Ton Bruining, Hanna de Koning en Emerance Uytendaal. Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs. Onderzoeksrapportage

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ton Bruining, Hanna de Koning en Emerance Uytendaal. Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs. Onderzoeksrapportage"

Transcriptie

1 8 Ton Bruining, Hanna de Koning en Emerance Uytendaal Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs Onderzoeksrapportage

2 Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs Onderzoeksrapportage Ton Bruining (redactie) Hanna de Koning Emerance Uytendaal s-hertogenbosch / Utrecht: KPC Groep / APS, 2014

3 Colofon Deze publicatie is ontwikkeld door KPC Groep en APS voor ondersteuning van het regulier en speciaal onderwijs in opdracht van het ministerie van OCW. KPC Groep en APS vervullen op het gebied van R&D een scharnierfunctie tussen wetenschap en onderwijsveld. Auteurs: Ton Bruining (redactie), Emerance Uytendaal (KPC Groep) en Hanna de Koning (APS). Met dank aan: Evelien Loeffen (KPC Groep), Maurice van Werkhoven en Sander Galjaard (APS), Gelbrich Feenstra en Henny Molenaar. Illustratie omslag: Arend van Dam Het is toegestaan om in het kader van educatieve doelstellingen (delen van) teksten uit deze publicatie te gebruiken, te verveelvoudigen, op te slaan in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar te maken in enige vorm zodanig dat de intentie en de aard van het werk niet worden aangetast. Bronvermelding is in alle gevallen vereist en dient als volgt plaats te vinden: Bruining, T., Koning, H. de & Uytendaal, E. (2014). Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs. Onderzoeksrapportage. s-hertogenbosch / Utrecht: KPC Groep / APS in opdracht van het ministerie van OCW. 2014, KPC Groep / APS, s-hertogenbosch / Utrecht

4 Woord vooraf Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs is de derde rapportage die we hebben gemaakt in het kader van het project Vormgeven aan professionele ruimte. De eerste rapportage is een literatuurstudie die we de titel Creëren van professionele ruimte in het onderwijs (Bruining, Loeffen, De Koning & Uytendaal, 2012) gaven. In deze studie betogen we dat professionele ruimte niet iets is wat leraren van hogerhand krijgen of wat zij voor zichzelf moeten bevechten. Professionele ruimte creëer je met elkaar. We gebruikten bij de presentatie aan experts het beeld van de manier waarop in Barcelona al generaties lang wordt gewerkt aan de Sagrada Familia. Hedendaagse architecten creëren samen met metselaars, beeldhouwers en computerprogrammeurs en met gebruik van eigentijdse technieken op een professionele manier een bijzondere ruimte ten dienste van anderen. De tweede rapportage is een volledig herziene uitgave van onze eerste verkennende studie geworden. Op basis van ervaringen in het veld en uitwisseling met experts probeerden we nog scherper te krijgen wat er voor nodig is om professionele ruimte te maken. Samen vormgeven aan professionele ruimte voor goed onderwijs (Bruining, De Koning, Loeffen & Uytendaal, 2014) werd de titel. We wilden laten zien dat professionele ruimte niet vanuit het niets wordt gecreëerd, maar dat leraren, schoolleiders en leerlingen samen vormgeven aan professionele ruimte in de context van de school en van de samenleving. In Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs laten we aan de hand van een vijftal projecten in scholen voor voortgezet onderwijs zien hoe leraren en hun schoolleiders op een eigen manier professionele ruimte realiseren. Namens de projectteams van KPC Groep en APS, Dr. Ton Bruining Drs. Hanna de Koning Woord vooraf

5 D Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs

6 Inhoud Woord vooraf 1 Inleiding 3 2 Contextanalyse (De)professionalisering Zeggenschap en regelgeving Leiderschap Parallel onderzoek naar professionele ruimte 6 3 Doelstelling en vraagstelling Hoofdvraag van het onderzoek Deelvragen van het onderzoek 9 4 Theoretisch kader Literatuurstudie en reflectie experts Activiteitensysteemmodel 12 5 Onderzoeksaanpak 15 6 Cross case analyse 17 7 Vijf ontwikkelingsgerichte projecten professionele ruimte School A School B School C School D School E 34 8 Conclusies Deelvraag Deelvraag Deelvraag Deelvraag Deelvraag Tot slot 44 Literatuur 45 Inhoud 1

7 2 Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs

8 1 Inleiding De afgelopen decennia beklaagden leraren zich over de ontnomen ruimte om mede vorm te geven aan het onderwijs. De kracht van de werkvloer zou onvoldoende tot zijn recht komen. Vernieuwingen zouden zijn mislukt door top-down-benaderingen. Van verbinding tussen innovatiedoelen en de praktijk zou onvoldoende sprake zijn. Alom wordt gepleit voor meer professionele ruimte voor de leraar door belangengroepen van leraren, door politici en de overheid en door wetenschappers en publicisten. Professionele ruimte is gekoppeld aan vraagstukken rond de professionele ontwikkeling van leraren. Hoe professionele ruimte vorm moet krijgen, is echter de vraag. APS en KPC Groep hebben van 2011 tot en met 2013 een praktijkonderzoek uitgevoerd dat is bedoeld om een praktische handreiking te ontwikkelen voor het optimaal vormgeven aan professionele ruimte in scholen en inzicht te geven in kritische succesfactoren bij het realiseren van professionele ruimte gericht op een verbetering van het primair proces. Daartoe is het nodig inzicht te verwerven in hoe leraren en hun leidinggevenden de professionele ruimte percipiëren, zowel in de huidige als in de gewenste situatie. De hoofdvraag van het onderzoek luidt: Welke kritische factoren zijn volgens de literatuur en betrokkenen (management, teams en leraren) zelf te onderscheiden voor wat betreft het vormgeven van de professionele ruimte? Om deze vraag te beantwoorden werd literatuuronderzoek gedaan, werden interviews gehouden met 100 leraren en schoolleiders en werden in vijf scholen ontwikkelingsgerichte projecten uitgevoerd waarin samen met leraren en leidinggevenden aan de hand van vraagstukken uit de praktijk werd verkend hoe er vormgegeven kan worden aan professionele ruimte. In dit verslag presenteren we de bevindingen van het praktijkonderzoek naar professionele ruimte. In hoofdstuk 2 schetsen we de context waarbinnen door scholen (leraren en hun leidinggevenden) gewerkt wordt aan professionele ruimte. In hoofdstuk 3 gaan we nader in op de doelstelling en de vraagstelling van dit onderzoek. In hoofdstuk 4 lichten we het theoretisch kader kort toe. Voor verdere verdieping verwijzen we naar de literatuurstudie Samen vormgeven aan professionele ruimte voor goed onderwijs (Bruining et al., 2014). In hoofdstuk 5 gaan we in op de onderzoeksaanpak. In hoofdstuk 6 presenteren we de opbrengsten van een cross case analyse van de interviews in de scholen. In hoofdstuk 7 presenteren we de opbrengsten van de vijf ontwikkelingsgerichte projecten in de scholen die aan het onderzoek hebben deelgenomen. We sluiten dit onderzoeksverslag in hoofdstuk 8 af met conclusies en handreikingen. 1 Inleiding 3

9 4 Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs

10 2 Contextanalyse Iedere professional heeft professionele ruimte nodig. Kenmerk van het werk van een professional is dat hij/zij in complexe situaties zelfstandig beslissingen kan en moet nemen. Lesgeven is zo n complexe activiteit: interactie met leerlingen vraagt van een leraar voortdurend in te spelen op nieuwe situaties. Schoolregels en didactische methodes bieden daarbij maar een beperkte ondersteuning. De Commissie Leraren (2007) heeft een aantal maatregelen voorgesteld in het rapport Leerkracht! en daarmee de professionele ruimte van de leraar prominent op de agenda gezet. De commissie pleit voor meer zeggenschap voor leraren. Veel van de adviezen van de commissie zijn overgenomen in het Actieplan LeerKracht van Nederland (Ministerie van OCW, 2007). In de beleidsadviezen is de aanname dat het vergroten van de zeggenschap van leraren bij het onderwijskundig beleid van de school en meer ruimte voor teams van leraren bij het ontwerp en de uitvoering van onderwijs en de verantwoording daarover zullen leiden tot meer actieve steun en betrokkenheid van leraren. 2.1 (De)professionalisering Zoals Sleegers en Klaassen (1994) twintig jaar geleden al signaleerden en wat de analyses van de Commissie Leraren (2007) en de Commissie Dijsselbloem (2008) ruim een decennium later nog eens bevestigden, is dat er een sterke tendens is van deprofessionalisering van het beroep: leraren hebben steeds minder autonomie en velen voelen zich steeds meer een uitvoerder in plaats van een professional. De door leraren ervaren professionele ruimte is steeds beperkter geworden. Tegelijk is er een groeiende consensus dat de leraar cruciaal is voor het leren van leerlingen én dat de aard van lesgeven een bepaalde beslissingsruimte vereist om goed te worden uitgevoerd. Het besef dat de kwaliteit van onderwijs afhankelijk is van het functioneren van leraren neemt toe. Voor goed onderwijs is het nodig dat leraren zichzelf als professional ervaren, dat ze als professional worden gezien en dat ze voldoende zeggenschap hebben om autonoom en/of samen met collega s beslissingen kunnen nemen met betrekking tot het ontwerp en de uitvoering van lessen. In Professional Capital betogen Hargreaves & Fullan (2012) op basis van hun onderzoek dat het professioneel kapitaal een functie is van het menselijk kapitaal, het sociaal kapitaal en het besluitvormingsvermogen in de school. 2.2 Zeggenschap en regelgeving Naast aspecten die betrekking hebben op opvattingen en de cultuur in een school ten aanzien van de professionele ruimte is het van belang te onderzoeken hoe structureel die ruimte is en kan worden geregeld in termen van zeggenschap en invloed op de besluitvorming en de manier waarop de verantwoording is georganiseerd (Smylie, 1992). Hierbij gaat het om vragen als: Wie bepaalt de inhoud en de vorm van het curriculum, de didactiek, de lesplanning en de toetsing in de school, waarbij de achterliggende vraag is of leraren werkelijk die zeggenschap hebben en hoe die zeggenschap kan worden georganiseerd in de school. Wat is het systeem dat erachter zit? 2 Contextanalyse 5

11 2.3 Leiderschap Het bouwen van professionele ruimte voor goed onderwijs vraagt ook aandacht voor de invulling van het onderwijskundig leiderschap in de school, in teams en in secties, voor de rol van de leidinggevende en de interactie tussen leidinggevende en het team. Kessels (2012) stelt dat dit leiderschap niet exclusief bij de leidinggevenden hoort, maar dat dit leiderschap gespreid kan worden in de school en dat onderwijsmensen op het ene moment het voortouw kunnen nemen en op het andere moment een volgersrol kunnen hebben. Tegen deze achtergrond is het relevant om te onderzoeken hoe leraren en leidinggevenden de eigen professionaliteit en de actuele en de benodigde professionele ruimte definiëren en ervaren én hoe die ruimte structureel kan worden georganiseerd in de school. Het abstracte karakter van het thema Professionele ruimte maakt het lastig om er in de praktijk mee te werken. Mensen in het onderwijs hebben talrijke verhalen over hun professionele ruimte, zonder dat zij deze term gebruiken. Er zijn ook veel voorbeelden van vormgeving van professionele ruimte, zonder dat het etiket professionele ruimte erop zit. Juist die voorbeelden kunnen leraren, schoolleiders en besturen op een idee brengen en stimuleren om ook zelf aandacht te besteden aan de professionele ruimte binnen hun school en hun bestuurlijke organisatie. Zo beschreven is duidelijk dat professionele ruimte niet statisch vastgelegd kan worden in een wet of een professioneel statuut. Wel kan een wettelijke regeling of een statuut helpen als hefboom om in situaties waarin professionele ruimte van leraren (te) beperkt is beweging te brengen. Bijvoorbeeld door de dialoog in de school over professionele ruimte op gang te brengen en te houden en door de zeggenschap van werknemers te verankeren. Voor het overige geldt dus dat professionele ruimte al dan niet wordt gecreëerd in de complexe dynamiek in en rond de schoolorganisatie en binnen de werkrelatie tussen leidinggevenden en leraren en tussen leraren en hun teams. Inmiddels is ook het ministerie van OCW van mening dat het échte werk in de scholen zelf dient te gebeuren (Bruining, 2012). 2.4 Parallel onderzoek naar professionele ruimte Het praktijkonderzoek van APS en KPC Groep loopt parallel aan soortgelijke projecten van de Open Universiteit en van VOION en de VO-raad. Op verzoek van de sociale partners in het voortgezet onderwijs zijn door het SBO (Sectorbestuur Onderwijsmarkt, nu VOION) in 2010 discussiebijeenkomsten georganiseerd op scholen. Het Arbeidsmarkt & Opleidingsfonds voortgezet onderwijs (VOION) voert nu een project Professionele ruimte uit. Nadat in 2009 voor het eerst de professionele ruimte van leraren in kaart werd gebracht door middel van de nulmeting Zeggenschap in po, vo, mbo en hbo is de online vragenlijst, die in 2009 is gebruikt, opnieuw uitgezet onder leraren in het voortgezet onderwijs om vast te kunnen stellen hoe het er inmiddels voorstaat met de mate van zeggenschap en of zich in vergelijking met de eerste meting veranderingen hebben voorgedaan. De Open Universiteit voerde een reviewstudie uit die als doel had om het perspectief van gespreid leiderschap nader te duiden en in verband te brengen met de professionele ruimte die leraren ervaren in scholen (Hulsbos, Andersen, Kessels & Wassink, 2012). De onderzoekers leggen daarbij nadruk op gespreid leiderschap als interactiemechanisme. De onderzoekers van de Open Universiteit stellen verder vast dat vragenlijsten, interviews en netwerkanalyses wel relevant zijn, maar niet toereikend. Zij stellen daarom participatief onderzoek voor die recht doet aan en inzicht biedt in bestaande praktijken en zich tegelijkertijd richt op mogelijkheden om die praktijk te verbeteren. APS en KPC Groep hebben in het project Vormgeven aan professionele ruimte zulk onderzoek uitgevoerd. 6 Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs

12 In vijf concrete onderwijs- en schoolontwikkelingsprojecten is gewerkt aan de balans tussen sturing vanuit de onderwijspraktijk en de schoolleiding en professionele oordeelsvorming. Ontwikkelingsgericht onderzoek naar de professionele ruimte van leraren is een kans om in concrete situaties aan het onbehagen van leraren te werken en tegelijkertijd een beroep te doen op een professionele omgang met het leraarschap door leraren zelf en door hun leidinggevenden. Dat is belangrijk, omdat de invloed van de kwaliteit van de leraar op de prestaties van leerlingen groot is. 2 Contextanalyse 7

13 8 Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs

14 3 Doelstelling en vraagstelling Van 2011 tot 2013 hebben we ontwikkelingsgericht onderzoek in vijf scholen begeleid. Daarmee hadden we een tweeledig doel. Het eerste doel was een impuls geven aan de professionele ontwikkeling en de schoolontwikkeling in de deelnemende scholen. Het tweede doel was om parallel daaraan de ontwikkeling van professionele ruimte te volgen en zicht te krijgen op de kritische succesfactoren bij het realiseren van professionele ruimte, gericht op een verbetering van het primair proces. De inzichten moeten leiden tot een praktische handreiking voor het optimaal vormgeven van de professionele ruimte in scholen. 3.1 Hoofdvraag van het onderzoek De hoofdvraag van het onderzoek luidt: Welke kritische factoren zijn volgens de literatuur en betrokkenen (management, teams en leraren) zelf te onderscheiden voor wat betreft het vormgeven van de professionele ruimte? 3.2 Deelvragen van het onderzoek We hebben de hoofdvraag uiteengelegd in vijf deelvragen. Deelvraag 1: Wat is er bekend over hoe de professionele ruimte van leraren kan worden vergroot? In 2011 zijn we begonnen met een literatuuronderzoek. De resultaten hebben we gepresenteerd in de rapportage Creëren van professionele ruimte in het onderwijs (Bruining et al., 2012) die we voorlegden aan experts. In 2013 hebben we dit onderzoek afgerond met de rapportage Samen vormgeven aan professionele ruimte voor goed onderwijs (Bruining et al., 2014). Deelvraag 2: Hoe percipiëren leraren, teams en schoolleiding de huidige en gewenste professionele ruimte en welke ideeën bestaan er bij hen over hoe deze ruimte kan worden vergroot? In 2011 hebben we een diner pensant georganiseerd met belangstellenden uit zestien scholen, hebben we zeven scholen geworven om deel te nemen in het project en hebben we leraren en schoolleiders geïnterviewd over hun beleving van de professionele ruimte. Dit leverde acht rapportages op. Vijf scholen besloten verder mee te doen met een actieonderzoeksproject om aan de hand van een concrete vraag de ontwikkeling van professionele ruimte te volgen. Deelvraag 3: Welke interventies kunnen in scholen worden uitgevoerd ten aanzien van het vergroten van de professionele ruimte? In zogenaamde affirmatiebijeenkomsten zijn we met leraren en schoolleiders nagegaan wat voor de scholen relevante ontwikkelingsvragen zouden zijn. De vijf scholen hebben gedurende bijna twee jaar aan de onderzoeksprojecten gewerkt. Deelvraag 4: Hebben de interventies geleid tot het gewenste effect? Eind 2013 hebben we met de scholen de projecten geëvalueerd en in verdiepingsbijeenkomsten met de projectgroep van begeleiders/onderzoekers hebben we de projecten besproken. 3 Doelstelling en vraagstelling 9

15 Deelvraag 5: Hoe kunnen de bevindingen van het onderzoek vertaald worden in handreikingen voor vo-scholen die de professionele ontwikkeling willen vergroten? Op basis van de ervaringen met de actieonderzoeksprojecten hebben de onderzoekers een aantal handreikingen geformuleerd. Deze studie richt zich op de deelvragen 2 tot en met 5. In deze studie wordt een vijftal casestudies gepresenteerd van deelprojecten die gericht waren op de versterking van de professionele ruimte door de leraar, het lerarenteam en de leidinggevende. Met de casestudies en de analyse daarvan willen we scholen inspiratie bieden en houvast geven om zelf aan de slag te gaan. Verder is de verwachting dat het project inzichten oplevert voor het beleid gericht op het versterken van de professionele ruimte in scholen. 10 Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs

16 4 Theoretisch kader De literatuurstudie heeft duidelijk gemaakt dat professionele ruimte beschouwd kan worden als een vorm van sociale productie. Leraren geven in interactie met hun omgeving, met hun leerlingen, met hun collega s en met hun leidinggevenden elke dag opnieuw vorm aan hun professionele ruimte. Daarbij spelen onder meer de motieven en doelen van leraren een rol en ook de onderwijs-pedagogische concepten en didactische werkvormen die ze inzetten, de gemeenschap waar leren deel vanuit maakt, de uitgangspunten die gehanteerd worden en de rol en taakverdeling in de school. Het maakt een verschil of leraren gericht zijn op de leerling of op de zorg om te overleven in een hectische onderwijspraktijk en het maakt een verschil of leraren op zichzelf zijn of vanuit een professionele gemeenschap werken. In onze literatuurstudie zijn we nagegaan: Wat is er bekend over hoe de professionele ruimte van leraren kan worden vergoot? (Deelvraag 1) We gaan hierna eerst in op de uitkomsten van onze verkenningen in de literatuur en met experts. Daarna gaan we in op het activiteitensysteemmodel. 4.1 Literatuurstudie en reflectie experts Uit de literatuurstudie en de reflecties met experts komt naar voren dat het vooral belangrijk is dat leraren zich bewust worden van hun opvattingen en dat zij de dialoog over hun opvattingen aangaan. Daarbij wordt benadrukt dat: de belanghebbenden gezamenlijk een leerproces aangaan, waarbij geen van de partijen een dominante positie opeist, maar waarin met het oog op goed onderwijs steeds opdrachten en problemen worden geframed ; tijdelijk werkbare overeenstemmingen worden gerealiseerd; professionele oordelen worden gevormd. Verder komt uit de verkenning naar voren dat het activiteitensysteemmodel van Engeström (1987) een bruikbaar model is om het gezamenlijk handelen in de onderwijspraktijk te beschrijven, daarvan te leren en interventies voor te stellen. Het model kan dienstbaar zijn aan het onderzoeken van verschillende werkwijzen en/of wrijvingspunten en conflicten. Daarnaast kan het model gebruikt worden voor het verbinden van verschillende belanghebbenden, opvattingen en manieren van handelen. Engeström benadrukt dat een activiteitensysteem geen vaststaand gegeven is, professionele ruimte dus ook niet. De professionele ruimte en de handelingsruimte van de leraar (en de leidinggevenden en ondersteuners) zijn niet maakbaar. De professionele ruimte is wel raakbaar. Dat vraagt van leraren, schoolleiders en ondersteuners dat ze aanwezig zijn, zonder oordelen, zonder elkaars zijn en handelen of zonder elkaar te veroordelen. Dit vraagt van alle actoren dat zij elkaars persoonlijke en professionele grenzen serieus nemen. Alleen een dergelijke houding maakt contact mogelijk en creëert de randvoorwaarden voor het samen leren en de professionele ruimte om samen te werken aan goed onderwijs en aan een goede school. Zogenaamde grensgangers en bruggenbouwers spelen in deze processen van samen leren en samen werken een belangrijke rol. Daarbij kan het gaan om de bevlogen, extended professional, om onderwijskundige ondersteuners of leidinggevenden. De grensgangers laten naast een vakbetrokkenheid een bredere oriëntatie zien. Ze vinden bijvoorbeeld centrale doelstellingen 4 Theoretisch kader 11

17 belangrijk en zijn zo de bruggenbouwers bij vak- en schoolontwikkeling. De grensgangers gaan fricties niet uit de weg. Ze maken leren en ontwikkelen door verdieping en verbreding mogelijk. 4.2 Activiteitensysteemmodel Het activiteitensysteemmodel van Engeström (1987) biedt een ordeningskader en laat zien hoe professionele ruimte in interactie met de omgeving geproduceerd, gebruikt, onderhouden en zo nodig vernieuwd wordt. We kiezen ook het activiteitensysteemmodel van Engeström omdat het meer kan zijn dan een theoretisch concept om de onderwijspraktijk te lezen. Het is gericht op gemeenschappelijk leren en het oplossen van fricties en problemen in organisaties. Het model helpt bij verbetering en verandering van praktijken en kan worden ingezet om nieuwe praktijken te ontwerpen. Het activiteitensysteemmodel is voorzien van een rijk repertoire aan instrumenten om in organisaties te leren en te innoveren. We bespreken hierna vier sociale processen die het activiteitensysteemmodel in kaart brengt: 1 productieproces: het vormgeven en inrichten van het primair proces in de school; 2 proces van betrokkenheid: de relatie met belanghebbenden; 3 uitwisselingsproces: de wijze waarop leraren en andere belanghebbenden met elkaar omgaan en de daarbij geldende geschreven en ongeschreven regels; 4 distributieproces: de manier waarop rollen en taken verdeeld worden. Figuur 1 Activiteitensysteemmodel Productieproces In het productieproces gaat het om het primair proces in de school en de ruimte die leraren hebben om hun onderwijs vorm te geven. Vertrekpunt is de leraar die motieven heeft, die zich op een doel richt en die resultaten nastreeft. Zo zijn wiskundeleraren bijvoorbeeld gemotiveerd om de liefde voor rekenen over te dragen, om leerlingen voor te bereiden op een toekomst en om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van de kennismaatschappij. Leraren richten zich bijvoorbeeld op de ontwikkeling van de school als leeromgeving, op de ontwikkeling van het curriculum en op de ontwikkeling van de leerling. Om de gewenste resultaten te bereiken, maken ze gebruik van mentale modellen en instrumenten, zoals opvattingen over het leren van kinderen, beroepsstandaarden en onderwijs-pedagogische hulpmiddelen. 12 Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs

18 Proces van betrokkenheid Het proces van betrokkenheid betreft de relatie met belanghebbenden en de ondersteuning door verschillende netwerkgroepen. Het gaat om het geven van ruimte aan elkaar, om het geven van richting aan elkaar, om het bepalen van wenselijke resultaten en rekenschap geven. Vertrekpunt is de leraar die motieven heeft, die zich op een doel richt en die resultaten nastreeft. Bij betrokkenheid gaat het om de wijze waarop de leraar daar andere mensen bij betrekt, belangen van verschillende groepen in het oog houdt en zich door anderen gesteund weet. In het sociale netwerk wordt de leraar uitgedaagd zich tot anderen te verhouden. De vraag is hoe de leraar zich in dit proces van betrokkenheid manifesteert. Is hij de restricted professional die de focus heeft op het primair proces in de klas, op de leerling en de resultaten, of is hij een extended professional die ook een breder perspectief hanteert. Uitwisselingsproces In het uitwisselingsproces tussen mensen gaat het om de professionele uitwisseling tussen de leraar en diens netwerk, de plaatsen van uitwisseling, de manier van uitwisseling, de inhoud daarvan en de geschreven en ongeschreven regels die daarbij gelden. Is er sprake van overleg en/of dialoog, wat wordt besproken en welke regels gelden daarbij? En is er informatieoverdracht, wordt naar verduidelijking gevraagd, wordt verantwoording afgelegd en worden drijfveren, werkwijzen en uitgangspunten onderzocht? Distributieproces In het distributieproces gaat het om de verdeling van rollen en taken en de verduurzaming daarvan. Vormgeven aan professionele ruimte is in dit proces een professionele opgave waarbij talenten moeten worden aangesproken en competenties worden ontwikkeld om de rollen en taken waarin die opgave besloten ligt met verve uit te voeren. 4 Theoretisch kader 13

19 14 Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs

20 5 Onderzoeksaanpak Op basis van het eerste literatuuronderzoek werd in 2011 gekozen voor een theoretisch kader, het activiteitensysteemmodel. Dat model bood de onderzoekers houvast om de professionele ruimte te lezen, daar met werkgroepen in scholen lering uit te trekken, zo nodig interventies te plegen of nieuwe processen van samen bouwen aan goed onderwijs te ontwerpen. In een verkennende bijeenkomst op 23 mei 2011 hebben APS en KPC Groep schoolleiders en andere betrokkenen van zestien scholen uitgenodigd om deel te nemen aan het eerste deel van het onderzoek naar vormgeving aan professionele ruimte voor leraren in het voortgezet onderwijs. Zeven scholen reageerden positief op deze uitnodiging. Met deze scholen is een uitgebreide intake uitgevoerd. Aan de schoolleiding werd gevraagd om als afspiegeling van de school een groep leraren te vragen om met de onderzoekers te spreken. Op basis van het activiteitensysteemmodel dat als theoretisch kader werd gekozen werden zeven thema s gekozen waarop leraren open bevraagd zijn: de leraar zelf; de leerling; de onderwijs-pedagogische instrumenten; de samenwerkingsverbanden; de rollen en taken; de waarden en normen; de resultaten. Naast individuele interviews met leraren in zeven scholen zijn ook de schoolleiders bevraagd. De gesprekken met de leraren duurden ongeveer 45 minuten en zijn door twee onderzoekers gevoerd. Een van de onderzoekers voerde het gesprek, de tweede maakte direct na het gesprek een verslag. Nadat daarvoor toestemming werd gegeven, zijn de gesprekken ook op band vastgelegd. De onderzoekers spraken daarnaast met de leiding van de school en vroegen hen naar hun associaties bij professionele ruimte, hun beeld van de manier waarop leraren professionele ruimte ervaren en naar de activiteiten in de school om concreet vorm te geven aan professionele ruimte. In totaal zijn er in de scholen 100 interviews afgenomen. De onderzoekers interpreteerden met behulp van het theoretisch kader de interviews en de verslaglegging daarvan. Per school werd een rapport gemaakt waarin met behulp van het activiteitensysteemmodel een analyse werd gemaakt. Deze rapportage werd met vertegenwoordigers van de school besproken met als doel om samen projecten te definiëren die zouden moeten leiden tot concrete maatregelen voor verbetering van de professionele ruimte. De terugkoppeling aan scholen bevatte suggesties om samen te bouwen aan goed onderwijs en tegelijkertijd een adequate professionele ruimte te creëren. Op basis van de terugkoppeling besloten vijf scholen te participeren in een ontwikkelingsgericht onderzoek naar de professionele ruimte van leraren. In 2012 en 2013 zijn de collectieve praktijkonderzoeken in scholen uitgevoerd, afgerond en met de scholen geëvalueerd. In verdiepingsbijeenkomsten met de projectgroep van begeleiders/onderzoekers hebben we de projecten besproken. 5 Onderzoeksaanpak 15

21 16 Bouwen van professionele ruimte in het onderwijs

22 6 Cross case analyse Een cross case analyse tussen de uitkomsten per school geeft antwoord op de vraag in welke subsystemen in de school fricties of productieve spanningen zijn gevonden in het krijgen of nemen van professionele ruimte. In het productiesysteem zijn weinig spanningen gevonden omdat er weinig onderlinge afhankelijkheid is leraren opereren in hoge mate stand alone. In het subsysteem betrokkenheid is te constateren dat de betrokkenheid van leraren op het eigen lesgeven en de leerling het grootst is, de fricties die er ontstaan te herleiden zijn op de diverse beroepsoriëntaties van de leraar en dat deze verschillende oriëntaties geregeld spanning geven op de wederzijdse betrokkenheid in de deelsystemen uitwisseling en distributie. Spanningen zijn veelal niet onderwerp van gesprek en een gemeenschappelijk onderwijsconcept vermindert fricties tussen deelsystemen. Het subsysteem uitwisseling wordt gekenmerkt door veelal informele uitwisseling, er is nauwelijks sprake van een professionele dialoog en collegiale toetsing vindt mondjesmaat plaats. De normen en waarden van een school zijn in de regel diffuus en een gedeeld onderwijskundig concept kan richting geven aan de uitwisseling en deze productiever maken. In het subsysteem distributie is er een aantal fricties waar te nemen; taakbeleving en taakbeleid zijn niet congruent en communicatie over taakverdeling en toekennen van taken en functies verloopt in de regel verticaal en niet transparant en het inzetten van talenten is niet gangbaar. Rolneming van leraren en leiding is impliciet. Aangrijpingspunten in de scholen om de professionele ruimte te vergroten zijn: focussen op een gedeelde ambitie vanuit de gedachte dat gezamenlijke ruimte wordt vergroot en er minder fricties zijn binnen en tussen de subsystemen; binnen teamverband actief werken aan de vertaalslag van centrale onderwijskundige ambities om zo meer zeggenschap te krijgen over de uitwerking van de ambities in de eigen werkprocessen en bijbehorende professionalisering; stimuleren van (onderwijskundig) leiderschap in meerdere lagen van de school. De interventie in de scholen is het formeren van een werkgroep in de school die bestaat uit een mix van leidinggevenden op tactisch en strategisch niveau en leraren. Terwijl de werkgroep actief is, leert ze op twee niveaus. Het eerste niveau is voordenken over doelen en bijbehorende stappen ten aanzien van het inhoudelijk doel. Het tweede niveau heeft betrekking op de wijze waarop de stappen worden gecommuniceerd en vormgegeven. Daarbij denken ze expliciet na wat kan werken willen collega s zeggenschap hebben en ervaren over aanvankelijk richting en later vorm en inhoud. Door reflectie op de eigen gekozen aannames en bijpassende vorm wordt gewerkt aan kennis en inzicht over wat werkt en niet werkt in het vormgeven van professionele ruimte. 6 Cross case analyse 17

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Kenniskring leiderschap in onderwijs Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Onderzoek doen Wie aanwezig? Wat wilt u weten? Beeld / gedachte / ervaring Praktijkonderzoek in de school = Onderzoek dat wordt

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen. Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek. Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs

Doorlopende leerlijnen. Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek. Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs 8 Doorlopende leerlijnen Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Bijeenkomsten 2012-2013

Bijeenkomsten 2012-2013 Bijeenkomsten 2012-2013 Datafeedforward Intervisie Lezing/masterclass gekoppeld aan professionele leergemeenschap Werken in een Professionele LeerGemeenschap Motto: Professionals doen het samen en doen

Nadere informatie

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops Conferentie: 23 mei 2012 Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u Overzicht workshops Workshops Workshopleider Organisatie Titel workshop 1. Dr. Margot

Nadere informatie

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT werkveld datum Instemming/advies GMR Vaststelling RvT Vastgesteld CvB Organisatie 28-11-2012 n.v.t. 28-11-2012 n.v.t. Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT Inhoudsopgave 1. Procedure zelfevaluatie Raad van

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Organisatie Januari 2012 nvt 18 Januari 2012 Zelfevaluatie Raad van Toezicht Organisatie/Zelfevaluatie Inhoudsopgave 1. PROCEDURE ZELFEVALUATIE RAAD

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven Aan de slag met het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven Het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven is een handvat om de dialoog te voeren over de ontwikkeling naar een lerende organisatie. Door hierover

Nadere informatie

Peer review in de praktijk

Peer review in de praktijk Rotterdam, maart 2013 Gwen de Bruin Susan van Geel Karel Kans Inhoudsopgave Inleiding Vormen van peer review Wat is er nodig om te starten met peer review? Wat levert peer review op? Succesfactoren Inleiding

Nadere informatie

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013).

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Werkblad Profesionele leergemeenschap CNV Schoolleiders Opdracht 1 Checklist Visibele learning Hattie 2013 Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Wat is

Nadere informatie

Kwaliteitskaart Kennis- en kwaliteitsontwikkeling

Kwaliteitskaart Kennis- en kwaliteitsontwikkeling Kwaliteitskaart Kennis- en kwaliteitsontwikkeling Vier kwaliteitsaspecten staan centraal in Kennis- en kwaliteitsontwikkeling 1. Strategisch kwaliteitsmanagement (Kwaliteitszorg, dat zijn wij) 2. Professionele

Nadere informatie

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Vier jaar onderzoek naar onderzoeksmatig leiderschap: welke inzichten levert het op? Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Inhoud lezing

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN SAMEN LEREN OVER REFERENTIENIVEAUS EN DIDACTIEK OM DE INHOUDELIJKE AANSLUITING TUSSEN PO EN VO IN GORINCHEM EN OMSTREKEN

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life is een uniek instrument dat medewerkers in de zakelijke markt helpt om duurzaam gezond en vitaal te kunnen blijven

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

Wijzer in de professionele ruimte

Wijzer in de professionele ruimte Wijzer in de professionele ruimte Strategieën om de professionele ruimte van docenten(-teams) te optimaliseren Rob Vink Wat is professionele ruimte? Als docent geef je vorm aan het onderwijs en daar voel

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

Pijnpunten PBS. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g

Pijnpunten PBS. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g Pijnpunten PBS Programma Welkom en voorstellen Pijnpunten SWPBS - Pijnpunten kort toelichten - World café: pijnpunten verkennen - Plenair inventariseren Wettelijk kader SWPBS Pedagogische kwaliteit van

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie thomas more hogeschool Leiderschapsacademie Colofon 2015 Rotterdam, mei 2015 Thomas More Hogeschool, Rotterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Succesvol implementeren

Succesvol implementeren Succesvol implementeren Waarom begeleiding bij implementeren? Idealiter wordt een verandering op een school ingezet vanuit de onderwijsvisie. Deze veranderingen zijn veelal geformuleerd in het schoolplan

Nadere informatie

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben?

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? Inhoud Voorwoord 4 Leeswijzer 6 Inleiding 8 1. Focus op leren: een helder en overtuigend doel 13 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? 29 3. Wat

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven.

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Colofon Het project Nu voor later is een gezamenlijk project van schoolbesturen

Nadere informatie

Naar een onderzoekende cultuur in de school

Naar een onderzoekende cultuur in de school Naar een onderzoekende cultuur in de school Uit meerdere studies blijkt dat leraren heel goed onderzoek kunnen doen naar de eigen lespraktijk om hun onderwijs te verbeteren. Als meerdere leraren gezamenlijk

Nadere informatie

Scan Professionele leercultuur op scholen Kohnstamm Instituut

Scan Professionele leercultuur op scholen Kohnstamm Instituut Scan Professionele leercultuur op scholen Kohnstamm Instituut De scan Professionele leercultuur op scholen is een instrument voor scholen voor voortgezet onderwijs waarmee in kaart wordt gebracht hoe ver

Nadere informatie

PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN. José van Loo

PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN. José van Loo PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN José van Loo CNV Schoolleiders 6 november 2014 Onderzoek? Onderzoekende houding Onderzoeksmatig leiderschap Onderzoekende schoolcultuur Onderzoekende

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw Profielschets Teamleider vwo bovenbouw Rotterdam, 2016 Profielschets Teamleider vwo bovenbouw (LD) Libanon Lyceum Omvang: 1,0 fte met een beperkte lesgevende taak. Vooraf Het Libanon Lyceum in Rotterdam

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Profielschets. Afdelingsleider

Profielschets. Afdelingsleider Profielschets Afdelingsleider Krimpenerwaard College in Krimpen aan den IJssel, 2016 Profielschets Afdelingsleider (LD) Krimpenerwaard College Afdelingsleider mavo en afdelingsleider havo. Per vacante

Nadere informatie

Integraal coachen. Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer

Integraal coachen. Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer Integraal coachen Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1.

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

De scholen zijn aan zet Tussenrapportage programma School aan Zet

De scholen zijn aan zet Tussenrapportage programma School aan Zet De scholen zijn aan zet Tussenrapportage programma School aan Zet september 2012 Tussenrapportage Programma School aan Zet september 2012 Inleiding Elk schoolteam staat voor de uitdaging om het onderwijs

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Scan opbrengstgericht besturen. Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen. Waarom deze scan?

KWALITEITSKAART. Scan opbrengstgericht besturen. Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen. Waarom deze scan? KWALITEITSKAART Opbrengstgericht werken PO Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen Opbrengstgericht werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

Werken met data in de onderzoekende school

Werken met data in de onderzoekende school Werken met in de onderzoekende school SOK-congres Affligem, 6 juni 2014 Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Waarom onderzoeksmatig werken? Onderzoekende scholen: perspectieven op werken met

Nadere informatie

Werken aan. professionele ruimte. Louis Thijssen (Voion),Ton Bruining ( KPC), Hanna de Koning ( APS)

Werken aan. professionele ruimte. Louis Thijssen (Voion),Ton Bruining ( KPC), Hanna de Koning ( APS) Werken aan professionele ruimte Louis Thijssen (Voion),Ton Bruining ( KPC), Hanna de Koning ( APS) Inhoudsopgave (nog maken) Voorwoord Kritische beschouwingen over het Nederlandse onderwijs, over onderwijsvernieuwingen

Nadere informatie

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013 Gymnasium Felisenum Plaats : Velsen-Zuid BRIN-nummer : 20DG Onderzoeksnummer : 150930 Datum onderzoek : 17-18 januari 2013 Datum vaststelling : 18 december 2012-14 maart

Nadere informatie

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Tijdschema Inleiding Anje (15 minuten) Praktijk casus Anja (10

Nadere informatie

St!R profiel teamcoach

St!R profiel teamcoach St!R profiel teamcoach In dit beroepsprofiel wordt beschreven wat een teamcoach doet en zal doen in het licht van nieuwe ontwikkelingen en verwachtingen. Ingedeeld in vaardigheden en in ondersteunende

Nadere informatie

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics Hoe kunnen we gedragsproblemen in het onderwijs substantieel verminderen? Een integrale benadering voor op de werkvloer leidt tot minder ervaren

Nadere informatie

LOB scan voor MBO werkversie 1

LOB scan voor MBO werkversie 1 Uitleg bij invullen LOB-scan; Stap 1: de LOB -scan is verdeeld in 12 componenten (donker grijze balken). Onder ieder component zijn een aantal elementen (witte vlakken) geformuleerd. Per element geeft

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 Onderstaande diagnostische vragenlijst bestaat uit 12 items. De score geeft weer in welke mate uw organisatie reactief, responsief, pro-actief

Nadere informatie

Informatiepakket Leerlabs

Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs De vraag naar gepersonaliseerd onderwijs en het gebruik van ict in de klas groeit. Veel scholen werken aan initiatieven gericht op gepersonaliseerd leren

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

HR-beleid en de verschillende actieplannen. Myriam Lieskamp, beleidsmedewerker bij CNV Onderwijs

HR-beleid en de verschillende actieplannen. Myriam Lieskamp, beleidsmedewerker bij CNV Onderwijs HR-beleid en de verschillende actieplannen. Myriam Lieskamp, beleidsmedewerker bij CNV Onderwijs Het ministerie van OCW heeft een aantal plannen gelanceerd, om het onderwijs in alle sectoren naar een hoog,

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Vernieuwende elementen. 1. Stuurgroep ouderbetrokkenheid

Vernieuwende elementen. 1. Stuurgroep ouderbetrokkenheid Ds. Joannes Beukelmanschool, Alblasserdam pagina 1 De Ds. Joannes Beukelmanschool, locatie Weverstraat: samenwerken met ouders aan de ontwikkeling van kinderen op basis van de Bijbel Ouders worden gezien

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO Plaats : Silvolde BRIN nummer : 14UM C1 BRIN nummer : 14UM 00 HAVO Onderzoeksnummer : 276258 Datum onderzoek :

Nadere informatie

Het huidige jaarplan van de Delta (BRIN 19 ML) is mede gebaseerd op het strategisch beleidsplan 2013-2018 van stichting Proo.

Het huidige jaarplan van de Delta (BRIN 19 ML) is mede gebaseerd op het strategisch beleidsplan 2013-2018 van stichting Proo. Jaarplan 2015-2016 OBS de Delta VOORWOORD Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo. Met die titel dagen wij onszelf

Nadere informatie

Onderwijskwaliteit? Dan moet u bij de schoolbesturen zijn...

Onderwijskwaliteit? Dan moet u bij de schoolbesturen zijn... Onderwijskwaliteit? Dan moet u bij de schoolbesturen zijn... Edith Hooge Hans van Dael Selma Janssen Rolvastheid en toch kunnen variëren in bestuursstijl Schoolbesturen in Nederland beschikken al decennia

Nadere informatie

Teaching and Learning International Survey Nederland

Teaching and Learning International Survey Nederland Teaching and Learning International Survey Nederland Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling www.talis2013.nl Talis 2013 Teaching and Learning International Survey Sjoerd Slagter, voorzitter

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Voor passend onderwijs is passend gedrag nodig 1

Voor passend onderwijs is passend gedrag nodig 1 Voor passend onderwijs is passend gedrag nodig 1 Samen werken voor déze kinderen De schattingen variëren, maar niemand twijfelt er aan dat er jaarlijks heel wat leerlingen thuis zitten en niet het passende

Nadere informatie

Specialisatie VO/MBO. Beschrijving van de onderwijseenheden

Specialisatie VO/MBO. Beschrijving van de onderwijseenheden Jongeren op weg naar de volwassenheid maken een boeiende en soms ook verwarrende levensfase door. Je bent nog geen volwassene maar je wordt wel geacht je te gedragen naar de regels die de maatschappij

Nadere informatie

Uitkomsten kwaliteitsonderzoek pilot toezicht 2020. Godelindeschool Hilversum

Uitkomsten kwaliteitsonderzoek pilot toezicht 2020. Godelindeschool Hilversum Uitkomsten kwaliteitsonderzoek pilot toezicht 2020 Godelindeschool Hilversum 17 september 2015 Feedbackgesprek De inspectie voert aan het eind van het bezoek graag een gesprek over de kwaliteit van de

Nadere informatie

Samenwerken aan onderwijskwaliteit

Samenwerken aan onderwijskwaliteit Roel Huntink Samenwerken aan onderwijskwaliteit Van missie naar didactisch handelen Copyright: Uitgeverij Nelissen, 2010 Omslag: Boekhorst design, Culemborg ISBN: 978 90 244 18626 NUR: 840 1e druk: 2010

Nadere informatie

School- en functieprofiel conrector HAVO / VWO GSR vestiging Rotterdam. Oktober 2015

School- en functieprofiel conrector HAVO / VWO GSR vestiging Rotterdam. Oktober 2015 School- en functieprofiel conrector HAVO / VWO GSR vestiging Rotterdam Oktober 2015 1. Informatie over de GSR Algemene informatie De Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad is een brede scholengemeenschap

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen

Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen Versie 1.0 12 april 2012 Inhoudsopgave blz. Voorwoord 2 Algemeen -Visie 3 -Methodiek 4 Intake/assessment 5 Jobfinding 6 Coaching on the job 7 Definitielijst

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

Schoolplan Juni 2015

Schoolplan Juni 2015 Schoolplan Juni 2015 Strategische thema s 2015-2019 Strategische thema's Eerste jaar Tweede jaar Derde jaar* Vierde jaar Eigentijds onderwijs Leerkrachten spreken de zelfde taal en hebben gelijke beelden

Nadere informatie

Peer review als instrument voor kwaliteitsverbetering

Peer review als instrument voor kwaliteitsverbetering Peer review als instrument voor kwaliteitsverbetering Netwerkdag kwaliteitsmedewerkers 4 november 2014 Jouw partner in de school Onderwerpen voor vandaag Kader: leren van leraren Peer review (wat en hoe)

Nadere informatie

Scan Professionele leercultuur in teams Kohnstamm Instituut

Scan Professionele leercultuur in teams Kohnstamm Instituut Scan Professionele leercultuur in teams Kohnstamm Instituut De scan Professionele leercultuur in teams is een instrument voor scholen voor voortgezet onderwijs waarmee in kaart wordt gebracht hoe ver het

Nadere informatie

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 Interpersoonlijke competentie Kern 1.2 Inter-persoonlijk competent Communiceren in de groep De student heeft zicht op het eigen communicatief gedrag in de klas

Nadere informatie

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij certificaat leraar dalton VO incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling dalton kort Nunspeet tweedaagse

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij certificaat leraar dalton VO incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling dalton kort Nunspeet tweedaagse Voortgezet Onderwijs Maatwerk bij certificaat leraar dalton VO incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling dalton kort Nunspeet tweedaagse NDV-certificaat Leraar VO De afgelopen jaren hebben al

Nadere informatie

Rapportage enquête professioneel samenwerken in de professionele onderwijsorganisatie. Auteur Dr. Paul van Deursen. Datum 31 september 2011

Rapportage enquête professioneel samenwerken in de professionele onderwijsorganisatie. Auteur Dr. Paul van Deursen. Datum 31 september 2011 Auteur Dr. Paul van Deursen Datum 31 september 2011 Rapportage enquête professioneel samenwerken in de professionele onderwijsorganisatie 1 Inleiding Om de omslag van onderwijs- naar kennisorganisatie

Nadere informatie

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma g.bootsma@aps.nl Opzet lezing Taalbeleidsplan in de school Taalbewust gedrag in de les Onderzoek naar taal

Nadere informatie

Informatiepakket vacature roostermaker sector havo/vwo 15-06-2015

Informatiepakket vacature roostermaker sector havo/vwo 15-06-2015 Informatiepakket vacature roostermaker sector havo/vwo 15-06-2015 1 Functie- en profielschets roostermaker B havo/vwo Profiel van de school en de sector havo/vwo Het Carmel College Salland maakt deel uit

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LD Type 1 Salarisschaal 12 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

A. Opbrengsten B. Onderwijsleerproces nl. C. Zorg en begeleiding nl. D. Kwaliteitszorg E. Wet- en regelgeving

A. Opbrengsten B. Onderwijsleerproces nl. C. Zorg en begeleiding nl. D. Kwaliteitszorg E. Wet- en regelgeving DEELPROJECT PUBERBREIN LOCATIE CHRISTOFFEL ACTIVITEIT NAAM DEELPROJECT DE MUSICAL KWALITEITSASPECT TOEZICHTKADER A. Opbrengsten B. Onderwijsleerproces nl. C. Zorg en begeleiding nl. D. Kwaliteitszorg E.

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 Agenda 23 april 2013: Informatiebijeenkomst Tweedegraads PLUS Op dinsdag 23 april 2013 is er van 15.30 17.30 uur een informatieve bijeenkomst voor geïnteresseerde docenten. Locatie:

Nadere informatie

21 e eeuwse vaardigheden in het onderwijs. stand van zaken en toekomstige mogelijkheden. Petra Fisser VELON-studiedag Breda, 13 november 2015

21 e eeuwse vaardigheden in het onderwijs. stand van zaken en toekomstige mogelijkheden. Petra Fisser VELON-studiedag Breda, 13 november 2015 21 e eeuwse vaardigheden in het onderwijs stand van zaken en toekomstige mogelijkheden SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Petra Fisser VELON-studiedag Breda, 13 november 2015 SLO, nationaal

Nadere informatie

Nieuwsbrief voor ouders/verzorgers van leerlingen van t Hooghe Landt. De veranderingen:

Nieuwsbrief voor ouders/verzorgers van leerlingen van t Hooghe Landt. De veranderingen: OP DE HOOGHTE extra editie Nieuwsbrief voor ouders/verzorgers van leerlingen van t Hooghe Landt BEN STOELINGA AAN HET WOORD 1 ONDERWIJSKUNDIGE VERANDERINGEN M.I.V. SCHOOLJAAR 2012-2013 2 OUDER WERKT MEE

Nadere informatie

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Effectief investeren in mens en organisatie Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Stellingen van Rob Vinke Stelling 1 De kern van de HRM-opdracht is er voor te zorgen dat de ambitie van de organisatie

Nadere informatie

Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid

Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid Binnen O2A5 staat een belangrijke verandering voor de deur, namelijk de invoering van zgn. onderwijsteams. Voor een succesvolle implementatie van deze organisatieverandering

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

2. In kaart brengen van deskundigheden, ambities en grenzen (online enquête)

2. In kaart brengen van deskundigheden, ambities en grenzen (online enquête) Voldoet uw schoolondersteuningsprofiel aan de Wet op Passend Onderwijs? Met de update van het schoolondersteuningsprofiel van NTO- Effekt voldoet u snel en gemakkelijk aan de laatste eisen die aan het

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie