Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen WVE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen WVE"

Transcriptie

1 Beleidsplan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen WVE Opgesteld ter besluitvorming in MO, D&H en AB Opgesteld door: Hans Stellaard (WVE) Judith Kurvers (CSR Academy) Timo Cochius (CSR Academy) Lars Moratis (CSR Academy) Datum: april

2 Beleidsplan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen WVE 1. Inleiding en proces 2. MVO-beleid voor WVE 2.1. Definitie 2.2. MVO-ambitie 2.3. MVO-definitie 2.4. Belanghebbenden 3. Uitvoeringsplan MVO 3.1. Toelichting 3.2. MVO-projecten 4. MVO organiseren Bijlage 1 European Corporate Sustainability Framework (ECSF) Bijlage 2 Resultaten MVO-scan Bijlage 3 Inventarisatie bestaande MVO-activiteiten Bijlage 4 Voorgestelde MVO-projecten 2

3 1. Inleiding Waterschap Vallei & Eem (WVE) gaat bewust en structureel aan de slag met Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Door maatschappelijk verantwoord te ondernemen kan en wil WVE ook op eigen wijze bijdragen aan duurzame ontwikkeling. Bovendien heeft zij hierin als overheidsorganisatie een voorbeeldfunctie richting burgers en bedrijven. Er gebeurt al het e.a. op het gebied van MVO binnen onze organisatie, echter niet structureel genoeg en niet altijd zichtbaar. Verschillende bestuurders en medewerkers hebben inmiddels een bepaald beeld bij het begrip MVO en hoe WVE hier invulling aan kan, dan wel moet geven. Zo zijn er uit verschillende hoeken van de organisatie mogelijke projecten en activiteiten aangedragen die input kunnen vormen voor het toekomstige MVO-beleid. Hierin ontbreekt tot op heden een eenduidig beeld; iets dat zeer belangrijk is wanneer er over een veelomvattend begrip als MVO gesproken wordt. Eenduidigheid leidt namelijk tot: effectieve investeringen, een duidelijke koers, een consistent beleid, een uniform beeld naar buiten en de mogelijkheid nieuwe ideeën binnen een strategie te plaatsen. In dit beleid zullen enkele uitgangspunten m.b.t. MVO duidelijk gemaakt worden, zodat iedereen, bestuurder en medewerkers, intern en extern, weet wat WVE met MVO bedoelt en nastreeft. Het Dagelijks Bestuur heeft om die reden dan ook op 19 juni 2008 besloten een MVO-traject te starten op basis van een Plan van Aanpak, waarin een eigen MVO-beleid wordt opgesteld. Dit beleidsstuk is hier het eindproduct van en dient, na bestuurlijke vaststelling, richting én invulling te geven aan de MVO-activiteiten die WVE vanaf 2009 zal ontplooien. 1.1 Proces In september 2008 is binnen WVE de projectgroep MVO van start gegaan met het ontwikkelen van een organisatiespecifiek MVO-beleid voor WVE, in samenwerking met CSR Academy. Het doel van dit traject is het realiseren van een formeel MVO-beleid voor WVE. De projectgroep MVO was breed samengesteld uit alle geledingen van onze organisatie, waaronder 2 bestuursleden, een MO-lid en vertegenwoordigers van alle afdelingen van WVE. Er zijn 4 bijeenkomsten gehouden met de projectgroep, waarin stapsgewijs helder werd gemaakt wat de projectgroep voor ogen had met MVO qua omvang en aard, welk ambitieniveau toepasselijk was voor WVE, welke MVO-thema s wel en niet moesten worden opgepakt, welke concrete projecten moeten worden opgepakt en hoe MVO moet worden georganiseerd en geborgd binnen onze organisatie. Het waren levendige en inspirerende bijeenkomsten. Een en ander is in dit beleid vertaald naar een aantal uitgangspunten voor MVO binnen WVE en er is een duidelijk uitvoeringsplan geformuleerd dat aansluit bij de ambities en doelstellingen van WVE op MVO-gebied. Het proces kan als volgt visueel in beeld gebracht worden: Het hele proces: Definitie van MVO Visie/ambitie m.b.t. MVO Communicatie Huidige situatie, status quo Aandachtsgebieden, thema s Projecten, initiatieven, beleid ROLLEN MVO-scan MVOprojectagenda Uitvoeringsplan MVO Figuur 1: het proces 3

4 Tussen de projectgroepbijeenkomsten door is een MVO-scan uitgevoerd, speciaal ontwikkeld door en voor waterschappen. Deze scan heeft inzicht gegeven in reeds uitgevoerde of aanwezige activiteiten op MVOgebied. Deze inventarisatie is gebruikt om relevante MVO-thema s voor WVE vast te stellen, en vervolgens om, conform het bepaalde ambitieniveau, aanvullende MVO-activiteiten voor te stellen. Tenslotte wordt er een suggestie gedaan voor het verankeren van MVO in de huidige organisatiestructuur, gebaseerd op de discussies tijdens de projectgroepbijeenkomsten. Bij de totstandkoming van dit beleidsstuk heeft de uitgangssituatie van WVE, en daarmee de verschillende activiteiten die onze organisatie reeds onderneemt op het gebied van MVO, als startpunt gediend. Ten grondslag aan dit MVO-beleid en de bijeenkomsten ligt de overtuiging dat MVO, vanuit de Triple P- uitgangspunten, een bijdrage levert aan de prestaties van onze organisatie als geheel dus zowel op het gebied van People (Mens/Maatschappij) en Planet (Milieu) als Profit (Munt). De samenstelling van de projectgroep MVO uit alle geledingen van onze organisatie waarborgt een breed draagvlak voor het hier voorgestelde MVO-beleid. De projectgroep heeft er alle vertrouwen in dat bij uitvoering van dit beleid MVO in 2012 een vanzelfsprekendheid is geworden binnen onze organisatie. 4

5 2. MVO-beleid voor WVE Hieronder volgt een chronologische uiteenzetting van het MVO-beleid bij WVE conform figuur 1. Achtereenvolgens komen aan de orde de keuze van een MVO-definitie, welke ambitie we hebben, welke keuzen er zijn gemaakt ten aanzien van de thema s en tenslotte een uitvoeringsplan, waarin concrete MVOprojecten worden voorgesteld. 2.1 Definitie Duidelijkheid omtrent MVO is van belang bij het realiseren van een MVO-beleid. Voor iedereen dient het duidelijk te zijn wat er onder maatschappelijk verantwoord ondernemen verstaan wordt en hoe de organisatie hier tegenaan kijkt. De projectgroep MVO is dan ook gedurende de verschillende bijeenkomsten door een zogeheten proces van betekenisgeving geleid waarbij er een invulling aan MVO is gegeven, specifiek voor onze organisatie. Van belang is hierbij dat er recht wordt gedaan aan bestaande activiteiten, opvattingen en ervaringen. WVE heeft uiteindelijk gekozen om zich aan te sluiten bij de generieke definitie die reeds wordt gehanteerd onder andere waterschappen. Vervolgens is de nadere betekenis van deze definitie specifiek voor WVE uitgelegd. De definitie luidt als volgt: Definitie MVO MVO is een proces waarmee een organisatie verantwoordelijkheid neemt voor de consequenties van haar handelen op sociaal, ecologisch en economisch gebied, in de hele keten, waarbij zij verantwoording aflegt en de dialoog aangaat met de betrokken belanghebbenden. De definitie nader uitgelegd: MVO gaat over wat wij als waterschap méér doen dan waartoe wij wettelijk verplicht zijn (onze kerntaken). Vrijwillig, maar zeker niet vrijblijvend. MVO betekent dat wij ons als waterschap bewust zijn van de gevolgen van ons handelen op mens (People) en milieu (Planet). We willen hiervoor verantwoordelijkheid nemen, en hierover verantwoording afleggen. Verantwoordelijkheid nemen doen we door schadelijke effecten van ons dagelijks handelen op mens en milieu zoveel mogelijk te vermijden, weg te nemen of te compenseren waar dat mogelijk is. Dit alles op een manier die gepaard gaat met minimale kosten (Profit). Zo worden beslissingen op het gebied van personeelsbeleid (diversiteit, integriteit), milieuzaken (energiebesparing, afvalscheiding, waterverbruik, CO2 compensatie, duurzaam inkopen) of activiteiten in onze omgeving (maatschappelijke projecten, het delen van waterschapskennis, educatie, duurzaam bouwen) uitgelegd. Verantwoording hierover afleggen betekent dat we open en eerlijk willen communiceren over die keuzes. Ook waar we niet kiezen voor duurzaamheid, leggen we uit waarom we toch die keuze hebben gemaakt. Niet alleen naar onze eigen medewerkers, maar ook naar onze belangrijkste partners in onze omgeving waarvan wij deel uitmaken: van burger tot gemeente tot belangenorganisaties (natuurbeheer), leveranciers en bedrijven. Op deze manier willen we MVO uitdragen naar al onze samenwerkingspartners: van burger tot gemeente tot leverancier. Zo willen we in deze samenwerking ook anderen inspireren en stimuleren tot duurzamer gedrag. Dat gebeurt niet van de ene op de andere dag: het is een proces dat moet groeien en continu onze aandacht vereist. Elementen van de definitie toegelicht: 1 MVO betekent continu aandacht voor People, Planet en Profit (PPP) in ons dagelijks handelen; 2 Verantwoordelijkheid nemen over de gevolgen van ons eigen gedrag op PPP; 3 PPP heeft betrekking op alle ketens waar WVE deel van uitmaakt: van ontwerp tot inkoop van WVE, tot gebruik en levering door WVE. 4 Verantwoording afleggen over het eigen handelen op het gebied van PPP; 5 Actief het gesprek opzoeken en aangaan met onze belanghebbenden; 6 Samenwerken met alle belanghebbenden van onze organisatie. Iedereen die werkzaam is bij WVE probeert vanuit zijn eigen taakgebied en dagelijkse praktijk een bijdrage te leveren aan duurzaamheid binnen onze organisatie. Dat betekent dat iedere werknemer zich bewust is van de effecten van zijn of haar eigen acties op People, Planet en Profit en daar verantwoordelijkheid voor neemt. Dat betekent een omslag: duurzamer denken, werken en handelen, en daarmee een nieuwe organisatieontwikkeling. Dat is een proces van draagvlak creëren, kennis overdragen en voortdurend met dit thema bezig zijn (ad1 en 2). De gehele keten betekent dus dat we duurzaamheid laten meewegen in de keuzes die we maken richting toeleveranciers, richting aannemers die werk voor ons verrichten, inhuurkrachten die ons MVO-beleid onderschrijven en andere partners waar we mee kiezen samen te werken. Concreet gezegd van ontwerp van waterplannen tot technische realisatie en van inkoop van WVE 5

6 tot gebruik en levering door WVE (ad3). Het bestuur, de directie en de medewerkers communiceren op een open en transparante manier over de wijze waarop keuzes tot stand komen richting elkaar en richting externe belanghebbenden, zoals burgers, leveranciers, bedrijven en andere relaties. Die dialoog gaat twee kanten op: WVE wil ook openstaan voor inspraak, inbreng en dus ook invloed van al deze belanghebbenden (ad 4 en 5). Wat we doen als organisatie komt in samenwerking tot stand met onze belanghebbenden. Daarmee hebben wij ook een voorbeeldfunctie op MVO-gebied. Wat tot stand komt, gebeurt op MVO-wijze is onze boodschap. Onze kennis willen we verspreiden en delen (ad6). 2.2 Onze MVO-ambitie De MVO-definitie maakt duidelijk wat wij onder MVO verstaat. Maar waarom wil WVE eigenlijk maatschappelijk verantwoord ondernemen? Welke benadering schuilt hier achter? Onze MVO-benadering Gedurende de projectbijeenkomsten is duidelijk geworden dat bestuurders en medewerkers ambitieuze ideeën hebben over MVO. Om te kijken waar het ambitieniveau ligt, is er een scan uitgevoerd aan de hand van het European Corporate Sustainability Framework (ECSF-raamwerk): de Value Audit 1. Uit deze scan is gebleken dat het collectieve ambitieniveau met name op Community-niveau ligt. Op dit niveau wordt maatschappelijke verantwoordelijkheid gezien in termen van zorg besteden aan de directe en indirecte organisatieomgeving, omdat verondersteld wordt dat WVE van deze omgeving afhankelijk is. Maatschappelijke verantwoordelijkheid uit zich in de relaties tussen mensen onderling en de sociale omgeving in zijn geheel (de belanghebbenden); het gaat om afhankelijkheden en samenwerkingsverbanden en lokale netwerken voor duurzaamheidsprojecten. MVO moet onze organisatie, maar ook onze omgeving ten goede komen. Daarbij gaat men uit van het gebruik maken van wederzijdse kwaliteiten voor groei en het in gang zetten van leerprocessen. Dit betekent dat WVE er naar streeft om MVO te benaderen vanuit een stakeholderperspectief, waarbij zij zorg besteedt aan haar omgeving. MVO wordt gezien in relatie tot een betere wereld en betere relaties met belanghebbenden, die niet alleen een meerwaarde voor ons creëren, maar ook voor onze omgeving. Het aangaan van samenwerkingsverbanden, het inspelen op sociale en ecologische behoeften van de maatschappij en MVO benutten als bijdrage aan de persoonlijke ontwikkeling en organisatieontwikkeling zijn hierbij uitgangspunten. Hierbij dient opgemerkt te worden dat WVE neigt naar het Innovatie-Synergieniveau, waarbij MVO betekent nieuwe vormen van organiseren ontwikkelen die de context van de organisatie overstijgen. Dit verklaart het belang dat onze organisatie hecht aan een thema als Duurzame Innovatie. WVE wil duidelijk kunnen maken aan haar relaties hoe zij vanuit dit perspectief antwoord kan geven op de volgende vragen die alles te maken hebben met de ambitie die wij hebben ten aanzien van MVO: Wanneer zijn we als waterschap duurzaam? Waarom wil WVE aan de slag met MVO? Wat willen we hebben bereikt over 5 jaar? Een ambitie ten aanzien van MVO zorgt voor een (lange termijn) visie, geeft een richting maar ook een focus (wij kunnen niet alles doen, we moeten kiezen wat relevant is voor onze organisatie) en is kaderstellend. Van belang geweest in de discussie is de discussie over de kerntaken: zijn we als waterschap duurzaam bezig als we onze kerntaken goed vervullen, of gaat die verantwoordelijkheid verder dan dat? Uit de discussie is nu naar voren gekomen dat de ambities op het gebied van duurzaamheid verder gaan dan de kerntaken die WVE vervult. De volgende ambitie voor WVE is opgesteld: 1 Voor meer informatie zie: en bijlage 1 6

7 Onze MVO-ambitie Als overheid vervullen we een maatschappelijke voorbeeldfunctie op het gebied van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). We willen bewuste stappen zetten en bewust omgaan met de effecten van ons handelen op onze omgeving. Duurzamer handelen zorgt voor een wereld waarin wijzelf en toekomstige generaties goed kunnen leven. In veel gevallen levert duurzaam handelen ook méér rendement op de lange termijn. Door dit alles te laten zien willen we anderen ook inspireren (stimuleren) om duurzamer te handelen. Wij richten ons hierbij specifiek op een aantal MVO-thema s: Duurzame innovatie, Integriteit, Maatschappelijke betrokkenheid, Duurzame bedrijfsvoering en Waterschapskennis. Wij zijn hier in geslaagd als we bij al onze beslissingen en al ons handelen duurzaamheid als zwaarwegend criterium laten meewegen. Dat betekent dat we continue aandacht besteden aan People, Planet en Profit en dat er vanuit onze organisatie voldoende ruimte is om invulling te geven aan innovatieve initiatieven op het gebied van MVO. Dat doen wij o.a. door het opnemen van een MVO-toets in onze planvorming, voor zover relevant en het in het leven roepen van een Innovatiefonds zodat duurzame ontwikkelingen mogelijk gemaakt worden. Over een aantal jaren is MVO een vanzelfsprekendheid voor ons geworden, behalen we aantoonbare resultaten op de MVO-thema s en worden we daarin als voorbeeld aangehaald worden door andere waterschappen, overheden en andere belanghebbenden. Zo willen wij op eigen wijze bijdragen aan duurzame ontwikkeling. 2.3 MVO-thema s Wat valt er voor WVE nu onder MVO? Waar ligt onze focus de komende tijd? Waar kan MVO écht van toegevoegde waarde zijn? Gebaseerd op de definitie en uitleg van MVO, de uitkomsten van de scan (zie bijlage 2), de geformuleerde ambitie en daarmee de verschillende discussies zoals deze plaats hebben gevonden tijdens de bijeenkomsten, zijn er vijf thema s geïdentificeerd die de komende jaren de basis van het MVO-beleid van WVE zullen vormen. Deze thema s zijn geplaatst in de verdeling die ook door andere waterschappen wordt gehanteerd, naar People, Planet en Profit: 1. Duurzame innovatie 2. Integriteit 3. Maatschappelijke betrokkenheid 4. Duurzame bedrijfsvoering 5. Waterschapskennis 1. Duurzame innovatie People Planet Profit 2. Integriteit 4. Duurzame bedrijfsvoering 5. Waterschapskennis 3. Maatschappelijke betrokkenheid Figuur 2: schematische weergave MVO-thema s voor WVE Er is voor deze vijf thema s gekozen omdat zij concreet weerspiegelen wat WVE onder MVO verstaat en omdat zij aansluiten bij de huidige MVO-activiteiten. Daarnaast zullen zij als richtinggevend kader dienen wanneer er beslissingen moeten worden gemaakt gerelateerd aan MVO. Toelichting op de thema s Duurzame innovatie is bij WVE een overkoepelend thema en heeft betrekking op alle 3 de pijlers van People, Planet en Profit. De link naar de People dimensie krijgt invulling door je als innovatieve organisatie te profileren als een aantrekkelijke werkgever richting de markt (arbeidsmarktcommunicatie en imago), en richting de eigen medewerkers (cultuur en binding). Enerzijds willen wij een aantrekkelijke werkgever zijn met een innovatief klimaat waar medewerkers graag werken, zich kunnen ontwikkelen en waar er ruimte wordt geboden voor 7

8 eigen, vernieuwende initiatieven. Anderzijds vindt WVE het van belang dat medewerkers zich bewust zijn van de impact van hun handelen op het milieu en de maatschappij. Daarom wil WVE haar medewerkers stimuleren en faciliteren om hun steentje bij te dragen wanneer het gaat om MVO. Dit zal zij doen door meer bewustwording te creëren door middel van communicatie en training. Het thema duurzame innovatie kan op deze wijze een manier zijn om nieuwe mensen aan te trekken en mensen (langer) aan ons te binden. Duurzame innovatie richting Planet heeft alles te maken met het zoeken naar duurzame innovatieve oplossingen binnen onze bedrijfsvoering en in de producten, diensten en werken die we leveren. Dit betekent dat we duurzame innovatie ook op de agenda willen zetten van onze samenwerkingspartners. In de manier waarop wij financieren (Profit) betekent het mogelijk maken van duurzame investeringen die een langere terugverdientijd vragen (voorwaardenscheppend). Dat vereist een andere manier van denken: duurzaamheid kan inderdaad meer geld kosten, maar niet per definitie. Het rendement van duurzame investeringen verdient zich in de meeste gevallen terug. Duurzame innovatie is daarmee geen doel op zich, maar meer een middel om te komen tot diverse andere doelstellingen. Met Integriteit wordt bedoeld de betrouwbaarheid en transparantie van de organisatie. Het gaat erom dat we als organisatie open en eerlijk willen communiceren naar elkaar toe: intern en richting externe partners. Hiertoe moeten wij de juiste mechanismen in het leven roepen. Voorbeelden zijn het accountmanagement (externe partners zoals gemeenten) en de informatiebehoefte structureel peilen bij externen. De kern van ons MVO-beleid is het Duurzaam maken van onze bedrijfsvoering, en raakt aan de wijze waarop wij omgaan met water, energie, afval en andere materialen. WVE vervult hier als overheidsorganisatie een voorbeeldfunctie. Denk aan duurzaam inkopen, mobiliteit en CO2-reductie. Met Maatschappelijke betrokkenheid worden de bestedingen buiten onze kerntaken bedoeld, en daarmee de bijdrage die WVE levert aan de maatschappij. Te denken valt aan buitenlandbeleid, recreatief medegebruik, educatieprojecten en monumentenbeheer/cultuurhistorie. Hier valt ook onder het vergroten van de betrokkenheid van burgers bij de besluitvorming van het waterschap. Met name wordt hierbij gedacht aan burgerparticipatie bij ingrijpende projecten in de regio die grote gevolgen hebben voor de betreffende gemeenschap. Onder Waterschapskennis wordt verstaan hoe wij met onze specialistische kennis omgaan, en met name wat we buiten het waterschap met deze kennis doen. De export van onze waterkennis: het zoeken naar innovatieve manieren om méér meerwaarde te halen uit de kennis die wij in huis hebben. Hier zit ook een duidelijke link met het thema maatschappelijke betrokkenheid. Een voorbeeld is het aangaan van een internationale steden- en/of organisatieband. Deze vijf thema s zullen de komende jaren het fundament onder het MVO-beleid zijn. Na deze periode wordt het MVO-beleid geëvalueerd en kunnen de MVO-thema s desgewenst gewijzigd worden. 2.4 Belanghebbenden Belanghebbenden zijn (groepen van) organisaties en personen die invloed kunnen hebben op en/of beïnvloed kunnen worden door het handelen van een organisatie, ook wel stakeholders genoemd. Bij de totstandkoming en invulling van dit MVO-beleid is nadrukkelijk aandacht besteed aan de voornaamste belanghebbenden van WVE: wie zijn deze belanghebbenden en wat zijn hun verwachtingen richting WVE over MVO? De belangrijkste externe belanghebbenden van WVE zijn achtereenvolgens: de overheid (ministeries, provincies, gemeenten en andere waterschappen), bedrijven, belangengroeperingen, terreinbeheerders en burgers. De belangrijkste interne belanghebbenden zijn achtereenvolgens: het bestuur (AB+ D&H), de directie en de medewerkers. Vervolgens is binnen de projectgroep nagedacht over de volgende vragen in relatie tot deze voornaamste belanghebbenden: Wat verwachten zij van ons op MVO-gebied? Welke MVO-issues spelen er nu m.b.t. de verschillende belanghebbenden? Welke kansen liggen er op MVO-gebied m.b.t. de verschillende belanghebbenden? Wat is de rol van MVO in de keten van WVE? En wat kan deze worden? Door kritisch na te denken over deze in het kader van MVO zeer relevante vragen, zijn we erin geslaagd om invulling te geven aan ons MVO-beleid, op een manier die vermoedelijk aanspreekt bij onze 8

9 belanghebbenden, voldoet aan hun verwachtingen en die aansluit bij onze eigen rol en waarbij we heel concreet ook de kansen benutten die we op deze manier hebben geïdentificeerd. De MVO-projecten die hier voorgesteld worden, hebben dan ook betrekking op deze voornaamste belanghebbenden. In dit hoofdstuk is de MVO-definitie van WVE besproken, is er gekeken vanuit welke benadering MVO invulling krijgt bij onze organisatie en hoe dit tot uiting komt in de vijf MVO-thema s. Daarnaast is vastgesteld waarom wij invulling willen geven aan MVO en welke ambitie hierbij leeft binnen de organisatie. Als laatste is gekeken welke belanghebbenden van belang zijn in het MVO-beleid voor WVE. Op basis van deze uitgangspunten zal in het volgende hoofdstuk een concreet uitvoeringsplan met MVO-projecten voorgesteld worden. 9

10 3. Uitvoeringsplan MVO Tijdens de overleggen tussen de (beoogde) heemraden van het College van Dijkgraaf en Heemraden (D&H) zijn afspraken gemaakt over een aantal speerpunten die extra aandacht krijgen van het college. MVO krijgt sowieso veel aandacht van D&H, maar tevens krijgen de onderwerpen buitenlandbeleid, recreatief medegebruik en innovatie extra aandacht. Deze onderwerpen zijn dan ook expliciet meegenomen in het MVO-beleid. Op basis van de uitkomsten van de MVO-scan, plus een inventarisatie van op dit moment lopende MVOactiviteiten of plannen daartoe, is gekeken naar de huidige positie van WVE op het gebied van MVO. Dit toont aan dat WVE zich altijd al bewust is geweest van haar maatschappelijke verantwoordelijkheid. Er zijn meer dan 60 projecten naar voren gekomen. In bijlage 3 is een inventarisatie gegeven van huidige MVOprojecten binnen onze organisatie, gerangschikt (indien mogelijk) naar de MVO-thema s zoals deze voor WVE zijn geselecteerd. Deze (voorgenomen) projecten of activiteiten worden gerealiseerd onder verantwoordelijkheid van het desbetreffende afdelingshoofd. Het idee is om een aantal projecten/activiteiten uit bijlage 3 te selecteren en die op basis van het toekomstige innovatiebeleid, lees innovatiefonds, een extra stimulans te geven in tijd en geld om die innovatie te verduurzamen, te verbeteren en/of te versnellen. Dit gaat in de vorm van een project, waarin dit selectieproces vorm krijgt. (zie bijlage 3 + projectnummer # 4) Tenslotte is er behoefte aan een aantal nieuwe projecten gebaseerd op de gekozen thema s. Deze projecten kosten tijd en geld en zijn op die aspecten geprioriteerd. 3.1 Toelichting Bij de uiteindelijke vaststelling van onze MVO-projectagenda dient rekening gehouden te worden met een aantal natuurlijke afwegingen m.b.t. bestuurlijke prioriteiten, budgetten en tijdsplanningen. In deze eerste aanzet wordt een aantal projecten voorgesteld die deel uit kunnen maken van deze agenda. Bij deze selectie heeft een aantal argumenten die verschillende dimensies raken een rol gespeeld. In het huidige overzicht is geprobeerd een balans te vinden tussen projecten die op korte en langere termijn effecten genereren die zichtbaar zijn voor medewerkers, onze samenwerkingspartners en burgers. Daarbij is oog geweest voor het zogenaamd laaghangend fruit (quickwins) en projecten die een grotere investering vragen. Tevens is rekening gehouden met activiteiten die zowel van invloed zijn op de organisatiecultuur als -structuur van WVE. Binnen de selectie is het aanspreken van interne en externe belanghebbenden eveneens van belang geweest. Tenslotte is getracht om binnen elk van de vijf geselecteerde MVO-thema s één of meerdere projectvoorstellen te doen die gezamenlijk gelijkwaardig aan elkaar kunnen zijn wat betreft de uitwerking/ impact op de organisatie. Bij een aantal projecten is de eerste actie een startnotitie (S) of vooronderzoek (V) zodat het bestuur op basis van deze informatie kan bepalen of er behoefte is aan uitvoering van het project, wat de ambitie is van het betreffende project, wat dat kost aan tijd en geld en welke keuzes mogelijk zijn. Andere projecten kunnen meteen uitgevoerd (U) worden binnen de reguliere werkuitvoering of leiden tot inzicht en weer tot vervolgprojecten om het geconstateerde om te buigen in de gewenste MVO-richting. 3.2 MVO- projecten Om per 2009 concreet invulling te geven aan het MVO-beleid wordt een aantal activiteiten voorgesteld, onderverdeeld naar de bestuurlijke speerpunten, de lopende projecten en de verschillende MVO-thema s wat betreft de nieuwe projecten. Zie hiervoor figuur 3. De inhoudelijke beschrijving van deze projecten is in bijlage 4 toegevoegd. Quickwins De voorgestelde MVO-projecten zijn zoals reeds genoemd indicatief. Elk project zal verkend worden in termen van mogelijkheden en concrete haalbaarheid (in termen van budget, tijd, mensen). Na deze verkenning zullen de voorgestelde MVO-activiteiten de komende jaren wel of niet worden gepland. Verder zullen er aanvullende MVO-activiteiten ontwikkeld worden op basis van de MVO-suggesties van medewerkers dan wel op basis van actualiteiten of vragen van belanghebbenden. Deze nieuwe activiteiten dienen, indien relevant en mogelijk, ook opgenomen te worden in het MVO-beleid. Het MVO-beleid staat dus niet vast, en zal zich voortdurend blijven ontwikkelen. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om een vliegende start te maken met MVO door in het eerste jaar medewerkers actief om een bijdrage te vragen, bijvoorbeeld door de ideeënbox of bijeenkomsten met afdelingen, en vervolgens de concrete suggesties voor activiteiten direct door te voeren. Hiermee wordt meteen (intern) zichtbaar dat WVE het serieus meent. 10

11 Rubriek QW MVO-projecten Af Speerpunten D&H 1 Innovatiebeleid, incl. innovatiefonds 2009 S 2 Buitenlandbeleid 2009 S 3 Recreatief medegebruik 2009 S Projecten die al 4 Selectie projecten uit bijlage 3 met relatie lopen innovatiefonds Duurzame innovatie - Zie project nr U Integriteit 5 MVO- ideeënbox instellen 2009 U Maatschappelijke betrokkenheid Duurzame bedrijfsvoering Waterschapskennis 6 Beleid werknemersvrijwilligerswerk 7 Diversiteitsbeleid 8 Werkervaringsplaatsen achterstandsgroepen arbeidsmarkt 9 Maatschappelijke stage 10 Verkenning educatieprojecten 11 Burgerparticipatie -- Zie projecten nr Duurzaam Inkoopbeleid Duurzame catering 13 Spaarlampen voor medewerkers 14 Project CO2 scan Climate Neutral Group 15 Onderzoek isolatie Waterschapshuis en overige gebouwen 16 Duurzaam terreinbeheer 17 Vernieuwen aandacht energie/waterverbruik Waterschapshuis 18 Uitbreiden activiteiten opwekking nietfossiele energie 19 Duurzaam mobiliteitsbeleid 20 Aansluiting lokale MVO-initiatieven 21 Aangaan Organisatieband -- Zie project nr U U V/S V/S V/S U U U U U V/S S U V/S S U V/S Figuur 3: schematische weergave MVO-projecten voor WVE Uitvoering projecten Voor de uitvoering van de projecten worden door de betrokken afdelingshoofden de projectleiders aangewezen. Binnen de afdelingen vindt dan de uitvoering van de projecten zelfstandig plaats en onder verantwoordelijkheid van het afdelingshoofd. De MVO-coördinator neemt kennis van de voortgang van de projecten en legt zo nodig verbindingen met andere afdelingen of derden. De afdelingshoofden dragen zorg voor verwerking van de projecten in de jaarplannen en P&C-cyclus (zie hoofdstuk 4). Eén maal per jaar in januari verzorgt de MVO-coördinator het Duurzaamheidsverslag waarin het bestuur kennis neemt van de voortgang van MVO binnen WVE (zie hoofdstuk 4). Projecthorizon Het tijdspad dat voor de uitvoering van de gestelde activiteiten wordt voorgesteld is drie jaar. Hierbij zullen in 2009 met name de meeste quickwins en de suggesties van enthousiaste medewerkers uitgevoerd worden. Het zwaartepunt van de implementatie van de MVO-projecten ligt in 2010 en loopt naar verwachting door tot eind Verwacht wordt dat in die 3 jaar MVO voldoende verankerd is in de organisatie. (zie 2.3 Ambitie) In dit hoofdstuk zijn de bestuurlijke speerpunten en is de inventarisatie van de huidige MVO-activiteiten die reeds binnen WVE lopen of gaan lopen aan de orde gekomen. Daarnaast zijn een concreet aantal nieuwe MVO-projecten voorgesteld, vooral om MVO binnen en buiten onze organisatie vorm te geven. Hierbij is ook aandacht besteed aan de zogenaamd quickwins. In bijlage 4 worden de projecten meer in detail beschreven. Tenslotte kwam hier ook kort de verankering van MVO aan de orde. In het volgende hoofdstuk zal dit nader toegelicht worden. 11

12 4. MVO organiseren en borgen De intentie van WVE om dit traject te starten is de eerste stap geweest. Het opstellen van een specifiek MVO-beleid en een bijbehorend uitvoeringsplan (in de vorm van projectvoorstellen) is de volgende stap geweest. De laatste stap is meteen de grootste uitdaging: Om MVO te verankeren in de organisatie zal het onderdeel moeten worden van de dagelijkse beleids- en bedrijfsvoering; het dient de normaalste zaak van de wereld te worden voor al onze medewerkers. In dit hoofdstuk worden diverse voorstellen gedaan die laten zien hoe we MVO in de praktijk kunnen organiseren en borgen. Het gaat hier om aandacht voor de volgende vier onderwerpen: 1. Aanwijzen van een MVO-coördinator 2. Integreren en meten 3. Structuren /verantwoordelijken 4. Communiceren 1. MVO-coördinator Deze medewerker heeft als taak: aanjagen, coördineren en stimuleren. In de eerste drie jaar zal het ook zijn verantwoordelijkheid zijn om stappen 2 integreren en meten en stap 3 structuren/verantwoordelijkheden te initiëren. In samenwerking met de afdeling communicatie zal hij de benodigde communicatie van de resultaten, initiatieven en ideeën verzorgen (stap 4). 2. Integreren en meten MVO moet worden geïntegreerd en verankerd in de dagelijkse beleids- en bedrijfsvoering van WVE. De MVO-coördinator neemt hiertoe de nodige initiatieven. Daarnaast moeten mechanismen in het leven worden geroepen die ervoor zorgen dat de voortgang van deze MVO-projecten wordt gemonitord en gemeten. Op basis van deze resultaten worden activiteiten bijgestuurd. Hier zijn diverse voorstellen geschikt voor: MVO-paragraaf Een MVO-toets kan worden toegepast door het integreren van een MVO-paragraaf in relevante bestuurlijke stukken. De principes van MVO worden zo vanzelfsprekend meegewogen in de voorbereidingsfase van plannen op ambtelijk niveau en bij de besluitvorming over deze plannen op bestuurlijk niveau. MVO in afdelingsplannen/p&c cyclus Het onderdeel MVO dient standaard terug te komen in afdelingsplannen, zodat de voortgang voor iedere afdeling duidelijk zichtbaar is en de afdelingen op hun prestaties afgerekend kunnen worden. De doelstellingen van de verschillende MVO-projecten zijn terug te vinden in bijlage 3. Benoemen prestatie-indicatoren Integratie in INK- model 3. Structuren /verantwoordelijken Om ervoor te zorgen dat het MVO-beleid daadwerkelijk gerealiseerd wordt, dienen op verschillende niveaus verantwoordelijken te worden aangesteld en nieuwe structuren in het leven geroepen. Om MVO succesvol te implementeren is het allereerst van belang dat er vanuit het bestuur en de directie van de ambtelijke organisatie een commitment bestaat om met MVO aan de slag te gaan en dat dit ook gecommuniceerd wordt. Dit kan men realiseren door de volgende voorstellen: MVO-comité installeren Conform de Arbostructuur: een aantal mensen uit afdelingen en een persoon op centraal niveau zitting te laten nemen in het MVO-comité. Deze groep van maximaal zes personen komt op tweemaandelijkse basis bijeen o.l.v. de MVO-coördinator. Mogelijke taken: - Het fungeren als kenniscentrum waar vernieuwende ideeën ontstaan; - Het coördineren en bewaken van de voortgang van activiteiten geïnitieerd binnen de MVOprojectagenda; - Over de ervaringen en bevindingen wordt organisatiebreed gecommuniceerd via een terugkerend bulletin (intranet); - Bewustzijn en draagvlak creëren onder medewerkers door (incidenteel) activiteiten te ontplooien (bijv. documentaires laten zien, lunchbijeenkomsten); - MVO-suggesties van medewerkers centraal toetsten en behandelen. Lid Dagelijks Bestuur heeft MVO als aandachtsveld Directielid heeft MVO in portefeuille Op de hoogte houden van de voormalige projectgroep Afdelingshoofden zijn verantwoordelijk voor de MVO-projecten 12

13 4. Communiceren Zowel intern als extern zal er voortdurend moeten worden gecommuniceerd over MVO. Dit om continu aandacht te besteden aan bewustzijn, draagvlak en verdere verinnerlijking. Hiertoe zijn diverse voorstellen denkbaar: Communicatie over het MVO beleid Workshop of training duurzaam leiderschap voor bestuur/directie/afdelingshoofden (hoe anderen te inspireren tot duurzaam handelen) Brainstormsessies MVO op afdelingsniveau Tijdens de sessies wordt het begrip MVO in al haar facetten toegelicht en worden medewerkers geïnformeerd over actuele ontwikkelingen op het gebied van MVO. Ook wordt de discussie aan de hand van stellingen/ dilemma s aangewakkerd en worden medewerkers gestimuleerd na te denken over het thema en hun eigen rol hier in. Ook wordt de gelegenheid geboden te brainstormen over mogelijke nieuwe MVO-projecten voor WVE. Duurzaamheidsverslag jaarlijks uitbrengen MVO-overleg afdelingshoofden Tijdens dit overleg zullen de afdelingshoofden onder meer hun vorderingen, knelpunten en nieuwe initiatieven bespreken. Hierdoor zullen zij enerzijds volledig geïnformeerd zijn en zo vragen van hun medewerkers kunnen beantwoorden; anderzijds zal hiermee continu aandacht zijn voor MVO en de ontwikkelingen op dit gebied binnen en buiten de organisatie. Het uiteindelijke doel is om de inbedding van MVO in de organisatie te realiseren en dat het niet als een project door blijft lopen. Wel wordt ingezien dat het noodzakelijk is om de eerste jaren een MVO-coördinator aan te stellen die in samenwerking met het MVO-comité een aanjagende functie vervuld en initiatieven ontplooit om MVO te verankeren in de organisatie. Nu de projectgroep MVO is opgeheven, is het van belang dat er een aanjager van het onderwerp MVO blijft en dat de voortgang gemonitord wordt. Inzet in tijd De realisatie van de MVO-projecten en de organisatorische inbedding van MVO, zoals hierboven beschreven, is niet van de een op andere dag gerealiseerd. Daarom wordt voorgesteld om gedurende drie jaar ( ) MVO-coördinator aan te stellen. Voor 2009 beslaan de werkzaamheden van de MVOcoördinator tenminste 1000 uur. De MVO-coördinator zal de verschillende projecten in samenwerking met andere medewerkers van onze organisatie initiëren, coördineren en soms (mede) uitvoeren. De geschatte tijdsbesteding van die medewerkers staat aangegeven bij de inhoudelijke beschrijving van de projecten in bijlage 4. Totaal gaat het daarbij om 500 uur in 2009, 550 uur in 2010 en 350 uur in 2011 (alles geschat) beschikbaar te stellen om de verschillende projecten uit te voeren. De afronding van de projecten staat gepland zoals beschreven in paragraaf 3.2 en in bijlage 4 en zijn realiseerbaar. Indien projecten worden verschoven van 2010/2011naar 2009 leidt dit tot uitbestedingskosten, er is geen capaciteit voor in Begin 2012 zal geëvalueerd worden of het behoud van de functie van de MVO-coördinator noodzakelijk is. Inzet in geld Voor het jaar 2008 en 2009 is een basisbudget van ,- beschikbaar gesteld voor de realisatie van de MVO-ambities van WVE. Voorgesteld wordt om ook voor de jaren 2010 en 2011 een budget van ,- vast te stellen. Met dit bedrag kunnen gehonoreerde initiatieven van medewerkers uitgevoerd worden, extern advies ingewonnen worden, externe adviseurs ingehuurd, etcetera. Dit bedrag is exclusief mogelijke opleidingskosten, deze zullen uit de opleidingsbudgetten van de desbetreffende afdelingen gefinancierd dienen te worden. Specifiek voor het Buitenlandbeleid is voor 2009 een bedrag van gereserveerd. Gezien de extra aandacht van D&H voor dit beleid, zal middels een startnotitie verkend worden welke ambitie hier precies wordt nagestreefd door het bestuur. Een scherpere prioritering van projecten van 2010/2011 naar 2009 leidt tot uitbestedingskosten. Deze zijn vermeld bij de inhoudelijke beschrijving van de projecten in bijlage 4. 13

14 14

15 Bijlage 1 European Corporate Sustainability Framework (ECSF) European Corporate Sustainability Framework - ECSF ECSF staat voor European Corporate Sustainability Framework. Dit raamwerk biedt organisaties een instrument waarmee zij hun onder andere hun MVO-ambitie kunnen bepalen De MVO-ambitie wordt bepaald met behulp van de ECSF-Value Audit. ECSF volgt de structuur van het EFQM-model. Binnen ECSF is het van belang dat alle organisatiegebieden aansluiten op het heersende ambitieniveau van de organisatie. Dit is een evolutionair proces en zal tijd kosten. De verschillende ambitieniveaus toegelicht: Voor meer informatie zie 15

16 Bijlage 2 Samenvatting resultaten MVO-scan voor waterschappen De MVO-scan voor waterschappen is ontwikkeld door SenterNovem in 2005 (als onderdeel van het programma Leren voor Duurzame Ontwikkeling, nu Duurzame Bedrijfsvoering Overheden, DBO), in samenwerking met een vijftal waterschappen. De MVO-scan bevraagt het waterschap over de aanwezigheid van/ aandacht voor bepaalde MVO-activiteiten, onderverdeeld naar een aantal thema s. De resultaten maken zo een benchmark mogelijk tussen verschillende waterschappen op die onderdelen. Doel van de benchmark is het stimuleren van kennisuitwisseling tussen de verschillende waterschappen. In de MVO-scan is reeds gekozen voor de volgende MVO-thema s: People (Betrouwbaarheid, Transparantie, Arbeidsparticipatie, Arbeidsveiligheid) Planet (Duurzame bedrijfsvoering, Maatschappelijke betrokkenheid) Profit (Waterschapskennis, Financiering, Tariefontwikkeling). 15 waterschappen hebben deze scan uitgevoerd in 2006 en De MVO-scan is in het kader van dit project ook uitgevoerd bij WVE over het jaar WVE wordt op deze manier gebenchmarkt ten opzichte van deze andere waterschappen op een aantal vaste thema s. Door middel van kleuren is aangegeven waar WVE afwijkt, voorloopt, of gelijk staat t.o.v. andere waterschappen. De resultaten van deze scan zijn gebruikt voor twee doeleinden: inzicht krijgen in huidige MVO-activiteiten op een aantal MVO-thema s en op basis van de resultaten de voor WVE relevante MVO-thema s vast te stellen Via onderstaand figuur kan men middels de kleurenindicatie aflezen hoe WVE scoort op de diverse thema s. People Planet Profit 1. Betrouwbaarheid 5. Duurzame bedrijfsvoering 7. Waterschapskennis 2. Transparantie 3. Arbeidsparticipatie 4. Arbeidsveiligheid 6. Maatschappelijke betrokkenheid 8. Financiering 9. Tariefontwikkeling Figuur 1: schematische weergave MVO-thema s vastgesteld in de MVO-waterschapsscan Cursief = halen van informatie, WVE loopt enigszins achter t.o.v. andere waterschappen Onderstreept = neutraal, WVE wijkt niet af t.o.v. andere waterschappen Vet = brengen van informatie, WVE loopt voor t.o.v. andere waterschappen. Resultaten op hoofdlijnen: Uit de scan is gebleken dat WVE met name voorloopt op thema s als Betrouwbaarheid (het voeren van een integriteitsbeleid, aanbestedingsbeleid) en bepaalde aspecten van Duurzame bedrijfsvoering (energiegebruik, duurzaam bouwen beleid, afvalscheiding en -preventie, waterverbruik). Enigszins achter loopt WVE op Transparantie (afwezigheid formeel accountmanagement voor gemeenten, actieve interne communicatie), bepaalde aspecten van Duurzame bedrijfsvoering (duurzaam inkopen, duurzame mobiliteit), Maatschappelijke betrokkenheid (besteding buiten kerntaken WVE) en Waterschapskennis (extern uitdragen en kennisdeling). Mede op basis van deze bevindingen zijn de voor WVE relevante MVOthema s geselecteerd, welke in het volgende hoofdstuk worden gepresenteerd. 16

17 Bijlage 3 Inventarisatie bestaande MVO-activiteiten Innovatieve projecten Optimalisatie studie slibgisting rwzi Amersfoort (verbeterde afbraak = minder slib + meer biogas) Studie naar inzet gistingscapaciteit voor organische reststromen, zoals maaisel Studie opwerken biogas naar aardgas in combinatie met varianten studies Amersfoort en Soest voor verwerking biogas (wel of geen gasmotor in zake optimalisatie energiegebruik biogas) Uitvoering van het ijzerarm maken van slib afgevoerd naar de SNB waardoor het as van dit slib door de SNB afgevoerd kan worden naar thermfos voor opwerking naar fosfaat (recycling van afval) Onderzoek mogelijkheden fosfaatterugwinning uit centraat en hergebruik. Bijdrage aan duurzame inrichting waterketen Vathorst-West. Innovatie: WVE werkt samen met ASG / universiteit Wageningen en HH Delfland bij onderzoek naar kroosverwijdering en de effecten daarvan op de waterkwaliteit + hergebruik van het kroos WVE doet mee als partner in het project: Praktische bedrijfsinnovaties in de landbouw en richt zich op implementatie maatregelen erfafspoeling, omgaan met maaisel en perceelbeheer (bemesting en bestrijdingsmiddelen). WVE is deelnemer in alle drie de aspecten van het project (Provincie Utrecht als aanvrager, Centrum voor Landbouw en Milieu als penvoerder). WVE doet mee als partner in het project: project DUNUS: Duurzame Nutriëntenverwijdering uit Slootsystemen door afvoer en verwerking van kroos en maaisel. Vooralsnog euro Eemgelden. (Hoogheemraadschap van Delfland als aanvrager, Animal Science Group als penvoerder). Sinds 2007 is er innovatief aanbesteed met het UAVGC. Hierin wordt duurzaamheid tijdens de bouw en de eerste 10 jaar in gebruiksfase zwaar meegenomen in de beoordeling van de aanbiedingen Studie gescheiden sanitatie zorginstelling (2009 vooral gericht op reductie emissiesmedicijnen) Op zuiveringen Amersfoort, Ede, Soest zijn onderzoeksmogelijkheden in de vergunning opgenomen om verbeteringen te onderzoeken (nu wordt de firma Koch de gelegenheid gegeven op de rwzi Ede om een verbeterde beluchting voor een MBR-systeem te onderzoeken, in het verleden is de gelegenheid gegeven in Bennekom om een nieuw soort nafilter te testen en er is op Ede het NEREDA-systeem van DHV getest) Integriteit MTO (MedewerkersTevredenheidsOnderzoek) iedere 2 jaar Resultaatdoel beantwoorden telefoon (tijdig en wijze waarop) Bij selectieprocedures hanteert WVE de sollicitatiecode WVE is transparant en volgbaar bij aanbestedingen van diensten, werken en leveringen (toepassing dienstenbestek, RAW-systematiek (voorwaarden ontwerpen bestek), aanbestedingsleidraad). Maatschappelijke betrokkenheid Werving- en selectiebeleid. WVE adverteert met: Het personeelsbeleid van Waterschap Vallei & Eem is gericht op het bevorderen van deelname aan het arbeidsproces van arbeidsgehandicapten en leden van de minderheidsgroepen. 17

18 Bijlage 3 Inventarisatie bestaande MVO-activiteiten (vervolg) Duurzame bedrijfsvoering In samenwerking met TUDelft, DHV, Thales, Vitens, Waternet en Oasen is eind 2008 een onderzoek opgestart naar optimalisatie van zandfiltraties. Op alle rwzi s is of wordt de besturing aangepast, waardoor de resultaten verbeteren en het verbruik van energie en chemicaliën daalt. Onderzoek samenwerking met Norsk Skog Parenco met rwzi Renkum (verminderen grondwater verbruik, energieoptimalisatie, verminderen gronstoffenverbruik en kostenreductie) 2009: Onderzoek naar mogelijkheden voor effluenthergebruik. Sinds juli 2008 is het zuiveringsbedrijf van WVE aangesloten bij de MJA-3 afspraken voor energie. Afspraak is dat de waterschappen vanaf 2005 tot % per jaar energie gaan besparen op efficiëntie Groene energie per ingekocht tot Haalbaarheidsstudies gebruik bellenbeluchting (deels) Rwzi's Soest, Veenendaal en Woudenberg Uitvoering gebruik bellenbeluchting (deels) rwzi Amersfoort (vermindering energieverbruik met circa 1,6 miljoen kwh op 8,4 miljoen) Energiestudies volgens verplichting WM, conform infomillblad E10 voor alle zuiveringen uitgevoerd In verband met het aflopen van het slibcontract van rwzi Amersfoort over 2,5 jaar wordt er een slibstrategie studie uitgevoerd over wat WVE aan alternatieven heeft voor de afvoer van het slib. (Gebeurt in 2009) Middels Optimalisatie afvalwatersysteem studies (OAS) met de gemeente(n) kijken waar in de keten het best geïnvesteerd kan worden tegen zo laag mogelijke kosten. Sinds visie document DUBO (duurzaam bouwen) uit 2003 wordt er duurzaam gebouwd op basis van factsheets. Projecten voldoen aan DUBO-beleid en emissiebeheersplan Projecten voldoen aan gedragscode flora en fauna /uitwerking gedragscode flora en fauna Gebruik duurzaam materiaal o.a.: o o Alleen goed (FSC)hout Hout; Europese alternatieven gaan boven tropisch hardhout. Er wordt een bewuste keus gemaakt van het te gebruiken materiaal. Bijvoorbeeld; levensduur van 30 jaar ten opzichte van 10 jaar is ook 3 maal minder vaak vervangen (ook milieu winst). Metaal boven water is van rvs of het wordt voorzien van een coating om te voorkomen dat zink uitloogt. Verder is het gebruik vaak aan wettelijke regels gebonden, dat zijn dus geen extra inspanningen Gebruik biologische kettingolie etc. We hebben proeven gedaan met biologische hydroliek olie in trekkers en ander materieel. In veel machines is dat niet mogelijk, vervallen garanties of moeten onbehoorlijk hoge investeringen worden gedaan. Dus nu hebben we daar waar het (maatschappelijk verantwoord) mogelijk is biologische olie. Concreet is dat alleen in de maaiboten, en niet in de trekkers en reinigers. Bij de revisie van een gemaal wordt onderzocht of er biologische smeerolie gebruikt kan worden. Het terreinonderhoud wordt chemievrij uitgevoerd (incidenteel op waterkering wordt wel chemisch onkruid bestreden om de grasmat te beschermen). In hoeveelheden zeer laag gebruik van bestrijdingmiddelen. Bij veel materieel en objecten wordt het rendement en (stroom) verbruik goed in de gaten gehouden. Goed onderhoud en tijdig vervangen moet o.a. onnodig energieverbruik en slijtage voorkomen. WVE heeft enkele stuwen die op zonne-energie worden aangedreven. Vanwege de vandalismegevoeligheid is dat alleen in het buitengebied. Optimalisatie bio-p verwijdering (minder gebruik grondstoffen, minder slibproductie) Waterschapskennis Regelmatige uitvoering van PAGO's (periodieke arbeidsgeschiktheids onderzoeken) RI&E (risico inventarisatie en -evaluatie) kantoor Gezondheidsbeleid 18

19 Bijlage 4 voorgestelde MVO-projecten SPEERPUNTEN D&H Projectnummer # 1 Innovatiebeleid, incl. oprichting innovatiefonds Eenmalig vs. continu: Opstellen eenmalig, uitvoering continu Zichtbaarheid (1 t/m 5): Omschrijving Het opstellen van een innovatiebeleid voor WVE. In dit beleid dient een aantal zaken duidelijk te worden: de visie van WVE op innovatie, wat zijn de ambities, wat zijn de aanknopingspunten met de klimaatstudie/ het klimaatbeleid en op welke duurzame, innovatieve projecten wil WVE de komende jaren gaan inzetten? Het is van belang dat er een duidelijke link met het MVO-beleid ligt. Daarnaast moet in het innovatiebeleid een aantal criteria vastgesteld worden, zoals: wanneer spreekt men over een innovatie en wanneer kan een beroep worden gedaan op het innovatiefonds? De totstandkoming van het innovatiebeleid zal tot het takenpakket van de MVOcoördinator behoren. Op het innovatiefonds kunnen afdelingen/medewerkers een beroep doen, wanneer zij tijd en geld willen vrijmaken om duurzame mogelijkheden tijdens de planvormingsfase van projecten te onderzoeken, alsmede wanneer er meer budget nodig is om innovatieve duurzame projecten te realiseren, te verbeteren of te versnellen. Op basis van een aantal op te stellen criteria worden financiële gelden wel of niet uitgekeerd. Het fonds wordt gefinancierd door een structurele jaarlijkse bijdrage van WVE en door de opbrengsten die energiebesparende maatregelen hebben opgebracht. Een duidelijk kader bieden voor duurzame innovatieve projecten bij WVE; Vergroten van de zichtbaarheid: signaalfunctie voor het belang van het thema duurzame innovatie bij WVE; WVE profileren als aantrekkelijke werkgever en innovatieve organisatie. Financiële mogelijkheden creëren die het onderzoeken en het realiseren van (duurdere) innovatieve duurzame projecten in de praktijk mogelijk maken. MVO-coördinator en de afdelingen Wz, BW, PV, RW, AZ, IV Planning Afgerond 2009 Startnotitie ter verkenning ambitieniveau, definitief beleid en uitvoering. Tijdsindicatie MVO-coördinator : 100 uur. Per afdeling 10 uur. Projectnummer # 2 Buitenlandbeleid Eenmalig vs. continu: Uitvoering projectmatig Zichtbaarheid (1 t/m 5): Omschrijving WVE heeft in 2008 buitenlandbeleid geformuleerd, waarin criteria voor buitenlandse activiteiten door WVE zijn aangegeven. Hierin werkt zij samen met andere waterschappen. Het nieuwe D&H heeft aangegeven extra aandacht te besteden aan buitenlandbeleid en vraagt zich af of WVE voldoende doet. Manier om invulling te geven aan de maatschappelijke rol van WVE; Het uitwisselen van relevante kennis van het waterschap aan buitenlandse partners; Een extra stimulans voor de ontwikkeling en motivatie van de medewerkers; Het verbeteren van de betrekkingen met actoren binnen het eigen beheersgebied door samen projecten op te pakken. hoofd afdeling Vergunningen en Handhaving Planning Afgerond 2009 Startnotitie ter verkenning ambitieniveau D&H, daarna uitvoeren Tijdsindicatie 160 uur 19

20 Projectnummer # 3 Recreatief medegebruik Eenmalig vs. continu: Opstellen eenmalig, uitvoering continu Zichtbaarheid (1 t/m 5): Omschrijving Het beleid van het waterschap op het gebied van recreatief medegebruik, beschreven in de nota Hoofdlijnen beleid recreatief medegebruik (2002) is: daar waar mogelijk onderhoudspaden, watergangen en waterkeringen openstellen voor permanente en tijdelijke vormen van recreatief medegebruik. Die openstelling moet te verenigen zijn met de primaire taken van het waterschap en de veiligheid van de gebruiker moet gegarandeerd zijn. Het ambitieniveau dat bij dit beleid hoort, is samen te vatten als: reageren op initiatieven van anderen en intern een actieve houding aannemen. Het implementatieplan, daterend uit 2003 omvat 3 acties: 1. openstelling van onderhoudspaden, watergangen en waterkeringen 2.voorzieningen creëren 3. pr en informatie. Een update van dit beleid in 2007 leidde tot voortzetting van het huidige beleid, de proactieve houding en de samenwerking met in- en externe partijen voortzetten en uitbreiden. Om de aanleg van recreatieve voorzieningen te steunen is sinds 2008 jaarlijks ,- beschikbaar gesteld voor de financiering van kleinschalige projecten. Ook worden er jaarlijks onderhoudskosten à besteed. Dit budget is ondergebracht bij de afdeling BW. Het nieuwe D&H heeft aangegeven behoefte te hebben aan een nieuwe impuls op het gebied van Recreatief Medegebruik. Afgetast moet worden hoe dit te verwezenlijken. Manier om invulling te geven aan de maatschappelijke rol van WVE; Het verbeteren van de betrekkingen met actoren binnen het eigen beheersgebied door samen projecten op te pakken. team Communicatie Planning Afgerond 2009 Startnotitie ter verkenning ambitieniveau, definitief beleid en uitvoering Tijdsindicatie 40 uur PROJECTEN die al lopen zoals genoemd in bijlage 3 Projectnummer # 4 Selectie projecten uit bijlage 3 in relatie tot innovatiefonds Eenmalig vs. continu: Uitvoering projectmatig Zichtbaarheid (1 t/m 5): Omschrijving Er wordt in kaart gebracht in hoeverre de bestaande projecten, zoals deze zijn geïnventariseerd in bijlage 3, in aanmerking komen voor het innovatiefonds. In kaart brengen waar grote winsten te behalen zijn op het gebied van MVO, zonder dat er nieuwe activiteiten in gang gezet moeten worden; Bestaande, innovatieve projecten verduurzamen. MVO-coördinator, relevante afdelingen (dit is afhankelijk van de activiteiten) Planning Afgerond 2009 Uitvoeren Tijdsindicatie MVO-coördinator: 30 uur. Relevante afdelingen: 15 uur 20

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3. Jade Beheer Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.0 Document : Communicatieplan CO 2-prestatieladder Auteur : Jade

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 september 2009 auteur J. Stellaard telefoon 033-43 46 301 e-mail hstellaard@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder R.L. Boer onderwerp Innovatiebeleid 2010 agendapunt registratienummer

Nadere informatie

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. :

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : INTERN MEMO Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : Aanleiding Duurzaamheid is een speerpunt in het coalitieakkoord en het

Nadere informatie

Bureau Waardenburg B.V. Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan

Bureau Waardenburg B.V. Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan Bureau Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan CULEMBORG, DECEMBER 2014, VERSIE 1 BUREAU WAARDENBURG B.V. Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Belanghebbenden (stakeholders) 3 2.1 Interne doelgroepen

Nadere informatie

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheidsdialoog Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheid U kunt waarschijnlijk bijna alle woorden relateren aan uw organisatie. Maar welke zijn echt relevant en significant?

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN Aanpak De opdracht Afstemmen investeringen is voortvarend opgepakt door de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Gelderse waterschappen en

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid DUURZAAM ONDERNEMEN bij NS Strategie Mobiliteit per trein heeft een duurzaam karakter en daarmee NS ook. Door het reizen van deur tot deur voor onze klanten zo aantrekkelijk mogelijk te maken draagt NS

Nadere informatie

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID agendapunt B.04 851617 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-10-2010 In te stemmen met de beleidsuitgangspunten, genoemd in hoofdstuk 5 van het Beleidskader

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Visie en Beleid (samenvatting) MVO loont! Duurzaamheid is onontbeerlijk om onze planeet en maatschappij voor nu en op langere termijn leefbaar te houden. Maatschappelijk

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

Communicatie CO2 footprint. versie mei 2015

Communicatie CO2 footprint. versie mei 2015 Communicatie CO2 footprint versie mei 2015 Steller: CO2 manager Naam Paraaf Datum A. Kneepkens, April 2015 TPA Nederland Controle: Directeur K. Brouns Coldmix BV Mei 2015 AGK Pagina 1 van 5 pagina s 2015

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 3.C.2. Juli 2013. BW Groep b.v. Waaronder de werkmaatschappijen;

Communicatieplan. Conform 3.C.2. Juli 2013. BW Groep b.v. Waaronder de werkmaatschappijen; Conform 3.C.2 2012 Juli 2013 BW Groep b.v. Waaronder de werkmaatschappijen; de Waard Grondverzet b.v. de Waard Transport & Overslag b.v. Baardmeesweg 20 Professor Zernikestraat 18 3899 XS ZEEWOLDE 8606

Nadere informatie

Implementatieplan interactief beleid

Implementatieplan interactief beleid Implementatieplan interactief beleid (juni 2010 t/m mei 2011) Gemeente Weert, 15 juli 2010 Portefeuillehouder interactief beleid: wethouder H. Litjens Regisseur wijkgericht werken: Marianne Schreuders

Nadere informatie

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV Communicatieplan t.a.v. energiebeleid Peek Bouw & Infra BV Peek Bouw & Infra BV Wayensedijk 27 3992 LN HOUTEN Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1.0 Inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Doelstellingen 2.0 Doelgroepen

Nadere informatie

Communicatieplan EMS (Energie Management Systeem)

Communicatieplan EMS (Energie Management Systeem) plan EMS (Energie Management Systeem) CO 2 -Prestatieladder Agmi Group september 2012 (mei 2013 aangepast) Inhoudsopgave 1. Inleiding... 4 1.1 Rapportage & reductiedoelstelling... 4 1.2... 4 2. - Interne

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

Raamwerk communicatiebeleid gemeente Heusden 2007-2010

Raamwerk communicatiebeleid gemeente Heusden 2007-2010 Raamwerk communicatiebeleid gemeente Heusden 2007-2010 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Thema Profilering gemeente(-bestuur) 3. Thema Communicatie en samenwerking met inwoners 4. Thema Communicatief bewustzijn

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland Conform 3.C.2 23 juni 2015 Voorbij Prefab Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie...

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV juni 202 Gegenereerd op 26-0-202 - pagina van voor Van Dijk Groenvoorzieningen BV Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV Maatschappelijk

Nadere informatie

In actie voor duurzaamheid!

In actie voor duurzaamheid! In actie voor duurzaamheid! Ontwerp Actieplan Duurzaamheid Vastgesteld door Gedeputeerde Staten van Utrecht d.d. 5 februari 2008 1 Inleiding Duurzaamheid: een verantwoordelijkheid van iedereen Duurzaamheid

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Van der Meer B.V. heeft in 2011 een nulmeting laten uitvoeren door een externe adviseur. Deze actie is genomen om op een objectieve

Nadere informatie

Jansen Venneboer te Wijhe. Ondernemende partner in techniek. Jaar 2014. CO2-prestatieladder communicatieplan

Jansen Venneboer te Wijhe. Ondernemende partner in techniek. Jaar 2014. CO2-prestatieladder communicatieplan Jansen Venneboer te Wijhe Ondernemende partner in techniek CO2-prestatieladder communicatieplan Jaar 2014 Auteur: A.T. Buitenhuis Eindverantwoordelijke: A.T. Buitenhuis Jansen Venneboer Datum: april 2014

Nadere informatie

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Heereweg 1a 2161 AB Lisse 0252-417788 DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Conform niveau 3 op de CO 2-prestatieladder 2.0 Status Versie/ Datum Opgesteld Geautoriseerd Akkoord (werkvoorbereider)

Nadere informatie

Strategie en structuur IBT

Strategie en structuur IBT Strategie en structuur IBT Datum: Augustus 2014 De werkgroep Interbestuurlijke Trainees (IBT) brengt trainees van verschillende overheidslagen bij elkaar en laat deze over actuele onderwerpen nadenken,

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 Communicatieplan m.b.t. CO2 Opgesteld door : H. van Roode en Y. van der Vlies Datum : 20 februari 2014 Goedgekeurd door : H. van Roode Datum: 20 februari 2014 Blad 2 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3

Nadere informatie

Communicatieplan CO₂-Prestatieladder

Communicatieplan CO₂-Prestatieladder Documentnummer: Communicatieplan CO₂ Document: 2015-12 Communicatieplan CO₂-Prestatieladder Scope 1 en 2 Bedrijf: ToekomstGroep Gedeputeerde Laanweg 47 1619 PB Andijk Postbus 4 1619 ZG Andijk T 0228-594900

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN PLAN C: COMMUNICATIE EN TRANSPARANTIE

COMMUNICATIEPLAN PLAN C: COMMUNICATIE EN TRANSPARANTIE COMMUNICATIEPLAN PLAN C: COMMUNICATIE EN TRANSPARANTIE Sapa Pole Products Alcoalaan 12 5151 RW Drunen Tel: 0416-386200 Fax: 0416-386230 E-mail: info.poleproducts.nl@sapagroup.com Website: www.sapapoleproducts.com

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Communicatieplan. Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen. Conform 3.C.2. 05 Mei 2015

Communicatieplan. Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen. Conform 3.C.2. 05 Mei 2015 Conform 3.C.2 05 Mei 2015 Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie... 4 2 DOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. 9 april 202 Gegenereerd op 9-04-202 - pagina van 0 voor Aardoom Hoveniers B.V. Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Managementsamenvatting adviesrapport

Managementsamenvatting adviesrapport Managementsamenvatting adviesrapport Onderzoek succesfactoren, knelpunten en ondersteuningsbehoeften van Nederlandse Gemeenten rond MVO-stimulering, verduurzaming van de bedrijfsvoering en duurzaam inkopen

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015

CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015 CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015 Projectgegevens Opsteller TAJ van Deijzen Versie 2015-1 Status Definitief Datum CO2 verantwoordelijke TAJ van Deijzen 6-8-2015 Directievertegenwoordiger

Nadere informatie

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht stap 1 Interne & externe analyse Onderzoeksvragen Eindproducten STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP

Nadere informatie

Communicatieplan Breur IJzerhandel

Communicatieplan Breur IJzerhandel Communicatieplan Breur IJzerhandel 4 Oktober 2014 4 OKT 2014 Communicatieplan Breur IJzerhandel 1. Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken uit onze dagelijkse

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Inkoop- en aanbestedingsbeleid Waterschap Vallei & Eem 2012

Inkoop- en aanbestedingsbeleid Waterschap Vallei & Eem 2012 Inkoop- en aanbestedingsbeleid Waterschap Vallei & Eem 2012 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. DOEL VAN HET INKOOP- EN AANBESTEDINGSBELEID... 3 3. KADERS VAN INKOPEN EN AANBESTEDEN... 4 4. BEPALING AANBESTEDINGSPROCEDURE...

Nadere informatie

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid Wij gaan voor groen! Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid 1. Aanleiding Al vele jaren wordt in de regio Noordoost Brabant samengewerkt aan

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V.

Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V. Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V. Versie d.d. 11-7-2013 Geactualiseerd d.d. 04-10-2013 Geactualiseerd d.d. 09-05-2014 Inhoudsopgave Nr. Titel Pagina 1. Inleiding 3 2.

Nadere informatie

energiemanagement & kwaliteitsmanagement

energiemanagement & kwaliteitsmanagement Energiemanagement Programma & managementsysteem Het beschrijven van het energiemanagement en kwaliteitsmanagementplan (zoals vermeld in de norm, voor ons managementsysteem). 1 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

Energie Management Programma. InTraffic

Energie Management Programma. InTraffic Energie Management Programma InTraffic Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 17/2/2012 Marije de Vreeze Opzet structuur 0.2 13/3/2012 Marije de Vreeze Gegevens 0.3 5/4/2012 Dirk Bijkerk Input

Nadere informatie

CO₂ Prestatieladder - Communicatieplan

CO₂ Prestatieladder - Communicatieplan 2015 CO₂ Prestatieladder - Communicatieplan Goedgekeurd door: H. van Wijk Auteurs: Y. van der Vlies & L. van Wijk Bedrijf: H. van Wijk transport- en Handtekening: aannemersbedrijf & H. van Wijk bestrating

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

3.C.2 COMMUNICATIEPLAN

3.C.2 COMMUNICATIEPLAN 3.C.2 COMMUNICATIEPLAN 1. INLEIDING Om het beleid van Brouwers Groenaannemers inzake CO2-reductie en duurzaam ondernemen op een effectieve wijze te realiseren is goede en effectieve communicatie nodig.

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2 -reductie. Van Schoonhoven Infra B.V.

Communicatieplan CO 2 -reductie. Van Schoonhoven Infra B.V. Communicatieplan CO 2 -reductie B.V. Leusden, november 2013 Auteurs: G.J. van Schoonhoven D.J. van Boven Geaccordeerd door: D.J. van Boven Directeur eigenaar INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 1.1 Over dit communicatieplan

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2016 Revisie:

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Plan van Aanpak. Verkrijgen van niveau 4 op de CO 2 Prestatieladder

CO 2 Prestatieladder. Plan van Aanpak. Verkrijgen van niveau 4 op de CO 2 Prestatieladder CO 2 Prestatieladder Plan van Aanpak Verkrijgen van niveau 4 op de CO 2 Prestatieladder Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 28 februari 2012 Inhoud Plan van Aanpak...

Nadere informatie

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Hengelosestraat 51 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest UW BRIEF

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN CO₂ REDUCTIE TIMMERHUIS GROEP

COMMUNICATIEPLAN CO₂ REDUCTIE TIMMERHUIS GROEP COMMUNICATIEPLAN CO₂ REDUCTIE TIMMERHUIS GROEP 1. INLEIDING Dit communicatieplan is opgesteld in het kader van de CO₂ prestatieladder en het bewustwordingsproces van de CO₂ uitstoot van de Timmerhuis Groep.

Nadere informatie

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Blad 2 van 6 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Huidige situatie; wat is er al bereikt?... 4

Nadere informatie

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen Introductie Business case en visie op inclusief ondernemen Communicatie en interne organisatie Analyse van processen, rollen en taken voor plaatsing Werving en contractering van kandidaten Administratie,

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN. Opdrachtgever : Directie. Project : W999176. Opgesteld : RBe. Gecontroleerd : KVV. Vrijgegeven : EW.

COMMUNICATIEPLAN. Opdrachtgever : Directie. Project : W999176. Opgesteld : RBe. Gecontroleerd : KVV. Vrijgegeven : EW. COMMUNICATIEPLAN Opdrachtgever : Project : Opgesteld : RBe Gecontroleerd : KVV Vrijgegeven : EW Referentie : Communicatieplan.docx Versie : 1.0 Status : Definitief Datum : 24 augustus 2012 Postbus 412

Nadere informatie

MVO actieplan HKV 2015-2016

MVO actieplan HKV 2015-2016 MVO actieplan HKV 2015-2016 November 2015 November 2015 MVO actieplan HKV Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Onze MVO doelen en actiepunten... 5 3 Implementatie, review en communicatie... 8 4 Verantwoording...

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Datum: Januari 2013 Bezoekadres Dorpsstraat 20 7683 BJ Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud: 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen 3 1.2 Betrokkenen 3 1.3 Doelstelling 3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven 4 3 Rapportage management overleg 5 3.1. Algemeen

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet plannen voor ondersteuning 4 3. Plannen voor verminderen huishoudelijk restafval 5 3.1 Eisen

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak -

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - Een praktische training over maatschappelijk verantwoord ondernemen voor KMO s Harelbeke, 6 juni 2007 Agenda De omgeving van KMO s hecht steeds meer

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

MVO en MBO in Haarlem

MVO en MBO in Haarlem MVO en MBO in Haarlem Wendy Stubbe 3 november 2010 Today s to do list Over CSR Academy Wat is Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen? Verantwoord en Betrokken Ondernemen? MVO & MBO in Haarlem MVO BlikOpener

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Beleidsplan Integriteit

Beleidsplan Integriteit Beleidsplan Integriteit Datum 8 september 2009 Versie Versie 1.0 Ambtelijk opdrachtgever: Opdrachtnemer: Onderzoeksteam: Tjeerd van der Zwan Concern control Marije Lamsma 2 1. Inleiding Waarom is integriteit

Nadere informatie

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid?

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid? EmployabilityDriver Waarom een strategische discussie over employability beleid? We weten al een tijd dat door vergrijzing en ontgroening de druk op de arbeidsmarkt toeneemt. Het wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 m.b.t. CO2 Opgesteld door: Janneke Out en Bernard Rodenburg Opgesteld d.d. 16 december 2013 Inhoudsopgave 1. Interne communicatie... 4 1.1 Doelstellingen en doelgroepen... 4 1.2 Plan van Aanpak... 4 1.3

Nadere informatie

info@bronneberg.nl www.bronneberg.nl KvK Eindhoven: 17136847 BTW/VAT/MwSt: NL 810049429B01

info@bronneberg.nl www.bronneberg.nl KvK Eindhoven: 17136847 BTW/VAT/MwSt: NL 810049429B01 Functieomschrijving office-coördinator Taken en Werkzaamheden Tot de aandachtsgebieden van office-coördinator behoren 'Beleid', Externe contacten, Communicatie en Relatiebeheer, Financiën, Advisering,

Nadere informatie

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Met onderstaande handreiking wil OPF aangesloten ondernemingspensioenfondsen helpen bij het organiseren van de zelfevaluatie van het functioneren

Nadere informatie

Prioriteringsmatrix Zelfverklaring NEN-ISO 26000

Prioriteringsmatrix Zelfverklaring NEN-ISO 26000 Prioriteringsmatrix Zelfverklaring NEN-ISO 26000 Bijlage C Vaststellen van relevantie, significantie en prioriteit van MVO-onderwerpen NPR 9026 Versie: 2015 Auteurs Rob Boers Erwin Vos CSU CSU 1 Prioriteringsrapport

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE)

QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE) vrijwilligers info juni 2003 QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE) informatie voor deelnemende organisaties Inleiding Vrijwilligersorganisaties zijn organisaties in beweging.

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

ROAD MAP VOOR HET CONCRETISEREN EN HET IMPLEMENTEREN VAN DE STRATEGIE Strategisch performance management

ROAD MAP VOOR HET CONCRETISEREN EN HET IMPLEMENTEREN VAN DE STRATEGIE Strategisch performance management De road map is erop gericht om het beoogde succes van een organisatie (de strategische ambitie) te helpen maken. De road map gaat in op hoe de weg naar het succes expliciet en concreet te maken Jan Scheffer

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van. Henzen Wegenbouw B.V.

Communicatieplan. Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2. Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van. Henzen Wegenbouw B.V. Communicatieplan Conform 2.C.1, 2.C.2, 2.C.3 en 3.C.2 Gedocumenteerd intern en extern communicatieplan van Henzen Wegenbouw B.V. Auteur(s): Dhr. P. Henzen, (Directie) Mevr. H. Nawijn (CO 2-functionaris)

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

Energie auditverslag -2014 CO2 Prestatieladder

Energie auditverslag -2014 CO2 Prestatieladder Energie auditverslag -2014 CO2 Prestatieladder Aann.bedrijf H.van Haarst B.V. Kanaalstraat 329 te Enschede Datum Status Naam Functie Paraaf 25 juni 2012 Gecontroleerd Bas Anbergen Kam-coördinator 27 juni

Nadere informatie

MVO- MVO-communicatieplan internet 2015. Pagina 1 van 6 MVO COMMUNICATIEPLAN

MVO- MVO-communicatieplan internet 2015. Pagina 1 van 6 MVO COMMUNICATIEPLAN Pagina 1 van 6 MVO COMMUNICATIEPLAN Pagina 2 van 6 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. INTERNE COMMUNICATIE... 3 2.1. Doelstellingen en doelgroepen... 3 Doel:... 3 Doelstelling:... 3 Interne doelgroepen:...

Nadere informatie

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 9 Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495 In D&H: 16-07-2013 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ 03-09-2013 Telefoonnummer: (030) 6345726

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

CO 2 Communicatieplan. 18 mei 2015

CO 2 Communicatieplan. 18 mei 2015 CO 2 Communicatieplan 18 mei 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Communicatiedoelstellingen 4 3. Doelgroepen 5 4. Communicatiemiddelen 7 5. Planning 8 6. Organisatie 9 CO 2-communicatieplan 2 1. Inleiding

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN 2011-2020 (PUBLIEKE VERSIE) Communicatie plan CO₂ Prestatieladder (niveau 3)

COMMUNICATIEPLAN 2011-2020 (PUBLIEKE VERSIE) Communicatie plan CO₂ Prestatieladder (niveau 3) Blad : Pagina 1 van 9 COMMUNICATIEPLAN 2011-2020 (PUBLIEKE VERSIE) Blad : Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1. Inleiding. 3 2. Communicatie. 2.1 Stakeholders analyse. 4 2.2 Interne Communicatie. 6 Doelstellingen

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2

Communicatieplan CO 2 1. Inleiding Naast het hebben van een CO 2 -beleid en (reductie)doelstellingen op dit gebied, is het van belang om te communiceren over dit beleid. Open en transparante kan bijdragen in het bewust maken

Nadere informatie