematiek voor risico-analyse van het werken met open radioactieve 1.1 13 HARAS Hazard Analysis of RadioActive Substances Analyse methode risico-evaluatie voor werksituaties met open radioactieve

Nadere informatie

Zero Based Begroten. De andere kant van de kaasschaafmethode

Zero Based Begroten. De andere kant van de kaasschaafmethode Zero Based Begroten De andere kant van de kaasschaafmethode Je moet de tijd nemen voor Zero Based Begroten, en je moet lef hebben Zero Based begroten legt een duidelijke relatie tussen de doelstellingen,

Nadere informatie

Experience Tracker is de eerste praktische tool op dit vlak in Vlaanderen en vermoedelijk ook in Europa. Deze tool zal zorgen dat:

Experience Tracker is de eerste praktische tool op dit vlak in Vlaanderen en vermoedelijk ook in Europa. Deze tool zal zorgen dat: De opportuniteit In de huidige productmaatschappij hebben consumenten doorgaans de keuze uit een ruim assortiment producten om een bepaalde behoefte te bevredigen. Bijgevolg is het product op zich niet

Nadere informatie

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Wie, wat en hoe Eric Lopes Cardozo & Rik Jan van Hulst sturen naar succes Doel Delen van inzichten voor praktisch operationeel risico management

Nadere informatie

Inkoop na MSU+ meting

Inkoop na MSU+ meting PRO 10 BV C. VAN NASSAUSTRAAT 27 2595 TK DEN HAAG Inkoop na MSU+ meting Door Loek van Beurden vanbeurden@pro10.nl 070-3819724 / 06-26658983 Agenda Voorstellen Benchmark verschillende vormen Benchmark als

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Logistiek medewerker. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Logistiek medewerker. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

webcolleges.hva.nl de hoorcolleges zijn op deze site terug te kijken

webcolleges.hva.nl de hoorcolleges zijn op deze site terug te kijken webcolleges.hva.nl de hoorcolleges zijn op deze site terug te kijken Maatschappij & Interactie waarom? relevantie wat? leerdoelen hoe? eindopdrachten Maatschappij & Interactie waarom? relevantie "640K

Nadere informatie

Risicomanagement niet-financiële risico s

Risicomanagement niet-financiële risico s Risicomanagement niet-financiële risico s De vier ingrediënten voor een tastbare aanpak Arjan van de Griend CaPAs Openingsseminar - 28 oktober 2015 Inhoud Inleiding: Risicocategorieën 1 e ingrediënt: het

Nadere informatie

RUM. requirements Management. SPIder session Project. driven by requirements 25th april. Risk assessed User

RUM. requirements Management. SPIder session Project. driven by requirements 25th april. Risk assessed User RUM Risk assessed User requirements Management - SPIder session Project driven by requirements 25th april Copyright 2006 ps_testware - Gijs Kuiper Risk assessed User requirement Management Personalia Gijs

Nadere informatie

Simulatie op het spoor ProRail Vervoer en Dienstregeling. Dick Middelkoop

Simulatie op het spoor ProRail Vervoer en Dienstregeling. Dick Middelkoop Simulatie op het spoor ProRail Vervoer en Dienstregeling Dick Middelkoop 2 december 2010 Master of Business in Rail systems - 7 mei 2009 Dienstregelingsontwerp en Treindienstsimulatie Agenda Introductie

Nadere informatie

ICT-Kwaliteit continu inzichtelijk

ICT-Kwaliteit continu inzichtelijk ICT-Kwaliteit continu inzichtelijk Al 15 jaar helpt CEPO haar klanten met het verbeteren van de ICTkwaliteit. Met een doordachte test- en acceptatiemethode en uitgekiende hulpmiddelen maken we die kwaliteit

Nadere informatie

Van weerstand naar dialoog: SPP bij Maastricht UMC. Roel Olivers

Van weerstand naar dialoog: SPP bij Maastricht UMC. Roel Olivers Van weerstand naar dialoog: SPP bij Maastricht UMC Roel Olivers Ontdekkingstocht SPP / SPV Waarom SPP? Natuurwet: Niet het sterkste dier overwint maar het dier dat zich het beste kan aanpassen Flexibel

Nadere informatie

Bewaren van digitale informatie: hoe kom je tot een goede beslissing?

Bewaren van digitale informatie: hoe kom je tot een goede beslissing? Bewaren van digitale informatie: hoe kom je tot een goede beslissing? Hans Hofman Nationaal Archief Netherlands NCDD Planets dag Den Haag, 14 december 2009 Overzicht Wat is het probleem? Wat is er nodig?

Nadere informatie

A beautiful mind. HR analytics : meten of weten? Het geheim van de juiste beslissing Informatie en de juiste metrics

A beautiful mind. HR analytics : meten of weten? Het geheim van de juiste beslissing Informatie en de juiste metrics A beautiful mind HR analytics : meten of weten? Het geheim van de juiste beslissing Informatie en de juiste metrics Slide title Slide subtitle De trend naar bewijs van het belang van HR 2 De stropdas in

Nadere informatie

Gemeenschappelijke veiligheidsmethode voor risico-evaluatie en -beoordeling

Gemeenschappelijke veiligheidsmethode voor risico-evaluatie en -beoordeling Gemeenschappelijke veiligheidsmethode voor risico-evaluatie en -beoordeling Thierry BREYNE, Dragan JOVICIC Europees Spoorwegbureau Eenheid Veiligheid Dienst Veiligheidsbeoordeling Adres: 120 Rue Marc LEFRANCQ

Nadere informatie

Informatie de sleutel tot Excellente Service Logistiek! Zijn we er klaar voor?

Informatie de sleutel tot Excellente Service Logistiek! Zijn we er klaar voor? Informatie de sleutel tot Excellente Service Logistiek! Zijn we er klaar voor? Jacques Adriaansen Director Every Angle UAMS Executive Professor Service Logistics Forum 24 april 2008 j.adriaansen@everyangle.com

Nadere informatie

Investeringen in MVA

Investeringen in MVA Investeringen in MVA Handboek p. 174 tot 180 INVESTERINGEN IN MATERIËLE VASTE ATIVA Begrip Vaste activa zijn activa die verworven worden omwille van hun duurzame bijdrage tot het exploitatieproces van

Nadere informatie

'Risico's it-investeringen doorgaans hoog'

'Risico's it-investeringen doorgaans hoog' Computable Computable In bedrijf: 07/05/04 - 'Risico's it-investeringen doorgaans hoog' It-portfoliobeheer: inzicht als eerste stap naar controle 'Risico's it-investeringen doorgaans hoog' Chris Verhoef,

Nadere informatie

EEN BEETJE NEUROWETENSCHAP. 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 1

EEN BEETJE NEUROWETENSCHAP. 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 1 EEN BEETJE NEUROWETENSCHAP 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 1 3 GEINTEGREERDE NETWERKEN Het affectieve netwerk Het herkenningsnetwerk Het strategisch netwerk 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 2 DE UDL-RICHTLIJNEN:

Nadere informatie

Risicomanagement in de zorg. Jacques Van keirsbilck Risk and insurance coach Oktober 2015

Risicomanagement in de zorg. Jacques Van keirsbilck Risk and insurance coach Oktober 2015 Risicomanagement in de zorg Jacques Van keirsbilck Risk and insurance coach Oktober 2015 1 Risicomanagement Iets nieuws? Een zoveelste hype? In elke onderneming of organisatie wordt aan risicomanagement

Nadere informatie

GeoRM. GOED GEORISICOMANAGEMENT in de Praktijk. Dr. Ir. Martin van StaverenMBA. woensdag 23 april 2014 www.geoimpuls.org

GeoRM. GOED GEORISICOMANAGEMENT in de Praktijk. Dr. Ir. Martin van StaverenMBA. woensdag 23 april 2014 www.geoimpuls.org GeoRM GOED GEORISICOMANAGEMENT in de Praktijk Dr. Ir. Martin van StaverenMBA Kennismaking Martin van Staveren TA / Ingenieursgeologie TU Delft MBA Nimbas/ Bradford Promotie Risicomanagement UT 19 jaar

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016. GrausBouw BV, De Koumen 41-43, 6433 KG, Hoensbroek

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016. GrausBouw BV, De Koumen 41-43, 6433 KG, Hoensbroek Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 GrausBouw BV, De Koumen 41-43, 6433 KG, Hoensbroek Inhoudsopgave 1. Inleiding pag. 03 2. Onderzoek naar sector- en keteninitiatieven pag. 04 2.1 Initiatieven bespreken

Nadere informatie

Effectief verkopen in het buitenland

Effectief verkopen in het buitenland Effectief verkopen in het buitenland Evenementen Center Beekse Bergen 24 november 2011 Anton van Wezel Grenzeloos Innoveren Effectief verkopen in het buitenland Innovatie commercieel - Verkoop - Noodzaak

Nadere informatie