organisatieverandering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "organisatieverandering"

Transcriptie

1 busness IT algnment De dynamek van organsateveranderng en de mpact op nformate management Een andere kjk op busness IT algnment Dverse nterne en externe factoren bepalen hoe nformate wordt ngezet om de bedrjfsdoelstellngen te realseren. De nformatemanager moet kunnen omgaan met deze veelhed aan factoren. De auteurs beschrjven hoe de nformatemanager optmale toegevoegde waarde van ICT kan realseren voor de busness. Toon Abcouwer en Tanja Goense Voor moderne organsates zjn nformate en een goede nformatevoorzenng (IV) van steeds groter belang n veel gevallen zelfs van levensbelang. Een haperng n de IV kan vergaande gevolgen hebben voor het functoneren van de organsate. Toch krjgt nformatemanagement (IM) het vakgebed dat verantwoordeljk s voor het functoneren van de IV vaak nog net de sereuze aandacht de het, gezen het grote belang voor de organsate, verdent. Technologe s complex, dat hoef k toch net te begrjpen? vraagt de algemeen drecteur zch regelmatg vertwjfeld af. Deze vraag s terecht: het management van de machnes en de applcates kan worden overgelaten aan techneuten de zeer goed geëqupeerd zjn om de verantwoordeljkhed naar behoren te dragen. De IV echter beïnvloedt het prmare functoneren van de organsate. De wjze waarop het gebruk van de technologe n de organsate s vormgegeven, kan dus noot enkel aan externen en ICT ers worden toevertrouwd. Het management en ICT werken, utgaande van begrp voor elkaars postes en utdagngen, aan het n ljn brengen van de ICT-vraagstukken met het bedrjfsbelang en andersom. De wjze waarop nformate wordt ngezet om de bedrjfsdoelstellngen te realseren, s afhankeljk van dverse nterne en externe factoren. Een nformatemanager, de rol de verantwoordeljk s voor de optmale nzet van nformate, moet kunnen omgaan met deze veelhed aan factoren. In dt artkel wordt een zenswjze geboden de de nformatemanager kan gebruken om zjn weg te vnden bnnen de organsate en haar complexe omgevng om optmale toegevoegde waarde te realseren van ICT voor de busness. Het negenvlak Het vraagstuk van het vnden van een goede afstemmng tussen busness en ICT bljkt n de praktjk taa te zjn. De afgelopen decenna s er nog geen overtugend antwoord gevonden op de vele vragen de heromtrent gelden. En dat terwjl er rumschoots pogngen zjn ondernomen om de haarlemmerole te vnden de het vraagstuk 36

2 Samenvattng De nformatemanager moet nzcht hebben n de fase waarn zjn organsate zch bevndt om de juste keuzes te maken om nformate optmaal n te zetten. Het negenvlakmodel bedt een nstrumentarum om bnnen de organsate een gesprek te ntëren dat kan helpen wederzjds begrp te creëren op bass waarvan een geschkte oplossng kan worden gezocht om de organsate terug te brengen naar busness as usual. van deze afstemmng voor eens en voor altjd zou oplossen. De bestaande overzchtsartkelen (onder andere Chan & Rech, 2007; Melvlle, Kraemer & Gurbaxan, 2004) op dt vlak schetsen een beeld van de zoektocht de door een groot aantal auteurs s utgevoerd. Het utbljven van succes heeft even zoveel auteurs doen verzuchten dat het afstemmngsvraagstuk onoplosbaar s. Cborra (1997) sprak al over De Profunds, een dodenzang voor afstemmng. Maes (2007) beschouwt afstemmng als beng only a purely ratonal top-down approach (Smonsen 1999) and hence only partally effectve (Chan 2002), lackng practcal handles and therefore n large measure rrelevant (Sauer et al. 1997) unclear how to reach (Bryson et al. 1995) and even nconvenent and harmful (Cborra 1997). Toch sgnaleren veel auteurs ook dat nadenken over afstemmng znvol en noodzakeljk s. Maar dan vanut een ander en mnder rgde perspectef. Of zoals Cborra (1997) sgnaleert: Our questonng, deconstructon and nvestgaton have shown that possbly t s too early to sng the De Profunds for the concept of strategc algnment. On the contrary, our post mortem reflecton on the manageral research programme on algnment has ponted out several new tracks. communceren n een organsatecontext te adresseren. Het behandelt de vraagstukken, dlemma s en dverse rollen rondom dt vraagstuk n samenhang. Het model s echter net bedoeld om als een kookboek een recept aan te reken om de afstemmngsproblematek op te lossen. En dat s nu just wat er veelal wel mee wordt geprobeerd. Zo maken Van Bon & Hovng (2009) door pjlen tussen de vlakken van het negenvlak toe te voegen het model tot een procesbeschrjvng de n elke stuate tot succes zou leden (maar dkwjls tot ljden zal leden). Ook het onderzoeksnsttuut Polte en Wetenschap doet n een recente publcate (Bekkers e.a., 2009) een pogng tot een normateve utwerkng van het negenvlak. Het s opmerkeljk dat ondanks de sgnalerng van Cborra dat er verschllende neuwe onderzoeksrchtngen mogeljk zjn, er weng of geen ntateven n de rchtng worden ondernomen. Wj geven her een aanzet tot een neuwe benaderng van het afstemmngsvraagstuk de wel probeert tot neuwe nzchten op dt vlak te komen. busness nformate/ communcate technologe In het lcht van deze krtsche beschouwngen over het afstemmngsvraagstuk s het bjzonder om te sgnaleren dat velen nog steeds proberen dt vraagstuk op te lossen op eenzelfde rgde wjze als de afgelopen decenna weng succesvol s gebleken. Een model dat daar vaak bj wordt gebrukt, s het Amsterdams Informatemanagement Model of kortweg het negenvlak (Abcouwer, Maes & Trujens, 1997; Abcouwer, Trujens & Gels, 2006; Maes, 2003). Bj een juste toepassng kan het model (ze fguur 1) als kapstok worden gebrukt om de wezenljke vraagstukken rond nformeren en stratege structuur operates Fguur 1. Het negenvlakmodel 37

3 busness IT algnment Naar een postonerng van de nformatemanagementvraagstukken Hoewel het gebruk van het negenvlak de organsate kan helpen grp te krjgen op de complexe werkeljkhed, kan het model net worden gezen als de haarlemmerole de voor alle problemen een oplossng bedt. Daarom s het noodzakeljk nader n te gaan op de context waarbnnen de vraagstukken spelen. Het gaat mmers om het streven de organsate zo optmaal mogeljk te laten functoneren. De vraag of een organsate optmaal functoneert, s net n algemene zn te beantwoorden. Dt hangt af van de meetlat de wordt gebrukt om het begrp optmaal te defnëren. Veelal s voor proftorgansates wnstmaxmalsate de geprefereerde norm, maar de vraag hoeveel arbedsplaatsen n stand worden gehouden, kan ook als crterum worden gebrukt. Voor non-proftorgansates geldt wnst meestal net als een ledend crterum. Daar wordt het optmaal functoneren van een organsate gemeten aan de hand van maatschappeljk relevante thema s zoals de mate van velghed op straat, de maatschappeljke relevante van onderwjs en onderzoek of proactef voorkomen van djkdoorbraken. Daarnaast heeft de omgevng va contngentefactoren een enorme nvloed op het functoneren van de organsate: de ontwkkelngen bnnen de organsate kunnen net los worden gezen van de ontwkkelngen de n haar omgevng plaatsvnden. In de lteratuur wordt deze beïnvloedng aangedud met de term co-evolute (Allen & Varga, 2006; Benbya & McKelvey, 2006), het n nteracte evolueren van zowel organsate als omgevng. Deze nteracte kan zeer dwngend zjn voor het functoneren van de organsate. Dt betekent dat het nog maar de vraag s of een organsate aan de verwachtngen kan voldoen. Dat verest n eder geval dat bekend s welke crtera van toepassng zjn om vast te stellen of een organsate optmaal functoneert. Bnnen de kaders moeten mmers de juste strategsche keuzes worden gemaakt en de ontwkkelngen n de omgevng just worden geïnterpreteerd. Heene (2002) dudt dt spannngsveld, dat voor elke organsate van toepassng s, aan als het wllen-moeten-kunnendlemma (ze fguur 2). De utdagng voor een organsate s om dt spannngsveld n balans te brengen. Veel organsates streven naar een stuate waarn dudeljk s wat de organsate wl of moet en de hed bestaat dat dt dan ook gerealseerd kan worden. In de alledaagse praktjk s van een balans net of net duurzaam sprake. Telkens wordt de organsate geconfronteerd met veranderngen en utdagngen waardoor gezocht moet worden naar een neuw evenwcht tussen dt wllen, moeten en kunnen. Deze dynamek zorgt ervoor dat organsates voortdurend n bewegng zjn. Daarbj wsselen stabltet en chaos elkaar doorlopend af (Prgogne & Stengers, 1987). De organsate zal pas n staat zjn optmaal te functoneren als zj n dt spannngsveld een ontwkkelend evenwcht weet te vnden. Voor de nformatemanager speelt het vnden van deze balans een centrale rol. De balans bakent nameljk het spannngsveld af waarbnnen naar oplossngen rond nformate en communcate moet worden gezocht. Utgaande van het hervoor geschetste spannngsveld en gebrukmakend van de nzchten ut de complextetstheore hebben Parson e.a. (1990) een model ontwkkeld dat deze spannng dentfceert (ze fguur 3). In het model worden de assen wllen en kunnen gehanteerd. Voor het overzcht brengen wj het aspect moeten onder bj wllen. Dt s geoorloofd omdat zowel wllen als moeten van nvloed s op datgene wat ntern en/of extern van de organsate wordt verlangd. Daarbj zj opgemerkt dat moeten een dwangmatger karakter heeft dan wllen, maar voor onze redenerng s dt mnder relevant. We kjken mmers naar het verandertraject, het moment waarop de veranderng al s ngezet. Of daarbj dan sprake was van een noodzaak (vanut moeten) of een keuze (vanut Fguur 2. Het wllen-moeten-kunnen-dlemma 38

4 wllen) heeft beperkt nvloed op de redenerng. Deze benaderng s mede gebaseerd op het fundamentele werk dat al n de jaren zestg van de vorge eeuw door Thompson s gepublceerd (1967). Door op bede assen ondersched te maken tussen en on ontstaan ver kwadranten de het wllen-kunnen-spannngsveld weergeven. Door nterne en externe ontwkkelngen wordt de organsate tussen deze kwadranten heen en weer geslngerd. Deze bewegng s net random, er s een logca n te onderkennen. Het ontwkkelngspad heeft een generek karakter. Beter begrp ervan kan een ndvduele organsate helpen haar weg te vnden n de veranderng. In de volgende paragraaf wordt het ontwkkelngspad n algemene termen beschreven. Een generek ontwkkelngsmodel Het utgangspunt voor de heronder weergegeven redenerng s dat edere organsate een cyclsch ontwkkelngspad doorloopt dat bnnen het wllenkunnen-contextmodel kan worden gekenschetst (ze fguur 4). Gestart wordt n kwadrant I. Dt kwadrant s vanut managementoogpunt het eenvoudgst: de busness-as-usualstuate. Dudeljk s welke doelen worden nagestreefd en op welke wjze deze doelen moeten worden gerealseerd. Over het algemeen zjn de klanten tevreden en er s geen aanledng om neuwe strategsche keuzes te maken. Het gevaar dat n deze stuate aanwezg s, s dat bepaalde nterne en externe ontwkkelngen net worden onderkend of dat opkomende neuwe technologeën over het hoofd worden gezen. Op het moment dat dt gebeurt, s de organsate over het algemeen te laat om de noodzakeljke verneuwngen n te zetten. Op dat moment beweegt de organsate naar kwadrant II. Her bestaan onheden ten aanzen van wat de organsate wl en kan en wordt een groot beroep gedaan op de daadwerkeljke managementvaardgheden en het nspratevermogen van de manager. Omdat het net eenvoudg s neuwe ontwkkelngen te doorgronden, zal de aandacht van het management n veel gevallen eerst gercht worden op het opbouwen van neuwe nterne vaardgheden om de organsate beter n staat te stellen flexbel te reageren. Daarmee beweegt de organsate n de rchtng van kwadrant III. Om te bepalen hoe de organsate dt gaat aanpakken, moeten plots worden utgevoerd en scenaroanalyses worden gemaakt. Feteljk betekent dt dat een palet van optes wordt ontwkkeld waar de organsate een keuze on on Fguur 3. Het wllen-kunnen-spannngsveld ut kan maken. Omdat net alle opportunteten kunnen worden gerealseerd, s het noodzakeljk een keuze te maken. Wanneer de organsate een keuze heeft gemaakt waarvan het wenseljk s dat tot mplementate wordt overgegaan de organsate s dan gemgreerd naar kwadrant IV zal veelal bljken dat de ontwkkelde vaardgheden nog net toerekend zjn om op te schalen naar daadwerkeljke producteomstandgheden. Dt s noodzakeljk voordat er sprake s van een neuwe busnessas-usualstuate. Wordt de stuate berekt, dan bevndt de organsate zch weer n een neuwe relateve staat van evenwcht tussen wllen en kunnen. on on Fguur 4. Cyclsch ontwkkelngspad bnnen het wllen-kunnen-contextmodel 39

5 busness IT algnment nformatebeledsmaker nformatepartner n stratege trendwatcher stratege In de her geschetste ontwkkelng doorloopt de organsate dus ver fasen de elk op zch verschllende esen stellen aan afstemmng tussen busness en ICT. In de volgende paragraaf zullen we zen dat n de verschllende fasen van het ontwkkelngsproces het negenvlak een nuttg hulpmddel kan zjn n het omgaan met de busness-ictrelate. busnesspartner algnmentmanager applcatebeheer organsate manager ICTvoorzenngen IMrege operate technologe Implcates voor nformatemanagement De nformatemanager moet nzcht hebben n de fase waarn zjn organsate zch bevndt om de juste keuzes te maken om nformate optmaal n te zetten. Het negenvlakmodel bedt hem een nstrumentarum om bnnen de organsate een gesprek te ntëren dat kan helpen wederzjds begrp te creëren op bass waarvan een geschkte oplossng kan worden gezocht om de organsate terug te brengen naar busness as usual. Daarvoor s het noodzakeljk verschllende rollen van de nformatemanager te dentfceren. Deze rollen zjn gedefneerd bnnen het negenvlak (Abcouwer, Trujens & Gels, 2006), negen n totaal. De rollen kunnen rond het negenvlak worden gepostoneerd (ze fguur 5). Vanut een strategsche perspectef wordt nagedacht over de bedrjfsstrategsche keuzes de bnnen de organsate worden gemaakt (nformatepartner n stratege), de strategsche mogeljkheden de de technologe bedt (ICT-trendwatcher) en de nformatebeledskeuzes de ut de matchng van de twee voorgaande rollen voortvloeen (nformatebeledsmaker). Vanut een operatoneel perspectef dent er zcht te zjn op de wjze waarop bnnen de organsate aan de realsate van doelen wordt gewerkt (busnesspartner), de technologe de beschkbaar s om daarbj te ondersteunen (applcatebeheerder) en op de wjze waarop deze technologsche voorzenngen bnnen de organsate worden gebrukt (gebrukersondersteuner). Vanut een organsatorsch perspectef zen we weer de rol van nformatepartner n stratege om te duden welke strategsche keuzes bnnen de organsate zjn/worden gemaakt. Vanut de rol van busnesspartner hadden we al zcht op de wjze gebrukersondersteuner Fguur 5. Rollen van de nformatemanager waarop realsate van doelen wordt nagestreefd, terwjl ten slotte de rol van algnmentmanager zcht moet geven op de organsatestructuren de daartoe zjn ngercht. Het technologsche perspectef verbndt ook dre rollen. De applcatebeheerder-rol geeft zcht op de beschkbare ICT-voorzenngen. Deze ontwkkelen zch langs ljnen de voortvloeen ut de strategsche mogeljkheden de de technologe bedt (ICTtrendwatcher) onder verantwoordeljkhed van de rol van manager ICT-voorzenng. De ver perspecteven worden afgestemd onder verantwoordeljkhed van de IM-rege-rol de functoneert als een spn n het web. Bj de beschouwng van een veranderngsproject rond de nformatevoorzenng van een organsate s nbreng vanut alle her onderscheden rollen van essenteel belang om een compleet beeld van de problematek op te bouwen. In dt verband wordt nogmaals benadrukt dat we her spreken over rollen van waarut zcht moet zjn op de nvalshoeken rond het organsatevraagstuk. Voor elke nvalshoek dent aandacht te bestaan! We utendeljk deze rol vervult s daarbj een (relevante) andere vraag. De nvalshoeken de door mddel van de rollen worden gedud, kennen elk hun specfeke nvullng n de verschllende fasen van het organsateveranderngsmodel dat we n de voorgaande paragraaf hebben besproken. Aan de hand van een voorbeeld zullen we een en ander llustreren. 40

6 Een praktsche toepassng: de Nederlandse Polte Met de organsatorsche structuur van de Nederlandse Polte (DNP) n 25 rego s en een landeljke poltedenst, met elk hun egen verantwoordeljkhed voor de ontwkkelng van ICT-toepassngen, was een aantal jaren geleden een stuate ontstaan waarn de bedrjfsprocessen van DNP werden ondersteund door bjna tweeduzend verschllende applcates. Herdoor vond het utwsselen van nformate tussen de verschllende korpsen net altjd optmaal plaats. Voor bjvoorbeeld de hoofdtaak handhavng van DNP was een groot aantal applcates ontwkkeld rond dre centrale systemen. De systemen waren xpol (onder andere n gebruk n Amsterdam, Rotterdam en een aantal klenere rego s) en BPS, dat breed werd toegepast n onder meer de rego Utrecht en een flnk aantal klenere rego s. Den Haag ten slotte gebrukte Genesys en was daar de enge gebruker van. Er werd onderkend dat deze stuate net langer wenseljk was. Hoe een en ander vorm moest krjgen n een veranderde stuate en hoe het dan moest worden utgevoerd, was een lastg vraagstuk. De organsate bevond zch n kwadrant II van het organsateveranderngsmodel. Een groot aantal optes om terug te komen naar busness as usual was beschkbaar. Deze utdagng werd n eerste nstante vanut een technologsche nvalshoek opgepakt. Er werd gekozen voor een technocratsche oplossng: het opneuw bouwen van het benodgde nformatesysteem. Zonder te ploten (fase III) s getracht dt ntatef drect te effectueren (fase IV). Al snel bleek echter dat dt net kon werken, onder meer doordat elk korps zjn egen busnessbehoeften had de net allemaal n dt neuwe nformatesysteem pasten. Daarnaast bleken korpsen egen applcates te hebben ontwkkeld de afhankeljkheden hadden met de bovengenoemde (deels) ut te faseren systemen. Het was ondudeljk wat er met het applcatelandschap zou gebeuren op het moment dat een neuw systeem zou worden geïmplementeerd. Na ntenseve pogngen om van dt project een succes te maken, werd er utendeljk voor gekozen de oplossngsrchtng los te laten. Het gevolg was dat DNP weer terug was n kwadrant II. Na de negateve expermenten rond dt nagestreefde bgbangscenaro werd op strategsch nveau besloten te onderzoeken wat de mogeljke oplossngen zjn. Besloten werd om net alleen vanut de technologe te redeneren, maar ook het organsatorsch perspectef herbj te betrekken. Dus behalve aan de rollen van ICT-trendwatcher en manager ICTvoorzenngen werd ook aandacht geschonken aan de rollen vanut organsate en operate. Door contact te hebben met betrokkenen vanut de busness, zoals korpschefs en dstrctchefs (wat een verantwoordeljkhed s van de rollen nformatepartner n stratege en nformatebeledsmakers), werd gekeken welke esen en randvoorwaarden vanut de nvalshoeken van belang waren. Door verschllende zenswjzen n het proces te betrekken werden verschllende scenaro s ontwkkeld om nformatedelng tussen korpsen beter mogeljk te maken. Zo werden onder meer de fast lane en fundamental lane gedefneerd. Dt waren modellen voor veranderprogramma s waarbj onder meer gewerkt zou moeten worden aan een veranderng van de bedrjfsvoerng zoals het kantelen van actvtet- naar procesgercht werken. Op de maner kwam de focus te lggen op bestaande voorzenngen, met daarbj een procesondersteunend gezcht naar buten. Zo werd de vse ontwkkeld dat BPS, xpol en Genesys regonaal zouden moeten worden gevoed en landeljk ontsloten (door mddel van Blue Vew) op een maner de past bj het moderne procesdenken én de de gebruker aanspreekt. Een vervolgstap n dt proces was de verschjnng van Wenkend Perspectef: strategsche vse op polteel nformatemanagement en technologe (Projectgroep Vse op de poltefuncte, Raad van Hoofdcommssarssen, 2006). Utgangspunt n het Wenkend Perspectef was dat polteel nformatemanagement dende bj te dragen aan de velghed en aan het poltevak en dat ICT net los kon worden gezen van de bedrjfsarchtectuur. Herut bljkt dat de rollen van nformatepartner n stratege, beledsmaker en ICT-trendwatcher de handen neen hebben geslagen: er moest dudeljk toegevoegde waarde zjn van ICT voor de busness. Op deze wjze s een aantal scenaro s ontwkkeld en zjn ook enkele plots utgevoerd. In het verandermodel bevndt DNP zch nog steeds n kwadrant II en III. Een van de projecten de wordt beschreven n het strategsche beledsplan Wenkend Perspectef, s de Bass Voorzenng Handhavng (BVH). Herbj werd het plan ontwkkeld om alle korpsen te mgreren naar dezelfde verse van xpol. Door deze keuze werd de overstap gemaakt naar kwadrant IV van het organsateverandermodel. Er werd een route utgestppeld om deze keuze te effectueren. Om deze keuze te operatonalseren moesten vooral de operatonele rollen de het negenvlakmodel beschrjft, bj de utvoerng betrokken zjn. Zo s de busnesspartner nauw betrokken bj het formuleren van de mnmale busness requrements de n het neuwe systeem beschkbaar moeten zjn. Het 41

7 busness IT algnment»stratege, operate, busness en ICT worden bjeengebracht door degene de de regerol vervult«dageljkse poltewerk mag mmers noot verstoord worden door de nvoerng van een neuwe tool. De applcatebeheerder beoordeelt wat er nodg s om ervoor te zorgen dat tjdens de overgang de systemen n de lucht bljven en de gebrukersondersteuner s druk doende om alle endgebrukers van xpol op te leden en antwoord te geven op de meest prangende vragen. Het werkend krjgen van een nformatesysteem s één aspect van dt project. Maar ook het koppelen van de operate aan de strategsche vse s onderdeel van het mplementatetraject n kwadrant IV. Bnnen de busness bestaat voor dt vraagstuk aandacht vanut de rol van algnmentmanager. Degene de deze rol vervult, krjgt managementnformate ut xpol over handhavngsvraagstukken. Op bass van deze rapportages moet hj managementbesluten kunnen nemen de n ljn zjn met het gekozen strategsche beled. Bj de mgrate naar deze neuwe stuate moet natuurljk aandacht worden geschonken aan de technsche realsate van een en ander. Vanut de rol van manager ICT-voorzenngen zal moeten worden overzen of de neuwe verse van xpol net strjdg s met andere applcates de draaen bnnen een korps. Al deze endjes stratege, operate, busness en ICT worden ten slotte bjeengebracht door degene de de regerol vervult. Dt soort overwegngen maakt dudeljk dat het ontwkkelngstraject noodzakeljkerwjs moet verlopen va kwadrant IV. Wanneer het project BVH succesvol s afgerond en alle korpsen op dezelfde verse van xpol draaen, s fase I van het organsateverandermodel berekt. Alle korpsen werken voor het bedrjfsproces handhavng op hetzelfde systeem en het utwsselen van nformate tussen korpsen s een stuk eenvoudger geworden: busness as usual n een verbeterde verse. Dat vervolgens weer een stuate kan ontstaan waarn de organsate weer n een on-onstuate wordt teruggeworpen, s n deze benaderng van organsateveranderng een kweste van tjd. De recente ontwkkelngen n de noordoosteljke rego s ljken daar een eerste voorbode van te zjn. Revewer Carlos De Backer Lteratuur Abcouwer, A.W., R. Maes & J. Trujens ((1997). Contouren van een generek model voor nformatemanagement. Tjdschrft Management en Informate (5:3), pp Abcouwer, A.W., J. Trujens & H. Gels (2006). Informatemanagement en nformatebeled. Den Haag: Sdu, p Allen, P.M. & L. Varga (2006). A co-evolutonary complex systems perspectve on nformaton systems. Journal of Informaton Technology (21:4), pp Bekkers, V. e.a. (2009). Informatemanagement bnnen de Polte. Apeldoorn: Polte en Wetenschap, p Benbya, H. & B. McKelvey (2006). Usng coevolutonary and complexty theores to mprove IS algnment: a mult-level approach. Journal of Informaton Technology (21:3). Bon, J. van & W. Hovng (2009). Dre beheermodellen, zes denkfouten. Automatserng Gds (2009:10). Bryson, C. & W. Curre (1995). IT strategy: formal ratonal orthodoxy or contngent adhocracy? Omega (23:6), pp Chan, Y.E. (2002). Why haven t we mastered algnment? The mportance of the nformal organzaton structure. MIS Quarterly Executve (1:2), pp Chan, Y.E. & B.H. Rech (2007). IT algnment: an annotated bblography. Journal of Informaton Technology (22:4), p Cborra, C.U. (1997). De profunds? Deconstructng the concept of strategc algnment. Scandnavan Journal of Informaton Systems (9), pp Heene, A. (2002). Praktjkboek stratege. Schedam: Scrptum, p Maes, R. (2007). An Integratve Perspectve on Informaton Management. In A. Huzng & E.J. de Vres (red.), Informaton Management: Settng the Scene (pp ). Amsterdam: Elsever Scence. Maes, R.E. (2003). IM n kaart gebracht. Prmavera workngpaper seres Amsterdam: Unverstet van Amsterdam. Melvlle, N., K. Kraemer & V. Gurbaxan (2004). Informaton technology and organzatonal performance: an ntegratve model of IT busness value. MIS Quarterly (28:2), pp Parson, B. e.a. (1990). Informatemanagement model: profel en taken van de nformatemanager. Computable, december Prgogne, I. & I. Stengers (1987). Orde ut chaos. Amsterdam: Bert Bakker. Projectgroep Vse op de poltefuncte, Raad van Hoofdcommssarssen (2006). Wenkend Perspectef: strategsche vse op polteel nformatemanagement en technologe Drebergen: Polte Nederland. Sauer, C. & J. Burn (1997). The Pathology of Strategc Algnment. In C. Sauer & P. Yetton (red.), Steps to the Future: Fresh Thnkng on the Management of IT-Based Organzatonal Transformaton (pp ). San Francsco: Jossey-Bass Publsher. Smonsen, J. (1999). How do we take care of strategc algnment? Constructng a desgn approach. Scandnavan Journal of Informaton Systems (11:2), pp Thompson, J.D. (1967). Organzatons n acton: socal scence bases of admnstratve theory. New York: McGraw-Hll, pp. x, 192. Drs. Toon Abcouwer s assstent-professor aan de Unverstet van Amsterdam. E-mal: Drs. Tanja Goense MSc s senor consultant bj Qunt Wellngton Redwood. E-mal: 42

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening In ver stappen naar een succesvolle Meer toegevoegde waarde van IT voor de busness IT wordt dkwjls ervaren als net aanslutend op de wensen van de busness en net strategsch voor de organsate. Er gaat veel

Nadere informatie

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen T-servcemanagement Zo krjg je wél grp op T-nvesterngen ntegrate van applcate- en projectportfolomanagement Met één druk op de knop een overzcht genereren van alle T-projecten en bjbehorende applcates (of

Nadere informatie

Een levensloopregeling voor software

Een levensloopregeling voor software Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van

Nadere informatie

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking Behoefte aan Archtectuur Lfecycle Management Ontvlechtng van ICT verest neuwe samenwerkng Bnnen de ICT s sprake van verzulng van zowel de systemen als het voortbrengngsproces. Dt komt doordat de ICT n

Nadere informatie

One size fits not all

One size fits not all archtectuur One sze fts not all Methoden voor enterprsearchtectuur Welke maner van archtectuur bedrjven past het best bj een organsate? Een (onderzoeks)rchtng om meer grp te krjgen op bepalende factoren

Nadere informatie

Applicatieportfoliomanagement

Applicatieportfoliomanagement governance Applcateportfolomanagement Governance zet applcatebeheer op scherp Nu applcates steeds nauwer verweven zjn met bedrjfsprocessen, s een gestructureerde aanpak van het applcatebeheer noodzakeljk,

Nadere informatie

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden?

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden? 3. Dagnostek 3.7. Hoe meet je verbeterng of verslechterng n het dageljks functoneren met betrekkng tot de mobltet (ztten, staan, lopen, verplaatsen) bj CP? 3.7.3 Welke meetnstrumenten zjn geschkt voor

Nadere informatie

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter Nederlandse bjdrage aan offcële CMM CMMI-s De Nederlandse stchtng SPIder heeft s ontwkkeld voor het CMMI, verschllende routes door het CMMI voor het oplossen van bepaalde problemen of het halen van bepaalde

Nadere informatie

ISO/IEC 38500 BiSL ASL

ISO/IEC 38500 BiSL ASL nformatevoorzenng Een vergeljkng ISO/IEC 38500 BSL ASL ISO/IEC 38500, BSL en ASL kunnen een grote rol spelen n het professonalseren van de nformatevoorzenng, eder model vanut hun egen doelstellng en kracht.

Nadere informatie

De waarde van de CIO

De waarde van de CIO organsatestructuur De waarde Model voor de toegevoegde waarde In de afgelopen decenna s de rol van IT n de bedrjfsvoerng steeds groter geworden. Door het toenemende belang van IT neemt ook de nvloed en

Nadere informatie

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig?

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig? projectmanagement Goed opdrachtgeverschap De kloof: welke kenns heeft een opdrachtgever nodg? Een van de redenen waarom projecten net succesvol zjn s de kloof tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om

Nadere informatie

De enterprisearchitect als coach

De enterprisearchitect als coach archtectuur De enterprsearchtect als coach Naar een vloeende samenwerkng tussen enterprseen projectarchtecten Grotere organsates kennen vaak een (te strkte) schedng tussen enterprse- en projectarchtecten.

Nadere informatie

effectief inzetten? Bert Dingemans

effectief inzetten? Bert Dingemans archtectuur Is meten weten? Kwaltateve en kwanttateve analyse n archtectuurmodellen Kwaltateve en kwanttateve analyses kunnen de denstverlenng van de enterprsearchtect verbeteren. Toch s de nzet van deze

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvattng (Dutch summary) Gezondhedszorg s kostbaar en wordt steeds duurder onder nvloed van een toenemende en veranderende vraag naar zorg door een vergrjzende samenlevng, toenemende vraag

Nadere informatie

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid 6. Behandelng van knderen met spastsche cerebrale parese gercht op verbeterng van handvaardghed 6.1.Wat s de meerwaarde van oefentherape bj de behandelng van knderen met spastsche CP op vaardghedsnveau

Nadere informatie

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 6 Verder n dt magazne: Neuwe aanpak leerwerkbedrjven Feesteljke openng neuwe wonngen bj Op de Bes RICHTPUNT 2015: een neuwe kjk op

Nadere informatie

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning bedrjfsvoerng Operatonal excellence verest excellente procesondersteunng Esen aan bedrjfsvoerngssystemen worden steeds hoger Organsates moeten tegenwoordg hun processen goed geregeld hebben. Om deze operatonal

Nadere informatie

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal - 2 - Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 4INT05600 IIIIIIlllllllllIIIIIIIIIIIlllllllllllllllll Onderwerp: Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9 Gemeente Hellendoorn DEC. 20W Verzoek toepassng

Nadere informatie

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming Beroepsregstrate en vooraanmelden voor beroepsregstrate n de jeugdhulp en jeugdbeschermng Inhoudsopgave Werk jj n de jeugdhulp of jeugdbeschermng? Bjvoorbeeld n de ggz? Ben je socaal werker? Of begeled

Nadere informatie

Praktijkboek De knop om!

Praktijkboek De knop om! Praktjkboek De knop om! Maak uw organsate energebewust >> Duurzaam, Agrarsch, Innovatef en Internatonaal ondernemen De knop om! Maak uw organsate energebewust Voorwoord Bnnen bedrjven en nstellngen wordt

Nadere informatie

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Al cohol kenn s door gespeel d Eval uat eal cohol voor l cht ng doorpeer sopf est val s ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Evaluate alcoholvoorlchtng door peers op festvals December 2005 INTRAVAL Gronngen-Rotterdam

Nadere informatie

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak?

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak? process mnng Process mnng: leuk voor de lefhebber of noodzaak? Pledoo voor een breder draagvlak en toepassng n de audtpraktjk Process mnng toepassen n de audtpraktjk. Waarom zouden we dat wllen? En wat

Nadere informatie

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling B000012403 25 ĩ O Toelchtng adves gemeenteraad bj aanvraag aanwjzng als lokale publeke meda-nstellng Ì...Ï 1. Algemeen De wetgever heeft gekozen voor een s ys teem waarbj per gemeente, voor de termjn van

Nadere informatie

Biesbosch verdient het!

Biesbosch verdient het! Besbosch verdent het! Ontwkkelscenaro s - Endadves - Utgevoerd n opdracht van: Parkschap De Besbosch Opgesteld door: Buck Consultants Internatonal Njmegen, 14 oktober 2013 Voorwoord Snds medo jul 2013

Nadere informatie

Breman, Spaans & Harnas

Breman, Spaans & Harnas Z3-b34 Breman, Spaans & Harnas m a n a g e m e n t c o n s u l t a n t s BRANSTORMSESSE OVER KOSTEN EN EFFECTEN VAN VERVOERMANAGEMENT «SU NHOUDSOPGAVE. Voorwoord pag. 2. Clusterng van vervoermaatregelen

Nadere informatie

Reinier van der Kuij

Reinier van der Kuij 03 2014 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Technsche Unverstet Delft, facultet Bouwkunde, afdelng

Nadere informatie

Forse besparing op telefonie

Forse besparing op telefonie KleurRjk dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - februar 2015 Verder n deze neuwsbref: The Thunderbes maken razendsnel naam op nternet Forse besparng op telefone RvB en RvT bezoeken Berkenhofcollege

Nadere informatie

Beheren onder architectuur

Beheren onder architectuur topc beheerarchtectuur Zonder besturng wordt IT noot een enabler Beheren onder archtectuur Bnnen veel bedrjven s men op drectenveau eager om strategsch te denken als het gaat om (neuwe) producten en densten

Nadere informatie

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie.

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie. 1\1. H. CORBEY El'\ R. A JAT\SEJ'\ FLEXBLTET EN LOGSTEKE KOSTEN DE LOGSTEKE GELDSTROOMDAGt LOGSTEKE KOSTEN Voor het onderzoek 'Logsteke geldsrroomdagnose' zjn verschllendc utgangspunten geformuleerd. Ten

Nadere informatie

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl MRT/RT MKT/KT Wormwelreductoren www.trston.nl Het s tjd voor Trston! Natuurljk wlt u dat uw producteproces soepel verloopt. Trston helpt. Want met de wormwelreductoren van Trston kest u voor langdurge

Nadere informatie

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur,

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur, / - Mr. W. Nass Vrjstraat 2a Postbus 420 5600 AK Endhoven Tel 040-2445701 Fax 040-2456438 Advocatenkantoor Mr. W. Nass Het bestuur van de BOA. e-mal Neuwe Purrnerweg 12 na~kanooma.n 1025 VS Amsterdam nternet

Nadere informatie

Minix 3. Andrew Tanenbaum

Minix 3. Andrew Tanenbaum Mnx 3 Velg en betrouwbaar besturngssysteem Mnx 3 s een neuw open source besturngssysteem voor de pc. Het systeem s klen van opzet en heeft een neuwe, modulare opbouw waardoor het net kwetsbaar s voor veel

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool 2014-2015 s t n p 5 v f 1 z k c o g 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 m q h t 7 9 St. Jacobusschool schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen

Nadere informatie

Mens en organisatie in de perfect storm van digitalisering

Mens en organisatie in de perfect storm van digitalisering Inzcht n de dgtale Mens en organsate n de perfect storm van dgtalserng Iedereen heeft te maken met de dgtalserng van onze maatschappj. Door de enorme groe van beschkbare nformate, aangewakkerd door technologe,

Nadere informatie

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat D-029 DGG (NTERN) Betuweroute Mnstere van Verkeer en Waterstaat Organsateontwkkelng Betuweroute Ontwerp van de projectorgansate tjdens de utvoerngsfase f nhoudsopgave.. nledng 2. Ontwerpprncpes 3. Projectdrecte

Nadere informatie

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur?

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur? archtectuur Het mdoffce concept van GEMMA Hoe toekomstvast s de gemeenteljke mdoffcearchtectuur? Bj het realseren van de elektronsche overhed spelen de gemeenten een voorhoederol. Rchtnggevend daarbj s

Nadere informatie

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES SERVICE The tme you need SERVICESFORTINET Presales Support - Consultancy - Testapparatuur, Demo s en Plots - Wreless Ste Survey - Tranngen Installate Servce - Onderhoudscontracten - Telemarketng Al deze

Nadere informatie

AUDIT FACILITY MANAGEMENT

AUDIT FACILITY MANAGEMENT Mnstere van Verkeer en Waterstaat. Rjkswaterstaat, stafdenst Audt RWS AUDT FACLTY MANAGEMENT drs. P. Kool drs..e. Leene Stafdenst Audt RWS 's-gravenhage, jun 999 waterstaat nent&te! /Fex. 070-3513003 Audt

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Het Sterrenbos IKC het Sterrenbos IKC-gds schooljaar 2015-2016 IKC het Sterrenbos; Onderwjs Knderopvang 2 4 jargen Buten Schoolse Opvang schoolvakantes adressen

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van bassschool de Kameleon De Kameleon schoolgds 2015-2016 Dt s de schoolgds van samenwerkngsschool de Kameleon. schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers,

Nadere informatie

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar ARU 27 TEM (27.5) ;jnv-erstejt e 3 ndhov F net utleenbaar Colofon Ttel Onderzoek naar Rollen en Rolcombnates bj lokale Rabobanken l onderttel Afstudeeropdracht Verse, datum 27 augustus 27 Samengesteld

Nadere informatie

Verslag Regeltechniek 2

Verslag Regeltechniek 2 Verslag Regeltechnek 2 Door: Arjan Koen en Bert Schultz Studenten Werktugbouw deeltjd Cohort 2004 Inhoudsogave Inledng blz. 3 2 Oen lus eerste-orde systeem blz. 4 3 Gesloten lus P-geregeld eerste orde

Nadere informatie

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek 7. Behandelng van communcate en mondmotorek 7.2. Slkstoornssen 7.2.3 Wat s de meerwaarde van enterale voedng (va PEG-sonde) ten opzcht van orale voedng bj knderen met CP met slkstoornssen wat betreft voedngstoestand,

Nadere informatie

Beperkt? Niet in de mode!

Beperkt? Niet in de mode! dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 3 Verder n deze neuwsbref: De projecten van RICHTPUNT 2015 Beperkt? Net n de mode! Vrenden van De Hondsberg ontvangen groot bedrag En nog

Nadere informatie

Nlj JHJEF. .1N0 138 fc

Nlj JHJEF. .1N0 138 fc Nlj JHJEF NL89C067 NATIONAAL INSTITUUT VOOR KERNFYSICA EN HOGE-ENERGIEFYSICA U.PH. LELY (DHV) RAPPORTEUR P.J.T. BRUINSMA, E. HEINE, G. KOENDERINK, F.B. KROES, L.H. KUIJER, J.G, NOOMEN, J.B. SPELT, A.G.C.

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool St. Jacobusschool schoolgds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Voor u lgt onze schoolgds. Wj nformeren u met dt document

Nadere informatie

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda Europa Bevorderng van vertrouwen n en deelname aan dgtale wereld Dgtale Atlas Europa en de Dgtale Agenda De Dgtale Atlas Europa, bestaand ut dertg natonale atlassen, heeft als doel een beeld te schetsen

Nadere informatie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie GEVER WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP E!C16-1 GEVER 7 Bètawerelden De opdrachten van het Eureka!Cup sezoen worden geplaatst bnnen een van de 7 bètawerelden: Voedng & Vtaltet Mobltet & Rumte Lfestyle & Desgn Scence

Nadere informatie

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht Gemeentefonds verevent mnder dan gedacht Maarten A. Allers Drecteur COELO en unverstar hoofddocent aan de Rjksunverstet Gronngen De rjksutkerng aan gemeenten wordt verdeeld op bass van utgangspunten de

Nadere informatie

CP-richtlijn: Uitwerking van aanbeveling 4.2

CP-richtlijn: Uitwerking van aanbeveling 4.2 CP-rchtljn: Sperkrachttranng bj CP Aanbevelng 4.2.: Wat s het effect van krachttranng op ROM, spertonus en kracht? Jul 2012 Project Knowledgebrokers: Werkgroepleden: Corna Lujten (Revant Revaldatecentrum)

Nadere informatie

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Insttutonele beleggers staan voor tal van utdagngen. Zo leggen pensoendeelnemers, klanten en de samenlevng steeds meer druk

Nadere informatie

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer CE Oplossngen voor mleu, econome en en technologe Oude Oude Delft Delft 180 180 2611 HH Delft tel: tel: 015 0152 2150 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mal: ce@ce.nl webste: e-mal: ce@ce.nl

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en mogeljkheden Montorng van uw kredetverzekerng www.eulerhermes.nl EH SmartVew Montor uw rsco s en maak onmddelljk gebruk van neuwe kansen

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en opportunteten Montorng van kredetverzekerng www.eulerhermes.be De voordelen van EH SmartVew De juste nformate op het juste moment helder

Nadere informatie

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag)

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag) Academy for Credt Management 2005 - bron van deskundghed opledngen OPLEIDINGSINSTITUUT ERKEND DOOR DE VLAAMSE OVERHEID EEN INITIATIEF VAN GRAYDON BELGIUM NV UITBREIDINGSTRAAT 84-B1 TE 2600 BERCHEM 18E

Nadere informatie

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg.

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg. Deze factsheet ouderen en eenzaamhed s een gezamenljke utgave van GGD Mdden-Nederland en Schakels, advesbureau voor welzjn en zorg. Inhoud Informateblad Wat s eenzaamhed? Wat veroorzaakt eenzaamhed? Overge

Nadere informatie

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL Taborschool Snt-Mara-Aalter-Brug 09/374 05 00 schoolsnt-mara-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 1 van 37 NIVEAU 1. ALGEMENE ZORG... 2 1.1. KENMERKEN

Nadere informatie

Automatic-schakelaar Komfort Gebruiksaanwijzing

Automatic-schakelaar Komfort Gebruiksaanwijzing opzetstuk Systeem 2000 Art. nr.: 0661 xx / 0671 xx Inhoudsopgave 1. Velghedsnstructes 2. Functe 2.1. Werkngsprncpe 2.2. Detecteveld verse met 1,10 m lens 2.3. Detecteveld verse met 2,20 m lens 3. Montage

Nadere informatie

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Handrekng Behorende bj Verslag over de Utvoerng Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Inhoud Onderdeel A Beeld omtrent de wetsutvoerng Verantwoordng omtrent tekortkomngen rechtmatghed Inledng 3 1. Verantwoordng

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N.

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N. gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Utrol gemeenteljk hondenbeled n overg deel Neuw-Vennep Portefeulehouder S. Bak, drs. Th.L.N. Weterngs ollegevergaderng 5 november 20 3 nlchtngen A. Monster

Nadere informatie

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014 Gehandcaptenzorg nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl jul 2014 ❸ Burgers met een beperkng n de Wmo: we en hoeveel? In dt e-zne: over de grenzen heen Amsterdam ❺ Clënten n beeld Over de grenzen ❿ Ut de praktjk:

Nadere informatie

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten IKC-gds 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Bnnenstebuten IKC Bnnenstebuten nformategds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers, Geachte ouders, verzorgers en andere

Nadere informatie

Duratec Control. Gebruikershandleiding bij versie 1.0.0.0

Duratec Control. Gebruikershandleiding bij versie 1.0.0.0 Duratec Control Gebrukershandledng bj verse 1.0.0.0 De Duratec-vakspecalst Stempel Verse: 30-7-2014 2014 by Duratec Vergssngen en technsche wjzgngen voorbehouden Fabrkant Duratec, een merk van Vectron

Nadere informatie

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl augustus 2014 nummer 13 ❸ De rego aan zet In dt e-zne: ❺ Aan de keukentafel met: Ells Jongerus en Caron Landzaat, ervarngsdeskundgen bj LFB ❻ Kennsmaken met Jantene

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Uw opgebouwde pensoen meenemen naar uw neuwe pensoenutvoerder In deze brochure 3 4 5 6 Gefelcteerd! Een neuwe baan Wel of net kezen voor waardeoverdracht? Vergeljk de regelngen Hoe waardevast

Nadere informatie

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur?

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur? Steeds opneuw naar je clënten lusteren Kwaltetsverbeterng vraagt om structurele nbreng van de gebruker, de klant: kjken door de ogen van de clënt. n de langdurge zorg... een open deur? Over clëntenpartcpate

Nadere informatie

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen.

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen. Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl december 2014 nummer 15 ❸ Scharneren n de rego: Zud Oost Brabant In dt e-zne: Rdderkerk over de grenzen heen ❺ Aan de keukentafel met: Marga de Goej, wethouder gemeente

Nadere informatie

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD Mogeljkheden en tps om de jeugd actever bj de sportclub te betrekken INHOUD 1. Het wat en waarom van jeugdpartcpate n de sportverengng Jeugdpartcpate:

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters Het s net zo gebrukeljk om voor klene jachten een sleepproef te laten utvoeren. Zo'n proef s duur en daardoor vaak net rendabel. Toch loont een sleepproef de moete. Aan de hand ervan kunnen bj voorbeeld

Nadere informatie

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i f 2.3 Kwaltetsdag Rjkswaterstaat 998 "Goed utbesteden, Nu en Na 2000" 95 (2) woensdag, 2 december 999 RA Congrescentrum, Amsterdam D 0 C (bblotheek en documentate) ~s?- Denst Weg- en Waterbouwkunde ^3b^

Nadere informatie

federatie Samen voor een mooi en duurzaam Drenthe. Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN

federatie Samen voor een mooi en duurzaam Drenthe. Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN Hertenkamp 6 9401 HL Assen telefoon (0592) 311 150 e-mal nfo@nmfdrenthe.nl www.nmfdrenthe.nl federate Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN K o p e Grffe Assen, 3 aprl 2013 Betreft: Energesprong

Nadere informatie

De convergentie van ITIL V3 en COBIT 4.1

De convergentie van ITIL V3 en COBIT 4.1 softwareontwkkelng bedrjfsprocessen De convergente van ITIL V3 en COBIT 4.1 Raamwerken meer complementar Vorg jaar s een neuwe verse verschenen van de twee bekende en veel gebrukte nternatonale raamwerken

Nadere informatie

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren 04 2014 Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen n Vogelaarwjken Arne van Overmeeren Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen

Nadere informatie

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 Cats Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 ] Motverng vanjhet beroepschrft n cassate (rolnummer 10/00158) tegen de utspraak van het Gerechtshof te Arnhem van 1 december 2009, nr. 08/00145, j j/ nzake SËËÊÊÊÈÈÊÈtemÈ

Nadere informatie

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer pensoen Hoeveel pensoen denk je dat je krjgt? Wat ontvang je egenljk als je met pensoen gaat? 5 prangende vragen aan drecteur Rob Braaksma Verantwoordngsorgaan De regelng n nfographc Feten, cjfers en wetenswaardgheden

Nadere informatie

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf.

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf. LUCIA MARTHAS Insttute for Performng Arts Talent s only the startng pont - Irvng Berln - HBO MBO Vooropledng Leerbedrjf Onderwjsvse Voorwoord Het Luca Marthas Insttute for Performng Arts (LMIPA) s een

Nadere informatie

Inhoud leereenheid 1. Van informatiemodel naar informatiesysteem. Introductie 3. Leerkern 4. Terugkoppeling 25 Uitwerking van de opgaven 25

Inhoud leereenheid 1. Van informatiemodel naar informatiesysteem. Introductie 3. Leerkern 4. Terugkoppeling 25 Uitwerking van de opgaven 25 Inhoud leereenhed 1 Van nformatemodel naar nformatesysteem Introducte 3 Leerkern 4 1 Wat s model-drven development? 4 1.1 MDD voor gegevensntenseve toepassngen 4 1.2 Systeemgenerate 4 1.3 Informate, presentate

Nadere informatie

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen nner lvng nnerarchtecture vrjstaande woonhuzen en verbouwngen 0 10 25 nnerarchtecture feelng good n natural archtecture nspred by nature, buldng for people, creatng envronments, wth a natural touch 03

Nadere informatie

Hoveniers. Zie www.ctgb.nl, Bestrijdingsmiddelendatabank.

Hoveniers. Zie www.ctgb.nl, Bestrijdingsmiddelendatabank. Keuze van het mddel Hoveners # 1a OVER Keuze van het mddel VOOR Werkgever Sector Hoveners Geen net-toegelaten bestrjdngsmddel gebruken Gebruk een mddel dat s toegelaten n Nederland. Ze www.ctgb.nl, Bestrjdngsmddelendatabank.

Nadere informatie

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport Bureau of lessenaar Een onderzoek naar de metng van bureaucrate n onderwjsnstellngen Defntef endrapport Opdrachtgever: Mnstere van Onderwjs, Cultuur en Wetenschap ECORYS Arbed & Socaal Beled Jos Blank

Nadere informatie

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland FFF ï ī-ï n t on ra n t -1 «.u jy l l ;I H n rŗ nr Es Verneuwng Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland Bestemmngsplan, ontwerpstjl en welstand. Datum: 8 februar 2014 Jachthaven 1 1141 AV Monnckendam,

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

I I f I I I I I I i i i i i i i

I I f I I I I I I i i i i i i i f Mnstere van Verkeer en Waterstaat Drectoraat-Generaal Rjkswaterstaat Denst Weg- en Waterbouwkunde Dynamsch traxaalonderzoek op asfalt Onderzoek op mengsels DAB /16 en ZOAB /16 A \r> f f f C.' ur B DO

Nadere informatie

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het NEN 5128: overzcht van rendementen Utgebrede aandacht warmtapwatersystemen Door afnemende warmtevraag voor rumteverwarmng, neemt het belang van het opwekkngsrendement voor warmtapwater toe. In de norm

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool Sunte Werfert f 1 z s t k c o g n 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 p v m q h t 7 9 Sunte Werfert schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen 2 z x p 5 y 8 d Een

Nadere informatie

Gedegen innovatief 2014

Gedegen innovatief 2014 Organsate Scholen Ontwkkelngen Gedegen nnovatef 2014 Professonalserng Cjfers / Kengetallen Jaarrekenng Inhoudsopgave Navgate Voorwoord Hoofdstuk 1 Organsate 1.1. We s MosaLra? 1.2. Raad van Toezcht 1.3.

Nadere informatie

Heerhugowaard Stad van kansen

Heerhugowaard Stad van kansen Heerhugowaard Stad van kansen Bestuursdenst I adves aan Burgemeester en Wethouders Reg.nr: BW 13-0415 Sector/afd.: SO/OV Portefeullehouder: S. Bnnendjk Casenr.: Cbb130383 Steller/tst.: E. Brujns Agenda:

Nadere informatie

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten effecten Klantgestuurd voorraadbeled en empowerment Over Te Woon en andere ntateven van wonngcorporates verkoop klantgestuurd kopen kopers wonngcorporates nkomen ntateven schalen capacty Te Woon klanten

Nadere informatie

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen nner lvng nnerarchtecture vrjstaande woonhuzen en verbouwngen 0 10 25 2 nspred by nature, buldng for people, creatng envronments, wth a natural touch nnerarchtecture feelng good n natural archtecture aboratorum

Nadere informatie

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89 r^ooms.com Ooms Makelaars Bedrjfshusvestng B.V. Maaskade 113 Postbus 24040 3007 DA Rotterdam Telefoon (010) 424 88 88 Fax (010) 424 88 89 Het College van B&W van de Gemeente Albrandswaard Postbus 1000

Nadere informatie

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42 Proostweterng 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 nfo@realxs.nl Brochure NL verse.ndd 1 24-11-2011 9:38:42 Inhoud Pagna 1. Inledng 3 2. Organsate & Tjdbalk 4 3. realxs

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

De Waarde van Toekomstige Kasstromen

De Waarde van Toekomstige Kasstromen De Waarde van Toekomstge Kasstromen De kosten van onderpandmnmalserng Jeroen Kerkhof, VAR Strateges BVBA Introducte Voor de fnancële crss hadden fnancële ngeneurs op bass van een aantal redeljke assumptes

Nadere informatie

Wmo inzicht. Wmo 2015. juni 2014 nummer 12. ❸ Laatste ronde. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. Wmo 2015. juni 2014 nummer 12. ❸ Laatste ronde. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl jun 2014 nummer 12 ❸ Laatste ronde Wmo 2015 In dt e-zne: ❻ Aan de keukentafel met: Wendy Verklej, wethouder Bodegraven-Reeuwjk ❼ Kennsmaken met Henk Steen Bestuurder

Nadere informatie

Prijs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD

Prijs ƒ 3.- OCTllCO' HA AD Prjs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD._,-, Ter nzage gelegde, j^-vk Octrooaanvrage Nr./ 7 3 1 4 8 6 0 Int. Cl. G 01 t l/l8. NEDERLAND ludenugsdatum: 25 oktober 1973? Datum van ternzageleggmg: 19 november 1974. 15

Nadere informatie

TENA richtlijnen voor continentiezorg in verpleeghuizen

TENA richtlijnen voor continentiezorg in verpleeghuizen TENA rchtljnen voor contnentezorg n verpleeghuzen www.tena.nl / www.tena.be Behoud van contnente Bevorderen van contnente, n stand houden van waardghed en onafhankeljkhed Herstel van contnente Behandelng

Nadere informatie

Traverse. Betere verkeerslichtenregelingen met minder inspanningen

Traverse. Betere verkeerslichtenregelingen met minder inspanningen Traverse Nummer 37, jun 2015 Betere verkeerslchtenregelngen met mnder nspannngen Persoonljk contact onmsbaar n gedragsveranderngsprojecten Evaluate verkeersongevallenprotocollen Problemen rond vrachtwagenparkeren

Nadere informatie