Gezond reorganiseren: een uitdaging voor management en medewerkers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezond reorganiseren: een uitdaging voor management en medewerkers"

Transcriptie

1 Gezond reorganiseren: een uitdaging voor management en medewerkers EEN ONDERZOEK NAAR DE EFFECTEN VAN REORGANISATIES OP HET WELZIJN VAN MEDEWERKERS Veel bedrijven of instellingen hebben nu of in de nabije toekomst te maken met reorganisaties. Een flinke uitdaging, zowel voor managers als voor medewerkers. In dit artikel worden de resultaten beschreven van een Europees onderzoek naar de effecten van reorganisaties op het welzijn en de mentale gezondheid van medewerkers. De resultaten van het onderzoek laten zien dat de effecten van een reorganisatie over het algemeen negatief zijn. Reorganisaties leiden tot stress omdat ze het gevoel van baanonzekerheid vergroten, ook voor medewerkers die niet ontslagen worden. Daarnaast verhoogt een reorganisatie de werkdruk en is er minder sociale steun. De resultaten laten ook zien dat de effecten niet altijd even negatief zijn. Medewerkers die goed inzetbaar zijn en veel vertrouwen hebben in eigen kunnen, hebben minder last van een reorganisatie. Daarnaast is het reorganisatieproces van groot belang. Een goede communicatie, de mogelijkheid voor medewerkers om te participeren in de besluitvorming en een goede ondersteuning van collega s en direct leidinggevende, zijn de drie elementen die het verschil kunnen maken tussen een succesvolle reorganisatie en een reorganisatie met negatieve gevolgen voor medewerkers. Dr. Noortje Wiezer is senior research scientist bij TNO. Drs. Tanja de Jong is research scientist bij TNO. Inleiding Reorganisaties zijn niet meer weg te denken uit de hedendaagse economie. Alleen al in het tweede kwartaal van 2012 hebben er in Europa 335 grote reorganisaties plaatsgevonden (European Restructuring Monitor, 2012). Een 61

2 62 belangrijk deel van deze reorganisaties is een gevolg van de huidige crisis. Maar ook zonder crisis zullen organisaties permanent moeten veranderen om zich aan te passen aan steeds nieuwe eisen die de omgeving aan hen stelt. Een aanpassing aan de veranderende omgeving vraagt soms een andere structuur van de organisatie, maar altijd flexibele, gemotiveerde, vitale en gezonde medewerkers. Een verklaring voor het feit dat veel reorganisaties uiteindelijk niet het gewenste resultaat opleveren, kan voor een deel gezocht worden in de effecten van deze reorganisatie op de motivatie en het welzijn van de medewerkers. Baarspul en Wilderom (2011) geven hiervan in hun studie vele voorbeelden. Er is veel onderzoek gedaan naar de gevolgen van een reorganisatie voor de medewerkers die door deze reorganisatie ontslagen zijn. Het verlies van je baan heeft een groot effect op het welzijn van mensen. Onderzoek toont aan dat je baan verliezen kan leiden tot een daling van het zelfvertrouwen en het geloof in eigen kunnen (self-efficacy), tot emotionele instabiliteit en tot ongezond gedrag (Bardasi en Francescone 2004; Kivimäki et al., 2001a, Bohle et al., 2001). De laatste jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor de evolgen van een reorganisatie voor medewerkers die in de organisatie achterblijven. In de literatuur werden deze medewerkers lang de overlevenden genoemd, en als de gelukkigen beschouwd. Totdat onderzoek aantoonde dat reorganisaties ook op de overlevenden vaak een negatief effect hebben. Reorganisaties hebben een negatief effect op de gezondheid van deze medewerkers (Kivimäki et al., 2001a, 2001b, 2003, 2007, Campbell-Jamison et al., 2001, Vahtera et al., 2004), maar ook de tevredenheid met het werk en de betrokkenheid bij het werk kunnen dalen als gevolg van een reorganisatie (Allen et al., 2001, Armstrong-Stassen et al., 2002). Onderzoek laat ook zien dat reorganisaties niet altijd negatieve effecten hebben. Westgaard en Winkel (2011) vinden een reeks van factoren die het effect van een reorganisatie op de gezondheid en het welbevinden van medewerkers positief kunnen beïnvloeden. Op een groot deel van deze factoren heeft een organisatie invloed, zoals de managementstijl en het reorganisatieproces. Juist deze factoren kunnen de sleutels zijn voor het ontwikkelen van gezonde reorganisaties. Ook al is er al veel bekend over de gevolgen van reorganisaties voor medewerkers, er blijven nog steeds veel vragen onbeantwoord. Op welke manier beïnvloeden reorganisaties het welzijn van medewerkers bijvoorbeeld, en zijn er factoren die deze relatie beïnvloeden? Juist omdat het welzijn en de gezondheid van de medewerkers essentieel zijn voor het succes van een reorganisatie, is meer inzicht nodig in de relatie tussen reorganisaties en het welzijn van medewerkers. In dit artikel vatten wij de resultaten samen van een Europees onderzoek naar de effecten van reorganisaties op het welzijn en de mentale gezondheid van medewerkers (PSYRES) 1. Het doel van dit project was meer inzicht krijgen in de effecten van reorganisaties voor medewerkers die na de reorganisatie nog in de organisatie werkzaam zijn. Om dit doel te bereiken is een consortium gevormd van partners uit vier landen: Denemarken, Finland, Polen

3 en Nederland. In elk van deze landen zijn gegevens verzameld voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen. In dit onderzoek hebben wij kwantitatieve analyses op verschillende longitudinale datasets gecombineerd met kwalitatief onderzoek. De analyses op de longitudinale datasets, waarin een groot deel van de in de wetenschappelijke literatuur behandelde concepten zijn opgenomen, maken dat het mogelijk is causale relaties goed te onderzoeken. De combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek maakt het mogelijk om niet alleen inzicht te krijgen in relaties en factoren die deze relaties beïnvloeden, maar ook het verhaal achter de cijfers helder te krijgen. Dat laatste is nodig om aanknopingspunten te vinden voor interventies. De opzet met meerdere onderzoeksmethoden onderscheidt dit onderzoek van andere onderzoeken op dit terrein. Daarnaast hebben wij ons in dit onderzoek niet alleen gericht op de negatieve effecten, maar juist ook aandacht besteed aan die factoren die deze negatieve effecten kunnen verminderen. 1. Theoretisch kader Voor de definitie van het begrip reorganisatie hebben we gebruik gemaakt van de definitie die is ontwikkeld in het HIRES-project (Health in Restructuring, Kieselbach et al., 2009): een reorganisatie is een grote organisatorische verandering, die veel omvattender is dan dagelijkse veranderingen. Deze veranderingen hebben een effect op de hele organisatie of zelfs op een sector. Voorbeelden van een reorganisatie: 1. Het verplaatsen van activiteiten binnen hetzelfde land: de activiteiten worden nog steeds door hetzelfde bedrijf gedaan, maar zijn verplaatst naar een andere locatie binnen hetzelfde land. 2. Het verplaatsen van activiteiten naar een ander land of naar zee (offshoring). 3. Faillissement of sluiting: een bedrijf gaat failliet of een locatie wordt gesloten om economische redenen. 4. Fusie of overname: twee bedrijven fuseren of een bedrijf wordt overgenomen door een ander bedrijf, dat vervolgens een interne reorganisatie start. 5. Interne reorganisatie: een bedrijf krimpt in of reorganiseert op een andere manier. 6. Uitbreiding: een bedrijf gaat nieuwe activiteiten uitvoeren en neemt daarvoor nieuw personeel aan. (European Monitoring Centre on Change, 2011) Voor de definitie van mentale gezondheid maken we gebruik van de definitie van de World Health Organization (WHO) 2 voor het concept Mental Health: mentale gezondheid en welbevinden is niet slechts de afwezigheid van mentale klachten, maar het is een staat van welzijn waarin je je eigen potentieel kunt benutten, kunt omgaan met de eisen van het leven, op productieve wijze kunt werken en een bijdrage levert aan de gemeenschap. In onderzoek worden verschillende mechanismen gevonden waarlangs reorganisaties de (mentale) gezondheid en ervaren stress van medewerkers beïnvloeden. Zoals hieronder wordt beschreven kan een reorganisatie invloed hebben op werkgerelateerde factoren (kenmerken van de werksituatie, van de functie of van de organisatie als geheel) of kenmerken van een persoon, die 63

4 64 op hun beurt invloed hebben op de mentale gezondheid en het welzijn van medewerkers. We noemen dit de mediërende variabelen. Daarnaast kunnen er factoren zijn die de relatie tussen een reorganisatie en de mentale gezondheid en het welzijn van medewerkers beïnvloeden, bijvoorbeeld: bij aanwezigheid van een van deze factoren is het gevolg van een reorganisatie op de mentale gezondheid van medewerkers veel groter dan als deze factoren niet aanwezig zijn. Dit noemen we modererende variabelen. Reorganisaties kunnen de baanonzekerheid van medewerkers vergroten. Ook medewerkers die niet ontslagen zijn ervaren baanonzekerheid, soms nog jaren na de reorganisatie. Baanonzekerheid is een belangrijke oorzaak van werkgerelateerde stress (Kivimäki et al., 2000, Kivimäki et al., 2001b, Lee en Teo, 2005, Campbell-Jamison et al., 2001). Een andere belangrijke oorzaak van werkgerelateerde stress is een hoge werkdruk. Reorganisaties kunnen om verschillende redenen de werkdruk voor medewerkers verhogen (Kivimäki et al., 2001, Kalimo et al., 2003). De eerste reden is dat, in geval van een reorganisatie waarbij medewerkers ontslagen zijn, dezelfde hoeveelheid werk door minder mensen moet worden gedaan. Als slechte resultaten de aanleiding waren voor de reorganisatie, zullen de resultaten na de reorganisatie bovendien beter moeten zijn dan vóór de reorganisatie. Daarnaast zorgt een reorganisatie vaak voor een onrustige periode, waarin medewerkers en management moet wennen aan een nieuwe structuur, waarin kinderziektes nog moeten worden overwonnen. Medewerkers kunnen het gevoel hebben dat ze de controle over hun werkzaamheden kwijt zijn (Campbell-Jaminson et al., 2001). Ook deze factoren zullen, zij het tijdelijk, de werkgerelateerde stress van medewerkers verhogen. Onderzoek laat bovendien zien dat een reorganisatie vaak een negatief effect heeft op de sfeer in een organisatie en de sociale steun die medewerkers ervaren. Zowel de sociale steun van medewerkers, als de steun van en het vertrouwen in het management kunnen dalen als gevolg van een reorganisatie (Campbell- Jamison et al., 2001; Brown, Arnetz en Petersson, 2003). Het ontbreken van sociale steun is ook een belangrijke oorzaak van het ontstaan van werkgerelateerde stress. Persoonlijke factoren blijken belangrijke modererende variabelen. Medewerkers die weinig weerstand hebben tegen veranderingen en er vertrouwen in hebben dat ze goed om kunnen gaan met veranderingen (sense of coherence) hebben minder last van een reorganisatie dan hun collega s die meer moeite hebben met veranderingen (Wanberg en Banas, 2000). Ook de employability van medewerkers, het vertrouwen dat ze hebben in eigen kunnen (self-efficacy) en het perspectief dat ze hebben op een alternatieve baan of functie heeft een effect op de relatie tussen reorganisaties en het welzijn van medewerkers (Blau, 2007). Een reorganisatie heeft niet voor alle medewerkers dezelfde gevolgen, zelfs niet als ze in eenzelfde organisatie werken, zo vond de Finse onderzoeker Kivimäki in verschillende onderzoeken (Kivimäki et al., 2000; Kivimäki et al., 2001; Kivimäki, Vahtera, Ferrie, Hemingway en Pentti, 2001; Kivimäki et al., 2003). Sommige afdelingen merken nauwelijks iets van de reor-

5 ganisatie, terwijl anderen grote gevolgen ondervinden. Het kan zelfs zo zijn dat de gevolgen van een reorganisatie voor de ene afdeling positief zijn, of althans als zodanig worden ervaren, terwijl de andere afdeling de reorganisatie als een achteruitgang ziet. Het is belangrijk om het verschil in ervaren impact en waardering van medewerkers mee te nemen in een onderzoek naar de relatie tussen reorganisaties en mentale gezondheid en welzijn van medewerkers. Als laatste blijkt niet alleen de waardering van de gevolgen van de reorganisatie, maar ook de waardering van het reorganisatieproces een rol te spelen in de relatie tussen reorganisaties en het welzijn van medewerkers. Verschillende studies laten zien dat de rol van communicatie over het proces belangrijk is (Jimmieson, Terry en Callan, 2004). Ook de mate van participatie van medewerkers in het proces kan van invloed zijn op relatie tussen reorganisatie en welzijn (Korunka et al., 2003). Gopinath en Becker (2000) en ook Blau (2007) laten bovendien zien dat betrokkenheid van medewerkers bij de organisatie en het welzijn van medewerkers na de reorganisatie beter is als medewerkers het proces van de reorganisatie als rechtvaardig hebben ervaren. Bovengenoemde factoren kunnen samengevat worden in een onderzoeksmodel dat in figuur 1 wordt gepresenteerd: Figuur 1: Onderzoeksmodel 2. Onderzoeksvragen Dit artikel beantwoordt de volgende onderzoeksvragen: 1. Wat is het effect van verschillende typen reorganisaties op het welzijn en mentale gezondheid van medewerkers? 2. Via welke factoren beïnvloeden reorganisaties het welzijn van medewerkers (de mediërende variabelen)? 3. Welke werkgerelateerde en persoonlijke factoren beïnvloeden de relatie tussen reorganisaties en welzijn van medewerkers (de modererende variabelen)? 65

6 3. Onderzoeksmethoden 3 KWANTITATIEVE ANALYSES 66 Om de onderzoeksvragen te beantwoorden hebben we verschillende onderzoeksmethoden gebruikt, kwantitatief en kwalitatief. Als eerste hebben we secundaire analyses gedaan op longitudinale datasets uit Denemarken, Finland en Nederland. In een longitudinaal onderzoek worden dezelfde respondenten op meerdere momenten in de tijd bevraagd. Dit maakt het mogelijk om causale relaties te onderzoeken. De resultaten van deze analyses zijn verwerkt in een nieuwe vragenlijst waarmee in Polen gegevens zijn verzameld. Naast de secundaire analyses op de bestaande datasets, is de cross-sectionele analyse van deze gegevens gebruikt voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Omdat we ook graag het verhaal achter de cijfers boven tafel wilden krijgen zijn in alle participerende landen interviews gehouden met medewerkers uit organisaties waar recent grote reorganisaties hadden plaatsgevonden. Data van de Danish Work Cohort Study (DWECS) zijn gebruikt om de effecten van verandering in eigenaarschap (door outsourcing, privatisering, buyout, fusie, overname of verkoop) op het welzijn en de baanonzekerheid van medewerkers te onderzoeken. Deze representatieve dataset bevat gegevens van 3701 Deense werknemers, uit 2000 en 2005 (Burr et al., 2006). Het effect van langdurige reorganisaties (meerdere reorganisaties achter elkaar) op het welzijn van medewerkers is onderzocht met behulp van twee Nederlandse datasets. De eerste is de Cohort Studie Sociale Innovatie (CSI, Kraan et al., 2009, 2011). Het betreft hier een longitudinaal onderzoek onder werknemers in Nederland. Voor de analyses van de CSI-data in het PSYRESproject zijn gegevens uit de jaren 2008 en 2009 gebruikt (N=1936). Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens van de NEA-longi (Bossche et al., 2008; Koppes et al., 2010). Dit is een longitudinale vragenlijst onder een representatieve steekproef van werknemers in Nederland tussen de 15 en 64 jaar. Voor de analyses van de NEA-longi in het PSYRES-project zijn gegevens uit de jaren 2007 en 2008 gebruikt (N=6105). De effecten van veranderingen in de functie van medewerkers op het welzijn van medewerkers na de reorganisatie is onderzocht met een Finse dataset die afkomstig is uit de Still Working -studie (Väänänen et al., 2008). Deze longitudinale dataset is verzameld in een groot Fins bedrijf in de hout- en papierindustrie voorafgaand aan (1996) en na afloop van (2000) een fusie van dit bedrijf met een Zweeds bedrijf (N=1086). Om de resultaten van de analyses op de verschillende datasets zoveel mogelijk met elkaar te kunnen vergelijken, zijn uit iedere dataset dezelfde variabelen geselecteerd. Deze variabelen zijn in vier groepen ingedeeld: het type reorganisatie, werkgerelateerde factoren (onder verdeeld in kenmerken van de functie en kenmerken van de organisatie), persoonlijke factoren (bijvoorbeeld inzetbaarheid) en welzijn (onder verdeeld in werkgerelateerde en

7 algemene indicatoren van welzijn). Naast deze variabelen zijn ook leeftijd, geslacht en opleidingsniveau in de analyses meegenomen. Een overzicht van de variabelen is beschreven in tabel 1. Alle datasets bevatten bestaande betrouwbare en gevalideerde schalen. De analyses hebben een exploratief karakter, om deze reden hebben wij niet voor alle geïncludeerde variabelen specifieke hypothesen geformuleerd. Wel verwachten wij in algemene zin dat een reorganisatie een impact heeft op de werkgerelateerde en organisatorische factoren en baanonzekerheid. De verwachting is dat persoonlijke factoren vooral een modererende rol zullen spelen. Tabel 1: Overzicht van variabelen Type reorganisatie Werkgerelateerde factoren Persoonlijke factoren Welzijn en mentale gezondheid Werkgerelateerde factoren Organisatorische factoren Werkgerelateerd Verandering van eigenaar van organisatie (wel/niet) Taakautonomie Steun van organisatie Self-efficacy Baantevredenheid Verschillende reorganisaties (meerdere reorganisaties achter elkaar) (niet/2 jaar achterelkaar) Verandering in positie na reorganisatie (fusie) (verbeterde of verslechterde positie) Balans tussen inspanning en beloning Steun van leidinggevende Sense of coherence* Toewijding Emotionele taakeisen Steun van collega s Sense of competence** Burnout: emotionele uitputting en cynisme Tijdsdruk Participatie in besluitvorming Inzetbaarheid Stress Conflict met leidinggevende Copingstijl Workability Conflict met collega s Leeftijd Baan onzekerheid Ongewenst gedrag (in de Baanonzekerheid Algemeen organisatie) Aanpassings-vermogen van organisatie Mentale gezondheid Algemene gezondheid Ziekteverzuim * De mate waarin iemand vertrouwen heeft in adequate copingbronnen, vindt dat het leven zin heeft, en stimuli op een duidelijke gestructureerde manier waarneemt. ** De mate waarin iemand vertrouwen heeft in werkgerelateerde vaardigheden en mogelijkheden. Door middel van variantieanalyse (Ancova) waarbij we gecontroleerd hebben voor (in plaats van op) leeftijd, geslacht, opleiding en welzijn in de baselinemeting, hebben we onderzocht of het welzijn van medewerkers die een reorganisatie hebben ondergaan verschilt van het welzijn van medewerkers die geen reorganisatie hebben meegemaakt. Binnen het Finse onderzoek betrof het niet de reorganisatie zelf maar de vraag of de positie van de medewerker na de reorganisatie was verbeterd of verslechterd. Het betrof aparte analyses voor elke uitkomstvariabele. Door middel van regressieanalyse hebben we 67

8 onderzocht of er groepen zijn die meer vatbaar zijn voor gevolgen van een reorganisatie dan anderen en of er factoren zijn die de relatie tussen reorganisaties en welzijn beïnvloeden. Hiertoe zijn interactietermen gemaakt aangemaakt. De hoofdeffecten zijn hiervoor eerst gecentreerd volgens de methode van Aiken en West (1991). Voor elke uitkomstmaat en interactieterm zijn separate regressie uitgevoerd. Regressieanalyses zijn daarnaast gebruikt om de mechanismen waarlangs reorganisatie het welzijn van medewerkers beïnvloedt te onderzoeken (mediërende variabelen). Hiervoor hebben we gebruik gemaakt van de methode die door Baron en Kenny (1986) voorstellen. Met behulp van een stapsgewijze methode zijn de controle variabelen en vervolgens de mogelijk mediërende variabele toegevoegd. Indien de impact van de reorganisatie variabele lager was bij het toevoegen van de mogelijk mediërende variabele is de Sobel-test (Aroian) uitgevoerd om na te gaan of er sprake is mediatie. Het betrof hier wederom separate analyses voor alle uitkomstmaten en mogelijk mediërende variabelen. Ook voor het analyseren van de gegevens, die in Polen verzameld zijn met de nieuwe vragenlijst, is gebruik gemaakt van regressieanalyses. De beschrijving van de resultaten besteedt vooral aandacht aan de analyses van de longitudinale datasets. Kwalitatieve analyses Alle interviews zijn gehouden in organisaties waar in de afgelopen twee jaar een reorganisatie heeft plaatsgevonden. Interviews zijn gehouden in een verzorgingstehuis in Denemarken, waar het werk gereorganiseerd werd in teams en tegelijkertijd bezuinigd werd door het aantal personeelsleden terug te brengen; in een onderzoeksinstituut in Nederland waar als gevolg van bezuinigingen ook medewerkers moesten worden ontslagen en in een papierfabriek in Finland waar al een aantal reorganisaties hadden plaatsgevonden, maar waar de nieuwe reorganisatie gepaard ging met gedwongen ontslagen. In Polen zijn interviews gehouden met medewerkers uit verschillende organisaties waar een reorganisatie had plaatsgevonden of gaande was. In alle organisaties zijn medewerkers en managers geïnterviewd. Daarnaast zijn ook andere betrokkenen, zoals HR-adviseurs, OR-leden, arbodiensten, health and safety -adviseurs geïnterviewd. Het minimum aantal deelnemers per organisatie betrof twintig medewerkers. Interviews zijn individueel of groepsgewijs gehouden. Interviews met leidinggevenden, en andere betrokkenen waren vaak van individuele aard. De interviews duurden gemiddeld een uur. De interviews zijn gehouden aan de hand van een topic lijst, die op basis van het theoretisch model én de resultaten van de kwantitatieve analyses is samengesteld. Alle interviews zijn schriftelijk uitgeschreven. De verzamelde informatie is met behulp van de topiclijst gecodeerd. Antwoorden zijn vervolgens gestructureerd op basis van de volgende onderzoeksthema s: effect van reorganisatie op werkkenmerken en op welzijn van medewerkers, verschillen tussen groepen medewerkers en meningen over wat beter had gekund. 68

9 4. RESULTATEN 4 Wat is het effect van verschillende typen reorganisaties op het welzijn en mentale gezondheid van medewerkers? Een verandering van eigenaarschap is een type reorganisatie dat regelmatig voorkomt. Met de Deense dataset is het effect van een verandering van eigenaarschap onderzocht door vijf jaar na de reorganisatie twee groepen medewerkers met elkaar te vergelijken: een groep die een verandering van eigenaarschap heeft meegemaakt en een groep die deze reorganisatie niet heeft meegemaakt. De groep medewerkers die de reorganisatie heeft meegemaakt heeft een significant hogere score op baanonzekerheid dan de groep die deze reorganisatie niet heeft meegemaakt. De meeste werknemers zullen in hun werkende leven meer dan één reorganisatie meemaken. In sommige organisaties wordt permanent gereorganiseerd. Met de Nederlandse dataset is onderzocht wat de effecten zijn van een langdurige reorganisatie (verschillende typen). Twee groepen medewerkers zijn met elkaar vergeleken: een groep die in de afgelopen twee jaar meerdere reorganisaties heeft meegemaakt en een groep die in de afgelopen twee jaar geen reorganisaties heeft meegemaakt. De resultaten laten zien dat de reorganisatiegroep significant negatiever scoort op de welzijnsvariabelen dan de groep die geen reorganisatie heeft meegemaakt. Voor de veronderstelling dat medewerkers wellicht gewend raken aan een reorganisatie en dat een volgende reorganisatie minder impact heeft, vinden we geen ondersteuning. De impact van een reorganisatie is niet voor alle medewerkers hetzelfde, zelfs niet als ze bij dezelfde organisatie werken. Met de Finse dataset is onderzocht wat het verschil is in het effect van een reorganisatie als de impact verschilt. Twee groepen zijn met elkaar vergeleken: een groep medewerkers die aangeeft dat de reorganisatie een vooruitgang voor henzelf betekent en een groep medewerkers die aangeeft dat de reorganisatie een achteruitgang voor henzelf betekent. Het welzijn van de medewerkers uit de eerste groep is na de reorganisatie gestegen. Ze hebben minder last van uitputting, cynisme en stress symptomen dan voor de reorganisatie. Voor de tweede groep, waarvoor de reorganisatie een achteruitgang betekent, geldt het omgekeerde: zij hebben meer last van uitputting, cynisme en stress symptomen na de reorganisatie. Analyses op de Poolse dataset laten hetzelfde resultaat zien. Deze analyses laten bovendien zien dat hoe meer veranderingen een respondent heeft meegemaakt hoe hoger de werkgerelateerde stress en emotionele uitputting is die hij ervaart en hoe lager de baantevredenheid. De resultaten van de kwantitatieve analyses worden ondersteund door de resultaten van de interviews. De geïnterviewde medewerkers vertellen dat ze onzeker zijn over het voortbestaan van hun functie. Ze zijn moe, en ervaren meer stress dan voorheen en ze wijten dat aan de reorganisatie. Een enkeling zegt dat de vermoeidheid en stress ook een effect heeft op de prestaties: ze zijn minder geconcentreerd en alert. Heel soms rapporteren ze ook fysieke klachten. Maar niet alle medewerkers zijn negatief. Sommigen zijn blij met de 69

10 verandering. Hun baan is er leuker door geworden, ze hebben meer verantwoordelijkheid. De verandering geeft deze medewerkers juist meer vertrouwen in de toekomst. Via welke mechanismen beïnvloeden reorganisaties het welzijn van medewerkers (de mediërende variabelen)? 70 De kwantitatieve analyses laten verschillende paden zien waarlangs reorganisaties het welzijn van medewerkers beïnvloeden. Het Nederlandse onderzoek laat zien dat medewerkers die een reorganisatie meemaken een hogere mate van baanonzekerheid hebben en dat leidt tot een hogere mate van werkgerelateerde stress. Daarnaast wordt vastgesteld dat reorganisaties de kenmerken van het werk veranderen en dat deze verandering op haar beurt het welzijn van medewerkers beïnvloedt. Een langdurige reorganisatie leidt tot een verhoging van de taakeisen en tijdsdruk en ook de emotionele eisen die aan medewerkers worden gesteld zijn hoger. Dit leidt tot een daling van de tevredenheid van medewerkers, en tot een stijging van de mentale vermoeidheid (een gevolg van stress) en ziekteverzuim. Maar ook sociale factoren worden door reorganisaties beïnvloed. Na een reorganisatie rapporteren medewerkers meer conflicten en meer ongewenst gedrag. De steun die medewerkers ervaren van leidinggevenden neemt af. Ook dit leidt tot een afname van tevredenheid en een toename van het ziekteverzuim. Langdurige reorganisaties hebben bovendien een effect op de flexibiliteit in een organisatie. Medewerkers staan minder open voor veranderingen en veranderingen worden minder vaak positief gewaardeerd. Medewerkers zijn minder geneigd werkmethoden te vernieuwen. Daarnaast verminderen reorganisaties vaak de mate waarin medewerkers kunnen participeren in besluitvorming. Dit alles heeft een vermindering van de betrokkenheid en een verhoging van de emotionele uitputting tot gevolg. In het Finse onderzoek is het positieve pad onderzocht: welke mechanismen zorgen ervoor dat een ervaren verbetering in de positie als gevolg van een reorganisatie leidt tot een verbetering van het welzijn? De resultaten laten zien dat een positief ervaren reorganisatie leidt tot een toename van de autonomie en rol duidelijkheid. Die leidt op haar beurt tot lagere scores op emotionele uitputting en cynisme en hogere scores op de workability. Een positief ervaren reorganisatie gaat bovendien gepaard met een hogere mate van sociale steun van leidinggevende en organisatie en meer mogelijkheden om te participeren in besluitvorming. Ook dit leidt tot een afname in cynisme, uitputting en gevoelens van stress en een toename van de workability. Na een als positief ervaren reorganisatie hebben medewerkers er meer vertrouwen in dat ze de benodigde vaardigheden hebben om het (nieuwe) werk goed te doen. Ook dit vermindert cynisme, uitputting en stress en verhoogt de workability. De resultaten van het Poolse onderzoek ondersteunen het bovenstaande. Een reorganisatie leidt tot hogere taakeisen, grote rolonduidelijkheid, meer baanonzekerheid en een grotere disbalans tussen werk en privé en tussen ervaren inspanning en ervaren opbrengst. Dit alles hangt samen met afgenomen tevredenheid met het werk en toegenomen stress.

11 Ook in de interviews rapporteren medewerkers dat de reorganisatie geleid heeft tot hogere werkdruk. Medewerkers moeten meer werk doen, omdat ze ook taken toebedeeld hebben gekregen van collega s die ontslagen zijn. Ze moeten bovendien werk doen dat ze eerder niet deden (bijvoorbeeld technische taken die voorheen door een, nu ontbonden, technische afdeling werden gedaan). Extra taken, die veel tijd kosten omdat ze nog aangeleerd moeten worden. In interviews wordt melding gemaakt van een afname van steun van de leidinggevende, die zeker tijdens het reorganisatieproces veel te druk met de reorganisatie bezig is om gesprekken te voeren met medewerkers. Maar ook onderling is de sfeer niet altijd goed, zeker niet als er ontslagen zullen vallen en nog niet duidelijk is welke criteria gehanteerd worden. Ook na de reorganisatie kunnen relaties door deze periode bekoeld zijn. Voor sommige medewerkers geldt ook dat hun sociale netwerk op het werk veel kleiner is geworden. Zij missen vooral de gezelligheid van hun voormalige collega s. Welke factoren beïnvloeden de relatie tussen reorganisaties en welzijn van medewerkers (de modererende variabelen)? De resultaten tonen aan dat er verschillende werkgerelateerde factoren zijn die een rol spelen. De Deense studie laat zien dat voor medewerkers die vlak na de overname veel autonomie hebben, veel steun ervaren van hun collega s, een goede balans ervaren tussen inspanning en opbrengst in hun werk veel minder onzeker zijn over hun baan vijf jaar later, dan medewerkers die dit niet hebben. Uit het Finse onderzoek komt naar voren dat het positieve effect van een verbeterde positie na de reorganisatie op workability kleiner is als er weinig sociale steun van collega s was voor de reorganisatie. Extra analyses op de Nederlandse dataset laten verder zien dat de toewijding van medewerkers hoger is naarmate medewerkers meer betrokken zijn bij het inrichten van de veranderingen. Deze resultaten worden ondersteund door het Poolse onderzoek. In de Poolse vragenlijst is gevraagd naar de participatie, communicatie en sociale steun tijdens het reorganisatieproces. Als respondenten tevreden zijn over deze factoren is het effect van de reorganisatie op het welzijn van de medewerkers minder negatief dan als ze niet tevreden zijn over deze factoren. In de interviews is het reorganisatieproces uitgebreid aan de orde geweest. Er werden veel negatieve voorbeelden genoemd: gebrekkige, onduidelijke of tegenstrijdige informatie, afstandelijke communicatie, genegeerde pogingen om te participeren in het besluitvormingsproces over de veranderingen in de eigen functie, afwezige, angstige of ronduit botte managers. Geïnterviewden vertellen hoe dit de sfeer tussen medewerkers beïnvloedt. Zonder uitzondering worden deze voorbeelden gekoppeld aan gevoelens van stress, boosheid, vermoeidheid, onvrede, frustratie en distantie van de organisatie. Gevraagd naar de lessen die getrokken kunnen worden uit de reorganisatie antwoorden bijna alle respondenten dat drie elementen belangrijk zijn: goede communicatie, mogelijkheid voor medewerkers om te kunnen participeren en ondersteuning van de (direct) leidinggevende. 71

Bijlage 1. Overzicht vragen, schalen, voorbeelditems (twee per schaal) en betrouwbaarheden (Cronbach s alpha s)

Bijlage 1. Overzicht vragen, schalen, voorbeelditems (twee per schaal) en betrouwbaarheden (Cronbach s alpha s) Bijlage 1. Overzicht vragen, schalen, voorbeelditems (twee per schaal) en betrouwbaarheden (Cronbach s alpha s) Nederland NEA cohort-study 2007-2008 α* Nederland Cohort-study sociale innovatie (CSI) 2008-2009

Nadere informatie

Gezond reorganiseren

Gezond reorganiseren Krista Pahkin, Pauliina Mattila-Holappa, Karina Nielsen, Noortje Wiezer, Maria Widerszal-Bazyl, Tanja de Jong, Zofia Mockałło Gezond reorganiseren Hoe te reorganiseren met behoud van welbevinden van medewerkers?

Nadere informatie

Reorganisatie achter de rug: Denk ook aan de achterblijvers!

Reorganisatie achter de rug: Denk ook aan de achterblijvers! Reorganisatie achter de rug: Denk ook aan de achterblijvers! Drs. ing. Simon Troost 1 Waarom reorganiseren? (1) Het verplaatsen van activiteiten in eigen land of naar het buitenland Activiteiten worden

Nadere informatie

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Irene Houtman & Ernest de Vroome (TNO) In het kort: Onderzoek naar de ontwikkeling van burn-outklachten en verzuim door psychosociale

Nadere informatie

Achtergrond informatie Mentale Vitaliteit Quickscan Bevlogenheid

Achtergrond informatie Mentale Vitaliteit Quickscan Bevlogenheid Achtergrond informatie Quickscan Bevlogenheid Bezoek onze website op Twitter mee via @Activeliving93 Linken? Linkedin.com/company/active-living-b.v. Bezoekadres Delta 40 6825 NS Arnhem Altijd ~ Overal

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden

Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden Ziekteverzuim het laagst bij werknemers met een hoge mate van autonomie en veel steun van collega's en leidinggevenden Martine Mol en Jannes de Vries Een hoge werkdruk onder werknemers komt vooral voor

Nadere informatie

Burn-out: de rol van psychische werkbelasting

Burn-out: de rol van psychische werkbelasting Burn-out: de rol van psychische werkbelasting Christianne Hupkens Ongeveer een op de tien werkenden heeft last van burnout klachten. Burn-out blijkt samen te hangen met diverse aspecten van psychische

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel De psychosociale gezondheid van politiepersoneel Hoe staat het? Wat maakt het? En wat kraakt het? Prof.dr. Toon Taris 1 Introductie Politie is in beweging (bv overgang Nationale Politie) en staat in het

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/124083

Nadere informatie

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress WORK EXPERIENCE SCAN VANDERHEK METHODOLOGISCH ADVIESBUREAU Voor elk bedrijf is het van belang de oorzaken van stresserende factoren zo snel mogelijk te herkennen om vervolgens het beleid hierop af te kunnen

Nadere informatie

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER Noortje Wiezer Themagebieden van TNO Waarom is het belangrijk om over werkdruk, werkstress en werkplezier te praten? Wat is stress? Een (noodzakelijke) reactie op een bedreigende

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Bevlogenheid op de werkvloer: Werkstress L à werkplezier! J

Bevlogenheid op de werkvloer: Werkstress L à werkplezier! J Bevlogenheid op de werkvloer: Werkstress L à werkplezier! J Dr. Daantje Derks Smart Government, 18 juni 2015 Focus psychologie Negatief Ziekteverzuim, verslaving, afwezigheid op het werk, trainingen Meer

Nadere informatie

Vitaal personeel. Wilmar Schaufeli. Universiteit Utrecht. Workshop Vitaal Personeel - GGZ kennisdag 2009 1

Vitaal personeel. Wilmar Schaufeli. Universiteit Utrecht. Workshop Vitaal Personeel - GGZ kennisdag 2009 1 Vitaal personeel Wilmar Schaufeli Universiteit Utrecht Workshop Vitaal Personeel - GGZ kennisdag 2009 1 Curatie Preventie Amplitie Workshop Vitaal Personeel - GGZ kennisdag 2009 2 Leidt geluk tot succes

Nadere informatie

Burn-out: de rol van werk en zorg

Burn-out: de rol van werk en zorg Burn-out: de rol van werk en zorg Harry Bierings en Martine Mol Een op de acht werknemers had in 2011 burn-outklachten. Deze klachten blijken samen te hangen met diverse kenmerken van het werk. Hoge werkdruk

Nadere informatie

vinger aan de pols van werkend Nederland

vinger aan de pols van werkend Nederland Innovaties voor Gezond en Veilig Werken IMPLEMENTATION AND EVALUATION OSH POLICIES NEA: vinger aan de pols van werkend Nederland De NEA Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden is het grootste iodieke onderzoek

Nadere informatie

Succesvol Job Craften Hoe maak je je werk leuk(er)? Interventie bij een Politiekorps

Succesvol Job Craften Hoe maak je je werk leuk(er)? Interventie bij een Politiekorps Succesvol Job Craften Hoe maak je je werk leuk(er)? Interventie bij een Politiekorps Dhr. Karel de Groot, Politie Brabant-Noord Drs. Maggie (Machteld) van den Heuvel, UU Prof. dr. Eva Demerouti, Dr. Maria

Nadere informatie

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel De psychosociale gezondheid van politiepersoneel I. van Beek, MSc (Universiteit Utrecht) Prof. dr. T.W. Taris (Universiteit Utrecht) Prof. dr. W.B. Schaufeli (Universiteit Utrecht) Samenvatting van I.

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

Naar een nieuw concept van Gezondheid

Naar een nieuw concept van Gezondheid Kwaliteitsinstituut 7 mei 2013 Naar een nieuw concept van Gezondheid Daniëlle Branje MSc. & Machteld Huber, arts Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl Louis Bolk Instituut Sinds 1976 Onderzoek

Nadere informatie

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische

Nadere informatie

Werknemervertrouwen in Nederland 2010

Werknemervertrouwen in Nederland 2010 Werknemervertrouwen in Nederland 2010 - onderzoek naar vertrouwen, trots en plezier onder Werkend Nederland - Eindrapport Amersfoort, 8 april 2010 Great Place To Work Institute Nederland Postbus 1775 3800

Nadere informatie

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Depressie en verzuim Ongeveer 15% van de Nederlandse bevolking krijgt eens in zijn of haar leven een depressie. Het hebben van een depressie beïnvloedt het leven

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

werknemers gemeten Vitaliteit, Toewijding en Betrokkenheid

werknemers gemeten Vitaliteit, Toewijding en Betrokkenheid Vitaliteit, Toewijding en Betrokkenheid De bevlogenheid van dr. Peter G.W. Smulders senior-onderzoeker, TNO Kwaliteit van Leven werknemers gemeten Iedereen doet wel eens een gelukstest, in een tijdschrift

Nadere informatie

Betekenis van werk. Slechts 1 op de 7 Nederlanders geniet van het werk

Betekenis van werk. Slechts 1 op de 7 Nederlanders geniet van het werk Betekenis van werk Slechts 1 op de 7 Nederlanders geniet van het werk Het 1e Nationale onderzoek naar betekenis in het werk 2006/2007 Onderzoeksresultaten samengevat Ruim 65% van de Nederlandse beroepsbevolking

Nadere informatie

Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig?

Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig? Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig? Resultaten van 10 jaar onderzoek naar de beleving en beoordeling van arbeid Prof. Dr. Hans De Witte Gewoon Hoogleraar Arbeidspsychologie, WOPP-KU Leuven Seminarie

Nadere informatie

SUCCESFACTOREN VOOR DUURZAME INZETBAARHEID BIJ KRIMP EN FLEXIBILISERING. Tinka van Vuuren HR in de Zorg 2 december 2014

SUCCESFACTOREN VOOR DUURZAME INZETBAARHEID BIJ KRIMP EN FLEXIBILISERING. Tinka van Vuuren HR in de Zorg 2 december 2014 SUCCESFACTOREN VOOR DUURZAME INZETBAARHEID BIJ KRIMP EN FLEXIBILISERING Tinka van Vuuren HR in de Zorg 2 december 2014 EVEN VOORSTELLEN Loyalis in de Zorg: een deskundige partner voor werkgevers Ontstaan

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Huidige uitdagingen voor organisaties Veranderd werknemersperspectief

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Het meten van werk-capabilities

Het meten van werk-capabilities Het meten van werk-capabilities Femke Abma, PhD Universitair Medisch Centrum Groningen, Community and Occupational Medicine Startsymposium Academische Werkplaats Arbeid en Gezondheid, 17 april 2015, Tilburg

Nadere informatie

Jeugdzorg 7 juni 2013. RAPPORTAGE totaalset

Jeugdzorg 7 juni 2013. RAPPORTAGE totaalset Jeugdzorg 7 juni 2013 RAPPORTAGE totaalset Resultaten voordezorg.nl Zes jeugdzorgorganisaties hebben meegedaan aan voordezorg.nl. Medewerkers hebben antwoord gegeven op de vragen: Hoe denkt u over uw werk?

Nadere informatie

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

Engagementgame Workshop

Engagementgame Workshop Engagementgame Workshop Inzicht in stressoren en energiebronnen met de Engagementgame Inloggen internet: awifiguest Username: rreceptie First name: rec Last name: receptie Password: qa2e73fb Engagementgame

Nadere informatie

Job crafting op basis van een online feedback instrument

Job crafting op basis van een online feedback instrument Job crafting op basis van een online feedback instrument Theoretische achtergrond Toepasbaarheid Resultaten Aan het werk! Groepsopdracht / discussie Theoretische achtergrond (1) Job crafting 1.0: Fysieke

Nadere informatie

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen?

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Beter Oud Worden in Amsterdam - 31 maart 2015 Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Dr. Machteld Huber, arts, senior-onderzoeker Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl

Nadere informatie

Veerkracht in een bedrijf.

Veerkracht in een bedrijf. Veerkracht in een bedrijf. Workshop congres positieve psychologie Ede, 15 april, 2016. Prof. Dr. Jan A. Walburg Bij mentaal kapitaal onder druk. BEHANDELEN BESCHERMEN INVESTEREN WERK Psychische problemen

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Vragenlijst mentale vitaliteit. Koninklijke Burger Groep B.V.

Vragenlijst mentale vitaliteit. Koninklijke Burger Groep B.V. Vragenlijst mentale vitaliteit Koninklijke Burger Groep B.V. 1 Inleiding 365goesting heeft een valide en betrouwbare vragenlijst om de mentale vitaliteit van medewerkers en organisaties te meten. Deze

Nadere informatie

Chronische zieke werknemers: Werkbeleving & ziekteverzuim

Chronische zieke werknemers: Werkbeleving & ziekteverzuim Chronische zieke werknemers: Werkbeleving & ziekteverzuim dr. Nathalie Donders drs. Karin Roskes dr. Joost van der Gulden Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde Centrum voor Huisartsgeneeskunde, Ouderengeneeskunde

Nadere informatie

impact from intervention strategies A case example from the baking industry

impact from intervention strategies A case example from the baking industry Prospective evaluation of the health impact from intervention strategies A case example from the baking industry Samenwerking Nick Warren, Health and Safety Laboratory Dick Heederik, IRAS, Utrecht University

Nadere informatie

en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/

en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/ Moe! Studies naar hulpzoekend gedrag laten zien dat het besluit om een arts te bezoeken doorgaans het resultaat is van een complex proces. Niet alleen gezondheidsgerelateerde, maar ook sociale, culturele

Nadere informatie

30-5-2012. Gezond en vitaal langer doorwerken?! Programma. Inleiding. Inleiding

30-5-2012. Gezond en vitaal langer doorwerken?! Programma. Inleiding. Inleiding Programma Gezond en vitaal langer doorwerken?! Allard van der Beek Hoogleraar Epidemiologie van Arbeid & Gezondheid Afdeling Sociale Geneeskunde,, EMGO + Instituut Onderzoekscentrum Body@Work TNO-VU/ VU/VUmcVUmc

Nadere informatie

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers?

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Transvorm Actueel en de zorg verandert mee Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Woensdag 17 december 2015 Dr. Monique Veld E-mail: monique.veld@ou.nl

Nadere informatie

SUR-V.com. HR Monitor. Stel snel en eenvoudig een wetenschappelijk verantwoord HR onderzoek op.

SUR-V.com. HR Monitor. Stel snel en eenvoudig een wetenschappelijk verantwoord HR onderzoek op. SUR-V.com HR Monitor Stel snel en eenvoudig een wetenschappelijk verantwoord HR onderzoek op. Onze unieke HR Monitor Weet u wat er speelt binnen uw organisatie? Waar uw medewerkers energie van krijgen

Nadere informatie

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten Samenvatting Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten 1 Introductie De beroepsbevolking in westerse landen vergrijst. Door het stijgen

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Hoge werktevredenheid geen garantie voor doorwerken tot pensioen

Hoge werktevredenheid geen garantie voor doorwerken tot pensioen Hoge werktevredenheid geen garantie voor doorwerken tot pensioen 11 Meeste werknemers tevreden met het werk Acht op de tien werknemers (zeer) tevreden met hun werk Vrouwen vaker tevreden dan mannen Werknemers

Nadere informatie

Tijdelijk en Toch Bevlogen

Tijdelijk en Toch Bevlogen De Invloed van Taakeisen, Ontplooiingskansen en Intrinsieke Arbeidsoriëntatie op Bevlogenheid van Tijdelijke Werknemers. The Influence of Job Demands, Development Opportunities and Intrinsic Work Orientation

Nadere informatie

Extending traditional views on volunteers psychological contracts: Novel conceptual and methodological approaches in non-profit studies

Extending traditional views on volunteers psychological contracts: Novel conceptual and methodological approaches in non-profit studies Extending traditional views on volunteers psychological contracts: Novel conceptual and methodological approaches in non-profit studies Dr. Tim Vantilborgh Het psychologisch contract van vrijwilligers

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek.

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek. Samenvatting In september 2003 publiceerde TNO de resultaten van een onderzoek naar de effecten op het welbevinden en op cognitieve functies van blootstelling van proefpersonen onder gecontroleerde omstandigheden

Nadere informatie

Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement Monique Heijmans, Geeke Waverijn

Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement Monique Heijmans, Geeke Waverijn Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement, M. Heijmans, NIVEL, juni 2014) worden gebruikt.

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

Switching on and off. office hours. Internet is booming. Normen vervagen ;-); The Do s and Don ts of E-mail during jjk

Switching on and off. office hours. Internet is booming. Normen vervagen ;-); The Do s and Don ts of E-mail during jjk Switching on and off De impact van smartphone gebruik op het welzijn van de werknemer Daantje Derks Erasmus Universiteit Rotterdam Opzet presentatie Algemeen theoretisch kader Aanleiding/observaties Begripsverheldering

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

Vitaal in je werk: Naar een duurzame balans

Vitaal in je werk: Naar een duurzame balans Vitaal in je werk: Naar een duurzame balans Wilmar Schaufeli Senior adviseur, Schouten & Nelissen Inzicht Hoogleraar A&O psychologie, Universiteit Utrecht Agenda 1. Visie op duurzame inzetbaarheid 2. Vitaal

Nadere informatie

WORKSHOP. Determinanten van doorwerken tot en na de pensioengerechtigde leeftijd: maken ouderen nog kans op de arbeidsmarkt?

WORKSHOP. Determinanten van doorwerken tot en na de pensioengerechtigde leeftijd: maken ouderen nog kans op de arbeidsmarkt? WORKSHOP Determinanten van doorwerken tot en na de pensioengerechtigde leeftijd: maken ouderen nog kans op de arbeidsmarkt? Afdeling Determinanten van doorwerken: TOT de pensioengerechtigde leeftijd NA

Nadere informatie

Vervolgonderzoek omtrent de psychosociale gesteldheid van politiepersoneel

Vervolgonderzoek omtrent de psychosociale gesteldheid van politiepersoneel Vervolgonderzoek omtrent de psychosociale gesteldheid van politiepersoneel Prof. dr. W.B. Schaufeli (Universiteit Utrecht) en Prof. dr. T.W. Taris (Universiteit Utrecht) Samenvatting In 2013 is in opdracht

Nadere informatie

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van 9 Samenvatting 173 174 9 Samenvatting Kanker is een veel voorkomende ziekte. In 2003 werd in Nederland bij meer dan 72.000 mensen kanker vastgesteld. Geschat wordt dat het hier in 9.000 gevallen om mensen

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

Introductie in talentdenken

Introductie in talentdenken Introductie in talentdenken Peter Beschuyt Uitdaging: Een duurzame match vinden tussen organisatiedoelen en persoonlijke aspiraties 1& Hoeveel % van de tijd op het werk word jij ingezet op datgene waar

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Prof Dr Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Gezondheid van uitkeringsgerechtigden

Nadere informatie

Succes factoren voor de implementatie van de Nul Ongevallen Visie

Succes factoren voor de implementatie van de Nul Ongevallen Visie 0 Succes factoren voor de implementatie van de Nul Ongevallen Visie Gerard Zwetsloot, Robert Bezemer 1 Europees onderzoeksproject (7 landen) Centrale vraag: Wat zijn de succes factoren (en goede praktijken)

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Bevlogenheid van professionals

Bevlogenheid van professionals Bevlogenheid van professionals Debbie Jaarsma Hoogleraar Innovation & Research in Medical Education (UMCG-RUG) 9 mei 2015 KORTE BIOGRAPHIE DIERGENEESKUNDE SPECIALIST IN OPLEIDING PATHOLOGIE FACULTEIT DIERGENEESKUNDE

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Analyse Mentaal Kapitaal. Stimuleren van energie en veerkracht als antwoord op stress en burn-out in uw organisatie

Analyse Mentaal Kapitaal. Stimuleren van energie en veerkracht als antwoord op stress en burn-out in uw organisatie Analyse Mentaal Kapitaal Stimuleren van energie en veerkracht als antwoord op stress en burn-out in uw organisatie De analyse die Better Minds at Work heeft gemaakt werd vertaald in een concreet actieplan.

Nadere informatie

Veerkracht en betrokkenheid aan het werk

Veerkracht en betrokkenheid aan het werk Veerkracht en betrokkenheid aan het werk 1st Nederlandse conferentie positieve psychologie Jan Auke Walburg Linda Bolier www.trimbos.nl VERMOGEN VAN NEDERLAND 2013 Mentale stoornissen Geen gezondheidsprobleem

Nadere informatie

Vertrouwelijk GROEPSRAPPORTAGE EINDMETING Voorbeeldteam Aantal deelnemers: 8 15-11-2015

Vertrouwelijk GROEPSRAPPORTAGE EINDMETING Voorbeeldteam Aantal deelnemers: 8 15-11-2015 Vertrouwelijk GROEPSRAPPORTAGE EINDMETING Voorbeeldteam Aantal deelnemers: 8 15-11-2015 1 Dit rapport geeft een overzicht op groepsniveau van hun bevlogenheid, energie- en stressbronnen en de gemiddelde

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Werkbeleving onder hoogbegaafde werkers

Werkbeleving onder hoogbegaafde werkers Werkbeleving onder hoogbegaafde werkers Toelichting onderzoeksmodel en opzet onderzoek Toon Taris Universiteit Utrecht congres hoogbegaafdheid en werk, 27/6/2014 1 Opzet Aanleiding Achtergrond van het

Nadere informatie

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement?

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Definitie outplacement Outplacement is een geheel van begeleidende diensten en adviezen die in opdracht van

Nadere informatie

Kortcyclische arbeid, Op de teller!

Kortcyclische arbeid, Op de teller! Kortcyclische arbeid, Op de teller! 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische arbeid. Dit laat toe een duidelijke definiëring

Nadere informatie

DUURZAME INZETBAARHEID VAN OUDEREN

DUURZAME INZETBAARHEID VAN OUDEREN TNO-rapport DUURZAME INZETBAARHEID VAN OUDEREN Resultaten van de eerste twee metingen van STREAM 2012 TNO Auteurs: 18 februari 2013 Swenneke van den Heuvel Voor het Ministerie van Sociale Zaken Jan Fekke

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) In de laatste decennia is de arbeidsparticipatie van vrouwen gestegen (SCP, 2006). Een gevolg hiervan is de afname van het aantal traditionele huishoudens waarin de man

Nadere informatie

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen The Influence of Self-efficacy

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Trots op het werk en plezier met de collega s. Brancherapportage uitzend- en recruitmentbranche

Trots op het werk en plezier met de collega s. Brancherapportage uitzend- en recruitmentbranche Trots op het werk en plezier met de collega s Brancherapportage uitzend- en recruitmentbranche Trots op het werk en plezier met de collega s Medewerkers in de uitzend- en recruitmentbranche zijn er voornamelijk

Nadere informatie

De gegevens die worden gebruikt door de benchmark worden door de gemeente zelf aangeleverd. De burgerpeiling levert een deel van deze gegevens aan.

De gegevens die worden gebruikt door de benchmark worden door de gemeente zelf aangeleverd. De burgerpeiling levert een deel van deze gegevens aan. Burgerpeiling 2013 Eind 2013 is onder 2000 inwoners van de gemeente Noordoostpolder een enquete verspreid ten behoeve van de benchmark waarstaatjegemeente.nl. De enquete vormt een onderdeel van de benchmark.

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Langdurig ziekteverzuim is een erkend sociaal-economisch en sociaal-geneeskundig probleem op nationaal en internationaal niveau. Verschillende landen hebben wettelijke maatregelen genomen

Nadere informatie

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Een onderzoek naar burn-out en bevlogenheid bij hulpverleners

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Een onderzoek naar burn-out en bevlogenheid bij hulpverleners In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Een onderzoek naar burn-out en bevlogenheid bij hulpverleners Colloquium psychosociale risico s Brussel, 23-09-2014 dr Sofie Vandenbroeck 2 Opdrachtgevers Federale

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

JOBONZEKERHEID: STIMULATOR OF OBSTAKEL VOOR INNOVERENDE WERKNEMERS?

JOBONZEKERHEID: STIMULATOR OF OBSTAKEL VOOR INNOVERENDE WERKNEMERS? JOBONZEKERHEID: STIMULATOR OF OBSTAKEL VOOR INNOVERENDE WERKNEMERS? Stan De Spiegelaere & Guy Van Gyes KU Leuven, HIVA - Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving in Frederik Anseel, Guy Van Gyes

Nadere informatie

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid In het voorjaar van 2015 heeft Odyssee een digitale enquête uitgezet onder 950 ondernemingsraden om zicht te krijgen

Nadere informatie

Werkdruk in het onderwijs

Werkdruk in het onderwijs Rapportage Werkdruk in het primair en voortgezet onderwijs DUO ONDERWIJSONDERZOEK drs. Vincent van Grinsven dr. Eric Elphick drs. Liesbeth van der Woud Maart 2012 tel: 030-2631080 fax: 030-2616944 email:

Nadere informatie

Arbocatalogus Grafimedia

Arbocatalogus Grafimedia Arbocatalogus Grafimedia Van werkdruk naar werkplezier Presentatie voor gebruik in eigen bedrijf Arbocatalogus Grafimedia Van Werkdruk naar Werkplezier Presentatie voor gebruik in het eigen bedrijf Deze

Nadere informatie

Wat is en doet BaroMed? Samenvatting:

Wat is en doet BaroMed? Samenvatting: Samenvatting: BaroMed is een online instrument om in kaart te brengen hoe het gaat met een vakgroep en met individuele specialisten. Na invulling van de vragenlijst (maximaal 25 minuten) krijgt elke deelnemer

Nadere informatie