Mystiek & Geloof. februari 2007

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mystiek & Geloof. februari 2007"

Transcriptie

1 februari 2007 en bevatten artikelen van NRC Handelsblad en nrc.next over actuele onderwerpen. Deze en kunnen worden gebruikt in lessen en bij opdrachten voor scholieren in het Studiehuis (hoogste klassen havo/vwo). De A4- kranten zijn gratis te downloaden via scholieren. De redactie van Stepnet van uitgeverij ThiemeMeulenhoff maakt opdrachten bij artikelen in de en. Deze opdrachten zijn te vinden op de website nl. De artikelen in de en zijn zo gekozen dat er voor meedere vakken opdrachten bij gemaakt worden. Eindredactie Marlies Hagers Vormgeving Bart Grätz Hartstochtelijk streven naar een bijzondere, persoonlijk vereniging van God met de menselijke ziel. Zo omschrijft het woordenboek van Van Dale het begrip mystiek. In deze kiezen we het onderwerp iets breder. Je kunt inderdaad lezen over mystici die visioenen hadden en daaruit de conclusie trokken dat ze diep contact hadden met God. Maar je vindt ook artikelen over geloven, allerlei soorten bijgeloof en over rituelen zoals die van de druiden en gothics. inhoud Hildegard von Bingen 2, 3 Gothics 4 Druiden 5 Satanisten 6 8 Meditiatie 11 De schepping van Adam, fresco van Michelangelo Buonarroti ( ) in de sixtijnse kapel, Vaticaan.

2 2 Hildegard von Bingen De twaalfde-eeuwse abdis Hildegard von Bingen had visioenen waarin ze zag hoe de kosmos in elkaar zat en reusachtige vrouwen de kerk personifiëren. Door Marjoleine de Vos Alles aan Hildegard von Bingen spreekt van een andere tijd, een tijd die ongrijpbaar ver weg is geraakt en die ook door erover te lezen of naar bouwwerken, schilderingen of gedichten te kijken niet werkelijk tot leven komt. Zoals een piramide niets onthult over het ware leven van de Egyptenaren, zo kan een kruisvaardersburcht of een miniatuur dat een visioen weergeeft ons nauwelijks dichter bij Hildegard von Bingen brengen, de abdis die van 1098 tot 1179 in Duitsland in een klooster aan de Rijn leefde. Hildegard was een heilige - niet op de manier van moeder Theresa, door veel goeds te doen, maar op de ouderwetse manier: ze zag dingen, had goddelijke ingevingen en visioenen, die ze te boek stelde en die haar regelrecht door het levende licht zelf werden geopenbaard. Visioenen Wat staat dat ver van ons af, het hele woord visioen al. Dat kan nu hooguit nog in verband met hallucinerende middelen gebruikt worden, en wat de mensen zien als ze die gebruikt hebben beschouwt niemand als goddelijke openbaring. In Hildegards tijd wel, al was het nu ook weer niet zo dat iedereen die zei de stem van God gehoord te hebben meteen op aandacht en geloof mocht rekenen. Hildegard begon omstreeks haar veertigste haar visioenen op te schrijven. Een kopie van haar manuscript kwam in handen van de paus. Die was erg onder de indruk. Toch was Hildegard een vrouw, een schepsel dat in die tijd niet echt als een voertuig van verstand werd gezien. Ook door Hildegard zelf niet overigens, zij tornt in haar geschriften absoluut niet aan de dan geldende orde, en beklemtoont steeds weer dat ze ononderwezen is, een veertje op de adem van God, een nietswaardige vrouw. Hildegard, een meisje uit een eenvoudige Een veertje op Gods adem Hildegard in haar toestand van waarachtig zien. familie dat al op haar achtste aan het klooster was gegeven, was onmiskenbaar een autoriteit. Dankzij de van God gegeven visioenen waardoor ze bezocht werd. Heel eigenaardige visioenen van een bolvormige menselijke figuur met twee hoofden die de hele kosmos omvatte en die in zijn kern opnieuw de mens bevatte, van het wereldei, van gevleugelde wezens en reusachtige vrouwen die de kerk personifiëren, of de synagoge of de liefde. In haar visioenen komen heel veel vrouwen voor en ook in haar gedichten en liederen bezingt ze voornamelijk vrouwen. Hildegard leek vrouwen een stuk interessanter te vinden dan mannen. Haar boek over oorzaken en geneeswijzen van ziektes, waarin ze ook de lichaamshuishouding van de beide geslachten behandelt, besteedt veel uitgebreider aandacht aan de vrouw dan aan de man. Zij prijst steeds maar weer de vrouw als moeder en voortbrengster van het leven, vooral in de gedaante van Maria: en daarom is de hoogste zegen te vinden in de vrouwelijke vorm, boven alle andere schepsels, want God is mens geworden in een lieftallige en gezegende maagd. Muziek Het blijft moeilijk om zonder grondige studie de geestesgesteldheid en de spiritualiteit van de twaalfde eeuw te begrijpen, al zou je dat, Hildegards brieven lezend, naar haar miniaturen kijkend, aan haar leven denkend, wel graag willen. Onze manier van denken lijkt weinig op de vanzelfsprekende, alles tot een geheel makende denkwijze van Hildegard, en de beeldentaal uit die tijd is een echte táál, die men eerst moet leren kennen en beheersen voor de bedoelingen van een en ander duidelijk worden. Maar gelukkig schreef Hildegard ook muziek. Ze heeft beweerd dat ze geen noot kon lezen en ook nooit zangles kreeg, maar dat moet wel weer een bescheidenheidstoop zijn. Het is althans nauwelijks denkbaar dat iemand zonder enige muzikale scholing deze wonderbaarlijk mooie en veelvoudige muziek geschreven kan hebben. Dat er een klooster bestond waar de non- Ver volg op pagina 3

3 Ver volg van pagina 2 nrc handelsblad 3 Hildegard von Bingen nen in de kerk elke week deze muziek zongen! Hoe konden die nonnen dat trouwens, vraagt men zich af, zeker bij het luisteren naar de onwaarschijnlijk mooie uitvoeringen van het gezelschap Sequentia. Werkelijk, zo moeten engelen zingen, want mensenstemmen kunnen dit niet. Zoals mensenoren maar nauwelijks naar deze muziek kunnen luisteren. Verrukking Ooit, schreef Hildegard, zong Adam met de stem van de Levende Geest, maar door de zondeval raakte hij die kwijt. Iets van dat vermogen hebben de mensen weer teruggewonnen door muziek te schrijven en muziekinstrumenten te maken, zodat zij konden zingen naar gelang de verrukking van hun ziel. Helemaal zoals het vroeger was, is het natuurlijk nooit meer geworden, en dat is maar goed ook volgens Hildegard, want de onvolkomen en sterfelijke mens zou nooit de kracht en welluidendheid van zijn (= Adams) stem hebben kunnen verdragen. Toch moet Hildegards muziek dicht bij die van Adam komen, in haar extatische ingetogenheid. Maar Adam was een man en in zijn eentje, Hildegard laat vrouwen zingen en die zingen het mooist. Daar valt niet aan te twijfelen voor wie luistert naar hoe Heather Knutson en Susanne Norin Nunc aperuit nobis zingen (op de cd Canticles of ecstasy). De subtiele vervlechting van enkel- en samenzang, het opwaarts reikende, de hartverscheurende kleine neerwaartse buigingen die hun stemmen maken, het is van een adembenemende schoonheid en sterkte. Hildegard schrijft dat de mens bij bepaalde gezangen moet zuchten en steunen omdat hij moet denken aan de hemelse harmonie in zijn ziel. Dat zal het zijn. Hevige vrouw Hoe onbegrijpelijk deze muziek in haar schoonheid dus ook is, toch brengt ze Hildegard dichterbij. Een hevige vrouw, er zit, ondanks alle heiligheid en onthechtheid, enorm veel leven in haar muziek. Zoals er trouwens ook veel leven in haar brieven zit en in haar openhartige verhandelingen over seksualiteit: Wanneer een vrouw seksuele omgang met een man heeft, ondergaat zij een gevoel van hitte, dat door de begeerte in haar hersenen wordt veroorzaakt, alsook een gevoel van De kosmosmens zoals Hildegard die in haar visioenen zag. ( Illustraties uit Liber Divinorum Operum) genot bij deze ervaring - een non! Hoe wist ze dat? Zo schrijft ze ook doodleuk: Mannen die nooit een vrouw hebben blijven even kleurloos als een dag waarop de zon niet schijnt. Voor vrouwen vindt ze het al evenmin aanbevelenswaardig om nooit een man te hebben. Toch prijst ze de maagdelijkheid aan als weg naar God - maar het is niet verboden om een mooie maagd te zijn, haar kloosterlingen dragen feestelijk uitgedost de mis op. Hildegard weet wel zeker dat het levende licht behagen schept in schoonheid. Behagen Dat betekent zeker ook dat ze zélf behagen schepte in schoonheid. Het is onzin om aan de oprechtheid van haar visioenen te twijfelen, maar meer dan eens blijkt dat het levende licht en zij precies hetzelfde over de dingen denken. Als Richardis, haar vriendin en helpster, in een ander klooster tot abdis wordt benoemd, protesteert Hildegard hevig tegen die scheiding en ze schroomt niet daar de klare bron die nooit bedriegt bij te hulp te roepen die via haar ondubbelzinnig laat weten: De beweegredenen die voor de verkiezing van deze non (=Richardis) worden aangevoerd hebben bij God geen gewicht. Ze zal vast zelf geloofd hebben dat haar onwil om van haar vriendin te scheiden te maken had met Gods tegenzin om Richardis uit Bingen te laten vertrekken, maar zoiets geeft meteen het gevaarlijke van machtige mystici aan. In vertrouwelijke onderonsjes met God richten zij de wereld naar hun eigen goeddunken in. Gelukkig was Hildegard niet zo erg machtig, noch vreselijk oorlogszuchtig. Ze was maar een eenvoudige abdis die God wilde dienen en die daartoe al haar talenten, en dat waren er niet weinig, ten volle benutte. Aan die inzet danken wij de muziek van deze raadselachtige vrouw, die zichzelf als een instrument van de goddelijke geest beschouwde, de bazuinklank van het levende licht. Cd s: Sequentia: Canticles of ecstasy en Voice of the blood

4 4 Gothics Gothics hullen zich in het zwart, kicken op Dracula en de Middeleeuwen en houden van dramatische muziek. Goths hebben hun eigen feestjes, winkels en festivals. En picknicks. Door Hester Carvalho Het is vroeg op de zaterdagmiddag, negen graden en het regent zachtjes. Onder een boom in het Amsterdamse Vondelpark zitten een stuk of zeven jongeren. Hun haar is zwart geverfd, ze hebben dikke zwarte randen om hun ogen, witte gezichten en kleding van zwart fluweel. Op de grond liggen een paar dekens, bezaaid met bakjes pepernoten, kuipjes kaas en een paar gesneden broden: hier wordt een Gothic Picknick gehouden. Door het weer is de opkomst niet erg groot, maar de stemming zit er bij de zeven deelnemers goed in.,,mag ik de roomkaas even? vraagt Emiel (18) aan Oskar (17), die bezig is een fles wijn open te maken. Michiel (18) strooit een bos verdroogde rozen op het water en steekt een van de bloemen achter het oor van vriendin Wednesdy (18). Ramon (19) lakt zijn nagels zwart, terwijl Emiel zijn oogmake-up bijwerkt. Middeleeuwen Michiel en zijn vrienden zijn Gothic. De Gothic -stroming beslaat mode en muziek en is qua uiterlijk geinspireerd op de middeleeuwen. Haar aanhangers lezen graag verhalen over ridders, graaf Dracula en andere vampiers en hebben een voorkeur voor zwarte kleding met ijzerbeslag. De belangrijkste pijler van de Goth-beweging is de muziek. Al zijn er verschillende subgenres de voornaamste kenmerken zijn de gedragen zang, galmende drums en een voorkeur voor bloederige, dramatische teksten. De groepen hebben namen als Lacrimosa of Theatre Of Tragedy. Eigenlijk is de Goth-stroming al weer een revival van een trend uit de jaren tachtig. Toen werden allerlei Engelse doem -bands als Siouxsie & The Bashees, The Cure en The Sisters Of Mercy tot het genre gerekend. Niet alleen wegens hun muziek, maar ook Vleermuizen eten geen chips Het festival Summer Darkness voor de liefhebbers van Gothic. (Foto: Rob Huibers) dankzij hun markante uiterlijk: het zwarte getoupeerde vogelnestjeskapsel van Curezanger Robert Smith kreeg enthousiast navolging. Vleermuizen werden de fans toen genoemd, naar de zwarte aankleding en de als vleugels gedrapeerde capes om hun schouders. De hernieuwde belangstelling voor Gothic groeide sinds 2000 gestaag. Er zijn speciale feesten, speciale concerten, winkels en festivals. Het idee voor een speciale Gothic-Picknick komt uit Londen vertelt Michiel, waar regelmatig grote groepen Goths in parken samenkomen. De informatie over muziek en evenementen halen Michiel en zijn vrienden, die allen in kleine plaatsen in de omgeving van Leiden wonen, van Internet.,,Via Internet ben ik met Goths in contact gekomen, zegt Oskar, student industrieel ontwerpen in Delft.,,Tijdens het surfen kwam ik allerlei homepages tegen met informatie. Zo ben ik liefhebber geworden. Hij bestelt de obscure cd s via Internet of per postorder, want in de reguliere platenzaken zijn ze meestal niet te krijgen. Voor Wednesdy, Michiel en Ramon heeft de interesse voor Goth gevolgen voor allerlei aspecten van het leven: wat ze eten, wat ze lezen, hoe ze zich kleden en hoe hun kamer eruit ziet. De drie wonen nog thuis en hebben hun kamers ingericht in Goth-stijl. Die van Wednesdy is zwart geverfd, met zwarte gordijnen en plastic vleermuizen aan het plafond. Ramon versierde de zijne als een spookhuis, met schedels, skeletten en draperieen. Drugs Deze Goths gebruiken geen drugs en drinken alleen rode wijn, want,,die fonkelt zo mooi. En op feestjes serveren ze geen chips, maar fraaie schalen met fruit. Goth staat ook voor de treurige romantiek van kastelen en treurwilgen. Michiel en Wednesdy schrijven samen gedichten. s Avonds is er een gothic dance party in een catacombe onder een kerk in Amsterdam, waar het groepje ook weer aanwezig is. De ene Goth, in bruidsjurk met daarover een zwarte cape, wordt bewonderd door de andere, die lange puntschoenen draagt met een lange rij gespen. Organisator Frank Bouwmeester meent dat de huidige interesse in de mode mede is ontstaan door de clip van Madonna, Frozen waarin ze met zwart haar en allerlei draperieen te zien is. Er is ook de invloed van de fetisj-wereld. Meer dan in de jaren tachtig zie je nu Goths ingesnoerd in corsetten en lakkleding. De sfeer is gemoedelijk. Men kletst en bekijkt de cd s die te koop worden aangeboden. Ramon danst heftig op een plaat van Bauhaus, Oskar zwijmelt met een meisje. Michiel is er nu niet bij. Hij moest in Noordwijk naar de verjaardag van zijn schoonmoeder. Dit artikel is enkele jaren oud.

5 5 Druiden en Bloed,,Karen, wil je een echte druide ontmoeten? vroeg een vriendin me laatst. Sinds ik hier een echte heks ontmoet heb en sinds ik weet dat hier nog hippies bestaan denk ik:,,ach, de Engelsen zijn behoudender dan wij en zo lijkt het alsof hier uit elk tijdperk nog overlevenden zijn. Door Karen Gerbrands De druide waarmee mijn vriendin een afspraak maakte, bleek geen gewone druide te zijn, maar een Archdruid, een hoge piet dus. Opeens werd ik zenuwachtig, maar gelukkig had ik net een boek uit de bibliotheek gehaald, Celtic Connections van David James en Simant Bostock en ik begon aan mijn huiswerk. Het woord druide kende ik wel, uit Asterix en Obelix. Nu leerde ik dat een druide een Keltische priester is; dat de druidenkalender 13 maanden heeft die naar bomen zijn genoemd; en dat ook de letters van het Goidelic alfabet bomennamen hebben. Er werd een godin aanbeden, Brigit genoemd, of ook wel Bride, of Moeder Aarde. Al jaar werd deze godin in Europa aanbeden, tot daar abrupt jaar geleden een einde aan kwam. Op een maandagmorgen reden we naar Glastonbury. We hadden afgesproken bij de Witte Bron. In het smalle straatje waar we parkeerden bleek ook de Rode Bron te Door Hester van Santen In Italië ontstaat elk jaar discussie rond de onverklaarbare rite van de vierde-eeuwse heilige Sint Januarius. Op 19 september laten katholieke priesters in Napels het bloed van de heilige, dat bewaard is in twee ampullen, van vloeibaar in vast veranderen. Mooie PR voor de stad en voor Italië, zo schreef de Italiaanse krant La Repubblica, maar wetenschappelijk dubieus. Vervolgens roerden ook het Vaticaan en het Italiaanse Comité voor Paranormaal Onderzoek (Cicap) zich. Het bloed van Sint Januarius is een uitvinding van een middeleeuwse alchemist, zo meldden Cicap-onderzoekers jaren geleden al in het tijdschrift Nature. Maar nu La Repubblica schrijft dat de Cicap dat bewézen heeft, krabbelen de sceptische wetenschappers terug. Nou, schreven ze Full time druide Rollo Maughfling (Foto Karen Gerbrands) zijn. We zagen mensen uit beide bronnen water drinken; een enkeling vulde een fles. We liepen naar de Tor, de karakteristieke kale heuvel in Glastonbury met erop de ruine van een 14de-eeuws kapelletje. Op een bankje in de zon hebben we een uurtje zitten praten met Rollo Maughfling, Chosen Chief of the Glastonbury Order of Druids and Archdruid of Britain. Eerst legde hij uit dat de leer van de druiden nooit verloren is gegaan, maar alleen lange tijd verboden is geweest en daarom moesten alle ceremonies in het geheim plaatsvinden. Dat hoeft nu niet meer. Ook wist hij alles over de muziek en de ceremonies. Helaas was hij niet opgeleid voor het maken van toverdrankjes. Zonnewendes,,Bent u een fulltime druide? vroeg ik.,,vroeger niet, zei hij,,maar tegenwoordig wel.,,en wat houdt dat dan in? vroeg ik.,,ik organiseer acht festivals per jaar, de zonnewendes en de dag-en-nachteveningen. Precies daartussenin hebben we nog vier heilige dagen. Dus we vieren 21 juni, de langste dag; 21 december, de kortste dag; en 21 maart en 22 september, wanneer de dag en nacht precies even lang zijn; dan op 2 februari Imbolc, op 1 mei Beltaine ; 1 augustus heet Lughnasadh ; en 31 oktober Samhein. Vast geen wonder Kardinaal Michele Giordano toont de monstrans met de vermeende bloeddruppels van Sint Januarius. (Foto AP),,Ik las ergens dat u zich gedistantieerd heeft van de hekserij, zei mijn vriendin.,,dat klopt. Wij zijn in het openbaar getreden, de heksen niet. Al hun ceremonies hebben met de maan te maken en vinden dus s nachts plaats en in het geheim. Onze ceremonies hebben met de stand van de zon te maken en vinden overdag plaats en zijn openbaar. Het uur was om en op de valreep stelde ik hem mijn laatste vraag:,,zijn er druiden in Nederland?,,Ja zei hij,,,maar de meesten zijn vrij oud en niet erg actief meer en de nieuwe generatie druiden is er jong en kent de ceremonies nog niet goed. Alternatief In Glastonbury kochten we een boek dat hij ons aangeraden had, The Elements of the Druid Tradition van Philip Carr-Gomm. Ik was nog nooit eerder in Glastonbury geweest. Het bleek een mooi stadje te zijn vol alternatieve winkeltjes: edelstenen, kruiden, Afrikaanse kunst, boekwinkels vol met alternatieve boeken. Zelfs de mensen kleden zich er anders dan ik gewend ben, New Age, alsof de jaren zestig zijn blijven hangen. Thuis heb ik de twee tijdschriften en het boek bekeken. De leer van de druiden deed me denken aan het geloof van de indianen in Amerika, de bushmen in Afrika, de aboriginals in Australie. Nu kwam ik erachter dat zo n soort geloof ook in Engeland nog steeds bestaat. als reactie in een persbericht, we dénken alleen dat het geen bloed is. Maar onderzocht hebben we het nooit, want dat mogen we niet. Het Vaticaan, bij monde van monseigneur Paolo Romeo, is de stelligheid zelve:,,ook na recent onderzoek blijft het fenomeen onverklaarbaar. Ondanks de voorzichtigheid die de wonder-onderzoekers tentoonspreiden, lijken ze toch van hun zaak overtuigd als ze in hun persbericht naar hun eigen onderzoek uit 1991 verwijzen. Destijds maakten ze uit eierschalen, keukenzout en vulkanisch ijzerchloride een roodbruine substantie na die zich precies als het bloed van Sint Januarius gedroeg. Bij hard schudden verandert het van vast naar vloeibaar. En de bewering van Paolo Romeo dan? De onderzoekers:,,er is niks in een wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd.

6 Satanisten zijn overal Door Itai Mol nrc handelsblad 6 Ocultisme,,Samen met Harry Potter en zijn vrienden raken de oplettende lezers in zeven jaar (zeven boeken) vertrouwd met de wereld van het satanisme. Het occult zakwoordenboek is bedoeld als handreiking aan christenen, die volgens auteur R. Matzken onbekend zijn met de vele verschijningsvormen van duivelsaanbidding in de huidige maatschappij. Dat geldt volgens de auteur ook voor de kinderboekenreeks over de tovenaarsleerling Harry Potter, die bij kinderen over de hele wereld populair is. Waar nog maar kort geleden het occulte tot het terrein van de primitieve culturen behoorde, staat de huidige maatschappij er bol van, constateert de auteur.,,onderwijs en gezondheidszorg integreren het in hun programma s, (kinder)boeken en jeugdmuziek staan er bol van. Vijf christelijke organisaties hebben zich verenigd om de satansverering tegen te gaan. De bekendste is de stichting Schreeuw om Leven van de Hilversumse evangelist en oud-directeur van de Evangelische Omroep Bert Dorenbos. Wereldwijd complot Volgens Dorenbos bestaat er een wereldwijd complot van satanisten, verenigd in maffia-achtige structuren. De duistere krachten zouden onder meer actief zijn in de internationale criminaliteit en de vermaaksindustrie in Hollywood. Ook in de politiek en de kerk zijn de satanisten volgens hem geïnfiltreerd. In het occulte zakwoordenboek staan honderd termen uitgelegd die te maken hebben met waarzeggerij, hekserij, Oosterse mystiek en alternatieve geneeswijzen. Een voorbeeld is Feng Shui:,,Geluk, gezondheid en succes door de juiste afstemming op Chi (manipulatie van Ying en Yang) in bouwkunst en zakendoen. Een oude Chinese vorm van wichelarij werd een hype in het Westen. Bij ieder occult gebruik wordt een Bijbelse duiding en weerlegging gegeven. Zo luidt de bijbelse weerlegging van reïncarnatie:,,het is de mensen gezet eenmaal te sterven, en daarna het oordeel, Hebr. 9:27. Harry Potter met het zwaard van Griffoendor. Uit de film: De geheime kamer. De honderd trefwoorden in het zakwoordenboek bieden samen een aardig overzicht van stands die er op een paranormale beurs te vinden zijn. Maar volgens Dorenbos gaat occultisme verder dan deze standaardtermen, ook drugsgebruik en rock & roll beschouwt hij als occult. Dorenbos:,,Matzken en ik verschilden een beetje van mening over het opnemen van deze termen. Maar goed, ik ben erg blij dat het boekje en het platform er nu zijn, en we zullen zeker onze activiteiten uitbreiden. Dorenbos ziet de invloed van het satanisme steeds verder toenemen, vooral doordat de duistere krachten steeds meer de massamedia als wapen gebruiken om hun boodschap te verkondigen. Hij ziet voorbeelden te over, maar het duidelijkst in Nederland waren toch wel de programma s van Menno Buch, voor wiens ziel Dorenbos nog iedere week bidt.,,ik ken hem persoonlijk, en hij weet hoe ik over hem denk. Hoewel er goed met hem te praten valt, wil hij niet met zijn duivelse activiteiten stoppen. De toename van het occultisme is voor Dorenbos een teken dat de tijd van oorlogen die aan de apocalyps vooraf zal gaan, naderbij komt. En de traditionele kerken, zelfs de orthodoxe protestantse richting die hij aanhangt, zien het gevaar niet. Daarin ziet de evangelist zelfs het bewijs dat de satanisten ook in de kerk zijn geïnfiltreerd. Dorenbos:,,De duivel is gebaat bij stilte, zodat hij in alle rust zijn werk kan doen. Dat de kerken daaraan meewerken, betekent dat hij ook daar invloed heeft. Omdat de duivel het liefst in stilte opereert, is bekendheid geven aan zijn activiteiten het middel van het platform om hem te bestrijden. Want uiteindelijk is de duivel volgens Dorenbos maar voor één ding bang:,,de liefde van Jezus.

7 7 Hallucinaties en Uittreding Paddo zorgt voor indrukwekkende spirituele trip Door Hester van Santen Een drugssessie met psylocibine, de werkzame stof uit paddo s, kan een religieuze ervaring opwekken die nog maanden indruk maakt. Dit is de uitkomst van een merkwaardige dubbelblinde studie met 36 proefpersonen die uitgevoerd werd aan het academisch ziekenhuis van de Amerikaanse Johns Hopkins Universiteit, gepubliceerd in het tijdschrift Psychopharmacology. Stimulerend effect Gezeten in een rustige woonkamer, muziek op de achtergrond, kregen volwassen vrijwilligers onder begeleiding een hoge dosis psilocybine toegediend, goed voor een urenlange trip. Anderen kregen ter controle een pil met het ADHD-medicijn Ritalin, dat een stimulerend effect heeft. Direct na de trip, en twee maanden later, vulden de deelnemers een uitgebreide enquête in over hun ervaringen, en dan vooral over de spirituele betekenis van de trip. De mensen, die geselecteerd waren omdat ze veel met religie of mystiek bezig waren, vonden het indrukwekkend: 22 van de 36 rapporteerden een complete mystieke ervaring na de paddopil. Van Ritalin voelden maar vier deelnemers zich spiritueel Kan je geest je lichaam verlaten terwijl je doorleeft? Zwitserse neurologen hebben nu wetenschappelijk aangetoond dat uittreden een echte ervaring is. Door Hendrik Spiering In esoterische en parapsychologische kring is het een vaak besproken ervaring: uittreding, de ervaring dat de geest het lichaam verlaat. Vaak vertellen mensen met zo n out of body -ervaring (OBE) dat ze hun lichaam van bovenaf konden bekijken. Bij onderzoek van een epileptische patiënt in Zwitserland is nu een hersengebied gevonden dat bij prikkeling precies zo n ervaring De paddestoel Psylocibine zorgt voor een religieuze trip. Wetenschappers zeggen: Uittreden is een echte ervaring oproept: de rechter gyrus angularis, een kronkeling in de cortex aan de rand van de achterhoofdskwab. Het onderzoek staat beschreven in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Tijdens lichte elektrische prikkeling van het hersengebied zei de 43-jarige epilepsiepatiënte (die nooit eerder een uittredingservaring had gehad) dat ze wegzonk in het bed of van een grote hoogte viel. Sterkere prikkeling leidde er toe dat ze zich twee meter boven het bed voelde zweven en zelf in bed zag liggen.,,maar ik kan alleen mijn benen en mijn onderlijf zien. Als de vrouw gevraagd werd strak naar haar benen te kijken tijdens zo n prikkeling meldde ze dat ze haar benen korter zag worden. Als haar benen gebogen waren leek het alsof ze snel op haar gezicht af kwamen, en ze probeerde haar benen dan ook te ontwijken. Hetzelfde gebeurde als ze gevraagd werd naar haar handen te kijken. Uit het feit dat prikkeling zowel leidt tot uittreding als tot anatomische illusies (van uitsluitend het eigen lichaam), én uit het feit dat aan het lichaam van de vrouw tijdens de ervaring niets bijzonders te zien was, leiden de Zwitserse neurologen af dat het gaat om een verstoring van het eigen-lichaamsbeeld. Uit ander onderzoek was al bekend dat de gyrus angularis een rol speelt bij het lichaamsbeeld. Uittredingservaringen en illusoire lichaamsveranderingen kunnen ook verdwijnen als de betrokken persoon probeert het lichaam op afstand nader te inspecteren. Het kan zijn dat in de gyrus angularis geraakt. Twee maanden later vond ongeveer de helft van de deelnemers dat de trip bij de top-5 van belangrijkste gebeurtenissen in hun leven hoorde. Psilocybine geldt niet als erg gevaarlijk. Een op de drie deelnemers aan de Amerikaanse studie had echter wel angsten, een op de zes werd tijdelijk paranoïde. Psychopharmacology, dat maar liefst vier commentatoren uitnodigde om de studie te bespreken, was lovend. De Amerikaanse psychiater Harriet de Wit schrijft dat de studie [...] waarschijnlijk een belangrijke plaats [zal] innemen in de geschiedenis van menselijk onderzoek in de psychofarmacologie. Gereguleerd onderzoek naar drugsgebruik was in de jaren vijftig en begin jaren zestig gemeengoed, maar kreeg een slecht imago. Zo gebruikte de bekende LSD-deskundige Timothy Leary zichzelf en studenten als proefpersoon. De onderzoekers vinden het nuttig dat ze nu kunnen uitzoeken wat er tijdens een mystieke ervaring in het brein gebeurt. Desgevraagd beaamt Raymond Niesink, toxicoloog bij het Trimbos-instituut voor verslavingszorg, dat er in het vakgebied behoefte is aan serieuze studies naar de effecten van drugs, al gaat het dan vooral om de farmacologische en niet zozeer om de mystieke kanten. een koppeling plaatsvindt tussen de visuele ervaring en andere zintuiglijke waarnemingen, zoals de tastzin. Deze bevindingen sluiten aan bij de conclusies van de bekende Britse parapsychologe Susan Blackmore die al in de jaren tachtig vaststelde dat uittredingen zeer vaak plaatsvinden wanneer zintuigelijke informatie beperkt is of volkomen wordt genegeerd. Door deze verstoringen is het brein gedwongen om een coherent beeld op te bouwen uit andere elementen, zoals het geheugen. Geen enkele uittredingservaring die Blackmore onderzocht gaf aanleiding om te veronderstellen dat de geest werkelijk het lichaam had verlaten. Ook alle klassieke gevallen die altijd in de literatuur opduiken blijken bij nader historisch onderzoek op drijfzand te berusten.

8 8 Jongeren zijn weer nieuwsgierig naar het geloof, ziet Antoine Bodar.,,Dat moet je niet afstraffen. Door Bas Mesters Priester Antoine Bodar (61) ontvangt in zijn cel, hartje Rome. Een vloer van geglazuurde plavuizen, een oud balkenplafond, een tafel, een boekenkast en een bed. Buiten brandt de zon. Binnen wordt getranspireerd. Sinds deze zomer is Bodar bijzonder hoogleraar Christendom, Cultuur en Media aan de Universiteit van Tilburg, hij blijft wel in Rome wonen. Hij vindt de leerstoel op zijn lijf geschreven. Hij werkt sinds zijn twintigste voor radio en televisie. Hij was vijfentwintig jaar actief aan de Universiteit van Leiden, waar hij onder meer filosofie van de kunst doceerde. Hij studeerde kunstgeschiedenis, geschiedenis, literatuur, theologie en filosofie. Sinds 1992 is hij priester. Mag een kerk de media aanwenden om de boodschap te verspreiden? Ik denk het wel. Maar het gaat erom dat je het bescheiden doet. Zeker in de media, want als je in die wereld gelovig bent, beschouwen ze je als iemand die niet helemaal volwassen is geworden. In Nederland is godsdienst lange tijd iets geweest dat in de privé-sector hoorde. Ik denk dat het land ontwaakt is. Godsdienst doet er weer toe. Het hoort thuis in het openbare domein. We zagen u met Jan Mulder in een Postbankreclame op een motor door Rome rijden. Waar ligt de grens van het openbare domein voor de kerk? Ik heb begrepen dat gelovigen mijn optreden doorgaans leuk hebben gevonden. Mensen die uit de kerk zijn gestapt, waren kritischer. Bisschop Muskens van Breda vond t niks. Ik vond het leuk om dit uitgerekend met zo n mopperaar als Mulder te doen, die altijd afgeeft op het geloof. Met zo n spotje geef je als priester aan dat je middenin het leven staat. En de opbrengst was voor een goed doel: de herinrichting van het priesterkoor in de Sint-Jan van s- Hertogenbosch. Godsdienst doet er weer toe Antoine Bodar (Foto Roger Cremers) Het aantal gelovigen onder jongeren is teruggevallen, tot dertig procent. Maar diezelfde jongeren komen nu veel openlijker uit voor hun geloof dan jongeren van twintig jaar geleden. Hoe verklaart u dat? Jongeren zijn niet gewend aan godsdienst, omdat hun ouders de kerk tabee hebben gezegd. Juist door een gebrek aan kennis en doordat de contrabeweging van hun ouders is uitgesleten, zijn jongeren weer nieuwsgierig en religieus aan het winkelen. Dat moet je niet afstraffen. Je moet heel mild uitleggen waarom het christelijk geloof is zoals het is. Ik laat zien dat het katholieke geloof een vrolijk geloof is. In mijn colleges in Leiden had ik altijd het meeste succes als ik voorlas uit de Confessiones van Augustinus: Heer Heer, maak mij kuis, maar nu nog niet. Maar wat als die geïnteresseerde jongeren de bekende vragen over het condoomstandpunt van de kerk en andere heikele kwesties ter sprake brengen? Ik probeer dat een beetje af te houden. Je moet er altijd over praten. Maar het is belangrijk je te realiseren en dat is moeilijk voor Nederlanders dat de katholieke kerk de ethische lat zeer hoog legt. Tegelijk weet de moederkerk heel goed dat haar kinderen zich niet altijd naar de regel gedragen. Er is altijd een spanning tussen de theorie en de praktijk, het ideaal en het leven. Dat hoort bij de katholieke kerk. Dus er zijn wetten, maar het is ieders eigen verantwoordelijkheid of hij die navolgt of niet? Nou, zo sterk zou ik het niet willen uitdrukken, maar er zijn wetten en we moeten gewetensvol met die wetten omgaan. Ik denk dat veel jonge mensen meer hebben aan een helderheid die streng is. De leer draag je uit op de preekstoel. Maar in de biechtstoel, als je naast iemand zit, ben je natuurlijk toch het lam. Het kan voorkomen dat je als priester aan iemand die problemen heeft een ander advies geeft dan wat de kerk leert. Is dat niet hypocriet? Zo zouden veel protestanten het noemen. Maar zo is het leven. En ik ben natuurlijk een echte katholiek. Ik vind Nederland een benepen land. Er is geen compassie. Als je in Amsterdam naar de tram rent, wacht de bestuurder niet. Als zijn schema zegt dat hij moet rijden, vertrekt hij. Hier in Rome wacht de tram dan. En als je een keer te weinig geld hebt, zeggen ze hier: laat maar zitten. Het is nog zoveel menselijker. En religie is meer verweven met de cultuur. Nederland is radicaal met doordrammen. Het ik-zeg-wat-ik-denk van Pim Fortuyn is verworden tot ik-praat-ik-zeg-maar-ikdenk-niet. Er is sprake van een enorme vergroving. Nederlanders heten een tolerant volk te zijn, maar dat is helemaal niet zo. Maar Nederland is wel tolerant voor homoseksuelen. Ik vind Nederland juist een doordramland op dat terrein. Ik zeg in een nieuw boekje dat homofilie een afwijking is, maar als je dat doet, deug je niet. Ik hoor het normaal te vinden. Maar ik erger me vreselijk aan die Gay Parades op de Amsterdamse grachten. Die moet ik me laten welgevallen, terwijl ze daar iets presenteren waar geen normale homofiel mee uit de weg zou kunnen. Maar hoe kijkt u dan aan tegen het homostandpunt van de kerk en het document over homopriesters? Is dat niet intolerant? De kerk stelt dat iemand die diepgewortelde homoseksuele neigingen heeft, niet gewijd mag worden. Maar ze omschrijft niet wat dat dan is. Dat is verstandig. Als je als priester celibatair leeft, is er volgens mij niets aan de hand.

9 9 Da Vinci Code Wat is er nu waar van al die aardige weetjes en theorieën in The Da Vinci Code? Een zoektocht met prof. dr. H.J. de Jonge, hoogleraar nieuwe testament, en dr. E. Grasman, kunsthistoricus. Door Jan Benjamin 1 Was Jezus getrouwd met Maria Magdalena, hadden zij een kind en overleefde hun nageslacht in Frankrijk? Er wordt al eeuwen gefantaseerd over een seksuele relatie tussen de bijbelse Jezus en Maria Magdalena, maar daarvoor is geen deugdelijk bewijs. Maria was, historisch gezien, een volgeling van Jezus. De enige betrouwbare bron over haar is Marcus 15:40. Alles wat Lucas toevoegt in 8:2 geldt al als onbewezen. Een intieme relatie of zelfs huwelijk is negentiende-eeuwse fictie. Dat Maria nageslacht had, berust op geen enkele historische bron. Dat ze naar Frankrijk is gekomen, is een negendeeeuwse legende. De door Brown aangevoerde apocriefe evangeliën van Philippus en Maria Magdalena spreken geheel niet van een huwelijk of een seksuele relatie tussen Jezus en Maria Magdalena. In De Da Vinci Code schrijft Brown dat iedereen die Aramees kent kan zien dat de term die voor Maria Magdalena wordt gebruikt meer betekent dan metgezel, namelijk geliefde. Het evangelie van Philippus, waarnaar de auteur verwijst, is echter bewaard in het Koptisch, waarschijnlijk vertaald uit het Grieks. Voor een Aramees origineel bestaat geen aanwijzing.brown schrijft dat de huwelijkse staat van Jezus de kerkelijke erkenning van zijn goddelijkheid in de weg had gestaan en daarom door de kerk is verzwegen. Onjuist, menen kerkhistorici. Juist in de begintijd van de kerk had Jezus ook als getrouwd man en vader kunnen gelden als boodschapper van God. Jezus' overtuiging dat Gods koninkrijk aan het aanbreken was en al zijn aandacht eiste, maakt een huwelijk echter niet aannemelijk. 2 Heeft de katholieke kerk in de vierde eeuw Jezus menselijke aard bewust verdonkeremaand en de Feit en fictie in The Da Vinci Code Het Laatste Avondmaal van Leonardo Da Vinci. (detail) oudste evangeliën die dat aantonen, vervangen door de huidige vier evangeliën? Over de verhouding tussen de menselijke en goddelijke aard van Jezus is in de eerste eeuwen veel en openlijk gedebatteerd, een samenzweringstheorie is hier misplaatst. Het concilie van Nicea (325) legde vast dat Jezus volledig mens was geweest maar als Zoon ook één wezen met de Vader. Het is overigens eerder het omgekeerde van wat Brown beweert: drie van de vier canonieke evangeliën, en waarschijnlijk de oudste (Mattheüs, Marcus en Lucas) beschrijven Jezus primair als mens. Heeft de Romeinse keizer Constantijn ( ) zich bemoeid met de katholieke kerk en de vaststelling van de bijbelse canon? Ja, met het Concilie van Nicea wilde Constantijn niet een concrete samenstelling van de bijbel of een bepaald theologisch dogma doordrukken. Hij wilde wél eenheid vestigen in de verdeelde kerk. De keizer was de theologische twisten beu, maar heeft zich niet inhoudelijk bemoeid met de canon. Brown dateert Constantijn trouwens vier eeuwen na Jezus dood. Maar Jezus stierf omstreeks het jaar 30, Constantijn leefde dus circa 244 jaar later. 3 Bestaat de Priorij van Sion, die volgens Brown het nageslacht van Jezus en Maria Magdalena beschermt? Nee. De Priorij waarvan Brown beweert dat die in 1099 is gesticht heeft niet vanaf die tijd bestaan. Hooguit in de twintigste eeuw als een club mystiek geïntereseerde geestverwanten in Frankrijk, tussen 1956 en Brown haalt zijn kennis van de Priorij grotendeels uit het boek Holy Blood, Holy Grail van Baigent, Leigh en Lincoln (1982). De belangrijkste bron voor dit boek was de Fransman Pierre Plantard, naar eigen zeggen Grootmeester van de Priorij van 1981 tot Brown schrijft dat geheime documenten van de Priorij van Sion erop zouden wijzen dat het christendom oorspronkelijk het heilig vrouwelijke zou hebben vereerd. Dit is aantoonbaar onjuist, zeggen deskundigen. De oudste bronnen wijzen erop dat Jezus wervingskracht vooral bestond in zijn aankondiging van het koninkrijk Gods op aarde. Er zou een nieuwe, betere tijd aanbreken. 4 Bevat het werk van Leonardo da Vinci, zoals de Mona Lisa, de Man van Vitruvius en het Laatste Avondmaal echt verborgen boodschappen en symboliek? Leonardo da Vinci schilderde over het algemeen voor rijke particulieren. Symboliek in de schilderijen is veeleer bedoeld voor die opdrachtgevers, niet voor bewonderaars eeuwen later. De hoofdpersoon in Browns boek noemt de Mona Lisa een subtiele boodschap van androgynie. Leonardo zou de Mona Lisa op zichzelf hebben gemodelleerd om de balans tussen man en vrouw te onderstrepen. Kunsthistorici menen echter dat de vrouw op het schilderij Mona Lisa Gherardini is, de echtgenote van een Florentijnse koopman Francesco di Barolommeo di Zanobi del Giocondo. Brown heeft zich wellicht laten leiden door de aan Da Vinci toegeschreven uitspraak dat 'elke schilder zichzelf schildert'. 5 Op Het laatste avondmaal van Leonardo da Vinci zou Maria Magdalena naast Jezus zitten. Bovendien vormen beide lichamen een V, symbool voor het vrouwelijke, en in een groter verband een M, symbool voor de man. Klopt dat? De meeste kunsthistorici nemen aan dat de figuur aan de rechterhand van Jezus de apostel Johannes is. Deze apostel wordt altijd enigszins vrouwelijk afgeschilderd. Leonardo gebruikt de verschillende houdingen van de personen op het schilderij om ruimte en dynamiek te creëren, zeggen Da Vinci-kenners. Op de vraag van wie de zwevende hand met het mes is naast de derde figuur van links, blijven zij het antwoord schuldig. 6 Stamt de ongeluksdag vrijdag de dertiende uit het jaar 1307, toen de Franse koning Filips IV afrekende met de Orde der Tempeliers, volgens Brown de bewakers van de Heilige Graal? Dat zou kunnen, maar er zijn ook andere verklaringen te vinden. Zo waren er dertien mensen aanwezig bij het laatste avondmaal en werd Jezus op (Goede) Vrijdag gekruisigd. Een andere suggestie is dat de ongeluksdag komt van een Noorse sage over de boosaardige god Loki die als nietuitgenodigde, dertiende gast, op het feest komt en de aarde in rouw dompelt.

10 10 Vergeet de sterren met hun polsbandjes: kabbalah is een complexe en serieuze zaak. Op een cursus in Utrecht leert een rabbijn je de joodse geschriften anders te lezen. Door Elles van Gelder Tien cursisten zitten in een zaaltje in een groot woonhuis. Op tafel ligt de bijbel en een boek met de titel Inleiding in de kabbalah. De 81-jarige Dinnie had zich thuis alvast voorbereid op de cursus met dezelfde naam. Hier lijkt kabbalah, uitgesproken met de klemtoon op de laatste lettergreep, verre van trendy. Het grootste deel van de groep is ouder dan zestig. En niemand draagt het rode koordje om de linkerpols waarmee kabbalisten als Madonna, Britney Spears en Demi Moore het kwaad proberen af te zweren. Volgens de website van het Kabbalah Centrum waar deze sterren hun lessen volgden geeft kabbalah inzichten in de geheimen van het universum. Kabbalah vertelt over de zin van het leven: waarom ben ik geboren? Waarom overkomen sommige dingen mij? En wat is mijn toekomst? Kabbalah is niet voor amateurs De antwoorden zouden te vinden zijn door de joodse geschriften anders te lezen. Achter iedere letter, woord, cijfer en accent zou een diepere, goddelijke betekenis zitten die je helpt om jouw rol in de kosmos te bepalen. Afkeer De 64-jarige rabbijn dr. Tzvi Marx is onze leermeester tijdens deze ontdekkingstocht. De woorden waarmee hij de les opent, klinken dan ook opmerkelijk: Ik houd niet van kabbalah. Ik heb een afkeer van vage new age spiritualiteit, maar kabbalah is in en ik krijg er steeds meer vragen over, dus vond ik dat ik het moest aanpakken. Rabbijn Marx wil van zijn cursisten geen kabbalisten maken. Uitleggen wat de kabbalah is en wat de verschillende stromingen en ideeën zijn, is al genoeg lesstof, vertelt hij. De vraag schiet door mijn hoofd of kabbalist Britney Spears ook dagen zat te zwoegen op teksten uit de Zohar, een belangrijk boek van de kabbalah. Het lijkt me onwaarschijnlijk. Zelfs deze inleiding, waar geen enkele voorkennis voor werd gevraagd, is voor een leek soms moeilijk te volgen. Termen als mitswot, talmoed en tenach vliegen door de zaal. Kabbalah Kabbalisten zien god als een systeem Kabbalah is de mystieke uitleg van joodse geschriften waarbij ieder woord, cijfer, teken en accent symbool staat voor een diepere betekenis. Een van de belangrijke ideeën van de kabbalisten is dat de mens niet alleen afhankelijk is van God, maar dat God ook afhankelijk is van de mens. Kabbalisten zien god als een systeem waar ze een positieve invloed op moeten hebben. Hoe ze dit kunnen doen, ontdekken ze door de ware betekenis van de joodse geschriften bloot te leggen. Deze verbintenis tussen de goddelijkheid en de werkelijkheid wordt schematisch weergegeven in de levensboom. De levensboom, schakel tussen goddelijkheid en werkelijkheid Madonna met om haar linkerarm een rood kabbalah-bandje. (Foto Reuters) Keppeltje De enige met een keppeltje, naast de rabbijn, is de 80-jarige Foppe. Hij had een joodse moeder, vertelt hij, maar werd christelijk hervormd opgevoed. Vier jaar geleden koos hij voor het joodse geloof. Ik heb nog heel veel te leren, zegt hij. Tijdens een zomer een paar jaar geleden heb ik over kabbalah gelezen. Terwijl ik las, dacht ik soms dat ik het begreep, maar zodra ik het boek dichtsloeg, was het allemaal weer weg. Toen ik hoorde over de cursus dacht ik: dit is mijn kans. De 30-jarige Ruth, de jongste van de groep, is naar de Folkertsma Stichting gekomen omdat ze waarschijnlijk joodse voorouders heeft. Ook heeft het geheimzinnige en het mystieke rondom de kabbalah haar nieuwsgierig gemaakt. Dat Madonna kabbalist is, spreekt me juist totaal niet aan. Het centrum in Los Angeles waar zij haar lessen heeft gevolgd, is een commerciële instelling die alleen maar bezig is met geld verdienen. Ook rabbijn Marx is niet te spreken over de trend onder de beroemdheden. Ze maken een complexe en serieuze zaak compleet belachelijk. Wat daar gebeurt is allemaal erg oppervlakkig. En er zijn wel bepaalde stromingen in de kabbalah waarbij zo n polsbandje wordt gedragen, maar de sterren doen het enkel omdat ze het er exotisch vinden uitzien. Voor inlichtingen over cursussen kabbalah, zie:

11 De ervaring van alles God, Allah of Nirvana hangt samen met activatie van een hersendeel in de linker pariëtaalkwab. Maar ook de slaapkwabben roeren zich tijdens religieuze extase. Door Simone de Schipper God tussen de oren 11 Reli-kwab Na liefde, geluk, bewustzijn en geheime gedachten, is ook spiritualiteit niet langer heilig voor onderzoekers met een hersenscanner. Dr. Andrew Newberg en dr. Eugene d Aquili, van de Amerikaanse universiteit van Pennsylvania, vroegen Tibetaanse boeddhisten om in hun laboratorium te mediteren. Aan Franciscaner nonnen vroegen ze er te bidden. Alles voor de wetenschap. Het was de onderzoekers te doen om de transcendente piekervaring. Als gewoonlijk concentreerde de mediterende boeddhist zich op zijn innerlijk en negeerde alle gedachten, emoties en signalen uit de omgeving. Alleen zat hij dit keer met een touwtje in zijn hand en een infuus in zijn arm. Na ongeveer een uur ervaart de boeddhist niets dan zijn innerlijk, voelt hij dat dat innerlijk oplost in een ruimteloosheid en tijdloosheid, en versmelt met alles wat er is. Als dit moment naderde, trok hij aan het touwtje. Op dat teken dienden de onderzoekers, die zich in de aangrenzende ruimte muisstil hielden, via het infuus een radioactieve stof toe. Die nestelt zich tussen de hersencellen hoe actiever de cellen hoe meer radioactieve stof en blijft daar even aanwezig, zodat de vrijwilliger zijn meditatie kon afronden voor de onderzoekers hem in een SPECT-hersenscanner schoven. De scans tonen een actieve prefrontale cortex. Dat is weinig verrassend, want dit voorste deel van hun hersenen houdt zich onder andere bezig met bewuste handelingen en met de aandacht op iets richten, en mediterende boeddhisten concentreren zich op hun innerlijk (of op een kaars of een mantra) en proberen bewust alle andere signalen te blokkeren. Opvallender, vinden de onderzoekers, is de verstilling in de posterior superior pariëtaalkwab, aan de boven-achterkant van het Monniken in het Drepang-klooster in Tibet. (Foto Vincent Mentzel) brein. De Franciscaner nonnen onthulden op het moment van extase dezelfde verschuiving in hersenactiviteit als de boeddhisten. Hersenkwabben Het is moeilijk volgens veel onderzoekers te grof om zoiets complex als spiritualiteit te verbinden aan het actiever of minder actief worden van grote hersengebieden, soms zelfs van hele hersenkwabben. Newberg liet zich hierdoor niet tegenhouden en hij publiceerde in april het boek Why God won t go away brain science & the biology of belief. Met grote streken verklaart hij religie en spiritualiteit, met name de behoefte eraan en het ervaren ervan, aan de hand van hersenwerking. Het is de linkerkant van dit verstilde gebied op de pariëtaalkwab, schrijft Newberg, dat moet zorgen voor de mentale gewaarwording van de grenzen van het lichaam. Het moet de grens trekken tussen het zelf en de omgeving. De rechterkant zou een beeld van de omgeving moeten vormen. De hersenen zijn daarvoor echter afhankelijk van informatie uit het lichaam en de zintuigen, en dat is precies wat door de meditatie wordt geblokkeerd. In dit vacuüm vindt het oriëntatie-gebied, zoals de onderzoekers het noemen, grenzen van het zelf noch van de omgeving.,,dat geeft het gevoel van een oneindige ruimte waar het zelf in opgaat, aldus Newberg.,,Het komt overeen met de mystieke ervaring zoals die in praktisch alle religies wordt beschreven. Het alles Sommige boeddhisten noemen dit het alles, de nonnen spreken van God, in plaats van met het alles. Newberg:,,Voor weer anderen is het Allah, of het Nirvana, of iets anders. De interpretatie hangt af van iemands overtuiging. Het indrukwekkende gevoel waarmee dit soort ervaringen gepaard gaan, schrijft Newberg toe aan de slaapkwabben met het daarachter verborgen limbische systeem, het gevoelscentrum. Mensen met epileptische aanvallen in dit gebied ervaren extreme gevoelens. Prof. dr. Vilayanur Ramachandran van de universiteit van California in San Diego heeft in zijn boek Het bizarre brein (Kosmos/ Z&K 1998) beschreven hoe sommige van die patiënten uitbarstingen doormaken van hevige religieuze extase, of vertellen dat God rechtstreeks tot hen spreekt. Hun leven is gedoopt in een goddelijk licht dat alles glans geeft, of in een ultieme waarheid. Deze patiënten zijn vaak extreem religieus, ook wanneer ze geen aanvallen hebben. Het gevoel van belangrijkheid, dat alle ervaringen, inclusief alledaagse details lijken te hebben, zou wellicht komen door de activering van het limbische systeem, dat aan emotionele gebeurtenissen een uitroepteken meegeeft. Reli-kwab Prof. dr. Michael Persinger van de Canadese Laurentian University ging een stap verder. Alweer jaren geleden vervaardigde hij een helm die elektromagnetische signalen uitzendt naar de slaapkwabben, al snel de reli-kwab of God spot genoemd. In oktober 1997 beschreef hij in het wetenschappelijk tijdschrift Perceptual and Motor Skills hoe 9 van de 15 vrijwilligers die de Ver volg op pagina 12

12 12 Graancirkels en Reli-kwab Door Hendrik Spiering Het is een geweldig verhaal met mooie wendingen. En in een mooie graancirkeldocumentaire, van National Geographic, komen alle spelers in dat vreemde spel aan het woord waarbij iedereen in zijn waarde wordt gelaten. De graanboer die bozig uitlegt hoeveel schade hij er wel niet door lijdt:,,de idioten! De gelovigen die bovennatuurlijke krachten aan het werk zien in de cirkels die in graanvelden verschijnen:,,de cirkels geven ons unieke informatie over het wezen van onze werkelijkheid! De scepticus die het vreemd vindt dat de cirkels altijd s nachts gemaakt worden:,,duidelijk mensenwerk. De makers van de cirkels die best een nachtje werken over hebben voor een kunstwerk dat lekker veel heisa geeft:,,we zeggen nooit dat wij het gemaakt hebben, dan haal je er alle kracht uit. Vreemde energie Én in misschien wel de mooiste scènes uit de documentaire de cirkelmakers die nota bene de bovennatuurlijke kracht van hun eigengemaakte cirkels geloven:,,je voelt duidelijk de aanwezigheid van de vreemde energie. Zo ontstaan kennelijk religieuze rituelen. Het begon allemaal eind jaren zeventig toen eenvoudige graancirkels in Wiltshire De religie van graancirkels Een graancirkel in Zierikzee, in (Foto Bas Czerwinski) verschenen de Engelse county met Stonehenge en al die andere geheimzinnige monumenten. En ieder jaar werden de graancirkels ingewikkelder. (Ook al weer zo n bewijs voor mensenwerk, zegt een scepticus.) In 1991 bekenden voor het eerst mensen dat ze de graancirkels voor de grap hadden gemaakt, maar de gelovigen lieten zich Ver volg van pagina 11 helm opzetten een aanwezigheid naast zich voelden. Ook ervaren zulke proefpersonen, inclusief de ongelovigen, een bovennatuurlijk, goddelijk of spiritueel gevoel. Al naar gelang hun achtergrond omschrijven ze de aanwezigheid als God, Maria, een buitenaards wezen, een overleden geliefde, of als zichzelf, uit hun lichaam getreden. Bij mensen die soms spontaan geesten zien, kan de helm dezelfde waarneming nabootsen. Newberg:,,De hersenen hebben een ingebouwde capaciteit, neiging zelfs, tot deze mystieke ervaringen, en om die bovendien als echter en intenser te ervaren dan alledaagse ervaringen. Dat maakt God zo n hardnekkig idee. Zolang onze hersenen zo in elkaar zitten, zal God niet verdwijnen. Het toenemende onderzoek naar hersenen en spiritualiteit, door sommigen neurotheologie genoemd, wordt door de Amerikaanse media breed uitgemeten. In het land waar zowel wetenschap als religie een grote rol speelt, klinkt daarbij steeds de vraag: Probeert u te zeggen dat God niet bestaat? niet meer van de wijs brengen. Want dat sómmige graancirkels door mensen zijn gemaakt bewijst toch niet dat álle graancirkels dat zijn, nietwaar? Er schijnt zelfs een nogal vijandige rivaliteit te zijn tussen gelovigen en nachtelijke cirkelmakers. De gelovigen schaduwen de namakers en proberen hun nepwerk onmogelijk te maken. Inmiddels zijn er al Appeltaart Dat God echter tussen de oren zit, zegt natuurlijk niets over zijn bestaan daarbuiten.,,het waarnemen van een appeltaart, het ruiken, proeven en genieten, dat alles gebeurt in de hersenen, dat maakt de appeltaart niet minder echt, is het voorbeeld dat Newberg geeft. Voor gelovige onderzoekers spreekt het vanzelf dat de waarneming in de hersenen het contact weerspiegelt met een reële God, of met een bestaand, maar in het dagelijks leven zelden waarneembaar, hoger niveau. Ongelovige onderzoekers daarentegen, zoals de uitdrukkelijke atheïst Persinger, zien de mystieke ervaringen in het verlengde van hallucinaties. Volgens Persinger kunnen dergelijke geestestoestanden worden opgewekt door paddestoelen, langdurig vasten, zuurstoftekort, bidden, ritmische en repetitieve bewegingen of gedachten, ziekten en andere ontregelaars van hersenactiviteit. En door zijn helm dus. De natuurwetenschappen, die zich niet met bovennatuurlijke verschijnselen bezighouden, kunnen op die ultieme vraag uiteraard geen antwoord geven. Anders dan de term neurotheologie suggereert, kunnen ook hersenscanners de kloof tussen natuurwetenschap en religie niet dichten. Maar omdat juist mensen met sterke gevoelens (of sterke vragen) over het zo n cirkels gedocumenteerd. Allerlei onderzoeksgroepjes hopen de ook bovennatuurlijke krachten te betrappen. Maar ja, als je bewijst dat het platgedrukte graan uit de cirkels een andere elektrische lading heeft dan het rechtopstaande graan, wat weet je dan eigenlijk? Daar is niks bovennatuurlijks aan. En zo gaat het verder. al dan niet bestaan van iets hogers, zich in dit veld begeven, zijn sommigen kennelijk gedreven om het godsbewijs te leveren. Of ze zijn gedreven tot de moderne variant op dit eeuwenoude streven: bewijzen dat God niet bestaat. Om van godsbewijs noch godsontkrachting beschuldigd te worden, beantwoordt Newberg geen vragen over zijn religiositeit. In zijn boek echter kan hij het toch niet laten. Tot besluit van zijn (populair-) wetenschappelijke verhandeling probeert hij in een vreemde, filosofische wending de wetenschappelijke wereld van het meten en de religieuze wereld van het weten bij elkaar te brengen. Alsof dat niet genoeg is werkt hij, zich baserend op zijn wetenschappelijke ideeën, toe naar een allesomvattend godsbeeld, waarin alle religies passen.

13 13 Feng Shui Duizenden jaren hebben Chinezen hun kennis verfijnd om hun omgeving in balans te brengen. De leer, Feng Shui, strekt zich uit tot aan de auto. Verzekeraar Aon helpt automobilisten gelukkig worden. Door Tijs van den Boomen Maak de ruiten goed schoon, parkeer je auto nooit met zijn neus in de richting van je huis en knoop een blauw lintje aan de binnenspiegel. Deze adviezen stuurde verzekeringsmaatschappij Aon in april de wereld in. Oké, die schone ruiten snap ik. En die tweede tip met enige moeite ook: in geval van nood kun je sneller vluchten als de auto reeds met zijn neus naar de straat staat. Maar, waarvoor dient dat blauwe lintje? Eerst was dat het symbool tegen digitale censuur, later tégen pesten en vóór de tsunamislachtoffers. Maar wat heeft dat met autorijden te maken? Blauw is de kleur van water en dat zorgt er volgens Aon voor dat je hoofd leeg raakt en dat je in een flow terechtkomt. Nog een tip: strooi zeezout in je auto om negatieve energie van je passagiers te neutraliseren. Als dat niet helpt, of als je ruzie hebt gehad over het kaartlezen, dan moet je rustig gaan zitten, je op de negativiteit focussen en alles loslaten. Tot slot moet je zingen, in je handen klappen en hopla, de ruimte is weer gezuiverd. Mijn theorie over de vluchtweg blijkt overigens niet te kloppen. Je mag de koplampen van je auto niet op je huis richten omdat er dan agressie naar binnen zou stromen. Auto s zijn immers roofzuchtige tijgers. Zweverig Voor een verzekeraar met wereldwijd 48 duizend werknemers klinken de adviezen behoorlijk zweverig. Ze komen uit de koker van Feng Shui, de duizenden jaren oude Chinese leer om je omgeving in balans te brengen. We hadden al Feng Shui-handboeken om onze huizen en kantoren in te richten, om ons geluk op Feng Shui Illustratie Roland Blokhuizen zakelijk en emotioneel vlak te vergroten en om tuinen en landschappen aan te leggen. En nu is er dus voor de auto een brochure van dertien pagina s. Aon lijkt maar half te geloven in zijn eigen verhaal, want voorin waarschuwt het bedrijf geen enkele verantwoordelijkheid te aanvaarden voor schade die voortvloeit uit het opvolgen van deze adviezen. Wat jammer dat de verzekeraar zich zo negatief opstelt, terwijl er nog zoveel te ontdekken valt over Feng Shui voor auto s. Neem de reistips uit de dikke Geïllustreerde Encyclopedie van Feng Shui van Lillian Too. Zij laat je je kua-getal berekenen op basis van je maanjaar. Het mijne is 4 en daarmee hoor ik tot de oostgroep. Reizen naar het zuidwesten moet ik vermijden, die zijn uiterst ongelukkig. Bij voorkeur moet ik een grote omweg maken, met een tussenstop van minimaal zes weken. Als dat echt niet mogelijk is, kan ik ook drie keer met een stuk bamboe naar het zuidwesten zwiepen. Ook helpt het om wat water in die richting te gooien en 108 maal het mantra mama come come yeh so har te zingzeggen. Een gekromd mes drie keer van links naar rechts halen helpt tegen gevaar uit alle richtingen. Gekromd mes Ook voor een lekke band heeft de aan Harvard afgestudeerde Too een tip: op pagina 230 schrijft ze dat je na het verwisselen van de banden andere kleren moet aantrekken om het grote onheil af te sluiten dat je bijna geraakt heeft. Bamboe, water, een gekromd mes, andere kleren: het wordt nog knap vol in de auto. En dan heb ik het niet eens over de symbolen van voorspoed, geluk en rijkdom die ik mee zou kunnen nemen, zoals de driepotige pad, het zeilschip en de perzik. Voor de zekerheid nog een paar Amerikaanse geluksdobbelstenen erbij en een beeldje van Christoffel, de katholieke beschermheilige van de automobilist, en mij kan niets meer overkomen. Wat zegt Aon daarover? De eerste en laatste regel van toepaste Feng Shui gaat over rommel. Get rid of it.

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

In de loop van de vele jaren dat ik in mijn bediening sta, constateerde

In de loop van de vele jaren dat ik in mijn bediening sta, constateerde INHOUDSOPGAVE Inleiding................................................... 5 1. Jezus en de doop........................................ 7 2. Het werk van de Heilige Geest.......................... 11

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God?

1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God? 1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik hoop voor u dat u ooit eens flink verliefd bent geweest. Niet zo n beetje van: die of die vind ik best aardig. Misschien wordt dat nog wel eens wat

Nadere informatie

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest Basiscursus Christelijk geloof Module 1 Les 1: Les 2: Les 3: Les 4: Les 5: Les 6: Les 7: Les 8: God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus:

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

De dood is dood, leve het leven!

De dood is dood, leve het leven! De dood is dood, leve het leven! blok A - nivo 3 - avond 5 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Bijbelstudie Romeinen 6:1-13 19.30 De opstanding als historisch feit 19.45 Zondag 17 HC 20.00

Nadere informatie

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus Les 5 God: Zoon Doelstelling: de catechisant kan in 1 minuut aan een ander uitleggen wie Jezus voor hem/haar is, weet welke afwijkende meningen er in de loop der tijd geweest is m.b.t. de Here Jezus en

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 34 (31-08)

De Bijbel open 2013 34 (31-08) 1 De Bijbel open 2013 34 (31-08) Onlangs kreeg ik voor ons programma de Bijbel open een vraag over de onvruchtbare vijgenboom in Mattheus 21. Je kunt deze geschiedenis ook in andere evangeliën lezen. We

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Het kerkgebouw Huis van God

Het kerkgebouw Huis van God Het kerkgebouw Huis van God Tekenwaarde TTemidden van vele andere gebouwen die worden gebruikt voor bewoning en bedrijvigheid is een kerk de ruimte voor de ontmoeting met God. Kerken staan meestal op een

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah Is de bijbel een openbaring van God ] لونلدية - dutch [ nederlands - auteur: Shabir Ally revisie: Abdul-Jabbar van de Ven revisie: Yassien Abo Abdillah Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1434 Islam

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Gemeente in Christus,

Gemeente in Christus, meditatie voor 3 mei 2015 thema geloof EN wetenschap Gemeente in Christus, Misschien heb je wel eens gehoord van de film The Matrix, of misschien heb je m zelfs wel eens gezien. De film gaat over een kleine

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1

Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1 Ontmoetingskerk - Laren NH, 25 december 2014 Johannes 1 Halverwege de vorige eeuw lanceerde de theoloog Paul Tillich de term: God beyond God. Hij zei: wereldwijd zijn mensen op zoek naar God. Ze hebben

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Kingdom Faith Cursus KF02 ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Colin Urquhart ----------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I Preek Gemeente van Christus, De mooiste dingen in het leven kun je niet als erfernis wegschenken Let er maar eens op. De belangrijkste dingen zijn geen erfstuk. Zeker, je kunt mooie spulletjes erven. Of

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Johannes 11:4 - Is er meer dan de dood?

Johannes 11:4 - Is er meer dan de dood? Johannes 11:4 - Is er meer dan de dood? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Inleiding Christendom

Inleiding Christendom Wie zijn de grondleggers van het christendom? Jezus zei: Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, en hun te leren

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent De Bijbel Een geloofsboek EWe kunnen vele wegen gaan met de Bijbel. De één ervaart het vooral als een mooi kunstobject. Vele kunstenaars hebben er inspiratie in gevonden om een kunstwerk te maken. We kennen

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen...

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Ton Schulten Woord vooraf Al van jongs af heeft Ton Schulten zich aangetrokken gevoeld tot schilderkunst en vormgeving. Op 53-jarige leeftijd

Nadere informatie

De daden van de vergoddelijkte Augustus, met welke hij de wereld aan het oppergezag van het Romeinse volk onderwierp.

De daden van de vergoddelijkte Augustus, met welke hij de wereld aan het oppergezag van het Romeinse volk onderwierp. Het leven van Jezus 2.0 Preek over Handelingen 1:1-5 [dia 1] Pas kregen we van mijn schoonmoeder een foto. Een foto van vroeger, van het gezin van de opa van mijn schoonmoeders moeder. Er staat geen jaartal

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest Themaoverzicht Groep 1 1. In het begin 2. Noach 3. God belooft 4. Abraham 5. Isaak 6. Jakob en Esau 7. Jakob 8. Jozef 9. Dromen 10. Jozef de onderkoning 11. Mozes 12. Mozes naar de farao 13. God straft

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Ga niet naar de hel. Een jonge Koreaanse artiest meegenomen naar de hel. PIT www.divinerevelations.info/dutch

Ga niet naar de hel. Een jonge Koreaanse artiest meegenomen naar de hel. PIT www.divinerevelations.info/dutch Ga niet naar de hel Een jonge Koreaanse artiest meegenomen naar de hel PIT www.divinerevelations.info/dutch In 2009 werd een jonge artieste, die een nachtbidstond bijwoonden, bezocht door Jezus Christus.

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad

Sofie Van Butsele Scriptie Stadsvisioenen Les 7, 2 de graad TITEL ACTIVITEIT beschrijving: Wat geloof jij? 2 de graad Beginsituatie: De leerlingen hebben in eerdere lessen gewerkt rond geloven vroeger en nu. Daarin zijn hoogstwaarschijnlijk al verschillende godsdiensten

Nadere informatie

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen,

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, over fondsenwerving (Bron The Spirituality Of Fundraising

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Wilt u meer weten over het christendom in Nederland, protestante en katholieke stromingen, en de mensen die daarin een rol hebben gespeeld?

Wilt u meer weten over het christendom in Nederland, protestante en katholieke stromingen, en de mensen die daarin een rol hebben gespeeld? Mailing Christelijke Encyclopedie [Envelop] Wilt u meer weten over het christendom in Nederland, protestante en katholieke stromingen, en de mensen die daarin een rol hebben gespeeld? [Brief] NAW Kampen,

Nadere informatie

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet?

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet? Bidden, praten met God LES 5 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Hand 1:12-14, Hand 2:42, Hand 4:23-31 Hand 6:3-6 Hand 8:17, Hand 16:18, Hand 28:8

Nadere informatie

De evangeliën en hun betrouwbaarheid

De evangeliën en hun betrouwbaarheid De evangeliën en hun betrouwbaarheid blok F - nivo 3 - avond 3 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugblik en intro 19.20 Discussie: het evangelie van Judas 19.30 Historisch betrouwbaar?

Nadere informatie

Athanasius. tegen de heidenen / over de menswording van het woord

Athanasius. tegen de heidenen / over de menswording van het woord De overwinning van het christendom ~ Athanasius tegen de heidenen / over de menswording van het woord Ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Eginhard Meijering d a m o n BW_ATHANASIUS_v_ALEXANDRIE_02-01-2013.indd

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Op de grens van hemel en aarde. Een bijna-doodervaring

Op de grens van hemel en aarde. Een bijna-doodervaring Op de grens van hemel en aarde Een bijna-doodervaring Eerste druk, 2014 2014 Tineke H.C.M. Verwij Illustraties: Tineke H.C.M. Verwij Coverfoto: Tineke H.C.M. Verwij isbn: 9789048432684 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

Schrijven opdracht 3 Kyra Willekes & Joanna Siccama - GAR1-D 22-03-2015

Schrijven opdracht 3 Kyra Willekes & Joanna Siccama - GAR1-D 22-03-2015 Schrijven opdracht 3 Kyra Willekes & Joanna Siccama - GAR1-D 22-03-2015 Gameplay in het kort (zie ook opdracht 2): - puzzel platformer runner atmosferisch fantasy - 2 delen: in nacht (tutorial) -> zoeken

Nadere informatie

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking.

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking. Hoe je hier mee om wilt gaan? Zou het in de vorm van een aantal lessen doen Uit het verhaal kun je zelf vragen bedenken voor een bespreking met de catechisanten. Zie dit als een aanzetje Ben ik iets vergeten

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel?

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? J.G. Fijnvandraat Sr. Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? - 1. Heeft de Bijbel nog gezag? Deze vraag is een beetje misleidend. De kwestie waar het om gaat is niet of de Bijbel

Nadere informatie

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker Kapstok Proces van Geestelijke Groei Dick Slikker 1 Inhoud 1 Komt het weer goed tussen mens en God? 5 2 In Sync met God 11 3 Uitdaging van de Leerschool 17 4 Onze waarom vragen als God het net anders doet

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Marcus 1:12,13 35-38. Jesaja 30:15-18. Gemeente van onze Here Jezus Christus

Marcus 1:12,13 35-38. Jesaja 30:15-18. Gemeente van onze Here Jezus Christus Marcus 1:12,13 35-38 Jesaja 30:15-18 Gemeente van onze Here Jezus Christus Het gebedsleven van Jezus is voor ons een wat onbekend terrein. Dat moet het ook wel een beetje blijven. Hoe Hij met zijn Hemelse

Nadere informatie

door in zijn brief aan de Galaten te spreken over Jezus geboren uit een vrouw en niet uit een maagd.

door in zijn brief aan de Galaten te spreken over Jezus geboren uit een vrouw en niet uit een maagd. Ze wordt afgebeeld op schilderijen. Ogen verwachtingsvol opgeslagen, gebedenboek uit haar hand gevallen, want daar staat een engel met een boodschap voor haar. Op sommige schilderijen schrikt ze, maar

Nadere informatie

De leerlingen van Jezus zijn in afwachting. Ze voelen het.. er staat iets volkomen nieuws te gebeuren. Het is immers Jezus die spreekt over zijn vertrek bij hen. Voorgoed of is er nog wel een toekomst

Nadere informatie

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1 2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1! " #$% & #& '$' '& + ()" *% $, $ -% 1 H. Jagersma en M. Vervenne, Inleiding in het Oude Testament, Kampen, 1992. J. Bowker, Het verhaal

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Als je de Bijbel goed leest merk je dat elk verhaal over jou en mij gaat. Over onze werkelijkheid, over wat wij dagelijks zien en meemaken. De theoloog

Nadere informatie

Liturgie voor de dienst in de Doopsgezinde Gemeente Arnhem zondag 26 oktober 2014 om 10.00 uur. Voorganger: Harrie Hekkema Organist: Wijnand Klaver

Liturgie voor de dienst in de Doopsgezinde Gemeente Arnhem zondag 26 oktober 2014 om 10.00 uur. Voorganger: Harrie Hekkema Organist: Wijnand Klaver Liturgie voor de dienst in de Doopsgezinde Gemeente Arnhem zondag 26 oktober 2014 om 10.00 uur Voorganger: Harrie Hekkema Organist: Wijnand Klaver Thema: Onze Vader Aansteken van de kaars Staand zingen

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 25 (29-06)

De Bijbel open 2013 25 (29-06) 1 De Bijbel open 2013 25 (29-06) Vandaag bespreken we een vraag die ik kreeg over 1 Koningen 2. Daarin gaat het over de geschiedenis van Adonia, een oudere broer van Salomo, die zojuist koning was geworden.

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Als op s levenszee de stormwind om u loeit, als u tevergeefs uw arme hart vermoeit, tel uw zegeningen, tel ze een voor een en u zegt verwonderd, Hij liet

Nadere informatie

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk GEWASSEN IN WATER Inhoud: Vanuit de dopeling gezien een statement dat hij in het watergraf alles wat oud is achter zich laat. Hij weet niet alles, kent nog niet

Nadere informatie

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn Spiritualiteit? [Ralf Grossert] M1 Iets voor mensen die graag zweverig doen? Of moet je met je beide benen op de grond staan om spiritueel te kunnen zijn? En welke spiritualiteit past bij mij? Er is zoveel

Nadere informatie

Wondertekenen in het Johannesevangelie

Wondertekenen in het Johannesevangelie Hugo Bouter Wondertekenen in het Johannesevangelie De acht tekenen van Jezus in het Johannesevangelie Johannes 2:1 21:14 Tekenen bevestigden de prediking van het evangelie Volgens Handelingen 2:22 is het

Nadere informatie

HC zd. 6 nr. 32. dia 1

HC zd. 6 nr. 32. dia 1 HC zd. 6 nr. 32 wie Jezus wil kennen moet de verhalen over hem lezen beschreven door Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes terecht worden ze evangelisten genoemd ze beschrijven het evangelie ze vertellen

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 40 (12-10)

De Bijbel open 2013 40 (12-10) 1 De Bijbel open 2013 40 (12-10) Er was eens een man die de studeerkamer van een predikant binnenkwam. Hij keek om zich heen en zag al die boeken staan die je in een studeerkamer aantreft. Toen zei die

Nadere informatie

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd 53 9 Vader Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd heeft. P Ik begin steeds beter te begrijpen dat het heel bijzonder is dat ik een kind van God, mijn

Nadere informatie

Gelezen: Hooglied 4: 1-8, Hooglied 5 : 2 8, Hooglied 7 : 7 10, Hooglied 8 : 6-7

Gelezen: Hooglied 4: 1-8, Hooglied 5 : 2 8, Hooglied 7 : 7 10, Hooglied 8 : 6-7 Zondag 24 april 2016 - Verlangen naar liefde Gelezen: Hooglied 4: 1-8, Hooglied 5 : 2 8, Hooglied 7 : 7 10, Hooglied 8 : 6-7 Enige discussie in de afgelopen week aan de keukentafel. Kunnen we dit lezen?

Nadere informatie

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Bedrinkt u niet (5:18a) is duidelijk een opdracht waar we

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4).

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4). BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 4 Les 4 - Redding: Waarom is het voor ieder mens nodig om gered te worden? In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 1) De ongelovige

Nadere informatie

ONZE HEMELSE VADER ZORGT VOOR ALLE DINGEN

ONZE HEMELSE VADER ZORGT VOOR ALLE DINGEN Zondag 10 / gehouden op 21-06-2009 / p.1 ONZE HEMELSE VADER ZORGT VOOR ALLE DINGEN Liturgie Votum en groet Zi: Psalm 118:1.5 Gebed Schriftlezing: Gen. 22:1-19 Zi: Psalm 33:2 Schriftlezing:Gen: 50:17-21:

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Resultaten onderzoek seksualiteit

Resultaten onderzoek seksualiteit Resultaten onderzoek seksualiteit Augustus 2015 In opdracht van Way of Life en de NPV Uitgevoerd door Direct Research www.wayoflife.nl www.npvzorg.nl Conclusies Kennis Seksuele voorlichting Opvattingen

Nadere informatie

Zondag 17 november 2013

Zondag 17 november 2013 Zondag 17 november 2013 aansteken tafelkaarsen lichtlied Stilte Welkom v Onze hulp is in de naam van de Heer a DIE HEMEL EN AARDE GEMAAKT HEEFT v in de naam van de Heer die de weerstand van de nacht wil

Nadere informatie

Leidingdeel Zendingsreizen - Schets 6 Bekering is radicaal

Leidingdeel Zendingsreizen - Schets 6 Bekering is radicaal Leidingdeel Zendingsreizen - Schets 6 Bekering is radicaal A) Doel 1. Betekenis benoemen Bekering brengt een radicale verandering in het leven van mensen. Een mens die leefde zonder God, gaat rekening

Nadere informatie

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Bijbel voor Kinderen presenteert EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Romeinen studie 1

Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Romeinen studie 1 Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Romeinen studie 1 Bijbelstudies voor de Bruggroepen van de protestantse gemeente De Brug in Amersfoort, seizoen 2012-2013 Schrijvers: Iwan Dekker, Leantine Dekker,

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie