Rijkswaterstaat Adviesdienst Geo-informatie en ICT OBSTAKEL. Geautomatiseerde obstakelverwerking luchthavens. rapportnr.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rijkswaterstaat Adviesdienst Geo-informatie en ICT OBSTAKEL. Geautomatiseerde obstakelverwerking luchthavens. rapportnr."

Transcriptie

1 Rijkswaterstaat Adviesdienst Geo-informatie en ICT Geautomatiseerde obstakelverwerking luchthavens rapportnr. AGI-2005-GPMP-019

2

3 Versie 1.3 rapportnr. AGI-2005-GPMP-019 Status Definitief Samengesteld door Arend van Ingen e.a. Gecontroleerd door Sander Kluin (MX), Rob van der Schoot (AGI), Klaas Monster (IVW) Datum 20 juni 2005 In opdracht van Adviesdienst Geo-informatie en ICT Datum controle 20 juni 2005 MX. Systems Patrijsweg EX Rijswijk Nederland Tel.: 31(0) Fax: 31(0) Geautomatiseerde obstakelverwerking luchthavens De afbeelding op het voorblad toont de maatgevende hoogtebeperkingsvlakken rond Schiphol volgens het Luchthavenindelingsbesluit van 26 november De in dit document beschreven geautomatiseerde obstakelverwerking toetst obstakels aan een aantal van deze vlakken. De afbeelding heeft verder geen directe relatie tot de beschreven obstakelverwerking.

4 Document Historie Revisie Datum Uitvoerder Versie Indicatie wijzigingen 1 maart 2005 Arend van Ingen 0.1 Eerste versie met hoofdstuk 1, 2 en 8 ter commentaar. 23 maart 2005 Arend van Ingen 0.2 Concept versie met resultaat functioneel traject ter beoordeling opdrachtgever. 22 april 2005 Arend van Ingen 0.3 Verwerking commentaar IVW en AGI. 25 april 2005 Sander Kluin 0.4 Marktpakketten onderzoek en architectuur toegevoegd. 26 april 2005 Sander Kluin 0.5 Laatste wijzigingen m.b.t. marktpakketten toegevoegd. 28 april 2005 Sander Kluin 0.6 Conclusie aangepast en grammatica en spellingscontrole doorlopen. 9 mei 2005 Sander Kluin 0.7 Conclusie bijgewerkt. Scenario Infolution als bijlage opgenomen. Opmerkingen AGI en Arend verwerkt. 13 mei Wouter Sanders 0.9 Architectuur aangepast. Bijlage Infolution verwijderd. 13 mei Arend van Ingen 0.8 Lijst verbetervoorstellen aangepast en op en aanmerkingen IVW verwerkt. 23 mei Sander Kluin mei Sander Kluin & Wouter Sanders 1.1 Op en aanmerkingen AGI en IVW, d.d. 26 en 27 mei 2005, verwerkt. 20 juni Sander Kluin 1.2 Op en aanmerkingen AGI, d.d. 6 en 15 juni 2005, verwerkt. 27 juni Sander Kluin 1.3 Structuur en in houd van de Conclusies en aanbevelingen aangepast. Goedkeuring Naam Handtekening Datum Versie MX.Systems IVW AGI MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 2 van 140

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding Introductie Aanleiding Aanleiding bij Inspectiedienst Divisie Luchtvaart Aanleiding bij Adviesdienst Geo-informatie en ICT Vraagstelling Overzicht van de obstakelverwerking Inleiding Huidige werkwijze Werkwijze in de nabije toekomst Mogelijke werkwijzen in de verdere toekomst Toetsing aan Annex-14 door gemeenten, provincies etc Geen obstakelverwerking door AGI Luchthavens verantwoordelijk voor verwerking actuele obstakels Grotere rol voor de luchtverkeersleiding Landelijk beheer obstakels Werkproces Verwerken actuele obstakels Verstrekken meetopdracht Verwerken meetopdracht Inmeten obstakels Corrigeren gegevens ingemeten obstakels Onderhoud gegevens actuele obstakels Toetsen actuele obstakelsituatie Exporteren gegevens actuele obstakels Verwerken planobstakels Onderhoud gegevens planobstakels Toetsen planobstakels (IVW) Toetsen planobstakel (publiek) Beheer Beheer obstakelverwerking Functionaliteit Functies Export obstakelgegevens t.b.v. meetinstructie Export vlakgeometrie t.b.v. meetinstructie Aanmaken kopie-database ingemeten obstakels Import meetresultaten Onderhoud gegevens en overzichten actuele obstakels Onderhoud gegevens planobstakels Rapportage doorsteking obstakelvlakken (Annex-14, OFZ, VSS) Rapportage obstakels in protectievlakken (PANS-OPS) Rapportage OCA/OCH waarde Rapportage experttoetsing planobstakels Rapportage publiekstoetsing planobstakel Export naar CRM MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 3 van 140

6 Beheer obstakelverwerking Toelichting functies Identificatie obstakels en obstakelpunten Invoer obstakelpuntlocatie en -hoogte Tekstuele rapportages, mutatieverslagen en overzichten GIS rapportages en overzichten Doorsteking van vlakken; snij- en randpunten User interface Logisch gegevensmodel Entiteit-Relatie Diagram (ERD) Entiteiten Actueel Obstakel Actueel Obstakelpunt Beheersgebied Gebruiker Gepubliceerde OCA/OCH Waarde Kwaliteitskenmerk Baan Luchthaven Obstakelsoort Obstakeltype Obstakelverwerking Organisatie Planobstakel Planobstakelpunt Programma Toegepast Programma Aanvullende eisen Beschikbaarheid Integriteit Exclusiviteit Conclusies en aanbevelingen Keuze t.a.v. een gezamenlijk systeem voor IVW en AGI Toepassing marktpakketten Conclusies scenario s Kosten Vervolgstappen Begrippen Bijlage A Programma's A.1 Progr. A1a: Annex-14 landingsvlakken Schiphol etc A.2 A1b: Annex-14 landingsvlakken Budel A.3 A1c: Annex-14 landingsvlakken Eelde A.4 A1d: Annex-14 landingsvlakken Ameland etc A.5 A1e: Annex-14 landingsvlakken Texel etc A.6 A1f: Annex-14 horizontaal en conisch vlak Schiphol etc A.7 A1g: Annex-14 horizontaal en conisch vlak Budel MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 4 van 140

7 A.8 A1h: Annex-14 horizontaal en conisch vlak Hilversum A.9 A1i: Annex-14 horizontaal en conisch vlak Texel etc A.10 A2a: Annex-14 startvlakken Schiphol etc A.11 A2b: Annex-14 startvlakken Budel A.12 A3: OFZ Schiphol etc A.13 A4: VSS Schiphol etc A.14 PANS-OPS algemene bepaling OCA en OCH waarde A.15 B2: PANS-OPS protectiegebied GP-INOP procedure A.16 B3: PANS-OPS protectiegebied VOR/DME procedure A.17 B4: PANS-OPS protectiegebied NDB procedure A.18 B5: PANS-OPS protectiegebied SRE procedure A.19 B6: PANS-OPS circling procedure (visual manoeuvring) Bijlage B Inventarisatie functionele eisen B.1 Algemeen B.2 Landelijk beheer B.3 Onderscheid ingemeten, nieuwe/tijdelijke en planobstakels B.4 Opslag obstakelgegevens B.5 Verwerking meetopdracht B.6 Invoer obstakelcoördinaten B.7 Rapportages B.8 Snijpunt berekening B.9 Opslag resultaat OCA/OCH bepaling B.10 Functionaliteit t.b.v. beheer B.11 Export CRM Bijlage C Architectuur C.1 Toepasbare architecturen C.2 Kenmerken gebruik C.3 Technische omgeving C.4 Gewenste architectuur C.5 Toepassing Geoservices binnen Obstakel Bijlage D Toepassing standaardpakketten D.1 Opdracht D.2 Gegevens WX Systems D.3 Gegevens Infolution D.4 Software van WX Systems D.5 Software van Infolution D.6 Inventarisatie bij WX Systems D.7 Inventarisatie bij Infolution D.8 Samenvatting WX Systems D.9 Samenvatting Infolution D.10 Conclusie MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 5 van 140

8 Bijlage E Verbeterpunten Bijlage F Consequenties medewerkers Bijlage G Functiepuntentelling Tabellen Tabel 1 : Velden export naar CRM...44 Tabel 2 : Overzicht toegepaste programma's...71 Figuren Figuur 1 : Overzicht werkproces met verantwoordelijkheden...17 Figuur 2 : Rapportage doorsteking obstakelvlakken (tekstvorm)...33 Figuur 3 : Rapportage obstakels in protectievlakken (tekstvorm)...35 Figuur 4 : Rapportage OCA/OCH waarde (tekstvorm)...36 Figuur 5 : Rapportage experttoetsing planobstakels (tekstvorm)...39 Figuur 6 : Rapportage publiekstoetsing planobstakel...42 Figuur 7 : Interpolatie obstakelpunten bij export naar CRM (bovenaanzicht)...44 Figuur 8 : Snij- en randpunten bij doorsteking vlakken (bovenaanzicht)...49 Figuur 9 : Boomstructuur selectie toegepast programma...51 Figuur 10 : Entiteit-Relatie Diagram (ERD)...53 Figuur 11 : Programma A1a: Annex-14 landingsvlakken Schiphol etc...71 Figuur 12 : Programma A1b: Annex-14 landingsvlakken Budel...73 Figuur 13 : Programma A1c: Annex-14 landingsvlakken Eelde Figuur 14 : Programma A1d: Annex-14 landingsvlakken Ameland etc...75 Figuur 15 : Programma A1e: Annex-14 landingsvlakken Texel etc...76 Figuur 16 : Programma A1f: Annex-14 horizontaal en conisch vlak Schiphol etc...77 Figuur 17 : Programma A1g: Annex-14 horizontaal en conisch vlak Budel...78 Figuur 18 : Programma A1h: Annex-14 horizontaal en conisch vlak Hilversum...79 Figuur 19 : Programma A1i: Annex-14 horizontaal en conisch vlak Texel etc...80 Figuur 20 : Programma A2a: Annex-14 startvlakken Schiphol etc Figuur 21 : Programma A2b: Annex-14 startvlakken Budel...82 Figuur 22 : Programma A3: OFZ Schiphol etc...83 Figuur 23 : Programma A4: VSS Schiphol etc Figuur 24 : PANS-OPS algemene bepaling OCA en OCH waarde...85 Figuur 25 : Programma B2: PANS-OPS protectiegebied GP-INOP procedure...86 Figuur 26 : Programma B3: PANS-OPS protectiegebied VOR/DME procedure...87 Figuur 27 : Programma B4: PANS-OPS protectiegebied NDB procedure...89 Figuur 28 : Programma B5: PANS-OPS protectiegebied SRE procedure...90 Figuur 29 : Programma B6: PANS-OPS circling procedure (visual manoeuvring)...92 Figuur 30 : Inzet Geoservices in Obstakel MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 6 van 140

9 1 Inleiding 1.1 Introductie Dit rapport is opgesteld in opdracht van Rijkswaterstaat Adviesdienst Geo-informatie en ICT (AGI). Het beantwoordt een aantal vragen van deze dienst ten aanzien van de ontwikkeling van een geautomatiseerde verwerking van obstakels rond luchthavens. Het document vormt daarmee een aanzet tot een definitief functioneel en technisch ontwerp. De geautomatiseerde obstakelverwerking betreft in principe de verwerking die nu plaatsvindt bij de Inspectie Verkeer en Waterstaat Divisie Luchtvaart (IVW) en Rijkswaterstaat Adviesdienst Geo-informatie en ICT (AGI). De functionele eisen aan deze geautomatiseerde obstakelverwerking zijn geïnventariseerd in enkele sessies met toekomstige gebruikers. Bij deze sessies waren aanwezig: Cok de Booij (AGI) Ton Heijne den Bak (AGI) Rob van der Schoot (AGI, projectleider) Angelo Goedbloed (IVW) Klaas Monster (IVW) Rob Schulze (IVW) 1.2 Aanleiding Aanleiding bij Inspectiedienst Divisie Luchtvaart Door de IVW wordt jaarlijks de obstakelsituatie op en rond luchthavens gecontroleerd. In opdracht van de IVW worden door de AGI nieuwe obstakels ingemeten en bestaande gecontroleerd. Aan de hand van de aangeleverde obstakelgegevens wordt onder meer gecontroleerd of wordt voldaan aan de internationale veiligheidsvoorschriften die voor de burgerluchtvaart gelden. Obstakels worden door AGI ingemeten volgens een gestandaardiseerd pakket van meetprogramma s (Standaard Meetopdracht). AGI levert de resultaten aan in gestandaardiseerde kaarten en lijsten met obstakels. Deze resultaten worden door IVW handmatig verwerkt. Ook is het een IVW taak om bouwplannen op en in de omgeving van luchthavens te toetsen aan de hand van de internationale voorschriften. Verder wordt in het kader van toezicht op obstakelhoogtes regelmatig (dagelijks) een luchtvaarttechnisch onderzoek ( aeronautical studies ) uitgevoerd om te beoordelen welke invloed een tijdelijk of een nieuw obstakel heeft op de vliegveiligheid (vliegprocedures). Het rekenkundig bepalen van de consequenties en een expert judgement vormen te samen de zogenaamde aeronautical study. Voor het uitvoeren van een aeronautical study is specifieke kennis vereist. Het rekenkundige deel wordt handmatig uitgevoerd en is niet efficiënt, is gevoelig voor de introductie van fouten en sterk expert afhankelijk. De luchthavenexploitanten, lagere overheden en Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) hebben ook een taak in het monitoren van de obstakelsituatie op en rond de MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 7 van 140

10 luchthaven. Zoals het beoordelen of nieuwbouwplannen en hoge objecten in buurt van banen van invloed zijn op het veilig gebruik van de luchthaven. De automatisering van de verwerking van obstakels zal in de toekomst ook te gebruiken moeten zijn door de luchthavens, lagere overheden en de LVNL. Met uitzondering van de LVNL is bij deze partijen minder specialistische kennis aanwezig op het gebied van obstakelverwerking. De behoefte bestaat nu om de handmatige obstakelverwerking te automatiseren en daarmee: 1. de controle van aanwezige en toetsing van mogelijke toekomstige obstakels efficiënter en kwalitatief beter uit te voeren en inzichtelijker te rapporteren; 2. het controle- en toetsingsproces minder expertafhankelijk te maken; 3. de randvoorwaarden te scheppen om de taak van de obstakelbewaking en toetsing deels neer te leggen bij de exploitanten van de luchthavens en lagere overheden. De gewenste automatisering betreft het rekenkundige deel, niet het expert judgement Aanleiding bij Adviesdienst Geo-informatie en ICT De AGI voert jaarlijks de meetopdracht van IVW uit. Tot voor kort beschikte de AGI over eigen meetploegen voor de uitvoering van het feitelijke meetwerk. In de toekomst zullen marktpartijen dit werk uitvoeren. De komende jaren zal de AGI nog wel de meetresultaten verwerken, controle en rapporteren naar IVW. De AGI ziet echter ook deze werkzaamheden niet langer als een kerntaak en zal deze op den duur afstoten. Bovendien is het mogelijk dat in de toekomst luchthavens zelf verantwoordelijk worden voor inmeting en controle van aanwezige obstakels. Op dit moment maakt de AGI voor de verwerking, controle en rapportage naar IVW gebruik van een applicatie HINDERNIS en AutoCad. De HINDERNIS applicatie is beschikbaar op een VAX en dateert van Ook de VAX is verouderd. Het gebruik van de HINDERNIS applicatie is lastig en tijdrovend, en mede daardoor is de gehele verwerking, controle en rapportage zeer tijds- en kennisintensief. De geschatte inzet bedraagt circa één FTE (Full Time Equivalent). De werkzaamheden worden verricht door twee medewerkers die zich al een groot aantal jaren met deze materie bezig houden. Concreet bestaat bij de AGI de volgende aanleiding haar aandeel in de obstakelverwerking opnieuw te automatiseren: 1. de Hindernis applicatie en de VAX omgeving zijn verouderd; 2. de verwerking is zeer arbeidsintensief en moeilijk over te dragen; 3. bij IVW bestaan plannen om de obstakelverwerking te automatiseren; de te verwachten overlap in gegevens en functionaliteit maakt het aantrekkelijk aan te haken bij de plannen van IVW en te zien in hoeverre de gezamenlijke geautomatiseerde verwerking functioneel en technisch geïntegreerd kan worden. 1.3 Vraagstelling Dit rapport dient een aantal door IVW en AGI geformuleerde vragen te beantwoorden. a. Wat zijn de functionele eisen van IVW en AGI? Uitgangspunt is dat deze zoveel mogelijk aansluiten op het huidige werkproces. MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 8 van 140

11 Het antwoord op deze vraag wordt gegeven in: Hoofdstuk 2: Overzicht van de obstakelverwerking Hoofdstuk 3: Werkproces Hoofdstuk 4: Functionaliteit Hoofdstuk 5: Logisch gegevensmodel Hoofdstuk 6: Aanvullende eisen Bijlage A: Programma's Een korte inventarisatie van de functionele wensen is te vinden in Bijlage B. De genoemde hoofdstukken geven een uitwerking van deze inventarisatie. De informatie in de hoofdstukken is leidend. b. In welke mate komen de functionele eisen en wensen van IVW en AGI overeen en zijn ze samen te voegen in een systeem? Het antwoord op deze vraag wordt gegeven in paragraaf 7.1: Keuze t.a.v. een gezamenlijk systeem voor IVW en AGI. c. Wat is de beste technische architectuur voor het nieuw te bouwen systeem? In hoeverre sluit deze aan bij de huidige standaarden bij IVW en AGI, qua hardware, software en webstandaarden? Het antwoord op deze vraag wordt gegeven in Bijlage C: Architectuur. d. Is de benodigde functionaliteit te maken met behulp van in de markt aanwezige standaardpakketten? Het antwoord op deze vraag wordt gegeven in Bijlage D: Toepassing standaardpakketten. e. Wat zijn de verbeterpunten in het werkproces, indien het systeem wordt gebouwd? Wat zijn de consequenties voor het functioneel en technisch ontwerp? Het antwoord op deze vragen wordt gegeven in Bijlage E: Verbeterpunten. f. Wat zijn de consequenties voor de medewerkers bij IVW en AGI die met het systeem gaan werken. Wat zijn de eisen m.b.t. opleiding en ervaring en wat is hun rol in het werkproces? Het antwoord op deze vragen wordt gegeven in Bijlage F: Consequenties medewerkers. g. Wat is de verwachte inspanning met betrekking tot de bouw en implementatie van het systeem? Wat zijn de consequenties, wat wordt verwacht qua inzet van personeel van AGI en IVW, wat zijn de investeringen qua hard- en software? Het antwoord op deze vragen wordt gegeven in hoofdstuk 7: Conclusies en aanbevelingen. MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 9 van 140

12 2 Overzicht van de obstakelverwerking Dit hoofdstuk bevat een overzicht van de huidige en toekomstige obstakelverwerking. Het heeft de volgende indeling: Inleiding Huidige werkwijze Werkwijze in de nabije toekomst Werkwijze in de verdere toekomst Een overzicht van in dit document gebruikte begrippen is opgenomen in hoofdstuk Inleiding Een obstakel is een object, zoals een gebouw, installatie of boom, dat door zijn hoogte mogelijk de vliegveiligheid beïnvloedt. De obstakelverwerking heeft tot doel te waarborgen dat obstakels de vliegveiligheid niet ondermijnen. De aanpak hiervan is meerledig. Een eerste aanpak is inmeting en beoordeling van de actuele obstakels. De beoordeling kan resulteren in publicaties naar de luchtvaart. Ook kan besloten worden obstakels te verwijderen of in te korten. Een veelvoorkomend voorbeeld van het laatste is het snoeien van bomen. Een tweede aanpak is via ruimtelijke ordening procedures zorg te dragen dat nieuwe obstakels niet te hoog zijn en waar nodig tijdig verwerkt zijn in publicaties naar de luchtvaart. Dit betekent dat bouwplannen en andere plannen die nieuwe, al dan niet tijdelijke obstakels (planobstakels), met zich brengen vooraf beoordeeld worden. Een mogelijke derde aanpak volgt na de beoordeling dat de vliegveiligheid niet langer gewaarborgd is. In dat geval kan een luchthaven geheel of gedeeltelijk, dat wil zeggen voor bepaald gebruik, gesloten worden. De IVW heeft deze bevoegdheid. De beoordeling van actuele en planobstakels is op te delen in een recht-toe-recht-aan rekenkundig deel en een minder duidelijk gedefinieerd deel, het expert judgement. Het expert judgement valt buiten de 'scope' van de te automatiseren obstakelverwerking. In dit expert judgement worden ook andere eigenschappen van obstakels gewogen, zoals radiografische reflecties (verstoring ILS instrumentatie), windturbulenties en zichtlijnen. Het rekenkundige deel omvat een aantal vaste methodieken. Deze methodieken zijn neergelegd in bepaalde programma's, toegepast op landings- en startbanen, al dan niet voor gebruik in een bepaalde richting. In dit document worden landings- en startbanen ('runways') aangeduid met het begrip 'baan'. Elk van deze programma's benoemt een stelsel van vlakken. Deze vlakken zijn vaak rechthoekig en hebben al dan niet een helling. Ook komen conische of cirkelvormige vlakken voor. Op een bepaalde locatie kan sprake zijn van een opeenstapeling of zelfs wirwar van verschillende vlakken gerelateerd aan verschillende programma's en verschillende banen. MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 10 van 140

13 De volgende methodieken zullen door de geautomatiseerde obstakelverwerking ondersteund worden: Annex-14: OFZ: VSS: PANS-OPS: ICAO Annex-14: in deze methodiek is de doorsteking van vlakken van belang. Steekt een obstakel door een Annex-14 vlak en zo ja, met welke lengte. Annex-14 vlakken zijn in dit document gegroepeerd in landingsvlakken (approach), horizontale en conische vlakken, en startvlakken (take-off). Obstacle Free Zone t.b.v. het gebruik van ILS (Instrument Landing System) instrumentatie bij landing. Ook bij OFZ vlakken gaat het om doorsteking: steekt een obstakel door een OFZ vlak en zo ja, met welke lengte. De naam zegt het echter al: OFZ vlakken mogen niet doorstoken worden. Visual Segment Surface: vlakken ter bescherming van het visuele deel van een instrument vliegprocedure. Ook bij deze vlakken gaat het om doorsteking: steekt een obstakel door een VSS vlak en zo ja, met welke lengte. Procedures for Air Navigation Services - Aircraft Operations: PANS-OPS vlakken hebben betrekking op het gebruik van bepaalde instrumenten bij een landing onder beperkte zichtomstandigheden. Zo'n landing kan met instrumenten worden ondersteund. Voorkomende instrumenten zijn GP-INOP, VOR/DME, NDB en SRE; voor elk van deze instrumenten bestaat een PANS-OPS programma. Een laatste PANS-OPS programma heeft betrekking op circling. Bij PANS-OPS gaat het om: 1) een selectie van de obstakels in het vlakkenstelsel: het hoogste in het grondvlak, de hogere in naburige vlakken, de doorstekende obstakels in nog weer andere vlakken, etc. Dit alles is per programma gespecificeerd in het zogenoemde meetvoorschrift. T.b.v. deze selectie krijgen de PANS-OPS vlakken, die eigenlijk horizontale grondvlakken zijn, soms toch een helling. 2) de OCA en OCH waarde in het programma. Deze geven een maat voor de bij landing beschikbare obstakelvrije hoogte. De twee waarden worden gepubliceerd naar de luchtvaart en hebben dus betrekking op het landen op een bepaalde baan in een bepaalde richting, gebruik makend van een bepaald instrument, of voor circling. Opmerking: De meeste programma's zijn bedoeld voor toepassing op een baan, gebruikt in een bepaalde richting. Omdat banen in principe in twee richtingen kunnen worden gebruikt kunnen deze programma's 0, 1 of 2 keer worden toegepast op een baan. Er zijn ook programma's die onafhankelijk van de gebruiksrichting kunnen worden toegepast op een baan (Annex-14 horizontaal/conisch), en programma's die kunnen worden toegepast op een gehele luchthaven (PANS-OPS circling). In de toekomst zijn programma's denkbaar die zelfstandig betekenis hebben, bijvoorbeeld met de definitie van een landelijk vlak op 100 meter hoogte. Technisch kan dan echter MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 11 van 140

14 toch onderscheid worden gemaakt tussen het programma zelf en toepassingen ervan (op het gehele land). In het algemeen worden Annex-14 vlakken, OFZ en VSS vlakken ook wel obstakelvlakken genoemd, of bouwbeperkingsvlakken; de PANS-OPS vlakken ook wel protectievlakken. De geautomatiseerde obstakelverwerking betreft in principe de volgende luchthavens: Schiphol, Rotterdam, Eelde, Maastricht, Budel, Lelystad, Eindhoven en De Kooy; Texel, Ameland, Drachten, Hoogeveen, Teuge, Seppe, Midden-Zeeland en Hilversum. In totaal beschikken deze 16 luchthavens over 27 banen. De genoemde methodieken zijn vertaald in 18 gestandaardiseerde programma's. Er zijn circa 200 toepassingen van programma's op banen. Een voorbeeld van zo'n toepassing is de toepassing van Annex-14 startvlakken op de baan van luchthaven Rotterdam voor start in oostelijke richting. 1 Banen worden aangeduid met een getal. Dit getal geeft de kompasrichting aan waarin de baan gebruikt wordt, in tientallen graden. Het getal kan wordt aangevuld met een letter L, R of C voor Left, Right of Center indien meerdere banen in dezelfde richting naast elkaar liggen. De fysieke baan 36R-18L bij Schiphol loopt dus precies in noordzuid richting. Bij gebruik in noordelijke richting (360 graden) is het de rechter baan, aaangeduid met 36R, bij gebruik in zuidelijke richting (180 graden) de linker baan, aangeduide met 18L. 2.2 Huidige werkwijze Op dit moment is de obstakelverwerking een verantwoordelijkheid van de IVW. De IVW besteedt de inmeting en het rekenkundig deel, uitgezonderd de OCA/OCH bepaling, uit aan de AGI in de vorm van een jaarlijkse meetopdracht. Deze meetopdracht benoemt banen en de daarop van toepassing zijnde programma's met de daarbij horende vlakken. In de meetopdracht wordt geen onderscheid gemaakt in methodiek (Annex-14, PANS-OPS etc) maar direct de vraagstelling per vlak gespecificeerd: welke obstakels steken door dit vlak, wat is het hoogste obstakel in dat vlak, etc. De AGI laat het feitelijke meetwerk uitvoeren door meetploegen. Deze maken bij het meetwerk gebruik van het AGI archief met meetformulieren en foto's, en werken dit waar nodig bij. De meetresultaten (XY coördinaten, hoogte- en andere gegevens van obstakels) worden aangeleverd op papier of in bijvoorbeeld spreadsheet bestanden. Deze meetresultaten bevatten uiteraard meer obstakels dan daadwerkelijk gevraagd; vaak is immers pas na inmeting en verwerking duidelijk of een obstakel voldoet aan de vraagstelling. De meetresultaten worden door de AGI handmatig ingevoerd in een applicatie, HINDERNIS. Met behulp van deze applicatie wordt het rekenkundig deel van de obstakelverwerking, uitgezonderd de OCA/OCH bepaling, uitgevoerd. Dit betreft dus 1 De aantallen zijn gebaseerd op Tabel 2 in Bijlage A. Hierin is één toegepast VSS programma per baan en richting geteld. Indien VSS programma's per landingsinstrument worden toegepast (als bij PANS-OPS) worden de aantallen hoger. MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 12 van 140

15 de doorsteking van Annex-14 vlakken en de obstakels in de PANS-OPS vlakken, precies zoals gevraagd in de meetopdracht (VSS en OFZ vlakken spelen geen rol in de huidige werkwijze). Hierbij wordt ook de kwaliteit van het meetwerk gecontroleerd. De resultaten van de verwerking worden gerapporteerd in lijsten en kaarten, het laatste met behulp van AutoCad. De IVW beoordeelt de aangeleverde resultaten van de meetopdracht handmatig. Daarnaast beoordeelt IVW aangemelde planobstakels (mogelijke toekomstige obstakels) in het kader van ruimtelijke ordeningsprocedures. Hierbij spelen de Annex- 14 vlakken een belangrijke rol: zodra een planobstakel door een Annex-14 vlak steekt is het vliegtechnisch van belang en dient een ruimtelijke ordeningsprocedure gestart te worden om ontheffing voor het obstakel aan te vragen. De gemeente vraagt, voor de vergunning af te wijken van het bestemmingsplan, een ontheffing aan bij de provincie. Deze vraagt hiertoe bij IVW een verklaring van geen bezwaar aan (deze procedure geldt momenteel alleen voor luchthaven Schiphol). Voor tijdelijke objecten zoals bouwkranen wordt een ontheffingsaanvraag rechtstreeks bij de IVW ingediend. Publicaties naar de luchtvaart worden gedaan door de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) te informeren. De LVNL doet de daadwerkelijke publicaties. 2.3 Werkwijze in de nabije toekomst Deze paragraaf schetst de werkwijze rond de obstakelverwerking in de nabije toekomst, met de beoogde automatisering van de obstakelverwerking, en met verantwoordelijkheden en taken zoals die nu bestaan. In de nabije toekomst blijft de obstakelverwerking een taak van de IVW. Jaarlijks wordt een meetopdracht, verstrekt aan de AGI, die het feitelijke meetwerk laat uitvoeren door de externe meetploegen. De AGI is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het verrichte meetwerk, en zal de resultaten controleren en goedkeuren alvorens deze aan IVW te leveren. De AGI wordt bij dit alles ondersteund door de geautomatiseerde obstakelverwerking. De leverantie aan IVW zal niet langer plaatsvinden in de vorm van rapportages en kaarten, maar in de vorm van (mutaties op) een verzameling ingemeten obstakels. De geautomatiseerde obstakelverwerking biedt geen functionaliteit ter ondersteuning van het werk van de meetploegen; het biedt alleen een export- en een importfunctie voor het uitwisselen van obstakelgegevens inclusief foto's met meetploegen. De feitelijke beoordeling van de actuele obstakelsituatie vindt plaats door IVW op basis van de gehele verzameling ingemeten obstakels, eventueel aangevuld met bekende nieuwe en tijdelijke obstakels. De benodigde selecties, berekeningen en rapportages voert de IVW zelf uit met de geautomatiseerde obstakelverwerking. Ook de rekenkundige beoordeling van planobstakels wordt door de IVW uitgevoerd met behulp van de geautomatiseerde obstakelverwerking. Voor het overige is de werkwijze in de nabije toekomst gelijk aan de huidige werkwijze. MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 13 van 140

16 2.4 Mogelijke werkwijzen in de verdere toekomst Deze paragraaf schetst mogelijke ontwikkelingen in de werkwijze rond de obstakelverwerking in de verdere toekomst. Deze wijzen mogelijk niet allemaal in dezelfde richting. De beoogde geautomatiseerde obstakelverwerking zal de mogelijke ontwikkelingen zoveel mogelijk moeten ondersteunen. Per mogelijke ontwikkeling is aangegeven hoe dat gebeurt Toetsing aan Annex-14 door gemeenten, provincies etc. Gemeenten, provincies en publiek (waaronder aannemers) zullen mogelijk in staat gesteld worden een planobstakel te toetsen aan Annex-14. Dit ter indicatie van de noodzaak een ruimtelijke ordeningsprocedure voor het obstakel op te starten of om in te schatten of een ontheffing benodigd is voor het obstakel. Hiertoe zal een publiek toegankelijke functie belanghebbenden de mogelijkheid bieden een planobstakel te toetsen. In de nu beoogde geautomatiseerde obstakelverwerking is deze functie opgenomen Geen obstakelverwerking door AGI De AGI rekent het huidige aandeel in de obstakelverwerking niet langer tot haar kerntaken. Het is daarom niet onmogelijk dat de AGI dit aandeel af zal stoten. Het nu gedachte aandeel (aansturing meetploegen, controle meetwerkzaamheden, aanbieding meetresultaten aan IVW) zou door IVW, derden, of door de luchthavens zelf (zie 2.4.3) kunnen worden overgenomen. De nu beoogde geautomatiseerde obstakelverwerking bevat de mogelijkheid de betreffende functionaliteit ook aan andere gebruikers ter beschikking te stellen Luchthavens verantwoordelijk voor verwerking actuele obstakels Het is aannemelijk dat de verwerking van de actuele obstakels een taak van de luchthavens wordt. In dat geval zal voor de IVW een toezichthoudende functie overblijven. Luchthavens zijn dan uiteraard alleen verantwoordelijk voor de obstakels in het 'eigen' beheersgebied. In dat verband is het ook mogelijk dat luchthavens de mogelijkheid krijgen planobstakels te toetsen. Deze toetsing is uitgebreider dan de beschreven publiek beschikbare toetsing. De toetsing betreft Annex-14 en eventueel ook VSS, OFZ of zelfs PANS-OPS. Dit afhankelijk van de beschikbare kennis op een luchthaven. De nu beoogde geautomatiseerde obstakelverwerking bevat de mogelijkheid de betreffende functionaliteit ook aan andere gebruikers ter beschikking te stellen. Bovendien kan elke organisatie een eigen verzameling te toetsen planobstakels aanleggen Grotere rol voor de luchtverkeersleiding De luchtverkeersleiding (LVNL) zou via de geautomatiseerde obstakelverwerking meer inzicht kunnen krijgen in de actuele obstakels, en zelfstandig kunnen besluiten tot wijziging van publicaties. Ook zou de LVNL de mogelijkheid kunnen krijgen planobstakels te toetsen op alle criteria. De nu beoogde geautomatiseerde obstakelverwerking bevat de mogelijkheid de betreffende functionaliteit ook aan andere gebruikers ter beschikking te stellen. MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 14 van 140

17 Bovendien kan elke organisatie een eigen verzameling te toetsen planobstakels aanleggen Landelijk beheer obstakels In het huidige systeem (HINDERNIS) zijn obstakels gekoppeld aan één luchthaven: er bestaat per luchthaven een database met ingemeten obstakels. Analyses (selecties) vinden in HINDERNIS plaats per luchthaven op basis van de bij die luchthaven behorende database met obstakels. Bij IVW leeft de wens op den duur te komen tot een landelijk beheer van de obstakels. In dit landelijke beheer is het wellicht mogelijk: dat er obstakels bestaan die niet gebonden zijn aan één luchthaven (zoals het landelijke bestand van obstakels hoger dan 100 meter); dat een actueel obstakel meegenomen wordt in de analyse van meerdere vliegvelden zonder het te behoeven verdubbelen in de database; dat een planobstakel getoetst kan worden voor meerdere vliegvelden tegelijkertijd - of aan niet aan een luchthaven gekoppelde criteria; dat ook de tientallen heliports, airstrips en zweefvliegvelden in het land meegenomen worden in de verwerking - waarmee de kans dat een obstakel voor meerdere vliegvelden van belang is sterk toeneemt. De nu beoogde geautomatiseerde obstakelverwerking ondersteunt deze mogelijke ontwikkeling door: obstakels niet te koppelen aan één luchthaven, en de toetsing van planobstakels niet te beperken tot een bij de toetsing op te geven luchthaven. MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 15 van 140

18 3 Werkproces Dit hoofdstuk bevat een nadere beschrijving van het beoogde werkproces. Het werkproces bestaat uit 3 hoofdonderdelen: verwerken actuele obstakels verwerken planobstakels beheer Het proces is beschreven voor de werkwijze en taakverdeling in de nabije toekomst. Deze zijn beschreven in paragraaf 2.3. Figuur 1 op bladzijde 17 geeft een globaal overzicht van het gehele werkproces. Voor elk onderdeel is aangegeven welke organisatie het uitvoert. Zoals zichtbaar in deze figuur bestaan er drie verzamelingen met obstakelgegevens: 1. De verzameling ingemeten obstakels (obstakelgegevens afkomstig uit inmeting). 2. De verzameling nieuwe en tijdelijke obstakels. Dit zijn obstakels die bekend zijn bij IVW maar (nog) niet zijn ingemeten bij een meetopdracht. Deze obstakels worden in dit document verder aangeduid met de term 'nieuwe/tijdelijke obstakels'. Dit kunnen ook toekomstige obstakels zijn die met zekerheid gerealiseerd zullen worden en al meegenomen dienen te worden in publicaties naar de luchtvaart. 3. De verzameling te toetsen planobstakels: mogelijke toekomstige obstakels. Er is zo'n verzameling per organisatie met niet-publieke toegang tot de geautomatiseerde obstakelverwerking. Organisaties kunnen alleen de eigen verzameling inzien, onderhouden en toetsen. De verzamelingen van andere organisaties zijn onzichtbaar. In eerste instantie beschikt in elk geval IVW over zo'n verzameling. De ingemeten obstakels en de nieuwe/tijdelijke obstakels vormen samen de verzameling actuele obstakels. Deze verzameling geeft de actuele obstakelsituatie weer. Van de verzameling ingemeten obstakels kan een kopie worden gemaakt (kopieverzameling of -database). Deze kopie speelt alleen een rol bij de controle van meetresultaten en is in het schema niet zichtbaar. Het origineel wordt de operationele verzameling of database genoemd. 3.1 Verwerken actuele obstakels De verwerking van de actuele obstakels bestaat uit: 1.1 Verstrekken meetopdracht 1.2 Verwerken meetopdracht 1.3 Inmeten obstakels 1.4 Corrigeren gegevens ingemeten obstakels 1.5 Onderhoud gegevens actuele obstakels 1.6 Toetsen actuele obstakelsituatie 1.7 Exporteren gegevens actuele obstakels MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 16 van 140

19 3.1 Beheer obstakelverwerking (IVW) luchthavens banen programma's gebruikers instelgegevens topograf. kaart maaiveldhoogten GIS layer banen 3. Beheer 2.3 Toetsen planobstakel (publiek) 2. Verwerken planobstakels 2.1 Onderhoud gegevens planobstakels (IVW) Planobstakels *) *) Verzameling per organisatie. Elke organisatie onderhoudt de eigen verzameling. Zo ook IVW. 2.2 Toetsen planobstakels (IVW) Rapportage planobstakel (publiek) Rapportage planobstakels (expert) 1.5 Onderhoud gegevens actuele obstakels (IVW) 1.1 Verstrekken meetopdracht (IVW) meetopdracht 1.2 Verwerken meetopdracht (AGI) import goedgekeurde meetresultaten Nieuwe/tijdelijke obstakels Ingemeten obstakels 1.4 Corrigeren gegevens ingemeten obstakels (AGI) Gepubliceerde OCA/OCH waarden 1.6 Toetsen actuele obstakelsituatie (IVW) 1.7 Exporteren gegevens actuele obstakels (IVW) 1. Verwerken actuele obstakels Rapportages actuele obstakels export actuele obstakels tbv CRM meetinstructie verzoek tot correctie of aanvulling meetresultaten 1.3 Inmeten obstakels (meetploeg) rapportage werkproces gegevensopslag rapportage resultaat gegevensstroom Figuur 1 : Overzicht werkproces met verantwoordelijkheden MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 17 van 140

20 3.1.1 Verstrekken meetopdracht Jaarlijks verstrekt de IVW een meetopdracht aan de AGI. De meetopdracht bestaat in feite uit een lijst op banen toegepaste programma's. De meetopdracht specificeert de vraagstelling per vlak, conform de meetvoorschriften zoals die voor elk programma gedefinieerd zijn, bijvoorbeeld: alle obstakels (mogelijk) dit vlak doorstekend het hoogste obstakel in dit vlak alle obstakels in dit vlak (mogelijk) hoger dan het hoogste obstakel in vlak etc. De meetopdracht wordt handmatig aangemaakt, buiten de geautomatiseerde obstakelverwerking om. Wel dient deze alle gevraagde baan/programma combinaties te ondersteunen, zodat de AGI de geautomatiseerde verwerking kan gebruiken bij het aansturen van de meetploegen en het controleren van het meetwerk. Met het verstrekken van de meetopdracht aan de AGI stelt IVW de AGI verantwoordelijk voor de correcte inhoud van de operationele (door IVW gebruikte) verzameling ingemeten obstakels. De AGI is dus verantwoordelijk voor de kwaliteit van het meetwerk en de correcte verwerking van de resultaten in de verzameling Verwerken meetopdracht Het verwerken van de meetopdracht bestaat uit het aansturen van meetploegen, het controleren van de resultaten en het importeren van de goedgekeurde resultaten in de operationele verzameling ingemeten obstakels. Voor de uitvoering van de meetopdracht kan de AGI één of meer meetploegen opdracht geven het feitelijke meetwerk te verrichten. Een meetploeg krijgt de volgende informatie mee (meetinstructie): de meetopdracht (voor zover toebedeeld aan de meetploeg); gegevens van relevante eerder ingemeten obstakels, inclusief digitale afbeeldingen voorzover beschikbaar. De gegevens worden eventueel aangevuld met gegevens van relevante nieuwe/tijdelijke obstakels; geometriegegevens van de relevante vlakken, zodanig zodat de meetploeg deze gegevens kan relateren aan de meetopdracht Eventueel wordt de meetinstructie aangevuld met afbeeldingen van de relevante vlakken en obstakels op een topografische kaart. De obstakel- en geometriegegevens en de eventuele afbeeldingen worden geleverd met de geautomatiseerde obstakelverwerking. Van een meetploeg wordt verwacht dat deze de gegevens zelf kan visualiseren en interpreteren, en zo op basis van de meetinstructie het meetwerk op een verantwoorde wijze uit kan voeren. De meetploeg levert de resultaten van het meetwerk aan in een door de AGI gewenst digitaal formaat, inclusief eventuele nieuwe foto's of tekeningen. Deze zijn in de aanlevering al aan obstakels gekoppeld, zodat de AGI niet de juiste foto aan het juiste obstakel hoeft te koppelen. In de aanlevering is aangegeven welke obstakels nieuw zijn, van welke obstakels gegevens gewijzigd zijn en welke obstakels verwijderd zijn. MX, datum: 27 juni 2005, versie 1.3 pagina 18 van 140

Informatiebulletin hoogtebeperkingen op en rond luchthavens

Informatiebulletin hoogtebeperkingen op en rond luchthavens Informatiebulletin hoogtebeperkingen op en rond luchthavens ICAO Annex Aerodromes In hoofdstuk 4 van Annex Aerodromes zijn voorschriften opgenomen over hoogterestricties van objecten op en rond luchthavens.

Nadere informatie

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar ! Bijlage inlezen nieuwe tarieven (vanaf 3.2) Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar Scipio 3.303 biedt ondersteuning om gebruikers alle tarieven van de verschillende verzekeraars in één keer

Nadere informatie

1 Calculatie XE, 9.00 update 16 2

1 Calculatie XE, 9.00 update 16 2 1 Calculatie XE, 9.00 update 16 2 1.1 Nieuw: Uitbreidingen n.a.v de ARW 2012 2 1.1.1 Beschrijving / doel 2 1.1.2 Instelling(en) 4 1.1.3 RAW inschrijfstaat rapportage 6 1.1.4 RAW inschrijfstaat rapportage

Nadere informatie

Handleiding. Import van Loonjournaalposten. Laatste nieuws : De meest recent toegevoegd loonpakket is : Unit4.

Handleiding. Import van Loonjournaalposten. Laatste nieuws : De meest recent toegevoegd loonpakket is : Unit4. Laatste nieuws : De meest recent toegevoegd loonpakket is : Unit4. Als een door u gebruikt loonpakket niet genoemd wordt, gelieve dan contact op te nemen met de HelpDesk. Handleiding Import van Loonjournaalposten

Nadere informatie

Administratie uitwisselen met accountant

Administratie uitwisselen met accountant Inleiding Minimaal 1 keer per jaar laat u uw administratie door uw controleren. De administratiebestanden (????cash.nd en????cash.nx) stuurt u, meestal via e-mail, naar uw. Het nadeel van deze werkwijze

Nadere informatie

Handleiding. Autotaal Easy-work

Handleiding. Autotaal Easy-work Handleiding Autotaal Easy-work Module: Betaalbestanden (CLIEOP03 Export) Easy-work Versie 599 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Technische informatie...3 Instellingen algemeen...3 Instellingen

Nadere informatie

Stappenplan publiceren van zakelijke mededeling in de Staatscourant via de GVOP applicatie

Stappenplan publiceren van zakelijke mededeling in de Staatscourant via de GVOP applicatie Stappenplan publiceren van zakelijke mededeling in de Staatscourant via de GVOP applicatie Versie: 0.1 Wijzigingsbeheer Versie Datum Omschrijving Auteur(s) 0.1 27-5-2015 Initiële versie Pieter Lammers

Nadere informatie

COMMUNICATIE. 2005 WisseQ/WoWie

COMMUNICATIE. 2005 WisseQ/WoWie COMMUNICATIE I Communicatie Inhoudsopgave Voorwoord 0 1 Part I Introductie 1 Inleiding... 2 5 Part II Uitwisseling en samenvoegen 1 Hoofdkantoor... 6 2 Bijkantoor... 7 8 Part III Bijkantoor naar hoofdkantoor

Nadere informatie

Release notes 5.2.4. Inhoud

Release notes 5.2.4. Inhoud Release notes 5.2.4 Deze release heeft vooral wijzigingen aan het legionella dossier. De wijzigingen hebben betrekking op vereenvoudiging in registratie en beheer van activiteiten 1. Release datum 1 november

Nadere informatie

Financieringsverstrekkersportaal. Aansluitdocument

Financieringsverstrekkersportaal. Aansluitdocument Financieringsverstrekkersportaal Aansluitdocument Colofon Documentnaam: Fink financieringsverstrekkersportaal aansluitdocument Versie: 0.3 Datum: 17 september 2015 Versiebeheer Releasedatum Wijziging Versie

Nadere informatie

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties 2 Supportdesk Pro Introductie Inhoudsopgave I Supportdesk Pro 3 1 Inleiding... 3 2 Werkwijze... 3 II Zaken 4 1 Introductie... 4 2 Zaken beheren... 4 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 4 Verwerken...

Nadere informatie

1 XML/CSV documentatie

1 XML/CSV documentatie 1 XML/CSV documentatie 1.1 INLEIDING Voor wat betreft het invoeren van data kunt u met e-line op 3 manieren werken: data-entry via het rapportagescherm (handmatig). Zie document: Gebruikershandleiding

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

Handleiding Planmonitor wonen

Handleiding Planmonitor wonen Handleiding Planmonitor wonen Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Systeemeisen 3. Toelichting per onderdeel 3.1 Opstarten en inloggen 3.2 De onderdelen van het venster 3.3 Plannen zoeken 3.3.1 (eenvoudig) zoeken

Nadere informatie

Handleiding OSIRIS Self Service. Schermen en procedures in OSIRIS voor docenten en studenten

Handleiding OSIRIS Self Service. Schermen en procedures in OSIRIS voor docenten en studenten Schermen en procedures in OSIRIS voor docenten en studenten Onderhoud en versiebeheer Dit document is eigendom van de projectleider Implementatie Osiris Volg. Wijzigingen aan het document worden geïnitieerd

Nadere informatie

15 July 2014. Betaalopdrachten web applicatie gebruikers handleiding

15 July 2014. Betaalopdrachten web applicatie gebruikers handleiding Betaalopdrachten web applicatie gebruikers handleiding 1 Overzicht Steeds vaker komen we de term web applicatie tegen bij software ontwikkeling. Een web applicatie is een programma dat online op een webserver

Nadere informatie

Handleiding Labcom webeditie. Januari 2009

Handleiding Labcom webeditie. Januari 2009 Handleiding Labcom webeditie Januari 2009 1 Inleiding:... 3 Beschrijving Hoofdscherm... 4 Een nieuwe opdracht maken... 5 Monsters en deelmonsters toevoegen... 6 Analyse toevoegen... 7 Aanvraag bekijken...

Nadere informatie

Release datum: 11 juni 2012

Release datum: 11 juni 2012 Highlights 1 HSExpert versie 5.2 Begin juni is versie 5.2 van HSExpert gereleased. In versie 5.2 zijn vooral wijzigingen op het RiAxion (Arbo) dossier doorgevoerd. Daarnaast zijn er wat kleinere wijzigingen

Nadere informatie

Darts. Versie 1.21 23 september 2010 Reinier Vos. CS Engineering Brugweg 56 Postbus 235 2740 AE Waddinxveen

Darts. Versie 1.21 23 september 2010 Reinier Vos. CS Engineering Brugweg 56 Postbus 235 2740 AE Waddinxveen Darts Versie 1.21 23 september 2010 Reinier Vos CS Engineering Brugweg 56 Postbus 235 2740 AE Waddinxveen Inhoud HOOFDSTUK 1 - INLEIDING... 3 1.1 DOEL VAN DIT DOCUMENT... 3 1.2 DOELGROEP VOOR DIT DOCUMENT...

Nadere informatie

Nieuw in MatrixKozijn Hout 3.2

Nieuw in MatrixKozijn Hout 3.2 Nieuw in MatrixKozijn Hout 3.2 In de nieuwe versie van MatrixKozijn zijn er een aantal onderdelen toegevoegd, maar ook zijn er een aantal zaken gewijzigd en/of verbeterd: BIM Dit is een nieuwe uitbreidingsmodule

Nadere informatie

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Tools voor canonieke datamodellering Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Abstract Canonieke modellen worden al snel omvangrijk en complex te beheren. Dit whitepaper beschrijft een werkwijze

Nadere informatie

{button Installeer Zelfstudie Bestanden, execfile(seedatauk.exe,tutorial.ctb;tutorial nn.see)}

{button Installeer Zelfstudie Bestanden, execfile(seedatauk.exe,tutorial.ctb;tutorial nn.see)} Kringnet Vereffening Deze zelfstudie maakt gebruik van de module Vereffening. Opmerking: Deze zelfstudie kan niet worden uitgevoerd met LISCAD Lite. Doelstelling Het doel van deze zelfstudie is om te laten

Nadere informatie

Zeon PDF Driver Trial

Zeon PDF Driver Trial Zakelijke software voor verkoop, dienstverlening en administratie Handleiding module Document Uitgaande correspondentie genereren Uitgaande correspondentie terugvinden Persoonlijk geadresseerde mailings

Nadere informatie

Gebruikershandleiding CEN Editor

Gebruikershandleiding CEN Editor Gebruikershandleiding CEN Editor Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Kust en Zee/RIKZ S O F T W A R E S O L U T I O N S Versies: Versie Datum Toelichting

Nadere informatie

Import in Loon vanuit extern pakket (HRM en tijdsregistratie)

Import in Loon vanuit extern pakket (HRM en tijdsregistratie) Import in Loon vanuit extern pakket (HRM en tijdsregistratie) Inhoud In het kort... 1 Waarom import vanuit een extern pakket?... 1 Kan het externe pakket wel exporteren naar Loon?... 2 Identificatie van

Nadere informatie

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in AutoCAD

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in AutoCAD www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in AutoCAD Versie: 2.0.0 Datum: 11-10-2007 www.cadac.com Inhoudsopgave 1 Methodiek... 3 2 Tekening openen... 3 3 Ruimteboek openen... 4 3.1 Nieuw ruimteboek

Nadere informatie

Handleiding Verwijsindex Productcodes Wmo en Jeugdwet

Handleiding Verwijsindex Productcodes Wmo en Jeugdwet Handleiding Verwijsindex Productcodes Wmo en Jeugdwet De Verwijsindex Productcodes Wmo en Jeugdwet geeft een overzicht van de productcodes die per gemeente worden gebruikt voor de informatie-uitwisseling

Nadere informatie

Contestrobot voor verwerking van Claims.

Contestrobot voor verwerking van Claims. Contestrobot voor verwerking van Claims. Datum Wijziging door Toelichting 20-7-2014 Rob Hardenberg PE1ITR Eerste versie van dit document 29-4-2015 Rob Hardenberg PE1ITR Toegvoegd EDI log bestand upload

Nadere informatie

Inleiding. Schema Achterhoekagenda

Inleiding. Schema Achterhoekagenda Inleiding In deze instructie wordt uitleg gegeven over de functionaliteit van de Achterhoekagenda. De informatie is tevens terug te vinden op de website. Schema Achterhoekagenda. De werking van de Achterhoekagenda

Nadere informatie

Handleiding GBO Helpdesk voor aanmelders

Handleiding GBO Helpdesk voor aanmelders Inhoud 1 Inleiding... 2 2 In- en uitloggen... 3 2.1 Webadres GBO Helpdesk... 3 2.2 Inloggen... 3 2.3 Wachtwoord wijzigen... 4 2.4 Uitloggen... 4 3 Incidenten... 5 3.1 Incident aanmelden... 5 3.2 Bijlage

Nadere informatie

Handleiding: inlezen WESP data

Handleiding: inlezen WESP data Modelit Rotterdamse Rijweg 126 3042 AS Rotterdam Telefoon +31 10 4623621 info@modelit.nl www.modelit.nl Handleiding: inlezen WESP data Datum Versie 1: 18 Mei 2004 Versie 2: 25 Mei 2004 Modelit KvK Rotterdam

Nadere informatie

Releasenotes WebKasBankBoek. 2.5.2.0 Door: M. Verschuren Laatst bijgewerkt 20-11-2015

Releasenotes WebKasBankBoek. 2.5.2.0 Door: M. Verschuren Laatst bijgewerkt 20-11-2015 Releasenotes WebKasBankBoek. 2.5.2.0 Door: M. Verschuren Laatst bijgewerkt 20-11-2015 Vereiste WEBKBB 2.5.2.: Minimale CGA Versie 4.6. d.d. 21/09/2015 Inhoudsopgave Belangrijke / grote veranderingen:...

Nadere informatie

Compad Store Automation

Compad Store Automation Compad Store Automation Vectron Commander 7 koppeling Document beheer Versie Datum Status Auteur(s) Opmerking 1.0 4 maart 2013 Definitief Carol Esmeijer Inleiding In document wordt de koppeling tussen

Nadere informatie

W2105 Import Externe Bestanden

W2105 Import Externe Bestanden W2105 Import Externe Bestanden www.mpluskassa.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 Toevoegen artikel import...4 3 Wijzigen artikel import...9 W2105 Import Externe Bestanden 2 1 Inleiding In deze handleiding

Nadere informatie

Gebruikershandleiding scannen personeelsdossiers (PaXS)

Gebruikershandleiding scannen personeelsdossiers (PaXS) Gebruikershandleiding scannen personeelsdossiers (PaXS) Inhoudsopgave Bestanden uploaden... 2 Omschrijving upload applicatie... 2 Bestanden uploaden... 3 Bestanden verwerken... 5 Omschrijving PaXS applicatie...

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

INTERNETBOEKHOUDEN HANDLEIDING BANKING MODULE

INTERNETBOEKHOUDEN HANDLEIDING BANKING MODULE INTERNETBOEKHOUDEN HANDLEIDING BANKING MODULE INHOUD INHOUD... 2 INLEIDING... 3 ALVORENS TE STARTEN... 4 UITGAAND BETALINGSVERKEER... 6 Samenstellen werklijst betalingen vanuit de openstaande verrichtingen...

Nadere informatie

Handleiding Elektronische uitwisseling patiëntendossiers

Handleiding Elektronische uitwisseling patiëntendossiers Handleiding Elektronische uitwisseling patiëntendossiers Auteurs en Redactie PharmaPartners Huisartsenzorg 8 april 2015 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

ILS verstoringsonderzoek Eindhoven

ILS verstoringsonderzoek Eindhoven ILS verstoringsonderzoek Eindhoven Invloed bouw Hotel (civiel) Versie 1.1 Datum 16 april 2010 Status Definitief Colofon Directie Logistieke Bedrijven W. van Horssen LVB Engineering Utrechtsestraatweg

Nadere informatie

Handleiding Verwijsindex Productcodes Wmo en Jeugdwet

Handleiding Verwijsindex Productcodes Wmo en Jeugdwet Handleiding Verwijsindex Productcodes Wmo en Jeugdwet De Verwijsindex Productcodes Wmo en Jeugdwet geeft een overzicht van de productcodes die per gemeente worden gebruikt voor de informatie-uitwisseling

Nadere informatie

1 Calculatie XE, 9.00 update 21 2

1 Calculatie XE, 9.00 update 21 2 1 Calculatie XE, 9.00 update 21 2 1.1 Nieuw: Uitbreidingen n.a.v de ARW 2012 2 1.1.1 Beschrijving / doel 2 1.1.2 Instelling(en) 3 1.1.3 RAW inschrijfstaat rapportage 4 1.2 Nieuw: Optimalisatie variabelen

Nadere informatie

Automatische mailing export. Automatisch exporteren van mailing rapportages uit MailPlus

Automatische mailing export. Automatisch exporteren van mailing rapportages uit MailPlus Automatische mailing export Automatisch exporteren van mailing rapportages uit MailPlus Specificatie 2.0 28 september 2009 INTRODUCTIE Bij marketing is het belangrijk om na een mailing de rapportage op

Nadere informatie

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis 142.1 Inleiding Titel Aanwinsten Geschiedenis wordt gebruikt om toevoegingen en verwijderingen van bepaalde locaties door te geven aan een centrale catalogus instantie.

Nadere informatie

Learning4u MATRIX INHOUD. Meer info: info@learning4u.nl www.learning4u.nl 020 716 3981. Productinformatie Matrix - 2009 Portfolio4u b.v.

Learning4u MATRIX INHOUD. Meer info: info@learning4u.nl www.learning4u.nl 020 716 3981. Productinformatie Matrix - 2009 Portfolio4u b.v. MATRIX Learning4u INHOUD Studenten Matrixoverzicht Celstatus Werkwijze Feedback en beoordeling Begeleiders en docenten Feedback geven Beoordelen Bewijslast bevriezen Begeleiding aanpassen Coördinatoren

Nadere informatie

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Naleving milieuregels Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Referentienummer 2016/SP/PERF/5300 Status Definitief Versienummer 1.0 Classificatie Openbaar Versiedatum 3 februari 2016

Nadere informatie

Wat is nieuw in deze handleiding: Dit is een nieuwe handleiding welke nieuwe functies beschrijft.

Wat is nieuw in deze handleiding: Dit is een nieuwe handleiding welke nieuwe functies beschrijft. Doel Module Fronter 92 Dit document is gemaakt door Fronter Ltd fronter.com. Het document mag alleen gekopieerd of digitaal verspreid worden volgens contract of in overeenstemming met Wat is nieuw in deze

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

Bijlage 10 Correspondentie KPN, LVNL en Inspectie Verkeer en Waterstaat

Bijlage 10 Correspondentie KPN, LVNL en Inspectie Verkeer en Waterstaat Bijlage 10 Correspondentie KPN, LVNL en Inspectie Verkeer en Waterstaat Email-bericht 21-12-2010 Hallo Sergej, Heb ik, uw plan gezien te hebben, geen aanleiding tot opmerkingen van KPN Vaste Net. De Straalpaden

Nadere informatie

Handleiding exporteren en importeren van boekhouding. Van MijnWebwinkel naar Snelstart

Handleiding exporteren en importeren van boekhouding. Van MijnWebwinkel naar Snelstart EBT-SOLUTIONS Handleiding exporteren en importeren van boekhouding. Van MijnWebwinkel naar Snelstart. 22-4-2010 Deze handleiding is bedoeld om uw boekhouding vanuit MijnWebwinkel te exporteren waarna te

Nadere informatie

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen.

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen. Handleiding Office+ Introductie Met de module Office+ gaat een lang gekoesterde wens voor vele gebruikers van Unit 4 Multivers in vervulling: eenvoudig koppelen van documenten in relatiebeheer of documentmanagement

Nadere informatie

Import in Loon vanuit HRM- of tijdregistratiepakket

Import in Loon vanuit HRM- of tijdregistratiepakket Import in Loon vanuit HRM- of tijdregistratiepakket Inhoud Import bespaart dubbel invoerwerk...1 Voorbereiding: Identificatie van een werknemer...2 Importeeroptie in Loon...4 Stap 1 wizard: Kies XML-bestand...5

Nadere informatie

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in Arkey

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in Arkey www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in Arkey Versie: 2.0.0 Datum: 16-10-2007 www.cadac.com Inhoudsopgave 1 Methodiek... 3 2 Tekening openen... 3 3 Ruimteboek openen... 4 3.1 Nieuw ruimteboek aanmaken...

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. StUF Testplatform Versie 1.3.0

Gebruikershandleiding. StUF Testplatform Versie 1.3.0 Gebruikershandleiding StUF Testplatform Versie 1.3.0 Documentversie: 0.7 Datum 25 november 2014 Status In gebruik Inhoudsopgave 1 INLEIDING...3 2 GEBRUIK MAKEN VAN HET STUF TESTPLATFORM...4 2.1 INLOGGEN

Nadere informatie

GEBRUIKMODEL FMIS. Universiteitsdienst Facilitair Management & Vastgoed. www.fmvg.tudelft.nl. Technische Universiteit Delft. Pag.

GEBRUIKMODEL FMIS. Universiteitsdienst Facilitair Management & Vastgoed. www.fmvg.tudelft.nl. Technische Universiteit Delft. Pag. Technische Universiteit Delft Universiteitsdienst Facilitair Management & Vastgoed Bezoek Kluyverweg 6 2629 HT Delft Correspondentie Postbus 5 2600 AA Delft www.fmvg.tudelft.nl GEBRUIKMODEL FMIS Pag./van

Nadere informatie

Starten met PFS 9.0: exporteren & importeren van data. Marjolein Sebille Geographic Information Systems PLM Customer Support

Starten met PFS 9.0: exporteren & importeren van data. Marjolein Sebille Geographic Information Systems PLM Customer Support Starten met PFS 9.0: exporteren & importeren van data Marjolein Sebille Geographic Information Systems PLM Customer Support Overview 1. Bereid uw beheerstructuur voor gebruikmakend van de PFS 2. Exporteer

Nadere informatie

Handleiding. Measure App. Versienummer:1.4

Handleiding. Measure App. Versienummer:1.4 Handleiding Measure App Versienummer:1.4 Datum: 14-12-2015 Voorwoord Hartelijk dank voor de aanschaf van de Measure App. M App zal u en uw collega s in staat stellen om begeleid in te meten of na te meten.

Nadere informatie

Handleidingen website & pool SVNL voor organisators

Handleidingen website & pool SVNL voor organisators Handleidingen website & pool SVNL voor organisators Let op: Dit document bestaat uit twee handleidingen: Pagina 2: Handleiding voor de website voor organisators Pagina 14: Uitleg en handleiding voor de

Nadere informatie

Functie beschrijving: inlezen WESP data

Functie beschrijving: inlezen WESP data Modelit Rotterdamse Rijweg 126 3042 AS Rotterdam Telefoon +31 10 4623621 info@modelit.nl www.modelit.nl Functie beschrijving: inlezen data Datum 4 Mei 2004 aangepaste versie: 8 Mei 2004 Modelit KvK Rotterdam

Nadere informatie

Ridder R8 Financieel: openen nieuw boekjaar

Ridder R8 Financieel: openen nieuw boekjaar Ridder R8 Financieel: openen nieuw boekjaar Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Nieuw boekjaar - Ridder R8 v8... 2 2. Journaalposten verplaatsen naar historie... 6 3. Koppeling met AccountView... 8 4.

Nadere informatie

Inrichting Systeem: Locaties & Toegang

Inrichting Systeem: Locaties & Toegang Inrichting Systeem: Locaties & Toegang EasySecure International B.V. +31(0)88 0000 083 Info@EasySecure.nl Support.EasySecure.nl v2.0.11 22-09-2014 In deze handleidingen worden de volgende functies binnen

Nadere informatie

Financieel Management Systeem. Versie beschrijving 4.5. Bizon Software B.V., Augustus 2014, versie 20140813 Opgesteld door Jaap van Vugt

Financieel Management Systeem. Versie beschrijving 4.5. Bizon Software B.V., Augustus 2014, versie 20140813 Opgesteld door Jaap van Vugt Financieel Management Systeem Versie beschrijving 4.5 Bizon Software B.V., Augustus 2014, versie 20140813 Opgesteld door Jaap van Vugt Inhoud 1. GROOTBOEK 3 1.1. ONDERHOUD 3 1.1.1. AFLETTERING 3 1.1.2.

Nadere informatie

A Davilex Online Import Sjabloon downloaden

A Davilex Online Import Sjabloon downloaden Support Note Rekeningschema importeren in Davilex Online In deze Support Note leest u hoe u een rekeningschema importeert in Davilex Online en wordt toegelicht welke voorwaarden bij de import gelden. Davilex

Nadere informatie

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

Functies voor het afsluiten en starten van een boekjaar in de Legal Eagle administratie.

Functies voor het afsluiten en starten van een boekjaar in de Legal Eagle administratie. Functies voor het afsluiten en starten van een boekjaar in de Legal Eagle administratie. Sdu uitgevers/advocatensupport Sdu Uitgevers www.scherpinsupport.nl december 2013 1 Inhoud 1. Afsluiten administratie....

Nadere informatie

Handleiding. Act! SnelStart Connect Pro. handleiding. Act! SnelStartConnect Pro. Versie 1.0 3-4-2014

Handleiding. Act! SnelStart Connect Pro. handleiding. Act! SnelStartConnect Pro. Versie 1.0 3-4-2014 Act! SnelStartConnect Pro Handleiding Versie 1.0 3-4-2014 Inleiding Met SnelStart Connect Pro kunt uw Act!-database koppelen met uw SnelStart boekhouding. SnelStart Connect Pro biedt u de mogelijkheid

Nadere informatie

Koppeling - NWP van ÈFDÉCÉ Software b.v. concept_software

Koppeling - NWP van ÈFDÉCÉ Software b.v. concept_software In deze handleiding wordt uitgelegd hoe je de koppeling vanuit Invice kan starten en welke gegevens je In Invice kan invoeren om door de koppeling zo veel mogelijk gegevens naar het NWP van ÈFDÉCÉ Software

Nadere informatie

Ondersteuning proces Prestatiemeten door IV. Wat is nieuw en wat blijft hetzelfde

Ondersteuning proces Prestatiemeten door IV. Wat is nieuw en wat blijft hetzelfde Ondersteuning proces Prestatiemeten door IV Wat is nieuw en wat blijft hetzelfde Ondersteuning proces Prestatiemeten door IV Wat is nieuw en wat blijft hetzelfde Datum 30 april 2015 Status Definitief Inhoudsopgave

Nadere informatie

ITware. Itware gebruikershandleiding

ITware. Itware gebruikershandleiding Itware gebruikershandleiding Werking ITware kort samengevat: ITware is een hulpprogramma voor uw webwinkel. Producten kunnen op éénvoudige wijze, al dan niet automatisch, worden geplaatst en onderhouden.

Nadere informatie

Uitwerking drie scenario's voor Monitor Maatschappelijk Resultaat

Uitwerking drie scenario's voor Monitor Maatschappelijk Resultaat Uitwerking drie scenario's voor Monitor Maatschappelijk Resultaat Datum 24 september 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Scenario 1: Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de vulling van de monitor, met aanvullingen

Nadere informatie

Projectplan. Kernregistratie Medewerkers en inowit

Projectplan. Kernregistratie Medewerkers en inowit Projectplan Kernregistratie Medewerkers en inowit Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (Josien Oosterhoff) Veiligheidsregio Haaglanden (Marieke van den Berg) NetAge AG5 28 augustus 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

Central Station Urenregistratie

Central Station Urenregistratie Central Station Urenregistratie Inhoud 1 Inleiding...3 2 Uren boeken in 4 stappen...4 2.1 Stap 1: Urenregistratie starten... 4 2.1.1 Inloggen... 4 2.1.2 Aanmaken nieuw urenformulier (eenmaal per week)...

Nadere informatie

e-uur en UBplus Gebruikershandleiding Versie: 1.05

e-uur en UBplus Gebruikershandleiding Versie: 1.05 e-uur en UBplus Gebruikershandleiding Versie: 1.05 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 Hoe gaat het in zijn werk? 3 Wanneer kunt u aan de slag met e-uur en UBplus? 4 1. Terminologie 5 2. Gegevens binnen UBplus

Nadere informatie

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT De energiemarkt in Nederland is continu in beweging. Nieuwe toetreders veroveren marktaandeel en slimme meters, sectorwijzigingen en splitsing zorgen voor veranderingen. Energiebedrijven

Nadere informatie

Uw bankrekeningnummers omzetten naar IBAN/BIC met de UNIT4 Multivers IBAN Converter

Uw bankrekeningnummers omzetten naar IBAN/BIC met de UNIT4 Multivers IBAN Converter Uw bankrekeningnummers omzetten naar IBAN/BIC met de UNIT4 Multivers IBAN Converter Inhoud 1 Wat doet de UNIT4 Multivers IBAN-Converter?... 1 1.1 Stappen bij de invoering... 1 2 Het uitvoeren van de wizard...

Nadere informatie

AllSolutions 10.0.24. Online samenwerken. Algemeen

AllSolutions 10.0.24. Online samenwerken. Algemeen AllSolutions 10.0.24 Online samenwerken Documenten bij een entiteit aan kringen koppelen Met kringen kunt u samenwerken met personen in een bepaalde groep. Bijvoorbeeld alle medewerkers binnen uw bedrijf,

Nadere informatie

Inspecties van brandveiligheid

Inspecties van brandveiligheid Voeg een foto in met formaat ca24 x 21; werkwijze: - zet in een map een foto of revit model klaar in jpg formaat. Maak dit bestand van te voren klein in windows picturemanager door afbeelding bewerken

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Website maker. Bezoek je domein om de Website maker in te stellen. De volgende melding zal zichtbaar zijn.

Website maker. Bezoek je domein om de Website maker in te stellen. De volgende melding zal zichtbaar zijn. Aan de slag met de Bezoek je domein om de in te stellen. De volgende melding zal zichtbaar zijn. Volg de url 'administratie paneel' om in te loggen en de vervolgens in te stellen. Als eerst krijg je de

Nadere informatie

Tool voor certificering instrumenten voor verantwoord digitaal

Tool voor certificering instrumenten voor verantwoord digitaal Tool voor certificering instrumenten voor verantwoord digitaal werken Jan Beens (Regionaal Archief Nijmegen) Geert-Jan van Bussel (Van Bussel Document Services) Introductie De elementen zijn afkomstig

Nadere informatie

Quick Reference Card Atos e-suite

Quick Reference Card Atos e-suite Contacten Een gebruiker heeft de beschikking over de volgende contact-functionaliteiten: Acties vanuit KCC-tabblad: Registreren nieuwe anonieme en niet-anonieme contacten Registreren nieuw contact en direct

Nadere informatie

Onderstaand schema toont de handleidingen in het grote geheel en geeft de verbanden aan. Planning. Module zorgplanning

Onderstaand schema toont de handleidingen in het grote geheel en geeft de verbanden aan. Planning. Module zorgplanning Inleiding Het Centraal Administratiekantoor (CAK) is verantwoordelijk voor het berekenen, vaststellen en innen van de eigen bijdrage voor de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en Wet maatschappelijke

Nadere informatie

Handleiding DAM Edit Design

Handleiding DAM Edit Design Handleiding DAM Edit Design Datum: 7 augustus 2012 1/9 Inleiding Voordat dwarsprofielen door DAM gebruikt kunnen worden, dienen ze gecontroleerd te worden en dienen de karakteristieke punten te worden

Nadere informatie

Onderwijstools 2.0, Kennisnet

Onderwijstools 2.0, Kennisnet Onderwijstools 2.0, Kennisnet Gebruikershandleiding Kennisnet. Leren vernieuwen. Stichting Kennisnet Paletsingel 32 T 0800 321 22 33 2718 NT Zoetermeer M info@kennisnet.nl Postbus 778 I kennisnet.nl 2700

Nadere informatie

Handleiding website SVNL voor organisators

Handleiding website SVNL voor organisators Handleiding website SVNL voor organisators Met deze handleiding maken wij u graag wegwijs op de website van Stichting Verkeersregelaars Nederland (SVNL). U vindt hier stap voor stap uitleg over hoe u als

Nadere informatie

Elektronisch factureren

Elektronisch factureren Elektronisch factureren Inleiding Elektronisch Factureren in RADAR is mogelijk vanaf versie 4.0. Deze module wordt niet standaard meegeleverd met de RADAR Update maar is te bestellen via de afdeling verkoop

Nadere informatie

Luchthavens in Nederland

Luchthavens in Nederland Fact Sheet Luchthavens in Nederland In deze fact sheet worden de belangrijkste feiten, cijfers en ontwikkelingen weergeven die over de Nederlandse luchthavens gaan. Alleen de luchthavens die aangesloten

Nadere informatie

Technische beschrijving pseudonimisatie gegevensverzameling NIVEL Zorgregistraties eerste lijn

Technische beschrijving pseudonimisatie gegevensverzameling NIVEL Zorgregistraties eerste lijn Bijlage 2 bij Privacyreglement NIVEL Zorgregistraties eerste lijn Technische beschrijving pseudonimisatie gegevensverzameling NIVEL Zorgregistraties eerste lijn Pseudonimisatie Onder 'pseudonimisatie'

Nadere informatie

- Kwaliteitsstandaarden en meetinstrumenten plaatsen in de Kwaliteitsbibliotheek en aanbieden voor het Register.

- Kwaliteitsstandaarden en meetinstrumenten plaatsen in de Kwaliteitsbibliotheek en aanbieden voor het Register. Zorginstituut Nederland Handleiding Zorginzicht - Kwaliteitsstandaarden en meetinstrumenten plaatsen in de Kwaliteitsbibliotheek en aanbieden voor het Register. Versie 1.0 23-01-15 Handleiding Zorginzicht.nl

Nadere informatie

ACCEPETEREN RESERVERING

ACCEPETEREN RESERVERING E-mail Templates In i-reserve is het mogelijk gestandaardiseerde e-mails te verzenden. Het verzenden van dergelijke mails kan volledig worden geautomatiseerd: u maakt dan gebruik van zogenaamde automatische

Nadere informatie

Coachview.net Eenmalige Imports

Coachview.net Eenmalige Imports Coachview.net Eenmalige Imports Versie: Juli 2011, Revisie 2 Coachview.net: 2.1 Auteur(s): Remy Remery Dé nieuwe manier van samenwerken Inhoudsopgave 1. INLEIDING...3 BELANGRIJKSTE TERMEN... 3 2. IMPORT

Nadere informatie

Functies voor het afsluiten en starten van een boekjaar in de Legal Eagle administratie.

Functies voor het afsluiten en starten van een boekjaar in de Legal Eagle administratie. Functies voor het afsluiten en starten van een boekjaar in de Legal Eagle administratie. Sdu /Advocatensupport Sdu www.scherpinsupport.nl december 2015 1 Inhoud Afsluiten administratie.... 3 Aanmaken nieuwe

Nadere informatie

Processen en juridische aspecten LV WOZ

Processen en juridische aspecten LV WOZ Processen en juridische aspecten LV WOZ LV WOZ Inlichtingen Peter van den Heuij T 070-3427816 p.p.a.heuij@minfin.nl Datum 23 mei 2011 Auteur Ruud Kathmann Bijlage: Inleiding Voor de aanbesteding van de

Nadere informatie

Inhoudsopgave Wat zijn Leads in Plan-IT?... 3 Hoe zet ik de Leads functionaliteit aan in Plan-IT?... 4 Wat zijn de statussen en hoe werken ze?...

Inhoudsopgave Wat zijn Leads in Plan-IT?... 3 Hoe zet ik de Leads functionaliteit aan in Plan-IT?... 4 Wat zijn de statussen en hoe werken ze?... Leads Versie 1.0 Inhoudsopgave Wat zijn Leads in Plan-IT?... 3 Hoe zet ik de Leads functionaliteit aan in Plan-IT?... 4 Wat zijn de statussen en hoe werken ze?... 5 Wat zijn categorieën en hoe werken ze?...

Nadere informatie

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2 Inhoud Over Endnote... 3 Endnote installeren... 4 Een library aanmaken... 5 Voordat je begint!... 6 Tussenvoegsels in namen... 6 Referenties invoegen in een Worddocument/Cite while you write... 7 Handmatig

Nadere informatie

Offective > CRM > Vragenlijst

Offective > CRM > Vragenlijst Offective > CRM > Vragenlijst Onder het menu item CRM is een generieke vragenlijst module beschikbaar, hier kunt u zeer uitgebreide vragenlijst(en) maken, indien gewenst met afhankelijkheden. Om te beginnen

Nadere informatie

Uitzend Software Diensten BV. UBplusOnline. Handleiding digitale urenbriefjes voor opdrachtgevers

Uitzend Software Diensten BV. UBplusOnline. Handleiding digitale urenbriefjes voor opdrachtgevers Uitzend Software Diensten BV UBplusOnline Handleiding digitale urenbriefjes voor opdrachtgevers Versie 2.00 april 2013 Inhoudsopgave H1. Welkom bij UBplusOnline 1.1 Wat is UBplusOnline 3 1.2 Contactgegevens

Nadere informatie

voor werkgevers Handleiding Benefits-Plaza

voor werkgevers Handleiding Benefits-Plaza Handleiding Benefits-Plaza voor werkgevers 1. Indienstmelding 2. Uitdienstmelding 3. Wijziging bestaande werknemer 4. Documenten toevoegen 5. Verzenden wijzingen 6. Samenstellen overzichten 7. Historie

Nadere informatie

Handleiding PSU Boekhouden Light Module Administratie Server

Handleiding PSU Boekhouden Light Module Administratie Server gravita Hoofdkade 95, 9503 HD Stadskanaal Tel. & fax: 0599-614815 E-mail: info@gravita.nl / www.gravita.nl Inschrijfnummer KvK: 02083322 Postbank 4491228 Fiscaalnummer 1345.68.266.B01 PSUBL-as Handleiding

Nadere informatie

NACSPORT TAG&GO HANDLEIDING. 3.2.1. Eigenschappen knop

NACSPORT TAG&GO HANDLEIDING. 3.2.1. Eigenschappen knop Handleiding NACSPORT TAG&GO HANDLEIDING 1. Introductie 2. Configureren en bestellen 3. Sjabloon (categorieën en descriptors) 3.1 Lijst sjablonen 3.2 Sjablonen bewerken 3.2.1. Eigenschappen knop 4. Analyseren

Nadere informatie