Initiatiefgroep FoodValley ambitie 2020 Februari FoodValley ambitie Voedingsbodem voor grenzeloze innovaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Initiatiefgroep FoodValley ambitie 2020 Februari 2009. FoodValley ambitie 2020. Voedingsbodem voor grenzeloze innovaties"

Transcriptie

1 Initiatiefgroep Februari 2009 Voedingsbodem voor grenzeloze innovaties

2 2 voorwoord Alstublieft! Voor u ligt. Hierin schetsen de initiatiefnemers de ambitie en de mogelijkheden van de FoodValley om versneld door te groeien tot dé Europese topregio voor innovaties op het gebied van gezonde en duurzame voeding. Het maakt duidelijk hoe de FoodValley de groeiende behoefte van de voedingsindustrie en haar klanten aan de modernisering van voedingsproducten kan bevredigen. Het schetst het beeld van een steeds productievere internationale smeltkroes van kennis en ondernemerschap: dè voedingsbodem voor grenzeloze innovatie. Het illustreert de belangrijke bijdrage van Nederland aan de ontwikkeling van hoogwaardige oplossingen voor mondiale voedselvraagstukken. Het laat zien dat De Vallei de uitvalsbasis is maar de wereld het werkterrein. Het onderstreept dat het rijk geschakeerde landschap van de FoodValley een belangrijke onderscheidende kernkwaliteit van het vestigingsklimaat is en moet blijven. Het maakt aannemelijk dat de FoodValley de concurrentiepositie van Nederland in vele opzichten zal verstevigen en dat de tijd daar ook meer dan rijp voor is.

3 4 Voorwoord Geen roze wolk Nederland wil een sterke kenniseconomie worden. In Pieken in de Delta stelt de Rijksoverheid dat Oost-Nederland in 2015 wereldwijd tot de top vijf van de meest innovatieve regio s op het gebied van voeding, gezondheid en technologie wil behoren. De programma s Food & Flowers en Gezonde mens bevestigen dit streven. De initiatiefgroep wil de potenties van het kenniscluster FoodValley nu eens echt concreet maken. Waar liggen de potenties? Wat zijn belangrijke randvoorwaarden voor succes? Hoe komen we van droom tot realiteit? Daarbij is de initiatiefgroep niet over één nacht ijs gegaan. Vele gesprekken met bestuurders, ondernemers en overige belanghebbenden, strategische studies en een analyse van de woon-, werken recreatieruimte zijn hieraan voorafgegaan. Het resultaat is een realistische maar tegelijkertijd ambitieuze visie op de uitdaging om de FoodValley in 2020 het kennisportaal van Europa te laten zijn. en kennisinstellingen om op korte termijn een gezamenlijke marsroute uit te zetten. De initiatiefgroep doet een oproep om de energie te mobiliseren en de daarvoor benodigde focus in het beleid aan te brengen. de vaart erin Het concept FoodValley is niet nieuw. Er is al veel bereikt. Maar we zijn er nog niet. De huidige economische recessie vraagt om korte termijn injecties in de Nederlandse kenniseconomie. De sprint moet worden aangetrokken. Overheid, kennisinstellingen en bedrijven zullen samen de schouders onder deze schets moeten zetten om de ambitie in een hoger tempo te verwezenlijken. Op hele korte termijn biedt het concept FoodValley vooral kansen door dit initiatief in de Gebiedsagenda Vallei 2009 op te nemen. De Gebiedsagenda Vallei 2009 wordt immers vastgelegd in het MIRT 2010, het afsprakenboek tussen Rijk en regio s over investeringen in ruimte en mobiliteit in de periode Zo kan de FoodValley de basis vormen voor het coördineren van belangrijke wensen voor de regionale uitbouw in De Vallei. Tegelijkertijd worden de ambities van de FoodValley verankerd. De initiatiefnemers willen graag bindende afspraken maken over de geschetste ambities. Zij nodigen bestuurders op lokaal en landelijk niveau, internationale voedingsbedrijven, MKB en kennisinstellingen uit om actief bij te dragen aan het verwezenlijken van de. Perspectief en kansen In deze ambitieschets laten de bij de FoodValley aangesloten bedrijven en instellingen zien dat er legio kansen voor het grijpen liggen. De initiatiefgroep geeft aan hoe de FoodValley invulling wil geven aan Nederland kennis- en innovatieland. Zij schetst een toekomstbeeld van het aanzicht van de FoodValley in Het is een handreiking en uitnodiging aan bestuur, marktpartijen De initiatiefgroep Stichting Food Valley Wageningen UR BioPartner Center Wageningen Oost NV Rabobank

4 6 inhoud inhoud Het aanzicht van de FoodValley regio in Alstublieft! 2 Samenvatting 8 Ambitie 8 Kennisportaal van Europa 8 Investeringsstrategie 9 Regie, sturing en draagvlak 9 De tijd is meer dan rijp 9 FoodValley: grenzeloos perspectief 12 De ambitie 13 Focus en massa creëren toegevoegde waarde innovaties 14 Voortbouwen op succes 15 Kennisportaal van Europa 16 Economische effecten 22 Economisch effect van FoodValley 23 De weg naar succes 25 De kritische succesfactoren in een notendop 26 Alles draait om valorisatie van kennis 26 Open innovatie 27 Cultuur van innovatie en ondernemerschap 28 Kernkwaliteiten uitdragen 28 Regie, sturing en draagvlak 29 Nationaal en regionaal overheidsbeleid gericht op clustervorming 29 Ruimtelijke kernkwaliteiten koesteren 33 Gastvrijheid 33 FoodValley een gebruikslandschap 33 FoodValley a healthy way of life 34 FoodValley een duurzame regio 35 FoodValley de menselijke maat 36 FoodValley stedelijke voorzieningen 37 Foodvalley creëert ruimte voor grenzeloze innovatie 38 Ruimte voor concentratie van onderwijs en onderzoek 39 Ruimte voor innovatieve bedrijvigheid 40 Ruimte voor zakelijke dienstverlening 40 Ruimte voor snelle vervoersverbindingen 41 Ruimte voor woon- en leefmilieu 42 Ruimte voor behoud van landschap 42 Gebiedsregie is succesvoorwaarde 44 Gebiedsregie 44 De ontwikkelingsas 45 De zes ontwikkelingsgebieden 46 Planning & Fasering 48 Investeringsagenda 49 Samenvattend overzicht van geraamde investeringen 49 De marketing van FoodValley 50 FoodExperience Centre 52 De Food Valley Society leden 53 Informatiebronnen 54 COLOFON 55

5 8 Samenvatting Samenvatting Food Valley ambitie 2020 Ambitie Kennisportaal van Europa Investeringsstrategie De tijd is meer dan rijp In wordt door de initiatiefnemers op een breed terrein de ambitie geschetst tot De kern is het creëren van optimale condities voor kennisontwikkeling en innovatie op het gebied van voeding en voedsel in zijn volle breedte. Maar ook hoe natuurlijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten van het valleigebied in aanvulling hierop een belangrijke rol spelen in de concurrentieslag om studenten, wetenschappers en foodbedrijven. Traditionele productiefactoren en infrastructuur zijn basisvoorwaarden en eenvoudig te imiteren. De unieke regionale kernkwaliteiten van de FoodValley niet. Deze kwaliteiten zijn bepalend voor de populariteit van De Vallei. Het gaat over een duurzame regio, een regio met een menselijke maat en een prettig leefklimaat. Maar het gaat ook over een regio die wereldwijd verbonden is en gemakkelijk toegang biedt tot de daarbij passende stedelijke voorzieningen. Succes kweekt succes De FoodValley is een van de meest kansrijke regio s in Nederland waar het huidige kenniscluster sterk gespecialiseerd is in voeding. De FoodValley bouwt voort op haar succesvolle strategie: het stimuleren van startups, ruimte bieden aan vestiging van zowel kleinere als grotere bedrijven en hen ondersteunen in hun groei. Zij verbreedt de investering in een krachtig internationaal netwerk. En faciliteert een op open innovatie gerichte aanpak. Dit resulteert in een toenemend aantal bedrijven en kennisinstellingen dat zich met de FoodValley ambitie voor 2020 verbindt. De FoodValley, met de sterk internationaal gerichte Wageningen Universiteit en Research centrum als motor, biedt een vruchtbare voedingsbodem voor innovaties. Het domein gezonde en duurzame voeding van Wageningen UR maakt de FoodValley tot het kennisportaal naar de wereld. De omstandigheden voor innovatie zijn door de unieke concentratie van voeding gerelateerde kennis, bedrijven en instituten excellent te noemen. Verrassende combinaties van kennis en bedrijvigheid zijn het geheim van het succes. Dit is nodig voor het vinden van hoogwaardige oplossingen om de voedselproductie voor een sterk groeiende wereldbevolking veilig te stellen. Baanbrekende oplossingen voor duurzame voeding en gezondheid gerelateerde problemen zijn het resultaat. Dat vergt lef. Lef om te kiezen voor het thema gezonde en duurzame voeding. Om de ambities te realiseren wordt een aanzet gegeven voor een strategie van gericht investeren in de toekomstige ontwikkeling van wat De ontwikkelingsas wordt genoemd. De ontwikkelingsas is een verzamelnaam voor zes ontwikkelingsgebieden in de nabijheid van het kenniscentrum in Wageningen. Het gaat daarbij om ruimte creëren voor internationaal onderzoek en verdere ontwikkeling van de onderwijsketen, ruimte voor innovatieve bedrijvigheid en zakelijke dienstverlening, ruimte voor wonen, sport en recreatie en verbetering van het toeristisch perspectief, ruimte voor snelle en efficiënte vervoersverbindingen met de FoodValley en om ruimte voor behoud van de onderscheidende kernkwaliteiten van de regio. Regie, sturing en draagvlak De FoodValley is uiteindelijk veel meer dan een regionaal initiatief. FoodValley is dé plek voor Nederland waar massa en concentratie van innovatiegerichte kennis binnen het agrofood en lifesciences cluster wordt nagestreefd. Daarvoor is een breed, nationaal draagvlak noodzakelijk. De FoodValley ontleent uiteindelijk haar kracht aan enthousiaste samenwerking binnen de gouden driehoek : bedrijfsleven, overheden en kennisinstellingen. Samenwerking die gericht is op ontwikkeling van de regio FoodValley. Deze kansrijke verbintenis vraagt om een visiegedreven regie en duidelijke aansturing. Met deze ambitieschets wil de initiatiefgroep het draagvlak vergroten. De mondiale dynamiek is groot. De economische recessie grijpt om zich heen. De verdere globalisering van multinationals en de toenemende clustering van research & development activiteiten zorgen ervoor dat Europese kennisregio s wereldwijd meer concurrenten krijgen. Maar ook bìnnen Europa verhevigt de concurrentie om de internationale professor en student. Succesvol kenniscluster beleid kan de concurrentiepositie van Nederland en Europa versterken door het gericht en versneld aantrekken van internationaal hoogwaardige kennis en arbeid op het gebied van voeding en lifesciences. De initiatiefnemers concluderen dat bij een succesvolle ontwikkeling van de FoodValley een aanzienlijke potentiële economische impuls in de regio, ofwel verdubbeling van de werkgelegenheid in de kennis- en voedingsindustrie, mogelijk is. Ook buiten de regio profiteert het voedingsbedrijfsleven gegarandeerd van allerlei op innovatie gerichte verbindingen met de FoodValley. Denk aan participatie in innovatieprojecten met kennisspelers in de regio, deelname aan het Top Institute Food and Nutrition, deelname aan Food & Nutrition Delta, lidmaatschap van de Stichting Food Valley, aantrekken van afgestudeerden van Wageningen Universiteit, etc. Laten we deze kans onbenut, dan zal verdere groei uitblijven.

6 10 De weg naar Succes 11 FoodValley: grenzeloos perspectief FoodValley: grenzeloos perspectief is een initiatief dat alleen kan slagen met een breed draagvlak bij het bedrijfsleven, kennisinstellingen en bestuurders. De FoodValley: we vinden hier nu al een op wereldniveau unieke clustering van wetenschap, bedrijven en instituten die gefocust zijn op voeding en wat daaraan gerelateerd is. Hierdoor ontstaat een vruchtbare en verrassende interactie tussen onderzoek en bedrijfsleven die de innovatie- en concurrentiekracht binnen de agrofood sector versterkt. Feed the World : FoodValley is een grenzeloos concept met een mondiale impact en een internationaal netwerk. Wereldwijde connectivity is het geheim van het succes. Het valleigebied is het kloppend hart. Daarbinnen staat het kennis- en bedrijvennetwerk rond Wageningen UR centraal. Zij werken allen samen met partners over de hele wereld. Zo zijn Stichting Food Valley en Wageningen UR nu al de drijvende kracht van het Food Innovation Network Europe waarin zeven andere Europese kennisregio s en prominente vertegenwoordigers vanuit het bedrijfsleven vertegenwoordigd zijn.

7 12 FoodValley: grenzeloos perspectief 13 De ambitie De ambitie Vruchtbare voedingsbodem voor grenzeloze innovaties Scherpenzeel Veenendaal Nijkerk Barneveld Ede De FoodValley wordt de vruchtbare voedingsbodem voor gezonde en duurzame voeding. Een kennisregio, gevoed door hoogstaand wetenschappelijk onderzoek. Waar toonaangevende grote internationale bedrijven R&D activiteiten uitvoeren. Waar de nabijheid van gespecialiseerde toeleveranciers, grote aantallen techno start-ups en de voorzieningen optimaal zijn. En waar het voor kenniswerkers goed toeven is. Rhenen Wageningen De FoodValley regio De FoodValley is een gastvrij, aantrekkelijk en goed bereikbaar gebied met prima woon- en werk omstandigheden. De organisatorische, financiële en juridische omstandigheden zijn optimaal. De meeste bedrijven, kennisinstellingen en voor de FoodValley relevante voorzieningen concentreren zich nu in het WERV-gebied, ofwel Wageningen, Ede, Rhenen en Veenendaal. Dit kerngebied wordt omgeven door een regionale schil van bedrijven en kennisinstellingen die onderdeel uitmaken van het internationale netwerk. Zij bieden allerlei ondersteunende kwaliteiten en faciliteiten die voor de FoodValley onontbeerlijk zijn. Deze regionale schil omvat onder andere de Utrechtse Heuvelrug inclusief Zeist, waar TNO Kwaliteit van Leven gevestigd is, Arnhem, Nijmegen en het Rivierengebied. In Barneveld bevindt zich een sterke concentratie van pluimveekennis. Ook in dit opzicht wordt over grenzen heen gekeken en samengewerkt. in Wageningen wordt druk geëxperimenteerd met innovatieve vormen van duurzame gewasbescherming

8 14 De ambitie Focus en massa creëren toegevoegde waarde innovaties Nederland bouwt haar positie als één van de meest geavanceerde landen ter wereld op het gebied van landbouw en voeding verder uit. Gesterkt door het internationale perspectief dat ons als één na grootste exporteur van agroproducten in de genen zit. Door de toenemende internationale concurrentie worden steeds hogere eisen gesteld aan innovaties. De focus komt steeds meer op het ontwikkelen van kennis voor toegevoegde waarde toepassingen te liggen. Maatschappelijke vraagstukken zoals het streven naar gezondheid, voedselzekerheid en duurzaamheid voegen daar hun eisen aan toe. Dit vraagt om nieuwe, opener en meer radicale vormen van innovatie. De belangstelling daarvoor is bij de voedingsindustrie en wetenschap groter dan ooit. De FoodValley versterkt de reeds opgebouwde focus en massa die nodig is om de maatschappelijke vragen het hoofd te bieden. Voedsel moet meer bijdragen aan een levenslange gezondheid van de consument. Innovatieve oplossingen zijn nodig om de sterk groeiende vraag naar voedsel voor een koopkrachtiger en groeiende wereldbevolking, naar schatting 7,5 miljard mensen in 2020, veilig te stellen. Klimaatverandering eist op korte termijn CO 2 -reductie. Nieuwe benaderingen van voedsel en voedselproductie zijn nodig. Benaderingen die veilig zijn voor de gezondheid van de mens, diervriendelijk en die roofbouw op natuur en bodem tegengaan. Nederland met een FoodValley verkeert in een uitstekende positie om hierin een leidende rol te spelen. De FoodValley onderscheidt zich door haar interdisciplinaire kracht en focus op gezonde en duurzame voeding. Nieuwe kansen voor innovatie zullen ook ontstaan door de interactie tussen de voedingsindustrie en aangrenzende sectoren. Binnen de FoodValley zoeken zij elkaar door de nabijheid gemakkelijk op. Via samenwerken en uitbesteden wordt kennis ook voor het MKB toegankelijk gemaakt. De toegenomen mogelijkheden van durfkapitaal en gerichte stimulerende maatregelen maken veelbelovende ideeën via spin-offs en start-ups levensvatbaar. Voortbouwen op succes De FoodValley heeft een sterk internationale focus. De afgelopen jaren is het aantal bedrijven in de FoodValley fors toegenomen en is er succesvol geïnvesteerd in een krachtig netwerk. Daartoe behoort een aantal van de grootste voedingsbedrijven ter wereld. De regio ontwikkelt zich verder tot een hoogwaardig kennislandschap, waarin een unieke concentratie van aan voeding gerelateerde bedrijven aanwezig is. Het aantal start-ups is hoog en neemt toe. Initiatieven zoals TechnoPartner/SKE regeling, het stimuleringsprogramma van Economische Zaken dat investeert in technostartups, zijn succesvol. Ontdekkingen die recent in de FoodValley zijn gedaan, hebben geleid tot daadwerkelijke innovaties. Zo ontstaat een immer groter wordende internationale mix van nieuwe kennis, technologie en ondernemerschap. Vanwege de unieke toegang tot kennis die de gehele keten vanaf productie van grondstoffen tot aan de acceptatie door de consument bestrijkt, vindt elk toonaangevend bedrijf het vanzelfsprekend dat het hier niet mag ontbreken. Zowel grote als kleine bedrijven, zowel voedingsmultinationals als lokale MKB s maken deel uit van de FoodValley. Want elk draagt met specifieke kennis bij aan de ontwikkeling van hoogwaardige oplossingen en profiteert daarvan. Om die reden gaat FoodValley uit van de 3x100 als gevolg van de 100x3 strategie: het stimuleren van grote aantallen gespecialiseerde start-ups en kleinere bedrijven, met als resultaat het aantrekken van een kleiner aantal vestigingen van grote bedrijven. Natuurlijk krijgen reeds gevestigde bedrijven en kennisinstituten de ruimte om door te groeien en blijvend te concurreren. In navolging van de grote Nederlandse spelers die hier hun R&D faciliteiten hebben, vestigen ook buitenlandse bedrijven zich gemakkelijk in de FoodValley. Zij worden immers geprikkeld door de uitgebreide samenwerkingsmogelijkheden, de succesvolle innovatienetwerken, de R&D subsidies en de gerichte stimuleringsmaatregelen. De gouden driehoek van overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen is succesvol in het gezamenlijk werven van fondsen om de zo gewenste innovatie in Nederland aan te jagen.

9 16 17 De tijd is meer dan rijp gezondheid, leefstijl en levensomstandigheden De drie kennisvelden binnen Wageningen UR, leefomgeving, voeding en voedselproductie en gezondheid, leefstijl & leefomstandigheden, sluiten naadloos aan bij de internationaal gevoelde behoeften. De tijd is voeding en voedselproductie leefomgeving Ontwikkeling van kennis en vernieuwende toepassingen op het gebied van voedselproductie is één, maar ook logistiek wordt steeds belangrijker. Hoe behouden we de kwaliteit van het product, hoe verhogen we de snelheid van transport en hoe bewaken we de betrouwbaarheid van levering? In de FoodValley werkt men aan innovatieve antwoorden. meer dan rijp Kennisportaal van Europa De FoodValley, met Wageningen UR als motor, groeit uit tot een centre of excellence. Het wordt het kennisportaal voor Europa en de wereld op het gebied van gezonde en duurzame voeding. De vraag naar voedsel zal de komende jaren verdubbelen terwijl de wereld niet groter wordt. Een enorme uitdaging. Wereldwijd zijn de ogen nu al gericht op Wageningen voor het ontwikkelen van creatieve oplossingen. Een enorme kans voor de FoodValley om hierop voort te bouwen. Excellentie in onderzoek en onderwijs en focus op innovatie zijn de motoren voor verdere productiviteitsgroei en verbetering van de internationale concurrentiepositie. Door haar inspirerende visie en prominente positie trekt de FoodValley de meest begaafde studenten, onderzoekers en medewerkers ter wereld aan. Zij werken bij de ontwikkeling en het gebruik van geavanceerde kennis en onderzoek nauw samen met vooraanstaande bedrijven. Wageningen UR heeft een streepje voor omdat de kennisontwikkeling vooral markten themagedreven is. FoodValley is daardoor een niet weg te cijferen vruchtbare voedingsbodem voor de transfer van baanbrekende technologieën. De aanwezigheid van diverse toegepaste kennis- en proefproductiefaciliteiten van wereldklasse bieden ook wetenschappers bijzondere perspectieven. Door de unieke combinatie van bètaonderzoekers met maatschappelijke kennis wordt FoodValley de regio waar het succesvol verleiden van consumenten tot een gezonde leefstijl en duurzaamheid van de leefomgeving centraal staan. Een kennisregio waar kwaliteit en duurzaamheid van voeding en de leefomgeving en een gezonde leefstijl centraal staan. Zo ontstaat een immer groter wordende internationale mix van nieuwe kennis, technologie en ondernemerschap. De mondiale dynamiek is groot. De financiële crisis eist zijn tol. De economische positie van landen en regio s die decennia lang leidend zijn geweest komt onder druk te staan. De verwachting is dat de Verenigde Staten en de Europese Unie terrein zullen verliezen. In deze roerige tijden doet de agrofood sector het relatief goed. Behoefte aan voeding is minder gevoelig voor economische teruggang. Acties zijn nodig om de nu nog sterke rol voor Nederland te behouden.

10 18 De tijd is meer dan rijp Pieken in de delta In 2015 moet Oost-Nederland wereldwijd tot de top-5 behoren van innovatieve topregio s op het gebied van voeding, gezondheid en technologie. (2006, Ministerie van Economische Zaken) FoodValley concurreert wereldwijd De economische en politieke kracht van de opkomende landen in Zuid-Oost Azië en Zuid Amerika wordt sterker en sterker. Werd in het verleden vooral de laagwaardige maakindustrie vanuit het Westen naar lage lonenlanden verplaatst; in toenemende mate geldt dit ook voor hoogwaardige en kennisgerelateerde werkgelegenheid. Het gemiddelde opleidingsniveau in de genoemde werelddelen neemt snel toe. Het hoogopgeleide arbeidspotentieel is daar nu al vele malen groter dan in de vergrijzende EU. Deze ontwikkeling zorgt ervoor dat de Europese kennisregio s mondiaal steeds meer concurrenten krijgen. De wereld van de grote Europese en Nederlandse voedingsbedrijven is sterk in beweging. Multinationals fuseren en concentreren vervolgens ook hun R&D activiteiten of verplaatsen bedrijfsonderdelen. Het wegtrekken van hoofdkantoren van grote, zelfs Nederlandse, multinationals uit Nederland is een zorgwekkend signaal en een trend die gekeerd moet worden. De toegenomen mondialisering biedt echter ook grote kansen en perspectieven. Voedingsbedrijven uit andere continenten zoeken naar regio s waar ze hun Europese R&D, marketing- en commerciële activiteiten het beste kunnen concentreren. Een markt waarop de FoodValley nu al succesvol opereert. De recente vestiging van enkele Japanse bedrijven in Wageningen is daar een goed voorbeeld van. FoodValley heeft Europese ambities Het hoge kennisniveau is het belangrijkste kapitaal van de EU. De EU heeft in de Lissabon Agenda dan ook gesteld dat het in 2010 de meest competitieve en dynamische kenniseconomie van de wereld wil zijn. Maar ook binnen Europa is de toenemende concurrentie voelbaar. De Europese universiteiten concurreren om de gunst van de internationale student. De Öresundregio met in totaal 11 universiteiten en studenten, de ETH in Zürich en Sophia Antipolis in Zuid Frankrijk zijn regio s met een groeiende aantrekkingskracht voor de internationaal georiënteerde student en kenniswerker. In Pieken in de Delta stelt de Nederlandse overheid dat Oost-Nederland in 2015 wereldwijd tot de top vijf van de meest innovatieve regio s op het gebied van voeding, gezondheid en technologie moet behoren. Daar zijn extra investeringen voor nodig. Het percentage van het BNP dat in 2007 is besteed aan innovatie ligt echter lager dan in voorgaande jaren en is lager dan het gemiddelde van de EU. Om in de top te komen van innovatiegedreven landen moet geconcurreerd worden op toegevoegde waarde en niet op kostenverlaging. Pieken in de delta

11 20 De tijd is meer dan rijp FoodValley heeft goede papieren De Boston Consulting Group pleitte in 2008 voor een economisch beleid nieuwe stijl: het vormen van gespecialiseerde kennisclusters om de concurrentie positie van Nederland te verbeteren. De kern is het gericht en selectief verbeteren van het vestigingsklimaat in deze clusters om bedrijven aan Nederland te binden. Het creëren van een food-cluster nabij Wageningen UR wordt als belangrijke kans gezien. De R&D activiteiten van bedrijven, voor FoodValley een essentieel element van het concept, zullen daar landen waar de voorwaarden voor innovatie en de leefomstandigheden het meest gunstig zijn. Kennisclusters groeien vooral daar waar mensen graag willen wonen. Met de contract research organisatie NIZO, het Top Institute Food and Nutrition en Wageningen UR, bestaande uit Wageningen Universiteit, de hogeschool Van Hall Larenstein en negen meer toegepaste onderzoeksinstituten, herbergt FoodValley de grootste kennisbron van Nederland op het gebied van agrofood. Wageningen UR staat wereldwijd zeer hoog aangeschreven. Zij behoort internationaal tot de top 5 in de aan gezonde voeding en leefomgeving gerelateerde kennisdomeinen. Al jaren wordt Wageningen Universiteit door studenten tot beste universiteit van Nederland gekozen. Deze studenten komen uit meer dan 100 landen; het hoogste aantal van alle Nederlandse universiteiten. De intensieve samenwerkingsverbanden met de universiteiten in Enschede en Nijmegen en de Universiteit van Utrecht versterken de positie van Wageningen UR. Wageningen UR behoort eveneens tot de top als het gaat om de valorisatieslag. De mogelijkheden voor applicatiegericht onderzoek en de valorisatie van kennis zijn belangrijke onderscheidende kwaliteiten van de regio. Het grootste deel van Wageningen UR bestaat uit toegepaste onderzoeksinstituten die allen hun opdrachten uit de markt halen. In de regio FoodValley is een aantal belangrijke voedingsbedrijven en contractresearch organisaties zoals TNO en NIZO gevestigd. Vooral het feit dat in het gebied bedrijven en instellingen aanwezig zijn die kennis en diensten aanbieden in de gehele waardeketen rondom voeding, biedt een sterke meerwaarde en grote kansen voor open innovatie. Het aantal voedingsbedrijven is recent uitgebreid en er is succesvol geïnvesteerd in een sterk netwerk. De samenwerking met het programma Food & Nutrition Delta van het ministerie van EZ verschaft met name MKB-bedrijven de mogelijkheid aan te sluiten bij nieuwe kennisontwikkeling en hun innovatiekracht te versterken. Ook andere kenniscentra binnen de FoodValley hebben zich met de ambities van de kennisregio verbonden en spelen een unieke rol op het wereldtoneel. Zo profileert het Dutch Poultry Centre, dat zijn zetel heeft in Barneveld, zich als centre of excellence voor de pluimvee-industrie. Het gaat hier om clustering in projectontwikkeling, kennis en innovatie. Connectivity is een deel van het succes. Wageningen UR is altijd een kennisinstelling geweest met veel internationale relaties. Met tal van grote bedrijven, universiteiten en onderzoekinstellingen op het terrein van food & nutrition uit binnen- en buitenland wordt intensief samengewerkt. Dit geldt ook voor het in Wageningen gevestigde Top Institute Food & Nutrition. Binnen het Food Innovation Network Europe is FoodValley de drijvende kracht. Dit wordt bevestigd door frequente deelname aan grote internationale en Europese projecten. Via FoodSpot, een samenwerkingsverband tussen FoodValley, België en Duitsland, wordt vooral voor MKB bedrijven kennis toegankelijk gemaakt, de toegang tot elkaars markt vereenvoudigd en innovatie gefaciliteerd. De Japanse equivalent van FoodValley zoekt via de Stichting Food Valley interessante partners in Nederland voor samenwerking met Japanse bedrijven. Zij geven prioriteit aan de ontwikkeling van functional foods, een sterke Nederlandse expertise. Publiekelijk wordt erkend dat, vergeleken met andere Europese kennisclusters, binnen het netwerk van de FoodValley de stakeholders van bedrijfsleven en overheid goed vertegenwoordigd zijn. Ze staat bekend om de uitstekende publiek - private samenwerking.

12 22 Economische effecten Economische effecten Het agrofood bedrijfsleven is van groot belang voor Nederland. Ze tekent voor ongeveer 10% van het BNP, verschaft mensen werk en genereert ruim 20% van onze export. Daarmee is Nederland wereldwijd de op één na grootste agrofood exporteur. De internationale positie is sterk, maar er zijn acties nodig om deze positie te behouden en uit te bouwen. Economisch effect van FoodValley De Nederlandse voedingssector is voor de nationale economie van essentieel belang. Het is de grootste industriële sector van ons land. Ruim een vijfde van de totale toegevoegde waarde in de industrie wordt in de agrofood sector gerealiseerd. Ons land herbergt vijf van de 34 grootste voedingsbedrijven in de wereld. Kenmerkend is een grote exportgerichtheid, een sterke logistieke basis en de omvangrijke toepassing van nieuwe kennis over een breed scala van onderwerpen. Nederland is daardoor de op één na grootste exporteur van voedingsproducten van Europa. In deze tijden van crisis blijft de agrofood sector het opmerkelijk goed doen.

13 24 Economische effecten 25 De weg naar Succes De weg naar Binnen Nederland beschikt Oost-Nederland, met name De Vallei, over een sterk op voeding gespecialiseerd kenniscluster. Hier bevindt zich een hoge concentratie van kenniswerkers die nergens anders in Nederland of in Europa zo hoog is. Wageningen UR is een belangrijke voedingsbodem. Hier vinden steeds vaker koppelingen plaats met actuele thema s als gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid. Het concretiseren van de FoodValley ambitie door een succesvol op voeding gefocust clusterbeleid zal leiden tot het versneld aantrekken van hoogwaardige arbeid. De investering in onderzoek en productontwikkeling neemt toe. En daarmee ook het aandeel in diverse innovatiefondsen. Durfkapitaal ziet steeds grotere kansen. Het aantal techno start-ups groeit. Niet alleen in De Vallei, maar ook daarbuiten. Waar ook in Nederland, overal profiteert de sector van de toename in kennisgerelateerde bedrijvigheid: via netwerken met kennisspelers in de FoodValley, deelname aan Top Institute Food & Nutrition en het innovatieprogramma Food & Nutrition Delta, lidmaatschap van de Stichting Food Valley, aantrekken van afgestudeerde wetenschappers, etc. In het kielzog daarvan wordt indirecte arbeid gegenereerd. De investeringen in vastgoed nemen toe. De behoefte aan zakelijke dienstverlening neemt toe. Dit geeft zowel de Nederlandse als de regionale economie een nieuwe impuls. En zo neemt de concurrentiekracht van de gehele Nederlandse en zelfs de Europese agrofoodsector toe. succes Het Bureau Economisch Onderzoek van de Provincie Gelderland heeft verkenningen uitgevoerd naar de economische gevolgen van verdere groei van de R&D activiteiten in de FoodValley regio. Het groeipad voor de FoodValley is hierbij afgezet tegen de autonome ontwikkeling volgens het middenscenario Transatlantic Market, overeenkomstig de uitgangspunten van het rijk. Volgens berekeningen, vastgelegd in Condities en de groeipotentie van de Foodvalley, d.d. juni 2008, is 10% van de werkgelegenheid in de Vallei gerelateerd aan de FoodValley. De huidige omvang van de sector wordt becijferd op ca arbeidsplaatsen. Door uitvoering van de ambities in deze toekomstvisie kan de regio uitkomen op een gemiddeld groeiscenario. Het aantal arbeidsplaatsen loopt op tot in Inclusief de indirecte werkgelegenheidseffecten komen er arbeidsplaatsen bij. De werkgelegenheid in de regio verdubbelt. Bij niet handelen blijft economische groei evenwel uit. In dit hoofdstuk beschrijft de initiatiefgroep de meest relevante, niet-ruimtelijke, voorwaarden voor het versterken van het internationaal succesvolle foodcluster. Dit vraagt om gericht en integraal beleid voor de FoodValley. Dat gaat verder dan puur ruimte bieden aan kennis en de uitwisseling daarvan. Het beleid van partners en overheden moet in bredere zin worden gericht op het versterken van de agrofood sector in Nederland en het valleigebied.

14 26 De weg naar Succes Dit vergt lef. Lef om te kiezen voor het thema gezonde en duurzame voeding. Lef om te kiezen voor sterktes maakt voor de buitenwereld duidelijk waar een regio voor staat. Maar het vergt ook lef om dit lang voort te zetten. Succes is een kwestie is van lange adem. Tegelijkertijd is het belangrijk om op korte termijn successen te boeken voor het broodnodige enthousiasme en het stimuleren van nieuwe ontwikkelingen. De kritische succesfactoren in een notendop Alles draait om valorisatie van kennis Open innovatie Cultuur van innovatie en ondernemerschap Kernkwaliteiten uitdragen Regie, sturing en draagvlak Nationaal en regionaal overheidsbeleid gericht op clustervorming Alles draait om valorisatie van kennis Er zijn meerdere foodclusters in Nederland, er is echter maar één regio waar zo n grote concentratie van foodbedrijven en kennisinstituten aanwezig is: de FoodValley. Een thematische benadering van het kenniscluster is noodzakelijk om wereldwijd te concurreren en ook de positie binnen Europa te versterken. Gebaseerd op de unieke lokale kwaliteiten van het valleigebied in combinatie met het grote landelijke en internationale netwerk. De keten kennis kunde kassa wordt versterkt. De nadruk binnen de FoodValley komt nog meer te liggen op de implementatie van nieuwe technologie en het commercialiseren van kennis. Het opbouwen van netwerken tussen deelnemers aan de kennisketen wordt nog nadrukkelijker gefaciliteerd, met extra aandacht voor nieuwe markten waar voeding is verbonden met gezondheid en duurzaamheid. Versteviging van het foodcluster bevordert de aantrekkingskracht van de FoodValley. De FoodValley investeert hier fors in. Open innovatie De FoodValley stimuleert een moderne innovatie aanpak met een krachtiger verbindingenstelsel. Ook grote multinationale ondernemingen zijn tot de conclusie gekomen dat zij niet alle kennis en R&D expertise in huis hebben en dat dat ook niet nodig is. Zij zoeken naar nieuwe wegen om innovaties effectief en efficiënt te maken, want radicale innovaties vinden nog onvoldoende plaats. Samenwerken blijkt vandaag de dag net zo belangrijk te zijn als concurreren. De interesse voor open innoveren is groter dan ooit. Bijvoorbeeld door actief te zoeken naar nieuwe technologieën en ideeën buiten de onderneming, maar ook door samen te werken met concurrenten om meerwaarde voor de klant te creëren. Een andere belangrijke kans is het buitenshuis verder ontwikkelen of verkopen van licenties op veelbelovende ideeën of technologieën die niet binnen de strategie van de organisatie passen. Nieuwe verdienmodellen ontstaan. En daarmee meer ruimte de Sapfabriek in Ede is producent van het trendy fruitdfrankje BOOST. De fabriek en is opgericht door leerlingen van ROC A12. Zij dragen ook zorg voor de bedrijfsvoering. FoodValley is hier nauw bij betrokken. voor technostarters. Diverse multinationals hebben hier al positieve ervaring mee opgedaan. Zij hebben enorme tijdswinst en kostenbesparing weten te realiseren. Hun open innovatiestrategie produceert tal van innovaties en genereert miljarden dollars aan inkomsten. In de FoodValley zijn, ook vanuit concurrentieoogpunt, nóg betere omstandigheden voor open innovatie van belang. De nabijheid van klanten, gebruikers en strategische partners is een belangrijke vestigingsplaatsvoorwaarde. Diverse voorbeelden tonen aan dat nabijheid en face-to-face contact tussen kennis, toeleveranciers, serviceverleners en klanten essentieel is voor kennisvalorisatie. Dat vraagt om gastvrijheid en ruimte voor nieuwe bedrijvigheid.

15 28 De weg naar Succes Een goed voorbeeld in het Verenigd Koninkrijk is de samenwerking tussen de universiteit van Cambridge en het Cambridge Sciencepark. Daar is het aantal hightech bedrijven in de afgelopen 20 jaar gegroeid van 500 naar Nieuwe kansen op het gebied van voeding komen ook voort uit samenwerken met andere sectoren zoals farmacie, biotechnologie, innovatieve machine-, ingrediënten- en verpakkingsfabrikanten. Verrassende ontmoetingen en productieve combinaties van kennis worden mogelijk gemaakt. Door de succesvolle innovaties die daarvan het resultaat zijn, ontstaat een aanzuigende werking en groeit het cluster uit tot een center of excellence. It s not merely the ingredients, but the recipe AnnaLee Saxenian in Researching Regional Adventage Cultuur van innovatie en ondernemerschap Het kennis- en innovatiesysteem, van bedrijfsleven tot universiteiten en omgekeerd, moet zo zijn ingericht dat het ver bindingen tussen partijen bevordert. Dat vraagt om transparantie en openheid. FoodValley spant zich in om de daarvoor benodigde cultuur van open communicatie en ondernemerschap te bevorderen. Het zijn uiteindelijk de mensen die bepalend zijn voor de innovatieve kracht van een bedrijf. Flexibel organiseren, dynamisch managen en slim werken is het meest bepalend voor het innovatiesucces. Daarom wordt sociale innovatie gestimuleerd. De belangstelling voor technologie onder jongeren en studenten wordt aangezwengeld. Naast het werven van studenten voor de wetenschap wordt de interesse voor voedinggerelateerde HBO en MBO opleidingen verhoogd. Want uiteindelijk zal de wetenschappelijke kennis in de praktijk moeten landen, en daar zijn praktijkmensen voor nodig. Daarnaast is de aanwezigheid van risicodragend kapitaal en gerichte regionale ontwikkelingsfondsen belangrijk voor de ontwikkeling van innovatieve bedrijvigheid. Hierin voorziet de FoodValley in de toekomst. Kernkwaliteiten uitdragen In onze mondiale en gestandaardiseerde samenleving maken unieke regionale kenmerken het verschil. Zij worden uitvergroot in de concurrentiestrijd om bedrijven, bewoners en bezoekers. De competitie om vestiging van bedrijven spitst zich toe op sociaal-culturele en emotionele factoren. Harde fysieke locatie-eigenschappen zoals traditionele productiefactoren en infrastructuur zijn eenvoudig te imiteren. Maar de beelden die er over een regio bestaan veel minder. Deze beelden zijn vaak heel bepalend voor de populariteit. Silicon Valley is hét voorbeeld van hoe zo n regiomerk kan werken. Bij het vallen van de naam Silicon Valley heeft iedereen daar direct een beeld bij, zonder er ooit geweest te hoeven zijn. De FoodValley bouwt een imago en zichtbaarheid op waarin ambitie en aantrekkelijkheid samenkomen. Regie, sturing en draagvlak De FoodValley is uiteindelijk veel meer dan een regionaal initiatief. De FoodValley is dé Nederlandse plek waar massa en concentratie van kennis binnen het agrofood cluster wordt nagestreefd. Daarvoor is een breed, nationaal draagvlak nodig. De FoodValley ontleent kracht aan de gouden driehoek : bedrijfsleven, overheden en kennisinstellingen. Zij werken enthousiast samen aan de ontwikkeling van de regio. Dit is een bijzonder consortium door het hoge ambitieniveau, de complexiteit en de diversiteit aan deelnemers. Nationale ondersteuning door het landelijke programma Food & Nutrition Delta blijft een belangrijke randvoorwaarde. Samen met het Top Institute Food and Nutrition en Stichting Food Valley wordt een krachtig samenwerkingsverband gevormd. Het initiatief voor het verder ontwikkelen van de kennisregio ligt bij verschillende partijen. Soms neemt het bedrijfsleven het initiatief, soms is de universiteit de stuwende kracht en soms wordt het ontwikkelingstraject gestuurd door overheden. Deze kansrijke samenwerkings vorm vraagt om een visiegedreven regie en krachtige aansturing. De initiatiefgroep pleit voor het instellen van een uitvoeringsorgaan, een zogenaamde gebiedsregisseur. In het hoofdstuk Gebiedsregie is succesvoorwaarde wordt hier verder op ingegaan. Nationaal en regionaal overheidsbeleid gericht op clustervorming De regionale en nationale autoriteiten en ontwikkelingsorganisaties zijn cruciaal voor het creëren van een gunstig klimaat voor clustervorming en innovatie. Er is grote behoefte aan beleid dat MKB, internationale bedrijven en kennisinstellingen ertoe verleidt zich in de regio FoodValley te vestigen. In de eerste plaats gaat het om tal van beslissingen over ruimtelijke ordening, infrastructuur en werk- en leefomgeving. Daar is een groot aantal regionale en plaatselijke overheden bij betrokken. De regiogemeenten zijn ook van belang voor de invulling van randvoorwaarden op het gebied van kennis, aangevuld met bijvoorbeeld subsidies, belastingvoordelen en andere stimuleringsmaatregelen. Deze prikkels zijn bij voorkeur gericht op bedrijven en instellingen die qua karakter naadloos aansluiten bij de ambitieschets van FoodValley.

16 30 Het aanzicht van de FoodValley regio in 2020 Het aanzicht van de FoodValley regio in 2020 De initiatiefgroep schetst hier vooral een fysiek en economisch beeld van de gewenste kernkwaliteiten van de FoodValley in De komende tien jaar verandert het aanzicht van de FoodValley. Nieuwe kennislandschappen ontstaan, bestaande kwaliteiten worden gerespecteerd en waar mogelijk versterkt. De bereikbaarheid verbetert, nieuwe voorzieningen krijgen een plek. Er worden aantrekkelijke woonvoorzieningen gerealiseerd. Een kwaliteitsimpuls met synergie-effecten voor de hele regio. De FoodValley is in 2020 hét centrum van de agrofood kenniseconomie in Europa en ver daar buiten. Er wordt nauw samengewerkt met kenniscentra en bedrijven over de hele wereld. De locatie bij de Born is een bloeiende open campus. Internationaal toptalent wisselt nieuwe kennis uit. En bouwt aan zakelijke successen in de clusters agrofood, nano & food, health & nutrition, biobased economy en sustainability. De combinatie van jong & ervaren, klein & groot, onderzoeker & ondernemer, food & nonfood leidt tot intensieve samenwerking. Dat inspireert tot nieuwe product - markt- combinaties en leidt tot innovatieve dynamiek. Gedeelde faciliteiten zoals het Centre for Advanced Technology for Agrofood vormen het kloppend hart en zorgen voor veel nieuwe bedrijvigheid. Vanuit het samenwerkingsverband tussen de Design Academy in Eindhoven en Wageningen UR is een internationaal fooddesign center ontstaan. Bedrijven en ontwerpers vanuit verschillende delen van de wereld volgen hier workshops en clinics. In de internationaal georiënteerde regio werken de kennisinstellingen en hogescholen vergaand samen en bieden complementaire curricula aan. De mondiale ambities op het gebied van gezonde en duurzame voeding worden waargemaakt. De Europese samenwerking in FINE (Food Innovation Network Europe) en het European Technology Platform Food for Life heeft geleid tot doorbraken in het consumentengedrag ten opzichte van gezonde voeding. Het Food Processing Initiative (Nordrhein-Westfalen), Flanders Food (Vlaanderen) en het Öresund Food Network (Zweden) hebben een nauwe samenwerking met FoodValley. Individuele bedrijven zijn hier direct bij betrokken. Er zijn inspirerende contacten tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en aanverwante branches. Banken, ministeries en de EU hebben nieuwe stimuleringsprogramma s opgezet. Hierdoor oefent de regio veel aantrekkingskracht uit op kenniswerkers, ondernemers en jong talent. Bewoners en medewerkers in het gebied worden op speelse wijze betrokken in het ontwikkelen van nieuwe inzichten in voeding en gezond gedrag. Dit gebeurt via vernieuwende initiatieven zoals het Restaurant van de Toekomst, waar unieke real life experimenten met consumenten plaatsvinden. Er is voldoende aanbod van techn(olog)isch bekwaam personeel. In deze inspirerende omgeving trekt de kennisintensieve voedingsindustrie gemotiveerde mensen aan. Het is hier immers ook prettig wonen. Er wordt gretig gebruik gemaakt van de nieuwe hoogwaardige verbindingen in het gebied, waardoor woon- en werkomgeving snel bereikbaar zijn. Het Food Experience Centre is een groot succes en trekt bezoekers van over de grenzen.

17 32 33 ruimtelijke kernkwaliteiten koesteren Ruimtelijke kernkwaliteiten koesteren Gastvrijheid De FoodValley herbergt bijzondere kernkwaliteiten die belangrijk zijn om te koesteren en te versterken. Unieke kwaliteiten om trots op te zijn en die het verschil kunnen maken in de concurrentiestrijd om de vestiging van nieuwe bedrijven en onderzoekers. Kwaliteiten die een goede balans tussen werk en privé faciliteren en daarmee de creativiteit en productiviteit verhogen. Gastvrijheid die tot uitdrukking komt in de authentieke, natuurlijke en kleinschalige sfeer. Een regio met een rijke historie, uitstekende voorzieningen en ongekende recreatiemogelijkheden. FoodValley een gebruikslandschap Het leefklimaat voor werknemers speelt een belangrijke rol bij de locatiekeuze van bedrijven voor de FoodValley. De quality of life in de regio is hoog, waardoor het werk in toenemende mate het wonen volgt en ook andersom. De aanwezigheid van aantrekkelijke landschappen, mogelijkheden voor ontspanning in de natuur en de comfortabele woon- en leefomgeving zijn belangrijke voorwaarden voor bedrijven en R&D hubs om te kiezen voor vestiging in het gebied. Het valleigebied heeft voor Nederland unieke kwaliteiten.

18 34 ruimtelijke kernkwaliteiten koesteren Denk aan het nationaal landschap de Hoge Veluwe, de uiterwaarden en het Binnenveld. Bovendien liggen andere bijzondere natuurgebieden binnen handbereik, zoals het Rivierengebied en de Utrechtse Heuvelrug. De bijzondere schakering aan landschappen is uniek. De natuurontwikkeling langs de Nederrijn is afgerond. Het Binnenveld kent het schoonste kwelwater van Nederland, afkomstig van het Veluwemassief en de Utrechtse Heuvelrug. In de laagste delen van dit gebied, nabij de Grift, zijn prachtige waterrijke landschappen. Deze gebieden zijn ieder voor zich internationaal bezien wellicht niet onderscheidend, maar juist de diversiteit aan landschappen maakt de FoodValley aantrekkelijk. Het gebied toont kenmerken van bijzondere landschapsvorming en een lange geschiedenis. De belangrijkste, meest onderscheidende kwaliteit is echter dat het landschap zeer geschikt is als gebruikslandschap. Het zijn allemaal gebieden die recreatief toegankelijk zijn en soms geschikt om te wonen, te recreëren én te werken. FoodValley a healthy way of life De FoodValley is een kennisregio waarin de gezonde leefomgeving een belangrijk verkoopargument is. De begrippen gezondheid, sport & ontspanning verrijken het thema gezonde en duurzame voeding. Deze verrijking van het thema appelleert aan de behoeften van de doelgroepen, speelt in op ontwikkelingen in de maatschappij en past bij de kwaliteiten van het landschap. Er is een uitgebreid aanbod aan voorzieningen op het vlak van gezond leven als onderdeel van de vernieuwing van de Veluwe, zowel nabij de kernen als geïntegreerd in luxe woonmilieus. Er zijn horecagelegenheden, hotels en congresruimtes aanwezig in de landelijke omgeving, de stads- en dorpskernen en op de knooppunten van de infrastructuur. Er zijn voldoende sportfaciliteiten. Denk aan voetbal, atletiek, tennis, hockey, cricket en golfbanen. De koppelingen met Papendal (sport- en onderzoekscentrum NOC*NSF) biedt mogelijkheden voor topsport die aansluiten bij de wensen van de internationale studentenpopulatie. FoodValley een duurzame regio Het thema voedsel kan niet los worden gezien van duurzaam landbeheer. Duurzaamheid ligt in het verlengde van een ontspannen en gezonde manier van leven. Heel vanzelfsprekend in een regio waar Wageningen UR met haar instituut Alterra en de studierichting Landschap gevestigd zijn. Ook het kennislandschap geeft blijk van innovatieve duurzaamheid. De kenniscampus is daar een schoolvoorbeeld van. Bestaande en experimentele vormen van waterbeheer, energiegebruik en stofkringlopen worden toegepast. De nieuwe bebouwing voegt zich op natuurlijke wijze in de omgeving. Een bijzonder element is de Eng aan de oostkant van Wageningen. Dit gebied heeft bijzondere landschappelijke en aardkundige waarden die gekoesterd worden. Hier is het regionale hoogteverschil het best beleefbaar. Behoud en verdere natuurlijke ontwikkeling van dit gebied past bij de ambitie en uitstraling die de FoodValley beoogt. Het duurzame landschap gaat verder. De omgeving van de Kraats is een proeftuin van kleinschalige duurzame landbouw en ambachtelijke verwerking: het foodlandschap. Dit landschap, met een fraaie afwisseling van linten, bebouwingsclusters en beplanting is één van de visitekaartjes van de FoodValley. Hier wordt op een vernieuwende manier duurzaam geëxperimenteerd met streekgebonden producten. Zo is de FoodValley niet alleen zichtbaar maar ook tast- en proefbaar aanwezig voor bewoner en bezoeker.

19 36 De ruimtelijke kernkwaliteiten van de FoodValley koesteren FoodValley de menselijke maat In de kennisregio is de creatieve energie overal voelbaar. Daarbij behoudt de FoodValley de menselijke maat als uitgangspunt. Het biedt precies de woon-, werk- en recreatieomgevingen waar de werknemer van de FoodValley zich prettig bij voelt. Het gebied heeft een herkenbare schaal, sfeer en identiteit. Gebruikers en bewoners zullen zich er snel thuis voelen. In de FoodValley liggen het werken, het wonen en de recreatieve voorzieningen in elkaars nabijheid. In deze regio met een menselijke schaal komen mensen eenvoudig met elkaar in contact. Er is ruimte voor topwoonmilieus. En er wonen steeds meer internationale werknemers in de regio, mede vanwege de aanwezigheid van een internationale basis- en middelbare school op nog geen tien kilometer van de campus. De stadskernen in De Vallei bieden niet alleen een compleet aanbod van winkels en voorzieningen, maar ook waardevolle cultuurhistorische elementen en een divers cultureel aanbod. FoodValley stedelijke voorzieningen De kenniswerker in de FoodValley heeft in de eerste plaats behoefte aan de dagelijkse voorzieningen. De FoodValley profiteert daarnaast van de grootstedelijke voorzieningen in de omgeving. Gelegen in de luwte van de grote steden van Nederland, kunnen haar bewoners gemakkelijk gebruik maken van de (top)voorzieningen in Amsterdam, Utrecht en Arnhem. Voor het grootste deel van de werknemers in de FoodValley behoren deze voorzieningen tot het non-daily urban system en zijn dus niet van dagelijks belang. Zij verhogen de kwaliteit van leven in de FoodValley en zijn snel bereikbaar.

20 38 39 Foodvalley creëert ruimte voor grenzeloze innovatie Foodvalley creëert ruimte voor grenzeloze innovatie De komende jaren wordt de keten kennis kunde kassa in de FoodValley versterkt. Elke deelnemer aan de kennisketen heeft specifieke wensen ten aanzien van nabijheid van kennis, bereikbaarheid, zichtbaarheid en ruimtelijke kwaliteit. De FoodValley biedt de benodigde ruimte voor: Concentratie van onderwijs en onderzoek Innovatieve bedrijvigheid Zakelijke dienstverlening Woon- en leefmilieu Snelle vervoersverbindingen Behoud van landschap Ruimte voor concentratie van onderwijs en onderzoek Voor het bereiken van de top op kennis- en onderwijsgebied moeten de omstandigheden voor het ontwikkelen van kennis ook top zijn. De FoodValley concurreert met andere regio s om behoud van haar sterke positie en de uitbouw daarvan. Het internationale wetenschappelijke neusje van de zalm en professionals vanuit het bedrijfsleven moeten zich tot deze bijzondere clustering van kennis aangetrokken voelen. Een geografische concentratie van kennisontwikkeling vergroot de kans op inhoudelijke kruisbestuiving en draagt visueel bij tot een uitstraling van internationale allure. Een hoogwaardige, open en transparante infrastructuur voor het delen van kennis kan daaraan bijdragen. De behoefte aan ruimte voor unieke gedeelde kennisfaciliteiten neemt toe. Logischerwijze wordt bij het creëren van nieuwe ruimte vooral de aansluiting gezocht met bestaande onderwijsvoorzieningen. Rondom Wageningen UR als motor, maar ook in de nabijheid van NIZO en ROC s. Op diverse andere locaties in de regio kan in aansluiting op hun specialisme nieuwe ruimte voor specifieke kennisontwikkeling worden geschapen. De interesse onder leerlingen en studenten voor technologische studies moet worden vergroot. Aantrekkelijke studieomstandigheden en voorzieningen kunnen daar een bijdrage aan leveren. Met het toenemende aantal buitenlandse werknemers in de regio neemt ook de behoefte aan internatonaal basis- en voortgezet onderwijs toe. De vestiging van een internationale school in de nabije omgeving van het kennishart is daarom wenselijk.

Presentatie Actieplan FoodValley

Presentatie Actieplan FoodValley Presentatie Actieplan FoodValley Doorontwikkeling FoodValley Ambitie 26 oktober 2012 FoodValley: kristallisatiepunt voor innovaties in agrofoodsector (1) Sense of urgency: wereldvoedselproblematiek en

Nadere informatie

Welcome. the future. Future Center Wageningen

Welcome. the future. Future Center Wageningen Welcome to the future Future Center Wageningen Welcome to the Future Op een historische plek in Nederland, het voormalig stadion De Wageningse Berg, wordt gewerkt aan een uniek concept. Een concept dat

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

World Food Center uit de startblokken!

World Food Center uit de startblokken! World Food Center uit de startblokken! De plannen voor de realisatie van het World Food Center (WFC) zijn in een ver gevorderd stadium. Het WFC wordt een iconisch experience center waar de Nederlandse

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

MIRT Onderzoek FoodValley

MIRT Onderzoek FoodValley MIRT Onderzoek FoodValley Dutch Food to the European Top Management Samenvatting 15 oktober 2013 Status: Definitief Datum: 15 oktober 2013 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Klein Amerika 18

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over Afsluiting TIM 2 Woord van welkom Doel van de avond presenteren van klankborden over Programma Afsluiting TIM 2 Eindpresentatie Visie op de regio Eindhoven Programma Doelstelling van de eindpresentatie

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

KENNIS CAMPUS EDE. Ede realiseert een hoogwaardige Kenniscampus. Negen organisaties hebben de handen ineen

KENNIS CAMPUS EDE. Ede realiseert een hoogwaardige Kenniscampus. Negen organisaties hebben de handen ineen KENNIS CAMPUS EDE VMBO MBO HBO Ede realiseert een hoogwaardige Kenniscampus Negen organisaties hebben de handen ineen geslagen om in Ede een hoogwaardige Kenniscampus te realiseren. Vlakbij intercitystation

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote

Nadere informatie

Topregio voor een Topsector

Topregio voor een Topsector Topregio voor een Topsector Inhoud Uniek foodcluster van wereldniveau 3 Uniek foodcluster van wereldniveau 4 + 5 Regio FoodValley: sterker maken wat sterk is 6 + 7 Dynamische regio met perfect vestigingsklimaat

Nadere informatie

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING

2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING 2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING positionering meest kansrijke, relevante, effectieve, ware en onderscheidende verhaal voor de spoorzone DE AMBITIE gebiedsontwikkeling Delft wil een nieuw stuk stad

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen

Trends en ontwikkelingen Ons wereldbeeld ???!!! Intussen in Trends en ontwikkelingen >9 mld mensen!!!!! Wat betekent dit? Kernvraag Hoe zorgen we voor een blijvend goed leefklimaat voor onze burgers? Wonen, werken, welzijn

Nadere informatie

hertalan welkom in de wereld van EPDM

hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan the waterproof solution Hertalan levert wereldwijd unieke EPDM producten voor duurzame en watervaste oplossingen. Als eerste Europese producent van EPDM folies

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

HAN. Community in progress

HAN. Community in progress HAN Community in progress Dit is HAN Hetgeen wat nu voor je ligt is het HAN-merkboek. HAN is de afkorting die wij gebruiken voor de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Dit boek geeft voor eenieder die met

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband WESTHOEK BUSINESS DISTRICT een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband AGENDA 1. Missie, doelstellingen en taakstellingen van Westhoek Business District 2. Inspirerende

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Suriname: een potentiële outsourcing

Suriname: een potentiële outsourcing Suriname: een potentiële outsourcing en offshoring bestemming Business process outsourcing in de financiële sector 27 October 2009, Banquet Hall Hotel Torarica Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. Overzicht

Nadere informatie

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief Ingekomen stuk D3 (PA 17 december 2008) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 00 Telefax (024) 329 29 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart Wat is het Midpoint House of? Het Midpoint House of is een fysiek en virtueel knooppunt dat zich zal ontwikkelen tot het vlaggenschip van de Midden-Brabantse

Nadere informatie

Een aantrekkelijk businesspark Een inspirerende werkomgeving

Een aantrekkelijk businesspark Een inspirerende werkomgeving 2 A 3 B 4 5 6 7 C 8 9 1 11 10 2 A 3 Een aantrekkelijk businesspark Een inspirerende werkomgeving Met behoud van de parkachtige omgeving wordt een goed geoutilleerd businesspark ontwikkeld, dat zich verder

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Nieuwe retail business modellen. Partnervoorstel: ondersteunen en participeren

Nieuwe retail business modellen. Partnervoorstel: ondersteunen en participeren Nieuwe retail business modellen Partnervoorstel: ondersteunen en participeren Achtergrond Retail business modellen voor MKB ondernemers in de mode- en woonbranche Is het noodzakelijk? De combinatie voldoende

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart Wat is het Midpoint House of? Wat biedt het Midpoint House of? Het Midpoint House of is een fysiek en virtueel knooppunt dat zich In het Midpoint House

Nadere informatie

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst René Wijffels Inhoud Wat is Biobased Economy? De bio-economy in de VS Behoefte aan professionals in bio-based economy Een groene generatie met energie

Nadere informatie

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger.

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger. Voorwoord De Nederlandse advies- en ingenieursbranche levert innovatieve en duurzame oplossingen voor de Nederlandse en internationale samenleving. De branche is bepalend geweest voor het ontstaan van

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Informational Governance

Informational Governance Story Informational Governance Juli 2013 Nog niet zo heel lang geleden voltrokken veranderingen in de maatschappij zich volgens logische, min of meer vaste patronen. Overheden, bedrijven, wetenschappers,

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context

Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context Dirk Jan van den Berg Voorzitter van het College van Bestuur van de TU Delft Ter gelegenheid van de opening van het collegejaar 2009/2010 Delft,

Nadere informatie

Sturen op Imago. Vereniging Amersfoortse Bedrijven 15 oktober 2015

Sturen op Imago. Vereniging Amersfoortse Bedrijven 15 oktober 2015 Sturen op Imago Vereniging Amersfoortse Bedrijven 15 oktober 2015 Opgave Naar aanleiding van raadsenquête: Projecten op orde Museumparkgarage Kruispleingarage RandstadRail Centraal Station Kritische blik

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Toeristische visie Regio Alkmaar

Toeristische visie Regio Alkmaar Toeristische visie Regio Alkmaar Conceptvisie en uitvoeringsagenda Proces Toeristische visie Wat Wanneer 1. Start met de Regio Alkmaar Februari 2. Eerste Regioavond 5 maart 3. Stakeholderbijeenkomst 1

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

ARBEIDSMARKT. in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040. Van knelpunt naar slimme kracht. Dick van der Wouw Joris Meijaard

ARBEIDSMARKT. in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040. Van knelpunt naar slimme kracht. Dick van der Wouw Joris Meijaard ARBEIDSMARKT in de Vlaams-Nederlandse Delta 2015-2040 Van knelpunt naar slimme kracht Dick van der Wouw Joris Meijaard Typisch VN Delta Doorvoerhavens en (petro)chemische industrie Goede universiteiten

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel Dynamiek onderweg De vier geïdentificeerde typologieën van de Centra co-creator; incubator; transformator; facilitator - zijn hieronder kort

Nadere informatie

new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus

new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus New World Water & Sanitatie Campus Agri & Food De New World Campus is dé plek waar oplossingen worden gevonden voor mondiale vraagstukken

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010 Pieken in Oost-Nederland Brochure voor subsidieaanvragers 2010 1 Pieken in de Delta In het voorjaar en najaar van 2010 worden de Pieken in de Delta subsidietenders voor Oost-Nederland geopend. Met Pieken

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen internationale spelers in de energie branche. Kavels te koop tussen 2.000 en 27.000 vierkante

Nadere informatie

Economie. Gekwalificeerd personeel voor het bedrijfsleven

Economie. Gekwalificeerd personeel voor het bedrijfsleven Economie Versterking van de onderscheidende duurzame economische positie van met name de agrarische, toeristische en maritieme sector. Hoofddoel thema Bekendheid van de regio AV op internationaal, nationaal

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 Circulaire gebiedsontwikkeling Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 Circulaire werkmilieus

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Platform31 De concurrentiepositie van Nederlandse steden. Nieuwe inzichten voor de Utrechtse economie en voor intergemeentelijke samenwerking Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling

Nadere informatie

Co-Creation Lab. Vruchtbare voedingsbodem voor nieuwe foodconcepten. Brightlands Campus Greenport Venlo

Co-Creation Lab. Vruchtbare voedingsbodem voor nieuwe foodconcepten. Brightlands Campus Greenport Venlo Co-Creation Lab Vruchtbare voedingsbodem voor nieuwe foodconcepten Campus Greenport Venlo Welkom bij Knowledge crossing borders High Tech Campus Eindhoven Health Materials Chemelot Campus Fontys International

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Accountmanagement zijn de ogen en oren van het veld: zichtbaarder zijn. EZ: stop met maken van beleid. Geen woorden maar daden.

Accountmanagement zijn de ogen en oren van het veld: zichtbaarder zijn. EZ: stop met maken van beleid. Geen woorden maar daden. Resultaten Pionierlab 16 maart 2015 14 ondernemers uit de wereld van vastgoed, bedrijventerreinen, mobiliteit, zakelijke en financiële dienstverlening. Thema accountmanagement en dienstverlening Ontzorg

Nadere informatie

CENSES YOUNG TOP CLASS TALENT VERBINDEN

CENSES YOUNG TOP CLASS TALENT VERBINDEN CENSES YOUNG TOP CLASS TALENT VERBINDEN ALLES DRAAIT OM TALENT Eigenlijk draait alles bij Censes om talent. Menselijk talent dat bedrijven in staat stelt hun prestaties en klantrelaties op een excellent

Nadere informatie

Hoe het begon.. Start, op initiatief van de provincie. Stuurgroep stelt visie vast

Hoe het begon.. Start, op initiatief van de provincie. Stuurgroep stelt visie vast Dinsdag 20 september 2011 Presentatie aan gemeenteraad Coevorden Geert Roeles, wethouder EZ & lid Stuurgroep Dr Zuidas Henk Oortmann Team Economie & lid Regiegroep Dr Zuidas De Drentse Zuidas. = Economische

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie